TỈNH CHÁT GIAO THỜI CỦA LỜI NÓI VÃN CHƯƠNG

trong sáng tác Tản ẩà.
I.Ê CHÍ D ŨN G
T ro n g v ă n học Viột N am Ih à i kỳ T ru n g đ a i—Ihó kỷ X —\1 X —n s ỏ n n g ừ -vỉỉn
c h ư ơ n g m an g tinh irố c lộ rấ t r a o . irọiiR !hự c n h ư n g Ininj! 'ihũ. X g irâ i lliư ử n g
th ử c Ih ơ p h ú I hòri ẫ y thich đ ọ c lo l in lụiứm n g a dt- lận hirÒTÈí s ia i ilự t. r ì u r»_,õn
■ £ ữ v S n c h ư ơ n g , v à lạ ỉj c ả m th u tliơ p h ú là lim c á i l ì n h ừ t r o n p :1y. ÍMTI) là n iiậ n

lliứ c t ự c ủ a cuộc s 6 n ị!—x ỉ bội. T h ơ đ à nhiõm vj !rl ư u t!.ánfỉ là vi \;>y. Trong'"*
đ ièu k iện đ ỏ vả đe (lãp ửng tủm Jỷ ưa nói I'à n vò.xtă sự (tẫug đ ó i ‘ ' '1 *hãnh, ý ờ
■ c ư ớ i n g h e , c ả u v s n XUÔI p h ả i lỉt v ă n b ỉ ỉ n n g à a c ỏ đ õ i. c ó đ o ụ n , c< l in h n J in c .

răt gfln vởi thơ. V ỉ sâc lliá i ngữ nghĩa, kh ỉ d6 cậ p đ ẽ n những ván d ỉ n g h lẽ m c h ia li
(ro n g d ạ i. oảc thi nhôii theo quan uiệm c h in h thốn ọ thường dùng lcri nỏi rfln
chương H án — V iệ t; còn khi víẽt V? những ;. kỷ trira c vã nhừ n ‘4 thập kv đSu còn thó k v nà y Irong
v*n họ? V iệ i Nam xUdi liiviì yều cău phAn hỏn triệ t 4 } lởi n ỏ i Tăn chv
và v ã n liực T ru n g Quóc lúc ây — tỉnh yi- 1. Sir. đã. I \ J khòng thành, sự ph iẽu lư u
m ao hi'*!!, sụ lù th ự c—mà ỏng đirợe nghe f.;Ẵng êt I rtrtVng Oui lliứ c, ik rạ đ ọ c
trèm sảc-ii háo. k hiế n fh o uhà pho ra ph''> 1 >I| 'onsxoà lìỊỊĩi này c6 ibiỌn cảm vàlàin theo cái niỏri lạ. N h irn sT àn Bá 1'iiỉ láy ra n h ữ r g
g l I r o n g v ố n l i ề n g x ư a c ũ c ù a ỏ n g . n h ư l i n i i J i '. i !i ' i h o u p b o n j i I i l i i c ủ a II b ã I1Ỉ1U

(Ai lử. lin h vôu mòng m auli của nhữ ng line Irúnglu-O

ời n b ừ n jjcftg ã i tnaquá',

hò l i ; lìn h y ổ u củ a e ù c c liỉín g tre i. c ỏ gái ir o iỉịỉ ca d a o . dàn ca : SỊT ng(>n.: c u ò n ^

vã thú gia n g hồ kiòu Lý Bại'h; Sir th ư ơ n g cfiiii đói vôi những Bổ pbận bũo bọl
k i?u Đỗ Phủ. Hạch c.tr D ị; lương !iim. lư un g tri, liru rg Nỉìng cùu llú n h liiỉ-n ;sự
ăn ch ơ i kiòu xỏm bỉnh khang... —n iiững 1-ải :t.ả N^juvi’ n K liầc H iếu đà nếm trải
l)ằ
tạm hũn hoặc bằng Ihản xàe,— đ? Ihỉch ửnt; vui cài xc•’>.

■

’

•

;

ìp
......."


u li í t t i

l»t

V.

1

1 ! 1*1. i •]• < -I ‘l r I .

v ỉ CIJH • . 1 . '

«ĩáo t b ả , chỉ phố 'hl vó khù uụi hà d ĩ n h ĩ (lài lử cùn g dirtVnq, gi al n h ãD bóc phân
co n người ta đến l lễ. cũng đảnh cho lã m ộl sự tại ginri — T ả n f)à d ịcb nghĩa).
T ro n g sán g lả c cũu T â n Bá tinh yèu c lũ d irn g lạ i ả c â u c h u v ệ n ván H iư ơ n g. th í
•ự. ỏ chtí-n rượu chén ' r í . khủng vượt ra k b ỏ i « iu o n g kín h lưưng lliAn » hoặc
• tinh tương thản, lỏ kương írọng. 1C- thù lư a n g đf)». T ron g thẽ giới nghệ Iliuảt
cftft m in h T i n Bá khổnt) ch ắ p nhận h i t -nhữ ng nét tàm lý tb ịd iìn — tư ‘•Ằn v ỉ quan
bệ rtaui nữ.
Cò n lả th ự c? H ây đọc những cảu Tăn lủ thực cùa Tàn B i về giọng nói. đurửng
1 J* t, dàng vè cùa c.hu KiC'U O a n h : € Tiên g nói nhẹ hao nhiêu, rfang người mèm

b5v nhi'-u,
’>30 nHi^'1. rỉiỉn h ív n h iỏ u . chín bno nlíièii tưiri I)í5v nhiêu, tươi
h a o n liôu. Uah báv n líiẻu . N hư gtiel, n b ư vèu , n h ư rhiẻu. như n gư ọng. Lồng
n iàý I»gù. đfti mất phirciniĩ. cỏ r h ỡ a i? » . Và đ ây Tán Dà viẽt vẽ rỗ bạn 13 tudi
Iro n y

quả

v A n # : lỉiii \>JÌ :á I/ i '..'ỉu CHĨ l:i fl.r l>Ac' ộ á tủi trừ tin h t ua
' fcu * ■ .!"* J ó i r:V t T
l r ư ■:

'I

B • ■ p fl '11 Hí»ir

ttỉt'T i:* Ị h i i i h H n r c b h ì

ài> Ỉ!‘ .»1)1» I *1 •! I»i ftn ,- ờ s ; th e I v ệ n

h á n s í t V ỉ: !. Ci:

ti*HH m ini/. r. " » «v s ự :lti t v r o n •:

và luựe, í.ầ.' ill Ị) vố ị.-héug

• VÀ p h ii'U l ư u 111.1« liKMH, I m i i j j i r ụ n y ũ ư ử n g

• '
vu
:
!' ti. ỊJ I) I ; :
;■
ng>\ . I S - ' .
I
• I:
\
ú.iy C . .
:I
V1 :
I
T rí,
I\ .. . . . 1.1 •. !i •V !|
, r-r.
m lu
I) ! ’
X X *>'
' i '« 111. II
tụ -.'
V

I V I ‘t •' •• 'I
\ o I’ . .
càu VítII s.. 1 I ' ll Till I) \ .
I
I CO !.'■■
H oàng 'I j. || C h u lit * 1 ' . liồ i %-. fĩo:''ng
n u i ! lồm th a y I r u ! oộyĩ...
-■ i: : n iii.'u d1u clỉấcu câu.
\ . u \ n lỉ:\ !i «•. I ’ hnm D u r
■I
xi i Ai cùa họ ih ậ l^ à n g ủ i
i:. - :, r 1 tH d ie C '.u vâiMŨia

V ã n X t:*■>1 11 111' I' II 1 ! v.:i !)■»

kh i',

In r."

'II II h r n vO n b f r n n g ìĩu t r u y ĩ n

t h õ n g v ớ i v ã n X 'ln i Iiij.if l ì i i i ì i c ữ f \ i Ị i r / ỉ : i i I . II. I

•
b iè u


Il(' trir
lln 'i cùa ô n /«. Tiin l.)ả
•
1 r.j .•:á I làtti lv m u n vộ*
• i: ■• 1: I rnng ra. H i ’i'n n ^ ư ủ i
ch u n g UiHiVnjj *»•

y ỉti năm »*»ộ! I»*I•*I
Ni
.'I.iẻ iẸ lon-:.
C lio err q !.?n I
K*
^lũ £«■'■:

. 6 '111 l ’
Câm thu tiễn thu:
Tử vào tliu d in naT :
G ió Ih u h iu !iẳf.
Sư ơn g Ihu lạnh.
T ră P ỉĩ l!iu baeh,
K !»«*»! ihu X.1V tiiiínlỉ.
!.d thu r
D fcbich. l i n h lử , d iiy é r . rlAn

c ủ a r a (la o . *l:ìn r a . rtic h c â m . c á c h n g h ĩ r ủ a i g ư ờ ị

V lệ l Iho Tán Dà mò cánh cùa d i vA olò n^ *16iiU 'tâ'1
thời. Vồ, vởi Iihử ugciiu th«jr Iilitr

til r . ni'U i/i Iifjhi* đrưng

— MA x an h a II V Irirởc tii'n.
Vlãl riưởc. cbản trờ i, tliâ n g â i lạ.
43


R ui xanti, c .n li ti'.mg, nliị vung chen.
Xôi; x.io b a \ rói (làn rnn l>irr>m.
B iin ji d in h chơ i xa mụl rliK'C thuyên.
t>a Irò! hô han,- kM»n lv!"'p lạ I,
L ạ i CÒII c ní‘»i chị d ii ::1h -i i .
( l i t III s-n n ỏ trư ớ c n hâl (là m I
'I & n D a


T ro n g lỏng n^irỡi cô ph 1 ?
Em khỏn.i; nghe run g Ill'll,
i.á thu ki*u xào xạc.
Con nai vỀPfỊ ngf» npAc
íỉạ p Ị rén lù vảng k!i'»?
TAn Đã «ĩã «tfhia sè liiột nôi kl;át vọng thiét H::I. • 'I kh/»l vọng Ihoál 1y ra ngo * ‘
c á i t u t ủ n ^ '. CỐI g i ả d õ i . c á i k h ’j k! a n c ủ a k h ii- II >:««• »• < 1 1 VỚI c ố c n h à t h o m ứ i I f l n g

m*D 9t fỏu vương mản hồng.
N g h e rb ử n tí g iổ rh à r q i:a sông,

]•' bên la II lách thuyền kỉiỏng v:ing bờ.
— Khỏi.g tnan như có dAy ĩơ.
lỉư ở c đi sẽ dửt. động hở sẽ tiru.
Êm êm chiêu II^ÙU ngơ chiêu,
Lòng không sao cà, hiu h iu klùi buồn...
(X uân DF-U: Chltu)
3.

Đô' in m ira U m nh