VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN ĐOÀN DŨNG

TRÁCH NHIỆM TIẾP NHẬN VÀ GIẢI QUYẾT TỐ GIÁC,
TIN BÁO VỀ TỘI PHẠM THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG
HÌNH SỰ VIỆT NAM TỪ THỰC TIỄN TỈNH TÂY NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2017


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN ĐOÀN DŨNG

TRÁCH NHIỆM TIẾP NHẬN VÀ GIẢI QUYẾT TỐ GIÁC,
TIN BÁO VỀ TỘI PHẠM THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG
HÌNH SỰ VIỆT NAM TỪ THỰC TIỄN TỈNH TÂY NINH
Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
Mã số: 60.38.01.04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
TS. LÊ TIẾN CHÂU

TIẾP NHẬN VÀ GIẢI QUYẾT TỐ GIÁC, TIN BÁO VỀ TỘI PHẠM
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH TÂY NINH ............................................................ 57
3.1. Dự báo những yếu tố tác động đến tình hình tiếp nhận và giải quyết tố
giác, tin báo về tội phạm trong thời gian tới ................................................ 57
3.2. Một số giải pháp góp phần nâng cao trách nhiệm tiếp nhận và giải
quyết tố giác, tin báo về tội phạm ................................................................ 68
KẾT LUẬN .................................................................................................... 77
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ..................................................... 79
PHỤ LỤC


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BLHS:

Bộ luật hình sự

BLTTHS:

Bộ luật tố tụng hình sự

CQĐT:

Cơ quan điều tra

CSĐT:

Cảnh sát điều tra

ĐTV:



MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Một trong những công tác trọng tâm và có ý nghĩa rất quan trọng trong
đấu tranh phòng, chống tội phạm đó là phải chủ động nắm tình hình về an
ninh trật tự, tiếp nhận và giải quyết kịp thời những phản ánh của nhân dân về
tình hình an ninh trật tự. Trong đó, trọng tâm là tiếp nhận và giải quyết tố
giác, tin báo về tội phạm. Công tác tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội
phạm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong công tác đấu tranh phòng, chống
tội phạm. Bởi vì, đây là hoạt động mở đầu của quá trình giải quyết vụ án hình
sự nhằm kịp thời phát hiện hành vi phạm tội, trên cơ sở đó cơ quan có thẩm
quyền xác định sự việc có dấu hiệu tội phạm hay không để quyết định việc
khởi tố hoặc không khởi tố vụ án hình sự. Tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin
báo về tội phạm là bước đi đầu tiên của Cơ quan điều tra và Viện Kiểm sát
trong quá trình phát hiện, xử lý tội phạm.
Bàn về trách nhiệm tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm
thì một đòi hỏi đặt ra đó là làm sao có được thông tin nhanh nhất, phản ứng
xử lý giải quyết nhanh nhất, đạt hiệu quả cao nhất; khi thực hiện được mục
tiêu đó sẽ mang lại hiệu quả thiết thực trong việc đảm bảo an ninh trật tự nói
chung, phòng chống tội phạm nói riêng.
Trong những năm qua trên địa bàn tỉnh Tây Ninh, công tác tiếp nhận,
giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm từng bước đi vào nề nếp, có nhiều
chuyển biến rõ rệt, kết quả giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm ngày càng
tăng. Theo thống kê của Công an tỉnh Tây Ninh, từ năm 2012-2016 tỉ lệ đều
đạt trên 90%/năm, vượt chỉ tiêu nghị quyết 37/2012/QH13 ngày 23/11/2012
của Quốc hội về công tác đấu tranh phòng chống vi phạm pháp luật và tội
phạm, công tác của Viện kiểm sát nhân dân, của Tòa án nhân dân và công tác
thi hành án năm 2013 đề ra. Số tin báo vi phạm thời hạn xác minh cũng được
1



tuộc”, nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1994; đề tài khoa học cấp bộ
của Viện Kiểm sát Nhân dân tối cao năm 1995 với tiêu đề: “Con nhện xám
INTERPOL”; đề tài: “Tội phạm có yếu tố nước ngoài” – luận án tiến sỹ Luật
học của GS.TS Nguyễn Xuân Yêm, 1998; Đề tài: “Tiếp nhận, xử lý tố giác và
tin báo về tội phạm tại nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào – thực trạng và
giải pháp nâng cao hiệu quả” – luận án tiến sỹ Luật học của Sồng Pát Chay,
Đại học Cảnh sát Nhân dân, 2000; Đề tài ‘‘Tiếp nhận, xử lý tin báo, tố giác
tội phạm – thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả của Công an các quận,
huyện, thành phố Hà Nội’’ – luận văn thạc sỹ Luật học của Nguyễn Duy
Ngọc, 2003; Đề tài ‘‘Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác tiếp nhận, xử lý
tin báo, tố giác tội phạm theo chức năng, thẩm quyền của Bộ đội Biên phòng
các tỉnh biên giới phía Bắc” luận văn thạc sỹ Luật học của Trương Vũ Bình,
Học viện Cảnh sát Nhân dân, 2003; Đề tài: ‘‘Tổ chức tiếp nhận, xử lý tin báo,
tố giác tội phạm có yếu tố nước ngoài của lực lượng Cảnh sát Nhân dân, Công
an tỉnh Quảng Ninh” - luận văn thạc sỹ Luật học của Nguyễn Ngọc Thế, Học
viện Cảnh sát Nhân dân, 2005 ... Ngoài ra còn nhiều đề tài khác nữa. Các
công trình trên chỉ đề cập đến vấn đề hoạt động tiếp nhận, giải quyết tố giác,
tin báo về tội phạm cũng như công tác kiểm sát giải quyết tố giác, tin báo về
tội phạm, địa bàn nghiên cứu ở một số tỉnh trong nước và ở nước ngoài.
Tuy nhiên, việc đi sâu vào nghiên cứu chi tiết về trách nhiệm tiếp nhận,
giải quyết tố giác và tin báo về tội phạm trên địa bàn tỉnh Tây Ninh thì chưa
có một công trình nào nghiên cứu. Chính vì vậy, việc nghiên cứu đề tài này
nhằm nhìn nhận đánh giá một cách khách quan toàn diện về tầm quan trọng
của công tác tiếp nhận, giải quyết tố giác và tin báo về tội phạm. Trên cơ sở
đó, rút ra những ưu điểm, tồn tại và những nguyên nhân để có giải pháp khắc
phục, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động này.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của Luận văn
3



tiếp nhận và giải quyết tố giác và tin báo về tội phạm của Công an tỉnh Tây
Ninh. Thời gian khảo sát từ 2012 đến 2016.
5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của Luận văn
Đề tài được tiến hành nghiên cứu dựa trên phương pháp luận của chủ
nghĩa Mác-Lê nin về Nhà nước và Pháp luật, dựa trên các quan điểm của
Đảng ta về đấu tranh phòng, chống tội phạm và cải cách Tư pháp.
Trong khi thực hiện nghiên cứu đề tài này, tác giả sử dụng tổng hợp các
phương pháp nghiên cứu cụ thể như: khảo sát, so sánh, phân tích, quy nạp,
diễn giải nhằm làm rõ những vấn đề thuộc phạm vi nghiên cứu của đề tài cả
trên hai bình diện lý luận và thực tiễn.
6. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của Luận văn:
6.1. Ý nghĩa khoa học
Kết quả nghiên cứu Luận văn sẽ góp phần bổ sung hoàn thiện lý luận
khoa học về trách nhiệm tiếp nhận và giải quyết tố giác và tin báo về tội phạm
theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam.
6.2. Ý nghĩa thực tiễn
Kết quả nghiên cứu của Luận văn giúp cho các cơ quan có thẩm quyền
ở tỉnh Tây Ninh nhận thức một cách đầy đủ, sâu sắc tầm quan trọng, ý nghĩa
của trách nhiệm tiếp nhận, giải quyết tố giác và tin báo về tội phạm. Bên cạnh
đó, Luận văn còn cung cấp thêm những luận cứ để củng cố, hoàn thiện hệ
thống cơ quan chức năng có trách nhiệm tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin
báo tội phạm trên địa bàn tỉnh Tây Ninh nhằm đáp ứng yêu cầu đấu tranh
phòng, chống tội phạm.
7. Cấu trúc của Luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung
Luận văn được thiết kế thành ba chương:

5

người nào đó. Theo Từ điển Bách khoa Công an nhân dân Việt Nam thì Tố
giác là công dân tố cáo trước cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội về người hoặc
hành động phạm pháp đã, đang và sẽ xảy ra. Lời tố giác là một trong những
nguồn tin ban đầu về những vụ việc có tính hình sự, là nội dung phản ánh đầu
tiên về vụ, việc đó. Theo quy định tại Điều 101 Bộ luật tố tụng hình sự
(BLTTHS) năm 2003 như sau: “Công dân có thể tố giác tội phạm với Cơ
quan điều tra (CQĐT), Viện kiểm sát (VKS), Tòa án hoặc với cơ quan khác,
tổ chức …”
Như vậy, Tố giác là hành động của người dân khi phát hiện các hoạt
động phạm pháp của một đối tượng hay một nhóm đối tượng. Hành động này
7


thể hiện ở việc tố cáo hành vi của các đối tượng vi phạm trước cơ quan pháp
luật và các cơ quan khác có trách nhiệm phải tiếp nhận và xử lý các thông tin
do người dân cung cấp.
Còn “tin báo” là gì? Dưới góc độ ngôn ngữ học, thì thuật ngữ Tin được
hiểu là truyền đi, báo đi cho biết về sự việc, tình hình xảy ra hoặc là sự truyền
đạt, sự phản ánh dưới các hình thức khác nhau, cho biết về thế giới xung
quanh và những quá trình xảy ra trong nó [17, tr. 993]. Theo quan điểm của
chủ nghĩa duy vật biện chứng thì Tin là nội dung của sự phản ánh, là thuộc
tính bản chất của vật chất. Trong Đại từ điển tiếng Việt phổ thông, tin được
xác định là: “Điều báo cho biết về sự việc, tình hình xảy ra”.
Thông tin còn được hiểu là những tin tức về một sự việc, hiện tượng,
đối tượng, được truyền đạt giữa chủ thể cung cấp tin và khách thể tiếp nhận
tin bằng các phương tiện truyền tin, từ đơn giản đến phức tạp.
Trong lĩnh vực an ninh trật tự thì Tin ban đầu là những Tin mà cơ quan
Công an mới nhận được về vụ, việc, con người có dấu hiệu hoạt động xâm
phạm an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội cần xác minh làm rõ để có chủ
trương, biện pháp xử lý kịp thời.

báo tin hoặc đăng tin có nội dung phản ánh về tội phạm xảy ra cho cơ quan có
thẩm quyền giải quyết theo quy định tại khoản 2, 5 Điều 100, Điều 101 và
Điều 103 của BLTTHS năm 2003" . Trái lại, có quan điểm xác định rằng,
không thể phân biệt giữa tin báo và tố giác về tội phạm. Hiện nay, có quan
điểm đưa ra khái niệm tố giác, tin báo về tội phạm không rõ đối tượng; dựa
theo sự phân loại tố giác, tin báo về tội phạm mà người báo tin, tố giác và kể
cả CQĐT tiến hành xác minh nhưng không xác định rõ đối tượng gây ra.
Cách hiểu này không đúng với bản chất của tố giác, tin báo về tội phạm. Dù
rõ hay không rõ đối tượng, đó vẫn là tố giác, tin báo về tội phạm. Với cách
hiểu trên, dẫn đến tình trạng các cơ quan có thẩm quyền không đưa vào giải
10


quyết và kiểm sát việc giải quyết đối với tố giác, tin báo về tội phạm loại này,
và hệ quả của nó là việc đánh giá tình hình tội phạm chưa chính xác, làm hạn
chế kết quả công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm.
Theo tác giả các quan điểm trên chưa nêu rõ, đầy đủ về khái niệm tin
báo và tố giác về tội phạm, chưa phân biệt rõ tố giác và tin báo, hoặc là nhấn
mạnh tiêu chí không thuộc nội hàm của khái niệm tố giác, tin báo về tội
phạm.
Tại Thông tư liên ngành số 03/TT-LN ngày 15/5/1992 của Viện kiểm
sát nhân dân tối cao - Bộ Nội vụ (nay là Bộ Công an) - Bộ Quốc phòng - Bộ
Lâm nghiệp - Tổng cục Hải quan (Thông tư 03): Hướng dẫn thi hành các quy
định của Luật TTHS về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm đã
nêu định nghĩa: "Tin báo và tố giác về tội phạm là những thông tin về tội
phạm được quy định trong BLHS do công dân, cơ quan nhà nước, tổ chức
kinh tế, tổ chức xã hội (gọi tắt là người, cơ quan, tổ chức) cung cấp cho cơ
quan có trách nhiệm tiếp nhận và giải quyết; do các phương tiện thông tin đại
chúng nêu lên hoặc do người phạm tội tự thú”. Định nghĩa này đến nay có
nhiều điểm chưa phù hợp.

Từ nhận thức nêu trên có thể nêu một khái niệm chung về tố giác, tin
báo về tội phạm như sau:
“Tố giác, tin báo về tội phạm là những thông tin về tội phạm được quy
định trong BLHS do người dân, cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, chính trị
xã hội, xã hội nghề nghiệp, tổ chức kinh tế,... (gọi tắt là người, cơ quan, tổ
chức) cung cấp bằng các hình thức thông tin khác nhau; do các phương tiện
thông tin đại chúng nêu lên hoặc do người phạm tội tự thú để cho cơ quan có
trách nhiệm tiếp nhận và giải quyết theo quy định của BLTTHS”.
Thông tư liên tịch số 06/2013 đã đưa ra định nghĩa về tố giác, tin báo
về tội phạm. Theo đó, nếu chủ thể đưa thông tin có dấu hiệu tội phạm là cá
12


nhân thì được gọi là tố giác, nếu chủ thể đưa thông tin có dấu hiệu tội phạm là
cơ quan, tổ chức thì được gọi là tin báo. Trong thực tế, xảy ra rất nhiều trường
hợp cá nhân (người đi đường) phát hiện vụ, việc có dấu hiệu tội phạm (gây tai
nạn rồi bỏ chạy), báo Công an (qua điện thoại), sau đó họ đi luôn, không để
lại tên tuổi, địa chỉ, do vậy, xác định đây là tố giác còn chưa chính xác. Khắc
phục những bất cập trên, tại Điều 144 BLTTHS năm 2015 đã đưa ra khái
niệm hoàn toàn mới về tố giác, tin báo về tội phạm. Theo quy định tại Điều
144 BLTTHS năm 2015 quy định như sau:
“1. Tố giác về tội phạm là việc cá nhân phát hiện và tố cáo hành vi có
dấu hiệu tội phạm với cơ quan có thẩm quyền.
2. Tin báo về tội phạm là thông tin về vụ việc có dấu hiệu tội phạm do
cơ quan, tổ chức, cá nhân thông báo với cơ quan có thẩm quyền hoặc thông
tin về tội phạm trên phương tiện thông tin đại chúng.
3. Kiến nghị khởi tố là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền kiến nghị
bằng văn bản và gửi kèm theo chứng cứ, tài liệu liên quan cho Cơ quan điều
tra, Viện kiểm sát có thẩm quyền xem xét, xử lý vụ việc có dấu hiệu tội phạm.
4. Tố giác, tin báo về tội phạm có thể bằng lời hoặc bằng văn bản.

các cơ quan, tổ chức với CQĐT, VKS, Tòa án về những hành vi, vụ việc đã
xảy ra mà các cơ quan, tổ chức đó cho là tội phạm.
Khái niệm “tin báo” được hiểu một cách tương đối, xét trong mối liên
hệ với tố giác về tội phạm. Tố giác là hành vi của công dân là người chính
mắt trông thấy hoặc người nhận được thông tin về tội phạm hoặc là nạn nhân
của tội phạm báo cho một cơ quan, tổ chức bất kỳ nào đó. Trong khi đó, ý
nghĩa tin báo phản ánh mối liên hệ giữa một chủ thể có tính chất pháp nhân –
cơ quan, tổ chức truyền tin đi với một cơ quan có trách nhiệm trong hệ thống
chủ thể thực hiện các quyền năng TTHS mà trực tiếp ở đây là quyền khởi tố
VAHS. Trong đó, tin báo có thể là sự chuyển tiếp những thông tin mà cơ
14


quan, tổ chức đã nhận được từ tố giác của công dân cũng có thể là những
thông tin thu được từ hoạt động nghiệp vụ của ngay chính tổ chức đó (ví dụ,
qua thanh tra, kiểm tra) hoặc được phản ánh bằng chính hoạt động truyền
thông theo chức năng nghề nghiệp (các cơ quan thông tin đại chúng).
Căn cứ vào Điều 144 của BLTTHS năm 2015 thì tin báo có thể được
phân thành hai loại. Tin báo có thể là tin do cơ quan, tổ chức gửi đến cho cơ
quan có thẩm quyền tiến hành TTHS (khoản 2, Điều 144 BLTTHS năm
2015) trực tiếp phản ánh về tội phạm. Tin báo có thể được chính thức thông
báo hoặc phản ánh trên các phương tiện thông tin đại chúng mà các cơ quan
chuyên trách đấu tranh với tội phạm có thẩm quyền phải xem xét, nghiên cứu
để rút ra những kết luận (khoản 3. Điều 144 BLTTHS năm 2015).
1.1.2. Khái niệm tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo tội phạm
Công tác tiếp nhận tố giác và tin báo về tội phạm là nhiệm vụ rất quan
trọng trong giai đoạn điều tra ban đầu, là cơ sở cho việc giải quyết có hay
không các hoạt động tố tụng như khởi tố hay không khởi tố, do vậy, cần phải
hiểu rõ công tác tiếp nhận tố giác và tin báo về tội phạm.
Theo giáo trình Khoa học điều tra hình sự thì: “Tiếp nhận và xử lý tin

lý.
Nhiệm vụ tiếp nhận và giải quyết tố giác và tin báo về tội phạm là cần
phải xác định cơ sở, căn cứ để khởi tố vụ án và tiến hành những biện pháp cấp
bách để ngăn chặn tội phạm, hậu quả của tội phạm.
1.1.3. Một số nguyên tắc cơ bản về hoạt động tiếp nhận và giải quyết
tố giác, tin báo về tội phạm
Hoạt động tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm phải luôn
tuân thủ đúng theo những quy định của pháp luật, đảm bảo tạo điều kiện
thuận lợi cho hoạt động điều tra làm rõ những nội dung tố giác và tin báo về

16


tội phạm đã tiếp nhận, trong quá trình tiếp nhận và xử lý các nguồn tin về tội
phạm cần nắm vững và quán triệt các nguyên tắc cơ bản sau đây:
* Nguyên tắc thứ nhất: Bảo đảm pháp chế trong hoạt động tiếp nhận,
giải quyết tố giác và tin báo về tội phạm.
Pháp chế là chế độ đặc biệt của đời sống chính trị, xã hội mà tất cả các
cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và mọi công dân phải tuân thủ, nghiêm
chỉnh chấp hành một cách triệt để và chính xác. Trong hoạt động tiếp nhận,
giải quyết tố giác và tin báo về tội phạm phải tuân thủ nghiêm ngặt, đầy đủ
các quy định của pháp luật về trình tự, thủ tục TTHS trong tiếp nhận và giải
quyết tố giác và tin báo về tội phạm, cần có thái độ đúng mực khi tiếp xúc với
người cung cấp tin về tội phạm. Quá trình tiếp nhận, giải quyết tố giác và tin
báo về tội phạm cần đặc biệt chú ý đến những quy định của pháp luật về thời
hạn xác minh, trả lời và có kết luận về việc xác minh, giải quyết tố giác và tin
báo khi tiếp nhận.
Các biện pháp điều tra, xác minh tin báo, tố giác về tội phạm và các
biện pháp nghiệp vụ cấp bách được áp dụng trong quá trình tiếp nhận và giải
quyết tố giác và tin báo phải phù hợp với những quy định của pháp luật,

cung cấp thông tin liên quan đến tội phạm của mỗi người cũng khác nhau. Do
vậy, nếu trường hợp tố giác và tin báo về tội phạm không đầy đủ, thiếu chi
tiết, chưa rõ ràng thì cán bộ tiếp nhận tố giác và tin báo về tội phạm yêu cầu
người báo tin giải thích những điểm chưa rõ, những mâu thuẫn trong tin báo,
bổ sung thêm những thông tin để làm rõ và áp dụng các biện pháp mà pháp
luật cho phép để thu thập tài liệu bổ sung với thái độ lịch sự, mềm mỏng, tế
nhị, khéo léo tôn trọng những gì mà người báo tin cung cấp. Không được có
hành vi hống hách, thô bạo, thiếu tôn trọng người cung cấp tin.
Quán triệt nguyên tắc này, đòi hỏi những cơ quan có chức năng, nhiệm
vụ tiếp nhận giải quyết tố giác và tin báo về tội phạm quy định của pháp luật,
18


phải có tinh thần trách nhiệm, sẵn sàng tiếp nhận tố giác và tin báo về tội
phạm trong mọi điều kiện, hoàn cảnh. Để thực hiện tốt nguyên tắc này, đòi
hỏi phải quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn cho lực lượng tiếp nhận và
giải quyết tố giác và tin báo về tội phạm một cách hợp lý, thoả mãn những
yêu cầu cần thiết về trang thiết bị, cơ sở vật chất nơi tiếp nhận tố giác và tin
báo về tội phạm, duy trì và phát huy tốt mối quan hệ phối hợp giữa các lực
lượng trong quá trình tiếp nhận, xử lý tố giác và tin báo về tội phạm.
* Nguyên tắc thứ ba: Bảo đảm tính khẩn cấp, bí mật trong hoạt động
tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo về tội pham.
Trong đấu tranh phòng, chống tội phạm, bảo vệ an toàn tài sản Nhà
nước, tài sản của các tổ chức kinh tế, xã hội, tính mạng và tài sản hợp pháp
của công dân được đặt lên hàng đầu. Chính vì vậy, ngay sau khi tiếp nhận và
kiểm tra tố giác và tin báo về tội phạm, cần phải ưu tiên tiến hành những biện
pháp cấp bách như ngăn chặn tội phạm, không để đối tượng tiếp tục gây án
hoặc trốn tránh gây khó khăn, cản trở đến hoạt động điều tra, hạn chế, ngăn
chặn hậu quả, tác hại do tội phạm gây ra, cứu chữa tài sản, cấp cứu nạn nhân,
truy bắt đối tượng theo dấu vết nóng, truy tìm, thu giữ vật chứng của vụ án ...