ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYỄN MINH HIỀN

Đặc điểm thành ngữ tiếng Hàn có yếu tố chỉ con vật:
Trong sự đối chiếu với thành ngữ tiếng Việt tương đương

LUẬN VĂN THẠC SĨ LÝ LUẬN NGÔN NGỮ

HÀ NỘI - 2005

1


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng
tôi. Các số liệu và kết quả nêu trong luận văn là trung thực và
chưa từng được công bố ở công trình nào khác.
Tác giả của luận văn

Nguyễn Minh Hiền

2


MỤC LỤC
Chương
I………………………………………………………...Error!
Bookmark not defined.
Cơ sở lý

Hán
cổ…………………………………………………Error!
Bookmark not defined.

3


3. Khái quát về thành ngữ có yếu tố chỉ con vật
trong tiếng
Hán………………………………………………...Error!
Bookmark not defined.
3.1. Thành ngữ chứa yếu tố chỉ con vật gắn liền với văn hoá dân
tộc…Error! Bookmark not defined.
3.2. Khái quát về thành ngữ có yếu tố chỉ con vật trong tiếng
Hán…..Error! Bookmark not defined.
3.3. Khả năng kết hợp giữa các yếu tố chỉ con vật trong thành
ngữ….Error! Bookmark not defined.
3.3.1. Khả năng kết hợp “鼠”(thử:
chuột)………………….Error! Bookmark not defined.
3.3.2. Khả năng kết hợp của “牛” (ngưu:
trâu)……………...Error! Bookmark not defined.
3.3.3. Khả năng kết hợp của “虎”(hổ)
……………………..Error! Bookmark not defined.
3.3.4. Khả năng kết hợp của “兔?” (thố: thỏ)
………………Error! Bookmark not defined.
3.3.5. Khả năng kết hợp của “龙”(long:
rồng)…………...Error! Bookmark not defined.
3.3.6. Khả năng kết hợp của “蛇”(xà:
rắn)……………….Error! Bookmark not defined.
3.3.7. Khả năng kết hợp của “马”(mã:

not defined.
1.1.4. Quan hệ mục
đích…………………………………….Error! Bookmark
not defined.
1.1.5. Quan hệ nhân
quả…………………………………….Error! Bookmark not
defined.
1.2. Phân loại thành ngữ theo quan hệ cấu trúc ngữ
pháp.…..Error! Bookmark not defined.
1.2.1. Thành ngữ có quan hệ chính
phụ……………………..Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Thành ngữ có quan hệ chủ
vị…………………………Error! Bookmark not defined.
1.2.3. Thành ngữ có quan hệ động
tân………………………Error! Bookmark not defined.
2. Đặc điểm cấu tạo của thành ngữ tiếng Hán
có yếu tố thuộc con giáp (có đối chiếu với tiếng
Việt)…..Error! Bookmark not defined.
2.1. Giới thiệu chung về đặc điểm tiếng Hán có yếu tố thuộc con
giáp..Error! Bookmark not defined.
2.2. Các dạng thành ngữ tiếng Hán có yếu tố thuộc con
giáp…Error! Bookmark not defined.
2.2.1 Dạng thành ngữ có cấu tạo
ABCV…………….………Error! Bookmark not defined.

5


2.2.2. Dạng thành ngữ có cấu tạo
ABVD……………………Error! Bookmark not defined.

defined.
2.3. Lối tư duy liên tưởng tạo nên thành ngữ
có yếu tố “ 虎
”(Hổ)…………………...…………………………Error!
Bookmark not defined.
2.4. Lối tư duy liên tưởng tạo nên thành ngữ có yếu tố “ 兔
?”(thố: thỏ) trong tiếng Hán và yếu tố "mèo" trong tiếng
Việt…….…Error! Bookmark not defined.
6


2.5. Lối tư duy liên tưởng tạo nên thành ngữ
có yếu tố “ 龙”(long:
rồng)…………………………………….Error! Bookmark not
defined.
2.6. Lối tư duy liên tưởng tạo nên thành ngữ
có yếu tố “ 蛇 ”(xà:
rắn)….……………………………………..Error! Bookmark not
defined.
2.7. Lối tư duy liên tưởng tạo nên thành ngữ
có yếu tố “ 马”(mã:
ngựa)……….……………………………..Error! Bookmark not
defined.
2.8. Lối tư duy liên tưởng tạo nên thành ngữ
có yếu tố “ 羊 ?”(dương:
dê)……………………………………..Error! Bookmark not
defined.
2.9. Lối tư duy liên tưởng tạo nên thành ngữ
có yếu tố“猴 ”(hầu:
khỉ).……………………………………….Error! Bookmark not

có yếu tố thuộc con
giáp…………………………………………Error! Bookmark not
defined.
3.2.1 Thành ngữ so sánh có yếu tố thuộc con giáp
được cấu tạo theo mô hình “A như
B”.…………………...Error! Bookmark not defined.
3.2.2. Thành ngữ so sánh có yếu tố chỉ con vật
được cấu tạo theo mô hình “như
B”……………………....Error! Bookmark not defined.9
Kết luận…………………………………………………………………...91
Tài liệu tham khảo………………………………………………………..93
Phụ lục: Danh sách các thành ngữ có yếu tố chỉ con vật…………………96

8


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
“Ngôn ngữ là linh hồn của dân tộc”, trong đó có thành ngữ là một
phần cấu thành nền văn hóa dân tộc, phản ánh đời sống xã hội, phong tục
tập quán, lễ giáo, quan điểm thẩm mỹ, cách đối nhân xử thế, mọi mặt nói
chung của đời sống con người thuộc từng dân tộc, quốc sự.
Là một trong những nôi văn hoá của nhân loại, dân tộc Trung Hoa
có bề dày lịch sử hàng vạn năm với các triều đại phong kiến nổi tiếng thế
giới. Vì thế, nếu coi ngôn ngữ là một bộ phận của văn hóa thì trong di sản
văn hóa văn minh Trung Hoa đồ sộ đó có ngôn ngữ là tiếng Hán mà thành
ngữ là một bộ phận không thể thiếu.
Cũng là một dân tộc có nền nông nghiệp với 90% là nông dân, con
trâu, con bò là bạn của nhà nông và các loài gia súc gia cầm khác đều rất
thân quen với người Việt Nam và Trung Hoa như chó, mèo, lợn, gà…hơn

- Khảo sát, đưa ra bức tranh chung về thành ngữ có yếu tố chỉ con
vật trong tiếng Hán.
- Khảo sát thành ngữ có yếu tố thuộc 12 con giáp trong tiếng Hán
và đối chiếu với tiếng Việt tương đương, tìm ra đặc trưng ngôn ngữ, văn
hóa, tư duy liên tưởng của mỗi dân tộc

- Trên cơ sở đối chiếu với

tiếng Việt, rút ra những vận dụng góp phần giúp công tác phiên dịch, biên
dịch, học tập, nghiên cứu và giảng dạy bộ môn tiếng Hán cho người Việt
Nam hiểu đúng và đối dịch các thành ngữ chỉ con vật chính xác, phù hợp
với văn hóa, truyền thống ngôn ngữ của người Việt Nam.
Về tư liệu khảo sát, luận văn tiến hành thống kê, xử lí các thành ngữ
có yếu tố chỉ con vật được thu thập trong các cuốn từ điển sau:
(1)

Từ điển thành ngữ thực dụng

(NXB Hoa Văn, 1996), tác giả Thường Hiểu Phàm
(2)

Từ điển thành ngữ tiếng Việt phổ thông
10


(NXB Đại học Quốc gia Hà nội, 2002), tác giả Nguyễn Như Ý (chủ biên)
(3)

Từ điển thành ngữ tục ngữ Hoa-Việt


Nxb Văn hóa thông tin (2000)
5. Nguyễn Văn Hằng: Thành ngữ bốn yếu tố trong tiếng Việt hiện
đại. Nxb Khoa học xã hội (1999)
6. Nguyễn Xuân Hòa: Vai trò của tri thức trong việc nghiên cứu,
đối chiếu thành ngữ. Tạp chí văn học dân gian (1993)
7. Nguyễn Văn Khang: Bình diện văn hóa, xã hội - ngôn ngữ học của các
thành ngữ gốc Hán trong tiếng Việt, Văn hóa dân gian, Ngôn ngữ và đời sống, số 1 1994
8. Nguyễn Văn Khang: Ngôn ngữ học xã hội những vấn đề cơ bản,
Nxb Khoa học xã hội (1999)
9. Nguyễn Văn Khang (chủ biên), Nguyễn Thị Tân - Hong zhao Xiang Nguyễn Thế Sự: Từ điển thành ngữ tục ngữ Hoa – Việt, Nxb Khoa học xã hội
(1998)
10. Nguyễn Văn Khang: Từ điển thàh ngữ tục ngữ Việt – Hoa, Nxb
Khoa học xã hội (1999)
11. Nguyễn Lai: Về mối quan hệ ngôn ngữ và văn hóa: Việt nam những vấn đề ngôn ngữ và văn hóa. Hội ngôn ngữ học Việt Nam. Trường
Đại học Ngoại ngữ Hà Nội.
12


12. Nguyễn Như Ý – Nguyễn Văn Khang - Phan Xuân Thành: Từ
điển giải thích thành ngữ gốc Hán. Nxb văn hóa thông tin (1990)
13. Nguyễn Như Ý - Nguyễn Văn Khang - Nguyễn Xuân Thành: Từ
điển thành ngữ tiếng Việt phổ thông, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, (2002)
14 . Viện ngôn ngữ học: Lượm lặt ngôn ngữ (2000)
2. Tiếng Hán
1． 实用?成语词典 (1995 年版)：常晓?帆 编者 ß
华文出版社
2． 应用?汉语词典 (2000 年版)
商?务印书馆?辞书研?究中?心编
3． 现代越汉词典(1998 年版)：雷航 主编
商?务印书馆?


14