Vai trò của thanh tra nhà nước trong phòng, chống
tham nhũng ở Việt Nam hiện nay
Lương Văn Liệu
Khoa Luật
Luận văn Thạc sĩ ngành: Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật;
Mã số: 60 38 01 01
Người hướng dẫn: PGS.TS. Lương Thanh Cường
Năm bảo vệ: 2014
Keywords. Thanh tra Nhà nước; Luật hành chính; Tham nhũng; Pháp luật Việt Nam
Content
1. Tính cấp thiết của đề tài
Tham nhũng là hiện tượng xã hội mang tính lịch sử, xuất hiện cùng với sự ra đời của nhà
nước, tham nhũng phản ánh các yếu tố chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa, truyền thống, tập quán của
một dân tộc, một quốc gia. Vì vậy tham nhũng và đấu tranh chống tham nhũng không chỉ được sự
quan tâm sâu sắc của Đảng, Nhà nước mà còn của cả xã hội. Ở nước ta tham nhũng gây ra những
hậu quả vô cùng to lớn cho xã hội, nó không chỉ gây thiệt hại về vật chất mà lớn hơn nó làm tha hóa
một bộ phận cán bộ, công chức của bộ máy Nhà nước, của Đảng và các đoàn thể xã hội, làm xói
mòn lòng tin của nhân dân vào bộ máy nhà nước, gây nên sự bất bình của nhân dân vào bộ máy công
quyền, làm giảm hiệu lực và hiệu quả quản lý nhà nước, đe dọa sự tồn vong của quốc gia. Tham
nhũng được coi là một trong bốn nguy cơ, thách thức sự nghiệp trong đổi mới, hội nhập quốc tế cũng
như công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước.
Nhận thức một sắc đầy đủ và sâu sắc mối nguy hại từ tham nhũng, trong những năm vừa qua
Đảng, Nhà nước ta và hệ thống chính trị đã, đang có những phương hướng, giải pháp ngăn chặn và
từng bước đẩy lùi “quốc nạn” này nhằm bảo đảm nền tăng vững chắc cho quá trình thực hiện các
nhiệm vụ, mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam.
Trong công cuộc đấu tranh chống tham ô, lãng phí, chống bệnh quan liêu, thanh tra nhà nước
đóng vai trò rất quan trọng. Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh huấn thị:
các ban thanh tra phải chú ý kiểm tra chống lãng phí, tham ô. Phát hiện ra những
việc lãng phí, tham ô, chẳng những cần báo cáo với Trung ương và Chính phủ giải quyết
mà còn phải giúp các cấp lãnh đạo địa phương tìm ra được những biện pháp để tích cực
chống lãng phí, tham ô [24, tr.58].

của mình và sự kỳ vọng của xã hội. Ví dụ: số lượng các vụ tham nhũng, giá trị tài sản tham nhũng, đặc
biệt là các vụ tham nhũng lớn mà thanh tra phát hiện chưa nhiều so với tổng số vụ tham nhũng đã được
các tổ chức, cá nhân phát hiện; việc xử lý các thông tin, xử lý các vụ tham nhũng trong nhiều trường
hợp còn chưa hiệu quả; công tác tham mưu, kiến nghị còn hạn chế; cơ chế phối hợp với các tổ chức, cá
nhân trong đó có các tổ chức có chức năng PCTN hiệu quả chưa cao; số lượng, năng lực của đội ngũ
công chức làm công tác thanh tra còn thiếu và yếu, nhất là ở chính quyền địa phương.
Vì vậy, tiếp tục nghiên cứu một cách có hệ thống các vấn đề lý luận và thực tiễn về vai trò của
thanh tra nước trong PCTN, thực trạng và các giải pháp trong tình hình mới là việc làm cần thiết, từ
việc nhận thức một cách đầy đủ, sâu sắc đó cho bản thân sẽ có kiến nghị những giải pháp để thanh tra
nhà nước có thể phòng ngừa và chống tham nhũng hiệu quả hơn. Vì sự quan tâm và lý do trên nên đề
tài: “Vai trò của thanh tra nhà nước trong phòng chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay” được lựa
chọn làm Luận văn thạc sỹ Luật học, chuyên ngành Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật, mã số:
60 38 01 01
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Tham nhũng có tác hại ghê gớm và thanh tra nhà nước ra đời là một trong những phương thức
PCTN hiệu quả. Chính vì vậy hai vấn đề này nhận được sự quan tâm của rất lớn của các nhà khoa học,
nhà nghiên cứu, người làm công tác thực tiễn và cả xã hội. Kết quả của sự quan tâm đó là có nhiều đề
tài, sách, báo, luận văn, luận án và các công trình khoa học khác nghiên cứu về tham nhũng, về vai trò
của thanh tra và mối quan hệ của thanh tra với PCTN ở Việt Nam cũng như trên thế giới. Chúng ta có
thể điểm qua một số công trình đã công bố tại Việt Nam như:
Thứ nhất, các công trình nghiên cứu về tham nhũng và PCTN
- “Một số vấn đề cơ bản về phòng ngừa và chống tham nhũng” do TS. Nguyễn Văn Thanh Viện trưởng Viện khoa học Thanh tra làm chủ biên, Nhà xuất bản Tư pháp năm 2004. Nội dung chủ
yếu của công trình là đi sâu phân tích một số vấn đề cơ bản về tham nhũng như khái niệm, đặc điểm,
nguyên nhân của tham nhũng và các vấn đề khác có liên quan. Từ việc nhìn nhận thực trang tham
nhũng, tác giả đã hệ thống hóa các phương hướng và giải pháp để phòng ngừa và chống tham nhũng.
- Về kinh nghiệm PCTN của các nước trên thế giới có các tài liệu: “Kinh nghiệm PCTN của
một số nước trên thế giới”, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia năm 2005; “Tham nhũng và các biện
pháp chống tham nhũng ở Trung Quốc”, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia năm 2009.



nêu ra các nhóm giải pháp đồng bộ, điểm hình như tăng cường sự lãnh đạo của Đảng; hoàn thiện thể
chế; đổi mới tổ chức, hoạt động của thanh tra nhà nước và công tác nhân sự.
- Bài báo: “Vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong PCTN” của Ths. Nguyễn Thị
Bích Hường, Tạp chí Thanh tra, 2011. Trên cơ sở đánh giá khái quát những quy định về tổ chức,
hoạt động của thanh tra nhà nước theo Luật Thanh tra 2004, thực trạng hoạt động thanh tra trong
PCTN, tác giả đã đề ra một số giải pháp như thể chế hóa vai trò chủ đạo của thanh tra nhà nước, đổi
mới tổ chức và hoạt động thanh tra, hợp tác quốc tế về PCTN.
Ngoài ra còn một số công trình có liên quan đến đề tài nghiên cứu như: Đề tài khoa học cấp cơ
sở: “Trách nhiệm của các tổ chức thanh tra nhà nước trong đấu tranh chống tham nhũng” do tác giả
Nguyễn Thị Ánh Tuyết - Thanh tra Chính phủ làm chủ nhiệm năm 2005; công trình “ Mối quan hệ
giữa các cơ quan thanh tra với cơ quan điều tra, viện kiểm sát trong đấu tranh PCTN” của tác giả Lê
Văn Đức - Viện Khoa học Thanh tra; Luận văn thạc sỹ “Vai trò của thanh tra nhà nước trong quản lý
việc thực hiện các dự án ở nước ta hiện nay” của học viên Nguyễn Thanh Hải…
Qua việc khảo sát trên cho thấy có nhiều công trình, tài liệu nghiên cứu về nội dung có liên
quan đến đề tài. Tuy nhiên, các tác giả hoặc là đi sâu vào nghiên cứu vấn đề tham nhũng và các giải
pháp chống tham nhũng trên bình diện khái quát hoặc là nghiên cứu vai trò của thanh tra nhà nước
trong các lĩnh vực khác như giải quyết khiếu nại, quản lý các dự án và các lĩnh vực khác. Các nghiên
cứu về vai trò của thanh tra nhà nước trong PCTN chưa được nghiên cứu sâu sắc, toàn diện, đặc biệt
trong tình hình mới có nhiều thay đổi (các văn bản quy phạm pháp luật, tổ chức và hoạt động của


thanh tra, tình hình tham nhũng và PCTN hay các điều kiện chính trị, kinh tế, xã hội…). Vì vậy, cần
thiết phải tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện để thanh tra nhà nước phát huy hết vai trò của mình và cùng
với các giải pháp đồng bộ khác ngăn ngừa và chống tham nhũng hiệu quả như quyết tâm của Đảng và
Nhà nước đã đề ra.
3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: nghiên cứu hoạt động PCTN của thanh tra nhà nước (Thanh tra
Chính phủ, Thanh tra bộ, Thanh tra tỉnh, Thanh tra sở, Thanh tra huyện) thông qua hoạt động thanh
tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và các hoạt động khác theo quy định của pháp luật.
- Phạm vi nghiên cứu: nghiên cứu về vai trò của thanh tra nhà nước, về công tác PCTN là các

7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3
chương như sau:
Chương 1: Cơ sở lý luận về vai trò của thanh tra nhà nước trong phòng, chống tham nhũng.
Chương 2: Thực trạng vai trò của thanh tra nhà nước trong phòng, chống tham nhũng ở Việt
Nam.
Chương 3: Phương hướng, giải pháp tăng cường vai trò của thanh tra nhà nước trong phòng,
chống tham nhũng.


References
1
Ban chấp hành Trung ương Đảng (2011), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Hà
Nội.
2
Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa X (2006), Nghị quyết số 04-NQ/TW ngày 21 tháng 08
năm 2006 của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về tăng cường sự
lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, Hà Nội.
3
Ban chấp hành Trung ương khóa IX (2004), Văn kiện Hội nghị lần thứ chín của Ban Chấp hành
Trung ương khoá IX, Nxb. Chính trị quốc gia, 2004.
4
Chính phủ (2012), Nghị định số 83/2012/NĐ-CP ngày 12 tháng 5 năm 2012 của Chính phủ
quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Thanh tra Chính phủ, Hà Nội.
5
Lương Thanh Cường (2012), Tập bài giảng môn Thanh tra công vụ.
6
Vũ Việt Hà (2012), Đổi mới tổ chức và hoạt động thanh tra nhà nước tỉnh Sơn La, Luận văn
thạc sỹ Luật học.
7

của Tổng Thanh tra Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức, hoạt
động của Cục Chống tham nhũng, Hà Nội.
27 Thanh tra Chính phủ (2009), Báo cáo tổng kết công tác năm 2009 và phương hướng nhiệm vụ
năm 2010 của ngành Thanh tra, Hà Nội.
28 Thanh tra Chính phủ (2010), Báo cáo tổng kết công tác năm 2010 và phương hướng nhiệm vụ
năm 2011 của ngành Thanh tra, Hà Nội.
29 Thanh tra Chính phủ (2011), Báo cáo tổng kết công tác năm 2011 và phương hướng nhiệm vụ
năm 2012 của ngành Thanh tra, Hà Nội.


30

31
32
33

34

35
36
37
38
39

Thanh tra Chính phủ (2011), Thông tư số 11/2011/TT-TTCP ngày 09 tháng 11 năm 2011 của
Thanh tra Chính phủ quy định tiêu chí nhận định tình hình tham nhũng và đánh giá công tác
phòng, chống tham nhũng, Hà Nội.
Thanh tra Chính phủ (2012), Báo cáo tổng kết công tác năm 2012 và phương hướng nhiệm vụ
năm 2013 của ngành Thanh tra, Hà Nội.
Thanh tra Chính phủ (2014), Báo cáo sơ kết công tác 6 tháng đầu năm 2014 và phương hướng