BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NỘI VỤ

……………../…………….

…………/………

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

NGUYỄN VĂN HỒNG

BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI TRONG HOẠT ĐỘNG
XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ – TỪ THỰC TIỄN
TỈNH ĐẮK NÔNG

Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính (LH2TN4)
Mã số: 6038.0102

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ: LUẬT HIẾN PHÁP VÀ
LUẬT HÀNH CHÍNH

ĐẮK LẮK - NĂM 2017

1


Công trình được hoàn thành tại:
HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. LÊ THỊ HƯƠNG

trong tố tụng hình sự nói chung và trong hoạt động xét xử nói riêng
làm cơ sở cho hoạt động của tòa án và các CQTHTT khác khi tiến
hành tố tụng. Bên cạnh các hoạt động lập pháp, Nhà nước ta đã có
nhiều chính sách, biện pháp và hoạt động thực tế bảo đảm thực hiện
quyền con người. Các cơ quan bảo vệ pháp luật không ngừng được
củng cố, phát triển, xã hội ngày càng công bằng, văn minh, tạo cho
mọi người có môi trường tự do, bìnhđẳng để thực hiện quyền, nghĩa
vụ của mình, đồng thời bảo vệ con người khỏi các hành vi xâm
hại. Song, quyền con người luôn là lĩnh vực nhạy cảm, phức tạp nên
bảo đảm thực hiện nó không phải chỉ dừng lại ở việc ghi nhận quyền

3


con người mà còn phải thực thi nhiều biện pháp đồng bộ, được mọi
cấp, mọi ngành, mọi người tham gia. Trong đó, Toà án có vị trí, vai
trò đặc biệt quan trọng. Bởi vì, một trong những nhiệm vụ cơ bản
trong xét xử của Toà án chính là hoạt động trực tiếp bảo vệ quyền
con người đối với bên bị hại và cả bên bị cáo - là những người mà
quyền con người của họ dễ có nguy cơ bị xâm hại. Nhiều năm qua,
theo quy định của pháp luật, Toà án đã tích cực tham gia đấu tranh
phòng, chống vi phạm pháp luật và tội phạm, bảo vệ chế độ xã hội
chủ nghĩa, bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.
Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, thực tiễn quá
trình giải quyết vụ án hình sự từ thực tiễn tỉnh Đắk Nông còn bộc lộ
nhiều hạn chế trong việc bảo đảm quyền con người trong hoạt động
xét xử như: Khi tiến hành xét xử tòa án đã không tạo điều kiện để bị
cáo thực hiện đầy đủ quyền bào chữa, việc tiếp cận hồ sơ vụ án, gặp
gỡ bị cáo của luật sư còn khó khăn; Việc tranh tụng tại phiên tòa còn
phiến diện, hình thức; bản án, quyết định của tòa án chưa thực sự dựa

Các công trình nghiên cứu nêu trên chủ yếu đề cập đến vấn đề
bảo vệ quyền con người nói chung và trong hoạt động tố tụng, xét xử
hình sự nói riêng. Tuy nhiên, chưa có công trình nào tiếp cận một
cách toàn diện, hệ thống, đồng bộ vấn đề bảo đảm quyền con người
trong hoạt động xét xử sơ thẩm vụ án hình sự từ thực tiễn tỉnh Đắk
Nông.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

5


3.1. Mục đích
Mục đích của luận văn là đề xuất giải pháp tăng cường bảo đảm
quyền con người trong hoạt động xét xử sơ thẩm vụ án hình sự
3.2. Nhiệm vụ của luận văn
- Làm rõ cơ sở lý luận và pháp lý về bảo đảm quyền con người
trong hoạt động xét xử sơ thẩm vụ án hình sự;
- Phân tích, đánh giá thực trạng thực thi Hiến pháp và các quy
định pháp luật có liên quan đến bảo đảm quyền con người trong hoạt
động xét xử sơ thẩm vụ án hình sự tại tỉnh Đắk Nông;
- Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả bảo đảm quyền con
người trong hoạt động xét xử sơ thẩm vụ án hình sự trong thời gian
tới.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Luận văn nghiên cứu các quy định về bảo đảm quyền con người
trong hoạt động xét xử sơ thẩm vụ án hình sự theo Hiến pháp năm
2013 và các văn bản pháp luật liên quan.
4.2. Phạm vi nghiên cứu đề tài
Phạm vi bảo đảm quyền con người của đề tài này chủ yếu là

động xét xử sơ thẩm vụ án hình sự; Nghiên cứu, đánh giá thực trạng

7


về việc bảo đảm quyền con người trong hoạt động xét xử sơ thẩm vụ
án hình sự từ thực tiễn tỉnh Đắk Nông. Trên cơ sở đó, luận văn đề
xuất các định hướng và giải pháp nâng cao hiệu quả của việc bảo
đảm quyền con người trong hoạt động xét xử sơ thẩm vụ án hình sự
trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền và cải cách tư pháp
hiện nay ở Việt Nam.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo,
nội dung của luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Những vấn đề lý luận về bảo đảm quyền con người
trong hoạt động xét xử sơ thẩm vụ án hình sự
Chương 2: Thực trạng bảo đảm quyền con người trong hoạt
động xét xử sơ thẩm vụ án hình sự của Tòa án nhân dân ở tỉnh Đắk
Nông
Chương 3: Quan điểm và giải pháp tăng cường bảo đảm quyền
con người trong hoạt động xét xử sơ thẩm vụ án hình sự từ thực tiễn tỉnh
Đắk Nông.
Chương 1:
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN
CON NGƯỜI TRONG HOẠT ĐỘNG XÉT XỬ SƠ THẨM
VỤ ÁN HÌNH SỰ

1.1. Quan niệm về bảo đảm quyền con người trong hoạt động
xét xử sơ thẩm vụ án hình sự




được bồi thường khi bị kết án oan; Quyền không bị xét xử hai lần về
cùng một tội danh; Không bị truy cứu hình sự vì lý do không thực
hiện được nghĩa vụ hợp đồng; ...
1.1.2. Khái niệm và đặc điểm bảo đảm quyền con người trong hoạt
động xét sơ thẩm xử vụ án hình sự
1.1.2.1. Khái niệm
Bảo đảm quyền con người là trách nhiệm của Nhà nước, thông qua
các cơ quan nhà nước như Quốc hội, Chính phủ, Tòa án, Viện kiểm sát và
các cơ quan nhà nước khác trong đó Tòa án có vị trí, vai trò đặc biệt quan
trọng.
1.1.2.2. Đặc điểm
- Là một trong những hợp phần có tính chất đặc thù của bảo
đảm quyền con người trong TTHS.
- Là chức năng của nhà nước với cơ chế phù hợp trong điều kiện
kinh tế - xã hội, pháp lý của mình.
- Có vai trò quan trọng trong việc biến những nỗ lực, những ý
tưởng tiến bộ của nhân loại ở các điều luật trở thành hiện thực trong
thực tiễn giải quyết vụ án.
- Mang tính chất đặc thù xuất phát từ những đặc điểm của tố
tụng hình sự.
1.1.3. Vai trò của bảo đảm quyền con người trong xét xử sơ thẩm
vụ án hình sự
Thứ nhất, góp phần bảo đảm quyền con người
Thứ hai, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền
Thứ ba, góp phần bảo vệ công lý và văn minh nhân loại

10


tạm hoãn xuất cảnh; Bên cạnh đó, Bộ luật TTHS còn quy định về
việc hủy bỏ hoặc thay thế biện pháp ngăn chặn tại Điều 125.
1.2.2.3. Quy định về quyền của người bị buộc tội trong TTHS
Người bị buộc tội trong TTHS là những người bị nghi ngờ phạm
tội, bị đặt vào trạng thái pháp lý bất lợi, gồm người bị tạm giữ, bị can
và bị cáo.
1.2.2.4. Quy định về chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan tiến
hành tố tụng, người tiến hành tố tụng
Theo Khoản 1 Điều 34 Bộ luật TTHS thì cơ quan tiến hành tố
tụng gồm: CQĐT, VKS và Tòa án. Bộ luật TTHS không quy định cụ
thể, riêng biệt về nhiệm vụ của ba cơ quan này như là một thực thể tổ
chức. Tuy nhiên, ta có thể hiểu được nhiệm vụ riêng của các CQĐT,
VKS, Tòa án qua việc quy định quyền hạn, nhiệm vụ của những
người tiến hành tố tụng, qua các nguyên tắc, quy định chung về hoạt
động tố tụng của các cơ quan này.
1.2.2.5. Quy định về phiên tòa hình sự
- Thứ nhất, về thủ tục tố tụng tại phiên tòa.
- Thứ hai, về thủ tục bắt đầu phiên tòa.
- Thứ ba, về thủ tục xét hỏi tại phiên tòa.
- Thứ tư, về phần tranh luận tại phiên tòa.
- Thứ năm, về phần nghị án và tuyên án.
1.2.3. Một số quy định của Luật Nhân quyền Quốc tế về bảo
đảm quyền con người trong hoạt động xét xử vụ án hình sự
Luật Nhân quyền Quốc tế là một trong những ngành luật mới
của hệ thống Luật Quốc tế, được chính thức hình thành và phát triển

12


sau khi Liên Hợp Quốc ra đời (1945). Nó là hệ thống các quy tắc,

1.3.3. Tổ chức và hoạt động của các cơ quan, tổ chức bổ trợ tư
pháp
1.3.4. Cơ chế phối hợp hoạt động giữa các cơ quan tư pháp
1.3.5. Cơ chế giám sát trong hoạt động xét xử sơ thẩm các vụ án
hình sự
1.3.6. Cơ sở vật chất, kỹ thuật phục vụ hoạt động xét xử sơ
thẩm các vụ án hình sự
2.1. Đặc điểm tình hình kinh tế - Xã hội và tổ chức bộ máy
của Tòa án nhân dân ở tỉnh Đắk Nông
2.1.1. Đặc điểm tình hình kinh tế - xã hội tỉnh Đắk Nông
Trong những năm qua, xu thế hội nhập mở cửa đất nước, bên
cạnh những thành tựu to lớn đã đạt được, tỉnh Đắk Nông cũng tiềm
ẩn nhiều nguy cơ, ảnh hưởng đến sự phát triển của tỉnh về an ninh
chính trị xã hội. Tỉnh Đắk Nông là tỉnh có diện tích rộng còn nhiều
rừng tự nhiên, đất đai còn nhiều chưa được khai phá mà dân cư lại
thưa thớt, hơn nữa thổ nhưỡng của Đắk Nông đất đỏ Bazan thích hợp
cho việc trồng các cây nông nghiệp dài ngày như cà phê; tiêu; điều;
ca cao; cao su; … có giá trị kinh tế cao. Vì vậy số lượng dân nhập cư
lớn từ nơi khác đổ về Đắk Nông vào những vụ mùa thu hoạch, hay
những kẻ đến phá rừng làm nương rẫy… nên tiềm ẩn nhiều loại tội
phạm xảy ra trên địa bàn. Bên cạnh đó những loại tội phạm về ma
túy, giết người, cướp tài sản… vẫn đang diễn ra phức tạp.Vì vậy,

14


nhiệm vụ đặt ra cho các cơ quan tư pháp của tỉnh ngày càng khó
khăn hơn.
2.1.2. Tổ chức bộ máy và cơ sở vật chất của Tòa án nhân dân
hai cấp tỉnh Đắk Nông

lực phấn đấu học hỏi, vươn lên của cán bộ công chức trong tập thể
đơn vị nên trong những năm qua công cuộc cải cách tư pháp được
quan tâm cả về chiều rộng lẫn chiều sâu.
- Khó khăn: Tỉnh Đắk Nông có mật độ dân số sống rải rác ở xa
trung tâm; số người từ nơi khác đến nhập cư đông chủ yếu là dân di
cư đi làm ăn kinh tế. Hơn nữa trình độ dân trí trong cùng tỉnh không
đồng đều giữa vùng trung tâm và các vùng lân cận khác.
2.3.2. Những hạn chế và nguyên nhân của hạn chế về bảo
đảm quyền con người trong hoạt động xét xử sơ thẩm vụ án hình
sự của Tòa án nhân dân ở tỉnh Đắk Nông
2.3.2.1. Những hạn chế của việc bảo đảm quyền con người
trong hoạt động xét xử sơ thẩm vụ án hình sự của TAND ở tỉnh Đắk
Nông
- Tại một số vụ án sơ thẩm hình sự, HĐXX chưa tập trung tạo
điều kiện cho bên gỡ tội thể hiện quan điểm, lý lẽ của mình khi họ bảo
vệ quyền lợi cho bị cáo.

16


- Một số Chủ tọa chưa chú ý đến việc điều hành quá trình tranh
luận giữa các bên nên ảnh hưởng đến chất lượng xét xử, không bảo
đảm được các quyền của bị cáo tại phiên tòa.
- Trong nhiều phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án hình sự “Chủ tọa
phiên tòa và thậm chí cả HTND cắt ngang lời luật sư khi luật sư đang
trình bày đúng trọng tâm vụ án vẫn thường xảy ra; nội dung tranh tụng
của luật sư không được ghi nhận trong bản án.
- Một số KSV vì chưa chuẩn bị tốt việc tranh luận, không dự
toán được một số tình huống xảy ra nên khi bị cáo và người bào chữa
có những chứng cứ mới thì KSV trở nên bị động và lúng túng, né

hoạt động xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự
3.1.1. Bảo đảm quyền con người trong hoạt động xét xử sơ thẩm
các vụ án hình sự phải trên cơ sở pháp luật và đúng pháp luật, độc
lập và chỉ tuân theo pháp luật
3.1.2. Bảo đảm quyền con người trong hoạt động xét xử sơ thẩm
các vụ án hình sự yêu cầu các cơ quan, người tiến hành tố tụng kịp
thời khắc phục hành vi xâm phạm quyền con người của bị cáo và xử
lý nghiêm minh đối với các hành vi vi phạm đó; phải đồng bộ, liên
tục, luôn được gắn chặt với các giai đoạn của phiên tòa

18


3.1.3. Bảo đảm quyền con người trong hoạt động xét xử sơ thẩm
các vụ án hình sự phải kịp thời và luôn phát huy vào trò trung tâm
của Tòa án nhân dân
3.1.4. Bảo đảm quyền con người trong hoạt động xét xử sơ thẩm
các vụ án hình sự phải nâng cao trình độ nhận thức của các chủ thể
tiến hành tố tụng
3.2. Giải pháp tăng cường bảo đảm quyền con người trong hoạt
động xét xử sơ thẩm các vụ ánhình sự từ thực tiễn tỉnh Đắk Nông
3.2.1. Nhóm giải pháp về hoàn thiện pháp luật
3.2.1.1. Tiếp tục ban hành các văn bản quy phạm pháp luật cụ thể
hóa các quy định về quyền con người trong hoạt động xét xử sơ thẩm
vụ án hình sự
3.2.1.2. Tiếp tục ban hành các văn bản quy phạm pháp luật cụ thể
hóa chế định về trình tự, thủ tục xét xử sơ thẩm vụ án hình sự trong Bộ
luật tố tụng hình sự năm 2015
3.2.2. Nhóm giải pháp về tổ chức thực hiện
3.2.2.1. Nâng cao năng lực, trình độ chuyên môn nghiệp vụ,


KẾT LUẬN
Xét xử là nhân danh nhà nước, căn cứ vào pháp luật của nhà
nước để đưa ra các phán quyết về một vụ án cụ thể. Các bản án và
quyết định xét xử của tòa án là nhân danh nhà nước, thể hiện hiệu lực

20


của một văn kiện nhà nước. Vì thế, nhà nước phải chịu trách nhiệm
về sự không chính xác hoặc sai lầm của những bản án hay quyết định
đó gây ra. Chất lượng các phán quyết của Tòa án được đảm bảo hay
không phụ thuộc rất nhiều vào kết quả tranh tụng tại phiên tòa.
Trước yêu cầu đổi mới toàn diện của đất nước và thực tiễn công tác
cải cách tư pháp, hội nhập quốc tế, bảo đảm quyền con người ở nước
ta hiện nay đòi hỏi cần phải đổi mới và nâng cao hơn nữa chất
lượngxét xử của tòa án.
Qua việc nghiên cứu luận văn đã giải quyết nhiều vấn đề quan
trọng về lý luận và thực tiễn liên quan tới bảo đảm quyền con người
trong hoạt động xét xử các vụ án theo luật tố tụng hình sự Việt Nam trên
các bình diện sau:
- Tổng hợp các quan điểm khoa học trong và ngoài nước về bảo
đảm quyền con người trong hoạt động xét xử sơ thẩm án hình sự;
- Nghiên cứu, đánh giá làm sáng tỏ việc bảo đảm quyền con
người của hoạt động xét xử sơ thẩm án hình sự qua thực tiễn xét xử ở
tỉnh Đắk Nông; Xác định rõ vai trò trách nhiệm của Toà án trong
việc đảm bảo quyền con người; nhận diện việc vi phạm quyền con
người trong hoạt động xét xử hình sự, đánh giá thực trạng bảo đảm
quyền con người trong hoạt động xét xử hình sự của Toà án nhân dân
tỉnh Đăk Nông;