ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH
DOANH

ĐÀO TRƢỜNG THI

GIẢI PHÁP NHẰM HẠN CHẾ TÌNH TRẠNG
NỢ ĐỌNG VÀ TRỐN ĐÓNG BẢO HIỂM XÃ HỘI
CỦA CÁC DOANH NGHIỆP TẠI THÀNH PHỐ
BẮC NINH, TỈNH BẮC NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

THÁI NGUYÊN - 2013

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN T

ĐÀO TRƢỜNG THI

GIẢI PHÁP NHẰM HẠN CHẾ TÌNH TRẠNG
NỢ ĐỌNG VÀ TRỐN ĐÓNG BẢO HIỂM XÃ HỘI CỦA CÁC DOANH NGH

và xã hội, Chi cục thống kê, Chi cục thuế, Phòng Kinh tế thành phố Bắc
Ninh.... Đặc biệt là sự tận tình hướng dẫn của TS. Phạm Quốc Chính; sự ủng
hộ, động viên của gia đình, bạn bè và đồng nghiệp.
Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của các thầy cô giáo, các quý cơ
quan, gia đình, bạn bè và đồng nghiệp. Sự giúp đỡ này đã cổ vũ, động viên và
giúp tôi nhận thức, làm sáng tỏ thêm cả lý luận và thực tiễn về lĩnh vực mà
luận văn nghiên cứu.
Luận văn là công trình nghiên cứu công phu làm việc khoa học và
nghiêm túc của bản thân song do khả năng và trình độ có hạn, nên không thể
tránh khỏi những khiếm khuyết nhất định. Tôi mong nhận được sự quan tâm
đóng góp ý kiến của các thầy cô giáo để luận văn hoàn thiện hơn.
Xin trân trọng cảm ơn!
Tác giả

Đào Trƣờng Thi


6

MỤC LỤC
Lời cam đoan......................................................................................................i
Lời cảm ơn........................................................................................................ii
Mục lục.............................................................................................................iii
Danh mục các chữ viết tắt................................................................................vi
Danh mục các bảng biểu.................................................................................vii
Danh mục các sơ đồ, biểu đồ.........................................................................viii
MỞ ĐẦU...........................................................................................................1
1. Tính cấp thiết của đề tài.................................................................................1
2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài......................................................................2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.................................................................2


ứu.........................................................................41
............................ 41

2.2.2. Phương pháp so sánh.............................................................................41
2.2.3. Phương pháp chuyên gia.......................................................................41
2.2.4. Phương pháp điều tra thu thập thông tin, số liệu...................................42
2.2.5. Phương pháp tổng hợp và phân tích số liệu...........................................43
2.3. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu.............................................................44
2.3.1. Các chỉ tiêu tuyệt đối.............................................................................47
2.3.2. Các chỉ tiêu tương đối...........................................................................48
2.4. Khung phân tích, mô hình nghiên cứu.....................................................50
Chƣơng 3: THỰC TRẠNG NỢ ĐỌNG VÀ TRỐN ĐÓNG BẢO HIỂM
XÃ HỘI TẠI THÀNH PHỐ BẮC NINH, TỈNH BẮC NINH...................51
3.1. Khái quát về tình hình kinh tế - xã hội TP Bắc Ninh...............................51
3.1.1. Đặc điểm về tự nhiên và dân số, văn hoá, xã hội............................................51
3.1.2. Tình hình phát triển kinh tế của TP Bắc Ninh những năm qua.......................51
3.1.3. Ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội đến tình trạng nợ đọng
và trốn đóng Bảo hiểm xã hội tại TP Bắc Ninh...............................................52
3.2. Tổ chức hệ thống Bảo hiểm xã hội TP Bắc Ninh.....................................53
3.2.1. Sự hình thành, chức năng, nhiệm vụ của BHXH TP Bắc Ninh......................53
3.2.2. Cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý Bảo hiểm xã hội TP Bắc Ninh......................53
3.3. Thực trạng Thu và quản lý thu Bảo hiểm xã hội tại TP Bắc Ninh...........55
3.4. Thực trạng nợ đọng và trốn đóng Bảo hiểm xã hội tại TP Bắc Ninh.......61
3.4.1. Thực trạng nợ đọng Bảo hiểm xã hội tại TP Bắc Ninh...................................61
3.4.2. Thực trạng các DN trốn đóng Bảo hiểm xã hội tại TP Bắc Ninh....................65

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>


84

4.3. Mục tiêu và phương hướng của Bảo hiểm xã hội TP Bắc Ninh......................85
4.4. Giải pháp nhằm hạn chế tình trạng nợ đọng và trốn đóng Bảo hiểm xã hội tại
TP Bắc Ninh....................................................................................................85
4.4.1. Tăng cường vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp uỷ Đảng, chính quyền .. 86
4.4

ế

.................................

86
...................

89

........................................ 90 4.5. Kiến nghị......................................................90
..................................................................................

90

4.5.2. Kiến nghị với Ngành BHXH.................................................................91
UBND TP Bắc Ninh.................................................................92
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

KẾT LUẬN....................................................................................................93

BHYT

5

BHXH

BHXH

6

Đầu tư nước ngoài

ĐTNN

7

DN

DN

8

DN ngoài quốc doanh

DNNQD

9

DN nhà nước


NSDLĐ

15

Quốc doanh

QD

16

Sản xuất kinh doanh

SXKD

17

Thành phố

TP

18

Tổ chức lao động quốc tế

ILO

19

Tổng sản phẩm quốc nội


Bảng 3.10: Kết quả rà soát tình hình tham gia Bảo hiểm xã hội..................67
Bảng 3.11: Kết quả kiểm tra các DN 2008-2012...........................................68
Bảng 3.12: Kết quả kiểm tra liên ngành tại các DN 2008-2012...................68
Bảng 3.13: Kết quả kiểm tra chấp hành luật BHXH ở một số DN...............69
Bảng 3.14: Bảng tổng hợp mức độ hiểu biết của CSDLĐ về pháp luật Bảo
hiểm xã hội đối với 94 DN điều tra...........................................77
Bảng 3.15: Bảng tổng hợp thu nhập bình quân của NLĐ tại 94 DN điều tra....77
Bảng 3.16: Tổng hợp điều tra số lao động tại 94 DN...................................78
Bảng 3.17: Bảng tổng hợp tình hình thanh tra, kiểm tra công tác thực hiện
Luật Bảo hiểm xã hội tại các DN...................................................79


viii

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ
Sơ đồ 1.1: Quy trình quản lý thu.....................................................................24
Sơ đồ 1.2: Sơ đồ "quy trình thực hiện thu BHXH"...............................26
Sơ đồ 1.3 : Quy trình quản lý tiền thu BHXH.......................................29
Sơ đồ 2.1: Nội dung quản lý thu BHXH theo mô hình chuỗi giá trị.....50
Sơ đồ 2.2: Khung phân tích theo nội dung lý thuyết.............................50
Sơ đồ 2.3: Khung phân tích theo nội dung thực tiễn.............................51
Sơ đồ 3.1: Bộ máy Bảo hiểm xã hội tại TP Bắc Ninh...........................54
Biểu đồ 3.1: Số thu BHXH của Bắc Ninh giai đoạn 2008-2012 của
NLĐ tại 94 DN điều tra..........................................................77


1
5

MỞ ĐẦU

chọn đề tài: “Giải pháp nhằm hạn chế tình trạng nợ đọng và trốn đóng
BHXH của các DN tại thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh” làm đề tài
nguyên cứu để nhằm góp phần giải quyết những vấn đề còn hạn chế nêu trên.
2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
Nghiên cứu thực trạng tình hình nợ đọng và trốn đóng BHXH của các
DN trên địa bàn TP Bắc Ninh thời gian qua; đề xuất các giải pháp và kiến
nghị nhằm hạn chế tình trạng nợ đọng và trốn đóng BHXH của các DN trong
thời gian tới.
- Hệ thống hoá cơ sở lý luận về BHXH, quản lý thu BHXH, nợ đọng và trốn
đóng BHXH.
-

TP Bắc Ninh thời gian qua.
- Đề xuất các giải pháp và kiến nghị nhằm hạn chế tình trạng nợ đọng và trốn
đóng BHXH của các DN trên địa bàn TP Bắc Ninh trong thời gian tới.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tƣợng nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu của luận văn là tình hình tham gia và chưa tham
gia BHXH bắt buộc của các DN, NLĐ trên địa bàn TP Bắc Ninh.


- Đề tài tập trung nghiên cứu các vấn đề liên quan đến việc nợ đọng và trốn
đóng BHXH

(trong đó tập trung ở các đơn vị thuộc khu vực

kinh tế NQD: công ty trách nhiệm hữu hạn, c
c

TP Bắc Ninh.

6. Tổng quan nghiên cứu
Theo như tác giả được biết trên địa bàn TP Bắc Ninh hiện nay chưa có đề
tài nghiên cứu nào trùng với đề tài nghiên cứu của tác giả; chỉ có một số tài liệu


liên quan đến nội dung thu BHXH và cơ chế, chính sách đối với hệ thống
BHXH đã
có những công trình được công bố như:


- Luận văn thạc sỹ “Giải pháp nhằm hạn chế tình trạng nợ đọng và trốn đóng bảo
hiểm xã hội ở Bắc Ninh” tác giả Phạm Đức Cường, bảo vệ năm 2012. Mục đích
và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài là hệ thống hoá cơ sở lý luận, khảo sát tổng
kết thực tiễn đề xuất những giả pháp góp phần hạn chế tình trạng nợ đọng của
các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Luận văn góp phần làm rõ cơ sở lý
luận về BHXH và nợ đọng, trốn đóng BHXH, phân tích đánh giá thực trạng để
tìm ra nguyên nhân, đề xuất quan điểm, và giải pháp nhằm hạn chế tình trạng nợ
đọng và trốn đóng .
Do phạm vi nghiên cứu của đề tài rất rộng (cấp tỉnh) nên đề tài chưa đề cập
sâu đến một số vấn đề liên quan đến hoạt động thu cụ thể như:
+ Các bộ phận, mô hình tổ chức trong hệ thống thu BHXH cấp huyện;
+ Cơ chế vận hành trong hệ thống thu BHXH cấp huyện;
+ Các chỉ tiêu, tiêu chí đánh giá cơ chế thu BHXH cấp huyện.
- Luận văn thạc sỹ “Giải pháp nhằm hoàn thiện công tác chi trả bảo hiểm xã hội
trên địa bàn thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh” tác giả Hoàng Thị Minh Hoà
bảo vệ năm 2012. Vì mục tiêu và phạm vi nghiên cứu của đề tài là hoàn thiện
công tác chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH nên đề tài chưa đề cập đến vấn đề
liên quan đến vấn đề nợ đọng và trốn đóng BHXH.
- Luận văn thạc sỹ “Giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý thu BHXH bắt
buộc trên địa bàn thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh”, tác giả Đặng Văn Sản

có ghi: "Tất cả mọi người, với tư cách là thành viên của xã hội, có quyền
hưởng BHXH. Quyền đó đặt cơ sở trên sự thoả mãn các quyền về kinh tế, xã
hội và văn hoá cần cho nhân cách và sự tự do phát triển con người"[32]. Để
thể chế hoá tinh thần đó, tổ chức lao động quốc tế ILO (ILO tổ chức cơ cấu
trong liên hợp quốc) đã đưa ra Công ước 102 quy định về tiêu chuẩn tối thiểu
của BHXH và những khuyến nghị các nước thành viên về việc thực hiện các
tiêu chuẩn này.
Có thể nói, công ước quốc tế trên là cơ sở để BHXH các nước không
ngừng hoàn thiện mình trong những điều kiện chính trị, kinh tế, xã hội cụ thể.
Ở Việt Nam, BHXH đã có mầm mống dưới thời phong kiến Pháp thuộc. Sau
cách mạng tháng 8 thành công, trên cơ sở Hiến pháp năm 1946 của nước Việt
Nam dân chủ cộng hòa, đã thừa nhận công nhân viên chức có quyền được trợ


cấp BHXH. Trên cơ sở đó Chính phủ đã ban hành một loạt các chính sách
quy định về các chế độ trợ cấp ốm đau, tai nạn, hưu trí cho công nhân viên
chức Nhà nước. Suốt trong những năm tháng kháng chiến chống xâm lược,
chính sách BHXH nước ta đã góp phần ổn định về mặt thu nhập, ổn định cuộc
sống cho công nhân viên chức, quân nhân và gia đình họ, góp phần rất lớn
trong việc động viên sức người sức của cho thắng lợi của cuộc kháng chiến
chống xâm lược thống nhất đất nước.
Từ năm 1986, Việt Nam tiến hành cải cách kinh tế và chuyển đổi nền
kinh tế từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung sang cơ chế thị trường, sự thay đổi
mới về cơ chế kinh tế đòi hỏi có những thay đổi tương ứng về chính sách xã
hội nói chung và chính sách BHXH nói riêng. Hiến pháp năm 1992 đã nêu rõ:
“Nhà nước thực hiện chế độ BHXH đối với công chức Nhà nước và người
làm công ăn lương, khuyến khích phát triển các hình thức BHXH khác đối với
NLĐ” [23]. Trong văn kiện Đại hội VII của Đảng cộng sản Việt Nam cũng đã
chỉ rõ “cần đổi mới chính sách BHXH theo hướng mọi NLĐ và các đơn vị
kinh tế thuộc các thành phần kinh tế đều có nghĩa vụ đóng góp BHXH, thống


2
4
nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết,
trên cơ sở đóng vào quỹ BHXH" [26].
* Phân biệt BHXH với bảo hiểm thương mại
- Sự giống nhau:
+ Hai loại bảo hiểm này được thực hiện trên cùng một nguyên tắc là:
Có tham gia đóng góp bảo hiểm thì mới được hưởng quyền lợi, không đóng
góp thì không được hưởng quyền lợi.
+ Hoạt động của hai loại bảo hiểm này đều nhằm để bù đắp tài chính
cho các đối tượng tham gia bảo hiểm khi họ gặp phải những rủi ro gây ra thiệt

thuê mướn lao động phát triển đến một mức độ nào đó. Kinh tế càng phát
triển thì BHXH càng đa dạng và hoàn thiện. Vì thế có thể nói kinh tế là nền
tảng của BHXH hay BHXH không vượt quá trạng thái kinh tế của mỗi nước.
- Mối quan hệ giữa các bên trong BHXH phát sinh trên cơ sở quan hệ lao
động và diễn ra giữa 3 bên: Bên tham gia BHXH, bên BHXH và bên được
BHXH. Bên tham gia BHXH có thể chỉ là NLĐ hoặc cả NLĐ và NSDLĐ.
Bên BHXH (Bên nhận nhiệm vụ BHXH) thông thường là cơ quan chuyên
trách do Nhà nước lập ra và bảo trợ. Bên được BHXH là NLĐ và gia đình họ
khi có đủ các điều kiện ràng buộc cần thiết.
- Những biến cố làm giảm hoặc mất khả năng lao động, mất việc làm trong
BHXH có thể là những rủi ro ngẫu nhiên trái với ý muốn chủ quan của con
người như: ốm đau, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp... Hoặc cũng có thể
là những trường hợp xảy ra không hoàn toàn ngẫu nhiên như: Tuổi già, thai
sản v.v… Đồng thời những biến cố đó có thể diễn ra cả trong và ngoài quá
trình lao động.
- Phần thu nhập của NLĐ bị giảm hoặc mất đi khi gặp phải những biến cố, rủi
ro sẽ được bù đắp hoặc thay thế từ một nguồn quỹ tiền tệ tập trung được
tồn tích lại. Nguồn quỹ này do bên tham gia BHXH đóng góp là chủ yếu,
ngoài ra còn được sự hỗ trợ từ phía Nhà nước.