SKKN: Vận dụng phương pháp dạy học Giải quyết vấn đề theo định hướng
phát triển năng lực, phẩm chất học sinh trong dạy môn GDCD lớp 9
A- MỞ ĐẦU
I – Đặt vấn đề
1- Cơ sở lý luận của vấn đề
Như ta đã biết môn Giáo dục công dân ở trường THCS nhằm trang bị cho học sinh những
hiểu biết cơ bản, phù hợp với lứa tuổi và hệ thống các giá trị đạo đức, pháp luật của con ng ười
Việt Nam. Trên cơ sở đó hình thành và phát triển cho học sinh ý thức, hành vi của người công
dân nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Chương trình môn Giáo dục công dân bậc THCS
được xây dựng dựa trên cơ sở các môn khoa học cơ bản như: Đạo đức học, Luật học và một số
đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, của Nhà nước Việt Nam trong giai đọan hiện nay.
Môn Giáo dục công dân tích hợp nhiều nội dung giáo dục xã hội cần thiết cho các công dân trẻ
tuổi như: Giáo dục kỹ năng sống, giáo dục văn hoá hoà bình, giáo dục môi trường, giáo dục giới
tính-sức khoẻ sinh sản vị thành niên, giáo dục phòng tránh HIV/AIDS. Quá trình dạy học môn
GDCD là quá trình khai thác tiểm năng và phát triển tâm lực học sinh, phát triển tính tích cực
hoạt động nhận thức và năng lực tự hoàn thiện của học sinh. Về nội dung môn GDCD hướng học
sinh vươn tới những giá trị cơ bản của người công dân Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hoá,
hiện đại hoá đất nước. Đó là những giá trị tốt đẹp, thể hiện sự thống nhất giữa tính truyền thống
với tính hiện đại, tính dân tộc với nhân loại. Về chương trình môn GDCD ở trường THCS đảm
bảo tính liên thông với chương trình môn Đạo đức ở Bậc Tiểu học và chương trình GDCD ở
PTTH, đáp ứng mục tiêu giáo dục của cấp
học, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi và khả năng nhận thức của học sinh THCS.
Mặt khác nội dung môn GDCD gắn bó chặt chẽ với cuộc sống thực tiễn của học sinh, gắn liền
với các sự kiện trong đời sống đạo đức, pháp luật của địa phương, của đất nước. Từ đó các em
học sinh nhận thức hiểu rõ hơn các vấn đề về pháp luật để có những hành vị, cử chỉ đúng, rèn
luyện tư cách đạo đức làm người có ích cho xã hội. Đồng thời hình thành các năng lực và phẩm
chất học sinh theo hướng đổi mới, góp phần vào việc nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện
trong nhà trường.
2- Cơ sở thực tiễn:
Năm học 2016-2017, năm học đầu tiên thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng các cấp; Năm học
tiếp tục thực hiện Chương trình hành động của Bộ GDĐT về thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW

trường, phòng thí nghiệm hoặc nơi cơ sở sản xuất ở địa phương, học trên mạng trường học kết
nối; trải nghiệm sáng tạo, nghiên cứu khoa học của học sinh, từ đó hình thành các năng lực và
phẩm chất học sinh.
Sau một thời gian nghiên cứu, kết hợp với việc chỉ đạo giáo viên giảng dạy trên lớp, trao
đổi cùng đồng nghiệp, bản thân tôi rút ra kinh nghiệm trong các tiết dạy cần có nhiều hình thức
tổ chức để khai thác kiến thức giúp học sinh củng cố khắc sâu kiến thức đã học, hình thành năng
lực và phẩm chất học sinh. Đó là kinh nghiệm:“ Vận dụng phương pháp dạy học giải quyết vấn
đề theo định hướng phát triển năng lực, phẩm chất học sinh trong môn GDCD 9". Hy vọng
đề tài góp phần vào việc nâng cao hiệu quả giảng dạy bộ môn và nâng cao chất lượng giáo dục
toàn diện trong nhà trường.
II- Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
1- Đối tượng nghiên cứu
Đề tài“ Vận dụng phương pháp dạy học giải quyết vấn đề theo định hướng phát triển
năng lực, phẩm chất học sinh trong môn GDCD” ở trường THCS. Đối tượng là CBQL, giáo
viên và học sinh lớp 9A, 9B trường THCS Minh Tân – Phù Cừ - Hưng Yên.
2- Phạm vi nghiên cứu
Nghiên cứu về “ Vận dụng phương pháp dạy học giải quyết vấn đề theo định hướng phát
triển năng lực, phẩm chất học sinh trong môn GDCD 9”. Việc tổ chức, chỉ đạo đổi mới
phương pháp dạy học tích cực, áp dụng các kĩ thuật dạy học tích cực, vận dụng dạy học giải
quyết vấn đề và một số hoạt động giáo dục khác góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn
diện ở trường trung học cơ sở. Các văn bản chỉ đạo của Bộ GD&ĐT, Sở GD&ĐT Hưng Yên,
phòng GD&ĐT Phù Cừ. Tài liệu tập huấn kĩ năng xây dựng và tổ chức các hoạt động trải
nghiệm sáng tạo trong trường trung học của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Tài liệu chuyên môn,
nghiệp vụ khác có liên quan đến tổ chức các hoạt động giáo dục ở nhà trường. Các tình huống và
phương pháp giải quyết vấn đề (xử lý tình huống) trong chương trình dạy học môn GDCD 9.
Thời gian tiến hành từ tháng 9 năm học 2015-2016 đến tháng 3 năm học 2016-2017
nghiệm thu đề tài, đánh giá đề tài và có kết luận thực nghiệm áp dụng trong việc chỉ đạo tổ chức
tốt các hoạt động giáo dục ở nhà trường và chỉ đạo dạy học giải quyết vấn đề theo định hướng
phát triển năng lực, phẩm chất học sinh trong môn GDCD lớp 9 tại trường THCS Minh Tân
trong những năm học tiếp theo.

3


SKKN: Vận dụng phương pháp dạy học Giải quyết vấn đề theo định hướng
phát triển năng lực, phẩm chất học sinh trong dạy môn GDCD lớp 9
Đội ngũ cán bộ quản lí, giáo viên, công nhân viên trẻ, phẩm chất đạo đức tốt, lối sống lành
mạnh, trình độ chuyên môn vững vàng, có tinh thần trách nhiệm cao, năng động, nhiệt tình trong
tổ chức dạy học và các hoạt động tập thể, thực hiện và chấp hành tốt các quy định của ngành,
hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.
2- Việc quản lí chỉ đạo tổ chức thực hiện nhiệm vụ dạy học
Trên cơ sở thực hiện Chỉ thị nhiệm vụ năm học của Bộ GD&ĐT; Nhiệm vụ năm học của Sở
GD&ĐT Hưng Yên; Kế hoạch chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ năm học của phòng GD&ĐT Phù Cừ.
Trường THCS Minh Tân xây dựng kế hoạch tổ chức thực hiện nhiệm vụ năm học trong đó chú ý
đến việc thực hiện triệt để dạy học định hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh, vận
dụng ưu điểm của mô hình THM nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, tự lực, sáng tạo và hợp
tác của học sinh; tăng cường kĩ năng thực hành vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề
thực tiến.
Để Vận dụng phương pháp dạy học giải quyết vấn đề theo định hướng phát triển năng lực,
phẩm chất học sinh trong môn GDCD 9 đạt hiệu quả cao, người giáo viên trước hết phải nắm
chắc kiến thức bộ môn, đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực, áp dụng các kĩ thuật
dạy học tích cực vào giảng dạy, đặc biệt là và cách thức tổ chức dạy học theo 5 hoạt động phù
hợp đối tượng học sinh. Nội dung bám sát yêu cầu cơ bản của môn học trong chương trình
GDCD lớp 9. Trong đó phải chú ý đến yêu cầu về kiến thức; yêu cầu về kỹ năng; thái độ, năng
lực chung, năng lực chuyên biệt, phẩm chất cần đạt, cách thức xử lý tình huống hay (giải quyết
vấn đề) trong giờ dạy GDCD, cách vận dụng vào luyện tập thực hành để xử lý tốt các tình huống
đặt ra.
Sau đây tôi đi vào những vấn đề cụ thể của đề tài:" Vận dụng phương pháp dạy học giải quyết
vấn đề theo định hướng phát triển năng lực, phẩm chất học sinh trong môn GDCD 9”.
III- Các giải pháp thực hiện đề tài SKKN
1- Những vấn đề lí luận chung về dạy và học tích cực


Nghiên cứu, tìm tòi

Tổ chức

Thực hiện

Trọng tài, cố vấn, kết luận, kiểm tra

Tự kiểm tra, tự điều chỉnh

Về mục đích ta thấy dạy học tích cực có hiệu quả hơn, bài học phải sinh động hơn. Quan hệ
của giáo viên với học sinh, học sinh với học sinh phải tốt hơn. Hoạt động học tập cũng phong
phú hơn, học sinh được hoạt động nhiều hơn. Giáo viê có cơ hội giúp đỡ học sinh nhiều hơn.
Quan tâm đến nhiều hơn tới sự phát trỉên các nhân, tính sáng tạo của người học.
1. 3- Các dấu hiệu đặc trưng của phương pháp dạy và học tích cực
a. Dạy học thông qua các tổ chức hoạt động của HS và chú trọng rèn luyện phương pháp tự
học.
Một trong những yêu cầu của dạy và học tích cực là khuyến khích người học tự lực khám
phá những điều chưa biết trên cơ sở những điều đã biết và đã qua trải nghiệm. Giáo viên nên đưa
người học vào những tình huống có vấn đề để các em trực tiếp quan sát, trao đổi, làm thí nghiệm.
Từ đó giúp học sinh tìm ra những câu trả lời đúng, các đáp án chính xác nhất. Các em còn được
khuyến khích “khai phá” ra những cách giải quyết cho riêng mình và động viên trình bày quan
điểm theo từng cá nhân. Đó là nét riêng, nét mới có nhiều sáng tạo nhất. Có như vậy bên cạnh
việc chiếm lĩnh tri thức, người học còn biết làm chủ cách xây dựng kiến thức, tạo cơ hội tốt cho
tính tự chủ và óc sáng tạo nảy nở, phát triển. Có thể so sánh nếu quá trình giáo dục là một vòng
tròn thì tâm của đường tròn phải là cách tổ chức các hoạt động học tập cho đối tượng người học.
b- Tăng cường hoạt động học tập của mỗi cá nhân, phân phối với hợp tác:
Trong dạy và học tích cực, giáo viên không được bỏ quên sự phân hóa về trình độ nhận
thức, tiến độ hoàn thành nhiệm vụ của mỗi người học. Trên cơ sở đó người dạy xây dựng các

Hoạt động và giao tiếp là đặc trưng cơ bản của con người. Để hình thành và phát triển nhân
cách người công dân cho thế hệ trẻ, thực hiện được mục tiêu môn GDCD không thể bằng sự lý
thuyết, rao giảng của giáo viên mà phải thông qua các hoạt động và tương tác của chính các em.
Nói cách khác, quá trình dạy học môn GDCD cho học sinh phải là quá trình tổ chức cho các em
hoạt động và tương tác với thầy, với bạn; để thông qua đó các em có thể phát hiện và chiếm lĩnh
nội dung bài học. Các hoạt động này phải do giáo viên thiết kế, dựa trên mục tiêu, nội dung của
bài học; dựa trên trình độ của học sinh và sở trường của giáo viên.
Các hoạt động dạy học môn GDCD rất phong phú, đa dạng, bao gồm các hình thức hoạt
động chủ yếu như:
Thảo luận lớp, thảo luận nhóm.
Đóng vai, diễn tiểu phẩm.
Quan sát, phân tích các tranh ảnh, băng hình, tiểu phẩm.
Xử lý các tình huống. Điều tra thực tiễn.
Nhận xét, phân tích, đánh giá các ý kiến, quan điểm.....
Sưu tầm, tìm hiểu các tranh ảnh, bài báo, các tư liệu có
liên quan đến nội dung bài học và trình bày, giới thiệu sản phẩm sưu tầm được.
Xây dựng các kế hoạch hành động của học sinh.
Xây dựng và thực hiện các dự án thực tiễn.....
Cần lưu ý là các hoạt động dạy học phải được giáo viên thiết kế đan xen nhau một cách hợp
lý trong từng tiết học, để vừa bảo đảm thực hiện được mục tiêu bài học, vừa gây được hứng thú
học tập cho học sinh.
1.4.2- Phương pháp dạy học hợp tác (Nhóm).
Đây là cách dạy trong đó giáo viên tổ chức cho học sinh hoạt động hợp tác với nhau trong
các nhóm nhỏ lẻ để giải quyết các nhiệm vụ học tập, nhằm đạt được mục tiêu học tập.
Trong dạy học môn GDCD, GV cần tạo cơ hội cho học sinh được bày tỏ quan điểm, ý kiến
cá nhân về vấn đề đang học; được nêu những băn khoăn, vướng mắc, đặt câu hỏi cho thầy, cho
bạn; được trao đổi, tranh luận, chia sẻ ý kiến, kinh nghiệm; được cùng bạn bè xây dựng kế
hoạch, chuẩn bị, thực hiện và đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập của học sinh đã được
giao.
Việc dạy học hợp tác sẽ làm tăng hiệu quả học tập, nhất là lúc phải giải quyết những vấn đề

chia nhóm theo tiêu chí nào? Cần tổ chức phòng làm việc, kê bàn ghế như thế nào?
1.4.3- Phương pháp dạy học cách tiếp cận kỹ năng sống.
Kỹ năng sống là khả năng tâm lý-xã hội giúp con người có thể giao tiếp có hiệu quả với
người khác và ứng phó, giải quyết một cách tích cực, có hiệu quả trước những tình huống, vấn đề
của cuộc sống. Các kỹ năng sống chính là cầu nối giúp con người chuyển những kiến thức, thái
độ thành hành động thực tiễn; khắc phục được sự không thống nhất giữa nhận thức và hành vi.
Môn GDCD bao gồm cả việc trang bị kiến thức, bồi dưỡng tình cảm, thái độ và hình thành các
kỹ năng, hành vi của người công dân cho học sinh; trong đó, mục tiêu hình thành hành vi là cái
đích quan trọng nhất cần đạt được của môn GDCD. Vì vậy, việc giáo dục cho học sinh những kỹ
năng sống như: giao tiếp, tự nhận thức, xác định giá trị, ra quyết định, giải quyết vấn đề, ứng phó
với căng thẳng,
biết từ chối, tìm kiếm sự giúp đỡ đáng tin cậy, đặt mục tiêu...là rất cần thiết để giúp các em trở
thành những người công dân tốt của đất nước, có ý thức và hành vi phù hợp với các chuẩn mực
đạo đức và pháp luật.
1.4.4- Phương pháp dạy học gắn với thực tiễn cuộc sống của học sinh.
Về bản chất, GDCD là môn học giáo dục học sinh cách sống và ứng xử phù hợp với các yêu
cầu của xã hội. Để dạy học môn GDCD có hiệu quả cần gắn nội dung bài học với thực tiễn cuộc
sống của học sinh. Giáo viên cần tăng cường sử dụng các tình huống, các trường hợp điển hình,
các hiện tượng thực tế, các vấn đề bức xúc trong đời sống xã hội để phân tích, đối chiếu, minh
hoạ cho bài giảng. Đồng thời cũng cần khuyến khích học sinh liên hệ, tự liên hệ, tiến hành điều
tra, tìm hiểu, phân tích, đánh giá các sự kiện trong đời sống thực tiễn của lớp học, nhà trường,
địa phương, đất nước trong quá trình học tập. Đặc biệt cần tạo cơ hội và hướng dẫn học sinh xây
dựng và thực hiện các dự án nhỏ để góp phần vào việc cải thiện môi trường tự nhiên và xã hội
của lớp học, trường học và địa phương.
1.4.5- Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình
Nghiên cứu trường hợp điển hình là phương pháp sử dụng một câu chuyện có thật hoặc chuyện
được viết dựa trên những trường hợp thường xảy ra

7


ứng xử.
- GV kết luận, định hướng cho HS về cách ứng xử tích cực trong tình huống đã cho.
* Một số lưu ý
- Tình huống đóng vai phải phù hợp với chủ đề bài học, phù hợp với lứa
tuổi, trình độ HS và điều kiện, hoàn cảnh lớp học. Tình huống không nên quá dài và phức tạp,
vượt quá thời gian cho phép
- Tình huống phải có nhiều cách giải quyết
- Tình huống cần để mở để HS tự tìm cách giải quyết, cách ứng xử phù hợp; không cho
trước “ kịch bản”, lời thoại.
- Mỗi tình huống có thể phân công một hoặc nhiều nhóm cùng đóng vai
- Phải dành thời gian phù hợp cho HS thảo luận xây dựng kịch bản và chuẩn bị đóng vai
- Cần quy định rõ thời gian thảo luận và đóng vai của các nhóm
- Trong khi HS thảo luận và chuẩn bị đóng vai, GV nên đi đến từng nhóm lắng nghe và gợi
ý, giúp đỡ HS khi cần thiết
- Các vai diễn nên để HS xung phong hoặc tự phân công nhau đảm nhận
- Nên khích lệ cả những HS nhút nhát cùng tham gia.
- Nên có hoá trang và đạo cụ đơn giản để tăng tính hấp dẫn.......
1.5- Các năng lực và phẩm chất cần đạt trong dạy môn GDCD
* Phẩm chất: Yêu gia đình, quê hương, đất nước; Nhân ái, khoan dung; Trung thực, tự trọng,
chí công vô tư; Tự lập, tự tin, tự chủ và có tinh thần vượt khó; Có trách nhiệm với bản thân, cộng

8


SKKN: Vận dụng phương pháp dạy học Giải quyết vấn đề theo định hướng
phát triển năng lực, phẩm chất học sinh trong dạy môn GDCD lớp 9
đồng, đất nước, nhân loại và môi trường tự nhiên; Tôn trọng, chấp hành kỷ luật, pháp luật và
thực hiện nghĩa vụ đạo đức.
* Năng lực chung:
- Nhóm năng lực làm chủ và phát triển bản thân: Năng lực tự học; Năng lực giải quyết vấn đề;

- Thứ hai:Thu thập thông tin có liên quan đến vấn đề/tình huống đặt ra.
- Thứ ba: Liệt kê các cách giải quyết có thể có.
- Thứ tư: Phân tích, đánh giá kết quả mỗi cách giải quyết (tích cực, hạn chế, cảm xúc, giá trị).
- Thứ năm: So sánh kết quả các cách giải quyết.
- Thứ sáu: Lựa chọn cách giải quyết tối ưu nhất.
- Thứ bảy: Thực hiện theo cách giải quyết đã lựa chọn.
- Thứ tám: Rút kinh nghiệm việc giải quyết những vấn đề, tình huống khác.
2.1.3- Về ưu điểm khi dùng PP giải quyết vấn đề (xử lý tình huống).
- Phương pháp xử lý tình huống (hay PP giải quyết vấn đề) giúp học sinh biết cách giải quyết
tích cực, hiệu quả đối với những khó khăn, thách thức của cuộc sống thực tiễn để có một cuộc
sống có chất lượng, an toàn và lành mạnh.

9


SKKN: Vận dụng phương pháp dạy học Giải quyết vấn đề theo định hướng
phát triển năng lực, phẩm chất học sinh trong dạy môn GDCD lớp 9
- Phương pháp xử lý tình huống còn giúp học sinh phát triển tư duy, phân tích, phê phán và kỹ
năng ra quyết định.
2.1.4- Về hạn chế của phương pháp GQVĐ.
- Trong quá trình sử dụng phương pháp giải quyết vấn đề (xử lý tình huống) dạy học môn
GDCD thường mất nhiều thời gian nêu vấn đề/tình huống, có nhiều cách giải quyết khác nhau.
- Trong quá trình tranh luận, học sinh có thể gây ồn ào, làm ảnh hưởng đến các nhóm khác,
lớp khác.
2.1.5- Một số điểm cần lưu ý khi sử dụng PP GQVĐ (xử lý tình huống).
+ Các vấn đề /tình huống đưa ra để học sinh xử lý, giải quyết cần thỏa mãn các điều kiện
sau:
- Vấn đề /tình huống đưa ra phù hợp với chủ đề của bài học GDCD.
- Vấn đề /tình huống đưa ra phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh .
- Vấn đề /tình huống đưa ra phải gần gũi với cuộc sóng thực tế của HS.

những lời rủ rê của bạn, học sinh cần xác định thái độ của Phong, xem những phản ứng của
Phong ntn? Từ đó đưa ra cách giải quyết.
- Học sinh thảo luận và đưa ra cách giải quyết, GV nhận xét và kết luận tình

10


SKKN: Vận dụng phương pháp dạy học Giải quyết vấn đề theo định hướng
phát triển năng lực, phẩm chất học sinh trong dạy môn GDCD lớp 9
huống1: Phong cần phải bình tĩnh, kiên quyết từ chối, không tham gia vào những hành vi, việc
làm không tốt ảnh hưởng đến phẩm chất đạo đức và thời gian học tập của mình. Đồng thời
khuyên nhủ các bạn không chơi các trò chơi vô bổ mà cần xác định đúng động cơ học tập của
mình, thực hiện tốt nhiệm vụ cuả người học sinh, những quy định của trường, lớp để trở thành
học trò ngoan
Qua vấn đề trên giúp các em củng cố thêm về đức tính tự chủ, biết làm chủ bản thân mình
trước những hành vi xấu của người khác. Từ đó hình thành các năng lực giải quyết vấn đề, năng
lực hợp tác (hợp tác với các bạn trong nhóm), năng lực sử dụng ngôn ngữ (khi trình bày xử lí
tình huống). Tự nhận thức hành vi của mình, điều chỉnh hành vi phù hợp với chuẩn mực xã hội
(từ chối không vào chơi điện tử). Đồng thời bồi dưỡng phẩm chất trung thực, tự trọng, tự tin, tự
chủ (không dao động trước lời nói khích của các bạn). Có trách nhiệm với bản thân, với bạn bè,
nhân ái.
* Tình huống 2: Tuấn và Lan cùng là cán bộ lớp 9A, lại ở gần nhà nhau nên hai bạn chơi
rất thân với nhau. Thấy vậy, một số bạn học sinh trong lớp thường trêu chọc, gán ghép khiến cả
Tuấn và Lan rất khó chịu. Hôm nay trong giờ sinh hoạt lớp, mấy bạn đó còn lén dán vào lưng áo
Tuấn tờ giấy có dòng chữ“Anh yêu Lan”.
Nếu là Tuấn, em sẽ xử lý tình huống trên như thế nào?
Trong tình huống tôi dùng PPDH: GQVĐ, kĩ thuật đặt câu hỏi, đàm thoại gợi mở. Trước hết
giáo viên hướng dẫn học sinh xem xét tình huống có vấn đề này khác tình huống trên. Đây là
tình huống bất ngờ, một kiểu chơi đùa quá mức của lứa tuổi học sinh. Vấn đề đặt ra là mấy bạn
lén dán vào lưng áo Tuấn tờ giấy có dòng chữ“Anh yêu Lan”. Vậy Tuấn xử lí như thế nào? Giáo

SKKN: Vận dụng phương pháp dạy học Giải quyết vấn đề theo định hướng
phát triển năng lực, phẩm chất học sinh trong dạy môn GDCD lớp 9
Em đồng ý với ý kiến của Hải hay của Lâm?Em sẽ nói gì với các bạn?
Với tình huống vấn đề trên, tôi áp dụng PPDH giải quyết vấn đề, thảo luận nhóm. Kĩ thuật
dạy học chia nhóm, giao nhiệm vụ.
Cách giải quyết vấn đề: Trước hết giáo viên cho học sinh hoạt động theo nhóm lớn (4
nhóm) và nêu câu hỏi tình huống có vấn đề giao cho học sinh nghiên cứu để thảo luận. Sau đó
phân tích cho học sinh thấy vấn đề tình huống đặt ra là gì? Đó là sự mặc cảm về truyền thống tốt
đẹp của dân tộc Việt Nam của bạn Hải. Tiếp theo giáo viên phân tích trong tình huống này thì
đâu là ý kiến đúng, đâu là ý kiến chưa đúng? Tại sao các bạn lại nói như vậy? Rõ ràng trong buổi
toạ đàm đó ý kiến của bạn Lâm nói đúng, do Hải chưa hiểu rõ nên nói vậy. Vì vậy phải nói cho
bạn Hải biết là dân tộc Việt Nam ta có rất nhiều truyền thống quý báu đáng tự hào như “ yêu
nước, bất khuất chống giặc ngoại xâm, đoàn kết, nhân nghĩa, cần cù lao động, hiếu học, tôn sư
trọng đạo, hiếu thảo”…. Điều đó được khắc sâu trong tâm hồn người Việt Nam ta nhất là trong
giai đoạn hiện nay đất nước ta đang mở cửa hội nhập thế giới, muốn cho các nước trên thế giới
thấy được truyền thống tốt đẹp của dân tộc, hiểu rõ hơn về con người và mảnh đất anh hùng của
dân tộc Việt Nam, để vị thế của dân tộc Việt Nam ngày được nâng cao trên chính trường quốc tế.
Đặc biệt là giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần tự hào dân tộc Việt Nam.
Qua tình huống vấn đề trên giúp các em hình thành năng lực tự giải quyết vấn đề: (Sự mặc
cảm về truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam. Giải thích cho Hải hiểu về truyền thống tốt
đẹp của dân tộc). Năng lực hợp tác, giao tiếp, sử dụng ngôn ngữ (hợp tác nhóm để tìm ra cách
giải quyết vấn đề truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam); Năng lực chuyên biệt(thực hiện
trách nhiệm của mình trong việc bảo vệ, giữ gìn,kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp của
dân tộc).
Về phẩm chất: Yêu gia đình, quê hương, đất nước. Tôn trọng, có trách nhiệm và thực hiện
nghĩa vụ đối với đất nước (Yêu quê hương, đất nước, Tự hào về những truyền thống tốt đẹp của
dân tộc Việt Nam)
Ví dụ 3: Khi dạy bài 12 “Quyền và nghĩa vụ của công dân trong hôn nhân” - GDCD
lớp 9, ta đưa ra tình huống có vấn đề để học sinh suy nghĩ, giải quyết và xử lý tình huống có vấn
đề:

trình bày (các em thảo luận trong nhóm, cách giải quyết tình huống của học sinh); năng lực
chuyên biệt tự điều chỉnh hành vi của bản thân phù hợp với chuẩn mực xã hội (Anh Đức và chị
Hoa không thể kết hôn được vì có quan hệ dòng họ 3 đời theo Luật hôn nhân và gia đình quy
định). Phẩm chất cần đạt: Yêu gia đình, quê hương đất nước. Tôn trọng và chấp hành kỉ luật,
pháp luật và thực hiện nghĩa vụ của công dân (thực hiện đúng Luật hôn nhân và gia đình).
Ví dụ 4: Khi dạy bài 14 “ Quyền và nghĩa vụ lao động của công dân” - GDCD lớp 9, ta
đưa ra tình huống có vấn đề để học sinh thảo luận, giải quyết và xử lý tình huống có vấn đề:
Tình huống 1: Huy 12 tuổi, khi em học hết bậc Tiểu học, bố dượng bắt Huy nghỉ học để đi
làm thuê cho một xưởng nhuộm vải ở địa phương. Theo em? Huy phải làm gì? Vì sao?
Để giải quyết tình huống trên, giáo viên sử dụng PPDH giải quyết vấn đề, đàm thoại gợi
mở. Kĩ thuật dạy học đặt câu hỏi, trình bày một phút.
Cách giải quyết tình huống trên: Giáo viên nêu câu hỏi, giao nhiệm vụ cho các em, sau đó
gợi mở các ý chính trong cách xử lí tình huống, phân tích, hướng dẫn và tổng hợp ý kiến của
học sinh thảo luận, sau đó kết luận vấn đề:
Việc bắt trẻ em dưới 15 tuổi đi làm thuê và làm công việc độc hại như ở xưởng nhuộm là vi
phạm pháp luật cụ thể là Luật Lao động. Luật ghi rõ “Cấm nhận trẻ em chưa đủ 15 tuổi vào làm
việc; cấm sử dụng người lao động dưới 18 tuổi làm những công việc nặng nhọc, nguy hiểm hoặc
tiếp xúc với các chất độc hại, cấm lạm dụng sức lao động của người lao động dưới 18 tuổi. Cấm
cưỡng bức, ngược đãi người lao động.”
Huy cần thuyết phục người bố dượng để ông ta hiểu và không ép buộc em phải nghỉ học để
đi làm thuê. Huy cũng cần tranh thủ sự giúp đỡ của mẹ, của họ hàng thân thích và cả chính
quyền địa phương trong tình huống này.
Như vậy qua tình huống vấn đề trên năng lực hình thành là năng lực tự giải quyết vấn đề
(Huy 12 tuổi bị bố dượng bắt Huy nghỉ học để đi làm thuê cho một xưởng nhuộm vải ở địa
phương). Năng lực giao tiếp trình bày(cách giải quyết tình huống ). Năng lực tự nhận thức bản
thân ( chưa đủ tuổi để làm việc thuê cho xưởng nhuộm vải); Phẩm chất cần có là trung thực, tự
trọng, tự chủ (trong công việc); Tôn trọng pháp luật, kỉ luật lao động (không được làm việc trong
xưởng nhuộm vải khi chưa đủ tuổi theo quy định, giúp Huy hiểu quyền và nghĩa vụ lao động của
công dân).
Tình huống 2:

Cách giải quyết tình huống như sau: Trước hết giáo viên chia lớp thành 4 nhóm, mỗi nhóm cử
1 nhóm trưởng, thư kí ghi chép các bạn học sinh thảo luận ghi vào bảng phụ. Giáo viên hướng
dẫn học sinh xác định tình huống vấn đề đặt ra là Tú đi xe máy, vượt đèn đỏ, va vào người đi
đường bị thương. Hướng các em phân tích các lỗi vi phạm của Tú, cho các nhóm thảo luận, bổ
sung ý kiến và cuối cùng giáo viên nhận xét, kết luận. Với hành vi của Tú nêu trên, Tú có vi
phạm pháp luật đó là: Vi phạp luật an toàn giao thông (không đủ tuổi đi xe máy, không đội mũ
bảo hiểm, vượt đèn đỏ, va vào người đi đường làm ông Ba bị thương). Giáo viên nhấn mạnh theo
Khoản 1 Điều 5 Luật Xử lí vi phạm hành chính năm 2012 nêu rõ: “...các đối tượng bị xử phạt
hành chính bao gồm: Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi bị xử phạt vi phạm hành chính về vi
phạm hành chính do cố ý; người từ đủ 16 tuổi trở lên bị xử phạt vi phạm hành chính về mọi vi
phạm hành chính... Tổ chức bị xử phạt vi phạm hành chính về mọi vi phạm hành chính do mình
gây ra...”
Nếu em là Tú em sẽ nhận lỗi đã vi phạm về an toàn giao thông như không đủ tuổi đi xe
máy, không đội mũ bảo hiểm, vượt đèn đỏ, va vào người đi đường làm ông Ba bị thương. Tú xin
lỗi ông Ba, đưa ông Ba vào viện chữa trị vết thương. Tú phải chịu trách nhiệm trước hành vi vi
phạm pháp luật của mình.
Qua tình huống này, giáo dục học sinh ý thức khi tham gia giao thông, chấp hành nghiêm
túc quy định về trật tự an toàn giao thông và chịu trách nhiệm pháp lý khi vi phạm pháp luật.
Năng lực hình thành đó là năng lực tự giải quyết vấn đề ( vấn đề Tú đi xe máy vi phạm pháp
luật); năng lực hợp tác (thảo luận nhóm tìm ra cách giải quyết); năng lực tự điều chỉnh hành vi
phù hợp với chuẩn mực đạo đức xã hội (không đi xe máy khi chưa đủ tuổi quy định). Đồng thời
hình thành phẩm chất tự chủ (biết làm chủ bản thân); tôn trọng, chấp hành pháp luật và thực hiện
nghĩa vụ của mình (chấp hành luật giao thông, có trách nhiệm trong việc tham gia giao thông
đường bộ)..
Ví dụ 6: Khi dạy bài 16 “ Quyền tham gia quản lý nhà nước, quản lý xã hội của công
dân” - GDCD lớp 9, ta đưa ra tình huống để học sinh giải quyết và xử lý tình huống có vấn
đề:
Tình huống: Bà Thanh là đại biểu HĐND xã, Lâm là công dân của xã, Lâm đến phản ánh
với bà Thanh về việc lấn chiếm đất đai, xây nhà trái phép của một số cán bộ xã.
Theo em: Việc công dân Lâm phản ánh với bà Thanh có đúng địa chỉ không? Nếu em là bà

năng lực truyền thông (đưa ra những lí lẽ, căn cứ có sức thuyết phục dựa vào pháp luật để giải
quyết tình huống trên anh Lâm là cử tri, đến phản ánh với bà Thanh về các sai phạm của cán bộ
địa phương là đúng theo quy định của pháp luật, căn cứ vào điều khoản ....); Mặt khác hình
thành phẩm chất tự tin, có trách nhiệm, tôn trọng, chấp hành pháp luật (Bà Thanh lắng nghe ý
kiến của Lâm, phản ánh với cấp có thẩm quyền, kiến nghị xem xét giải quyết).
Ví dụ 7: Khi dạy bài 17 “ Nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc” - GDCD lớp 9, ta đưa ra tình huống
để học sinh suy nghĩ, giải quyết và xử lý tình huống có vấn đề: Tình huống 1: Hùng 19 tuổi có
tên trong danh sách khám tuyển nghĩa vụ quân sự ở địa phương, nhưng Hùng không chịu đi
khám, mặc dù đã được nhắc nhở nhiều lần và đã bị xử lý hành chính. Trong đợt tuyển nghĩa vụ
quân sự vừa qua ở địa phương, Hùng đã bỏ trốn đi nơi khác.
Hùng đã vi phạm luật gì? hành vi của Hùng có thể coi là phạm tội không? Vì sao?
Tình huống 2: Bắc là lao động duy nhất trong gia đình. Bố mất sớm, mẹ đau yếu, các em
còn nhỏ chưa đến tuổi lao động. Trong đợt tuyển nghĩa vụ năm đó, Bắc đã trúng tuyển, do hoàn
cảnh gia đình neo đơn nên Bắc đã gửi đơn xin hoãn nhập ngũ, nhưng chưa được giải
quyết.
Vậy trường hợp của Bắc làm đơn xin hoãn nhập ngũ có đúng không? Nếu trong thời gian
chờ giải quyết mà có lệnh gọi nhập ngũ thì Bắc phải xử sự thế nào?
Tình huống 3: Tuấn là sinh viên đại học năm thứ 2. Trong đợt tuyển quân tại địa phương,
Tuấn không đi khám nghĩa vụ quân sự theo giấy báo nên chính quyền địa phương gọi về bắt
giam với lý do trốn nghĩa vụ quân sự.
Theo em việc làm của chính quyền địa phương đúng hay sai?
Đây là ba tình huống có liên quan đến nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc của công dân, quyền và
trách nhiệm của công dân. Để giải quyết ba tình huống này, tôi tiếp tục dùng PPDH giải quyết

15


SKKN: Vận dụng phương pháp dạy học Giải quyết vấn đề theo định hướng
phát triển năng lực, phẩm chất học sinh trong dạy môn GDCD lớp 9
vấn đề, thảo luận nhóm (phân lớp làm 4 nhóm); Kĩ thuật dạy học đặt câu hỏi, chia nhóm, trình

vụ quân sự. Đồng thời theo Điều 29, Khoản 9 Luật nghĩa vụ quân sự quy định: “ Trong thời bình
những người sau đây được hoãn gọi nhập ngũ.…Người đang đi học ở các trường phổ thông,
đang học ở các trường dạy nghề, trường trung học chuyên nghiệp, trường cao đẳng, trường đại
học thuộc hệ tập trung dài hạn do Nhà nước quản lý ”….
Qua 3 tình huống vấn đề trên một lần nữa học sinh thông qua việc xử lí tình huống (giải
quyết vấn đề) hình thành năng lực học sinh đó là năng lực tự giải quyết vấn đề, năng lực hợp tác
(làm việc theo nhóm), năng lực tự nhận thức
về giá trị bản thân, tự chịu trách nhiệm việc làm của bản thân (thực hiện nghĩa vụ bảo vệ tổ quốc
là trách nhiệm và là nghĩa vụ của mỗi công dân); Qua đó hình thành phẩm chất đáng quý là yêu
tổ quốc, yêu gia đình, yêu quê hương đất nước. Có tinh thần trách nhiệm với cộng đồng đất
16


SKKN: Vận dụng phương pháp dạy học Giải quyết vấn đề theo định hướng
phát triển năng lực, phẩm chất học sinh trong dạy môn GDCD lớp 9
nước, tôn trọng pháp luật, chấp hành pháp luật (thực hiện nghĩa vụ quân sự bảo vệ tổ quốc). Giáo
dục học sinh lòng yêu nước, sẵn sàng bảo vệ tổ quốc, trách nhiệm của mỗi công dân trong việc
xây dựng và bảo vệ tổ quốc Việt Nam yêu dấu.
IV – Kết quả đạt được
Việc“ Vận dụng phương pháp dạy học giải quyết vấn đề theo định hướng phát triển năng lực,
phẩm chất học sinh trong dạy học môn GDCD 9" là một trong những phương pháp rất cần thiết
trong quá trình dạy học bởi nó giúp cho học sinh biết giải quyết tình huống có vấn đề, củng cố
khắc sâu thêm những kiến thức và kĩ năng đã học trong chương trình. Đồng thời có thể tự mình
giải quyết vấn đề xảy ra trong thực tế cuộc sống hàng ngày. Qua đó hình thành các năng lực và
phẩm chất cho các em. Phương pháp giải quyết vấn đề (xử lý tình huống) này có thể áp dụng vào
tất cả các hoạt động trên lớp, từ hoạt động kiểm tra bài cũ đến hoạt động khai thác kiến thức mới
và hoạt động tổng kết, luyện tập củng cố. Ngoài ra cũng có thể áp dụng vào tất cả các dạng bài
như: Dạy lí thuyết, ôn tập thực hành và kiểm tra. Với điểm mạnh của phương pháp này, trong
quá trình chỉ đạo, giảng dạy môn GDCD 9 nói riêng và môn GDCD các khối khác nói chung ở
Trường THCS Minh Tân, tôi đã áp dụng nó một cách triệt để và thấy có kết quả rất khả quan,

- Các em phải cố gắng thường xuyên liên tục không ngại khó, ngại khổ, luôn tìm tòi học hỏi ở
thày, ở bạn, ở sách vở để nắm bắt tình huống nhanh nhất, biết xử lý các tình huống tốt nhất.
- Có cách ghi chép khoa học trong khi đọc, nghe giảng và sau khi nghe giảng, trao đổi, thảo
luận nhóm cùng khai thác kiến thức, từ đó giúp các em yêu môn học, có như vậy chất lượng bài
học của học sinh mới là đích thực.
2- Điều kiện thực hiện đề tài .
Đề tài kinh nghiệm“ Vận dụng phương pháp dạy học giải quyết vấn đề theo định hướng
phát triển năng lực, phẩm chất học sinh trong dạy môn GDCD lớp 9”, thực hiện trong năm học
2015-2016 và năm học 2016-2017 trên cơ sở thực hiện Chỉ thị của Bộ GD&ĐT, Hướng dẫn của
Sở GD&ĐT Hưng Yên, sự chỉ đạo trực tiếp của phòng GD&ĐT Phù Cừ về việc thực hiện nhiệm
vụ năm học 2015-2016; 2016-2017.
Sự quyết tâm cao của BGH, các tổ chức đoàn thể trường THCS Minh Tân thường xuyên
trao đổi về nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức, góp ý xây dựng các giải pháp để cùng tổ
chức, thực hiện đề tài “Vận dụng phương pháp dạy học giải quyết vấn đề theo định hướng phát
triển năng lực, phẩm chất học
sinh trong dạy môn GDCD lớp 9” và các hoạt động giáo dục khác. Sự cộng tác, tinh thần trách
nhiệm nhiệt tình của giáo viên tổ KHXH, học sinh lớp 9A, 9B trực tiếp tham gia thực hiện đã
giúp tôi triển khai và hoàn thành đề tài SKKN.
3- Những vấn đề bỏ ngỏ.

18


SKKN: Vận dụng phương pháp dạy học Giải quyết vấn đề theo định hướng
phát triển năng lực, phẩm chất học sinh trong dạy môn GDCD lớp 9
Như trên đã nói, đề tài kinh nghiệm“Vận dụng phương pháp dạy học giải quyết vấn đề theo
định hướng phát triển năng lực, phẩm chất học sinh trong dạy môn GDCD lớp 9” tuy thực hiện
trong hai năm học 2015-2016; 2016-2017 đã đạt hiệu quả tốt, song trong quá trình thực hiện còn
một số vấn đề hạn chế, khó khăn đó là: Còn một vài học sinh thiếu tự tin, chưa mạnh dạn tham
gia vào các hoạt động tập thể, kĩ năng xử lí tình huống còn chậm. Số lớp thực hiện đề tài còn ít,

phòng GD&ĐT Phù Cừ, Trong đó có nhiệm vụ thực hiện triệt để dạy học định hướng phát triển
năng lực và phẩm chất học sinh, vận dụng ưu điểm của mô hình THM nhằm phát huy tính tích
cực, chủ động, tự lực, sáng tạo và hợp tác của học sinh; tăng cường kĩ năng thực hành vận dụng
kiến thức vào giải quyết các vấn đề thực tiễn trong nhà trường. Tôi có một số kiến nghị sau:
- Đối với giáo viên: Thường xuyên trau dồi kiến thức, đổi mới phương pháp giảng dạy theo
hướng tích cực. Áp dụng các kĩ thuật dạy học tích cực vào bài giảng. Đặc biệt cùng các em học
sinh tích cực tham gia các hoạt động giáo dục và đặt hiệu quả công tác giáo dục lên hàng đầu,
nhất là hiện nay toàn ngành đang thực hiện Chương trình hành động của Tỉnh ủy về đổi mới căn
bản, toàn diện GD và Đào tạo.
- Nhà trường và các đoàn thể: Chỉ đạo và tổ chức thực hiện triệt để dạy học định hướng phát
triển năng lực và phẩm chất học sinh, vận dụng ưu điểm của mô hình THM nhằm phát huy tính
tích cực, chủ động, tự lực, sáng tạo và hợp tác của học sinh; tăng cường kĩ năng thực hành vận

19


SKKN: Vận dụng phương pháp dạy học Giải quyết vấn đề theo định hướng
phát triển năng lực, phẩm chất học sinh trong dạy môn GDCD lớp 9
dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề thực tiễn. Tăng cường, quan tâm đến việc đổi mới hình
thức tổ chức sinh hoạt tập thể. Đồng thời tổ chức hội thảo, chuyên đề cấp tổ, trường, cấp cụm
trường về dạy học theo định hướng phát triển năng lực, phẩm chất học sinh thực sự có hiệu quả
và có tính khả thi cao trong những năm học tiếp theo.
- Đối với các cấp lãnh đao Sở Giáo dục Hưng Yên và phòng GD&ĐT Phù Cừ: Tăng cường
tổ chức hội thảo, chuyên đề về dạy học theo định hướng phát triển năng lực, phẩm chất học sinh
và các hoạt động giáo dục khác để giáo dục Phù Cừ thực sự đổi mới, hiệu quả, góp phần nâng
cao chất lượng giáo dục toàn diện theo mục tiêu giáo dục đặt ra.
Trên đây là đề tài SKKN của tôi nghiên cứu và thực nghiệm trong năm học 2015-2016 và
năm học 2016-2017. Tôi xin cam đoan đây là SKKN của bản thân tôi viết, không sao chép của
người khác. Nếu sai tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm trước cấp trên.
Minh Tân, ngày 25 tháng 3 năm 2017