Khoá luận tốt nghiệp

MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Thế giới đang ngày càng phát triển, đất nước đang ngày càng đổi mới, con
người cũng cần đổi mới tư duy, cách làm việc, hoàn thiện bản thân để có thể hòa
cùng nhịp phát triển sôi động của đất nước. Nhận thức được yêu cầu ngày càng
cao của cuộc sống hiện đại về chất lượng nguồn nhân lực trong thời kì đổi mới,
ngành Giáo dục không ngừng đổi mới phương pháp dạy học để đào tạo ra những
con người có cách tư duy, phương pháp học tập và làm việc năng động, sáng tạo,
thích ứng được với cuộc sống đang phát triển từng ngày. Và dạy học tích cực là
một trong những định hướng đổi mới phương pháp dạy học ở nước ta hiện nay
nói chung và đối với bộ môn Hóa học nói riêng.
Hóa học là một môn khoa học thực nghiệm. Học hóa học không chỉ học lí
thuyết mà bên cạnh đó còn có nội dung thực hành. Do đó thí nghiệm hóa học là
một phương tiện hết sức quan trọng trong dạy học Hóa học. Thí nghiệm hoá học
là phương pháp đặc thù của bộ môn Hóa học, giúp cho quá trình lĩnh hội tri thức
của HS trở nên sinh động và đạt hiệu quả cao hơn. Tuy nhiên, sử dụng thí
nghiệm thế nào cho hiệu quả, phát huy được tối đa hoạt động tích cực của học
sinh, phát triển được năng lực tư duy, khả năng sáng tạo của người học, giúp học
sinh chủ động, tích cực xây dựng kiến thức và rèn kĩ năng học tập tích cực môn
Hóa học là một điều không phải nhiều giáo viên đã làm được.
Trong các tài liệu SGK, SGV, sách hướng dẫn thực hiện chương trình
SGK chưa đề cập đến vấn đề này. Trong các giờ học Hoá học, nhiều GV thường
“dạy chay” hoặc sử dụng thí nghiệm chưa theo hướng tích cực.

Chu Thị Trà - K32B - Khoa Hoá học

1



5. Thiết kế một số kế hoạch bài học dạy một số loại bài ở chương 6 “Nhóm
oxi” SGK Hóa học lớp 10 nâng cao.



6. Thiết kế một số đề kiểm tra 15 phút để kiểm tra kiến thức, kỹ năng của HS theo
chuẩn kiến thức, kỹ năng sau mỗi bài học.
7. Thực nghiệm sư phạm để xem xét tính khả thi và hiệu quả của phương pháp sử
dụng thí nghiệm đã đề xuất.
4. Đối tƣợng nghiên cứu
Hệ thống thí nghiệm hóa học trong chương 6 “Nhóm oxi” SGK Hóa học
lớp 10 nâng cao.
5. Phƣơng pháp nghiên cứu
1. Phương pháp nghiên cứu lí luận: Nghiên cứu giáo trình Lí luận dạy học, Phương
pháp dạy học hóa học, Thí nghiệm hoá học… từ đó tổng thuật một số vấn đề
lí luận có liên quan
2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Tìm hiểu thực trạng sử dụng thí nghiệm
hóa học trong dạy học chương 6 “Nhóm oxi” SGK Hoá học lớp 10 nâng cao.
3. Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Dạy thực nghiệm một số giáo án đã thiết kế
theo hướng sử dụng thí nghiệm hoá học theo hướng dạy học tích cực, tiến
hành kiểm tra mức độ nắm vững kiến thức, kỹ năng của HS sau mỗi giờ học
bằng các bài kiểm tra 15 phút, sau đó tổng hợp các số liệu cần thiết cho đề tài.
4. Phương pháp thống kê toán học: Thống kê, xử lí các số liệu thu thập được, từ
đó phân tích kết quả, rút ra những kết luận cho đề tài.
6. Giả thuyết khoa học
Nếu thiết kế và sử dụng được hệ thống thí nghiệm hóa học theo hướng dạy
học tích cực trong dạy học chương 6 “Nhóm oxi” SGK Hóa học lớp 10 nâng cao
thì sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học Hóa học ở trường THPT.
7. Cái mới của đề tài



thể: “Đổi mới tư duy giáo dục một cách nhất quán từ mục tiêu, chương trình, nội
dung, phương pháp đến cơ cấu và hệ thống tổ chức cơ chế quản lí để tạo được
chuyển biến cơ bản và toàn diện của nền giáo dục nước nhà, tiếp cận với trình độ
giáo dục của khu vực và thế giới”. Trong đó, đổi mới phương pháp dạy học đang
là vấn đề được quan tâm hàng đầu.
Trên thế giới hiện nay có những xu hướng đổi mới phương pháp dạy học
như sau:
- Chuyển mô hình truyền thụ một chiều sang mô hình dạy học hợp tác hai chiều
- Chuyển từ quan điểm dạy học “lấy GV làm trung tâm” sang quan điểm “lấy HS
làm trung tâm”.
- Dạy cách học, bồi dưỡng năng lực tự học, tự đánh giá.
- Học để không chỉ thu nhận kiến thức mà cả phương pháp giành lấy kiến thức.
- Học lấy việc áp dụng kiến thức và bồi dưỡng thái độ làm trung tâm.
- Sử dụng các phương pháp dạy học tích cực.
- Sử dụng các phương tiện kỹ thuật hiện đại.
Xu hướng đổi mới phương pháp dạy học ở Việt Nam không tách khỏi xu hướng
đổi mới phương pháp dạy học của thế giới.
1.1.1.2. Phương pháp dạy học tích cực
Đổi mới phương pháp dạy học hiện nay không chỉ là một phong trào mà
còn là yêu cầu bắt buộc đối với mọi GV ở tất cả các bộ môn. Bộ môn Hoá học
cũng không phải là ngoại lệ. Dạy học tích cực đang được coi là hướng đi đúng
đắn trong đổi mới phương pháp dạy học, đáp ứng được yêu cầu của một phương
pháp dạy học hiện đại, phát huy tính tích cực, sáng tạo của người học.
Phương pháp tích cực là cách nói ngắn gọn để chỉ các phương pháp dạy
học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh.



- Tính tích cực: Tính tích cực là một phẩm chất vốn có của con người. Con người

Tự học và phát triển tự học được đặt ra ngay trong trường phổ thông và
không chỉ tự học ở nhà mà tự học ngay cả trong các giờ lên lớp có sự hướng dẫn
của GV.
+ Dạy học tăng cường học tập cá thể phối hợp với học tập hợp tác
Lớp học là môi trường giao tiếp thầy – trò, trò – trò, tạo nên mối quan hệ
hợp tác giữa các cá thể trên con đường chiếm lĩnh kiến thức, kỹ năng.
Học hợp tác làm tăng hiệu quả học tập nhất là khi xuất hiện nhu cầu phối
hợp giữa các cá nhân để hoàn thành nhiệm vụ chung.
Trong việc học tập hợp tác, tính cách, năng lực của mỗi thành viên được
bộc lộ, tính ỷ lại được uốn nắn, ý thức tổ chức, tình bạn, tinh thần tương trợ được
phát triển.
+ Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò
Trong phương pháp tích cực, GV phải hướng dẫn HS phát triển kỹ năng tự
đánh giá để tự điều chỉnh cách học. Mặt khác GV cần tạo điều kiện thuận lợi để
HS được tham gia đánh giá lẫn nhau. Tự đánh giá đúng và điều chỉnh hoạt động
kịp thời là năng lực cần cho sự thành đạt trong cuộc sống của HS sau này.
Trong các phương pháp tích cực, người ta coi trọng vị trí hoạt động học và
vai trò của người học thì đương nhiên phải phát huy vai trò tích cực, tự lực, chủ
động và sáng tạo của người học. Vì thế phương pháp tích cực cũng có chung
quan điểm dạy học như quan điểm dạy học “lấy HS làm trung tâm”.
Dạy học “lấy HS làm trung tâm” không phải là một phương pháp dạy học
cụ thể. Đó là một tư tưởng, một quan điểm giáo dục, nó chi phối tất cả các thành



tố của quá trình giáo dục chứ không phải chỉ liên quan đến phương pháp dạy
học.
- Một số phương pháp tích cực
+ Sử dụng thiết bị dạy học theo hướng tích cực
+ Sử dụng thí nghiệm theo hướng tích cực

mục tiêu cụ thể ở mỗi bài, chương, phần Hoá học cụ thể.
GV là người tổ chức các hoạt động, định hướng, điều khiển hoạt động của
HS, thiết kế các phương tiện trực quan, tạo điều kiện cho HS rèn luyện các kỹ
năng, kỹ xảo, giúp HS tích cực học tập, vận dụng kiến thức để giải quyết một số
vấn đề có liên quan đến Hoá học trong đời sống, sản xuất… nhằm thực hiện các
mục tiêu dạy học đã định trước.
Học Hoá học không chỉ là quá trình được dạy, không phải chỉ là sự tiếp
nhận một cách thụ động những tri thức hoá học mà chủ yếu là quá trình HS tự
học, tự nhận thức, tự khám phá, tìm tòi các tri thức hoá học một cách chủ động,
tích cực, là quá trình tự phát hiện, tự giải quyết các vấn đề dưới sự hướng dẫn,
chỉ đạo của GV.
Dưới sự hướng dẫn, điều khiển của GV, HS phát hiện vấn đề, tìm tòi, giải
quyết vấn đề đặt ra để từ đó rút ra kiến thức của bài học. Thông qua đó HS được
rèn luyện phương pháp học tập chủ động, sáng tạo, rèn luyện khả năng tư duy
logic, phân tích, tổng hợp, khái quát hoá… từ đó hình thành cho HS óc tư duy
khoa học, nhạy bén, đáp ứng yêu cầu của cuộc sống hiện đại.



Các hình thức tổ chức dạy học cần tạo ra một môi trường đảm bảo được
mối liên hệ tương tác giữa hoạt động của GV, hoạt động của HS và có môi
trường an toàn để HS tiến hành các hoạt động học tập có hiệu quả, chất lượng.
Để đạt hiệu quả dạy học cao cần tích cực sử dụng đầy đủ và có hiệu quả
các thiết bị dạy học Hoá học, tích cực ứng dụng CNTT vào dạy học. Thực hiện
sử dụng thiết bị dạy học theo định hướng tích cực: Thiết bị dạy học được sử
dụng như là phương tiện hỗ trợ, nguồn kiến thức để HS tìm tòi, nghiên cứu để
rút ra kiến thức, kiểm tra, vận dụng kiến thức và kỹ năng giúp HS hiểu sâu, nhớ
lâu các kiến thức đã học.
Đổi mới phương pháp dạy học Hoá học theo hướng dạy học tích cực, cụ
thể là:

+ Tăng cường ứng dụng CNTT để đổi mới phương pháp dạy học, đặc biệt ở
những địa phương có điều kiện thực hiện.
+ Áp dụng đổi mới đánh giá kết quả học tập Hoá học theo hướng sử dụng hệ
thống bài tập đa dạng: bài tập lí thuyết và bài tập thực nghiệm, trắc nghiệm
khách quan và tự luận giúp HS tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau, kết hợp đánh
giá của GV và đánh giá của HS trong quá trình dạy học Hoá học.
1.1.2. Sử dụng thí nghiệm hoá học để dạy học tích cực bộ môn Hoá học
Thí nghiệm giữ vai trò quan trọng trong quá trình dạy học. Trong trường
phổ thông, thí nghiệm giúp HS làm quen với tính chất, mối liên hệ và quan hệ có
quy luật giữa các đối tượng nghiên cứu, là cơ sở giúp HS nắm vững các quy luật,
các khái niệm khoa học và biết vận dụng. Thí nghiệm còn làm sáng tỏ mối liên
hệ phát sinh giữa các sự vật, giải thích được bản chất của các quá trình xảy ra



trong tự nhiên, trong sản xuất và trong đời sống. Thí nghiệm còn giúp HS rèn
khả năng vận dụng kết quả nghiên cứu trong nhà trường, trong phòng thí nghiệm
vào các lĩnh vực hoạt động của con người. Nói cách khác, thí nghiệm là cầu nối
giữa lí thuyết và thực tiễn, là tiêu chuẩn đánh giá tính chân thực của kiến thức,
hỗ trợ đắc lực cho tư duy sáng tạo, và nó là phương tiện duy nhất giúp hình
thành ở HS kỹ năng, kỹ xảo thực .hành và tư duy kỹ thuật.
Hoá học là một môn khoa học thực nghiệm, thí nghiệm giữ vai trò đặc biệt
quan trọng như một bộ phận không thể tách rời của quá trình dạy học. Thí
nghiệm giữ vai trò quan trọng trong nhận thức, phát triển, giáo dục của quá trình
dạy học. Người ta coi thí nghiệm hoá học là cơ sở của việc học Hoá học và để
rèn luyện kỹ năng thực hành. Thông qua thí nghiệm, HS nắm kiến thức một cách
hứng thú, vững chắc và sâu sắc hơn. Thí nghiệm hoá học được sử dụng là nguồn
để phát hiện kiến thức mới hoặc với như là phương tiện để kiểm tra giả thuyết.
Thí nghiệm hoá học còn có tác dụng phát triển tư duy, giáo dục thế giới
quan duy vật biện chứng và củng cố niềm tin khoa học của HS, giúp hình thành

+ Tác dụng với kim loại
hoạt động

- Nêu mục đích của thí nghiệm: minh - Quan sát thí nghiệm
hoạ cho tính chất hoá học của axit
clohiđric.
- Tiến hành thí nghiệm
+ Nhỏ HCl vào quỳ tím
+ Nhỏ HCl vào ống nghiệm đựng kết
tủa Cu(OH)2
+ Nhỏ HCl vào ống nghiệm đựng CaO
+ Thả đinh sắt vào ống nghiệm đựng
dd HCl