LUẬN VĂN:

Ảnh hưởng của tôn giáo đối với đời
sống tinh thần người Khmer
Sóc Trăng hiện nay


1. Tớnh cấp thiết của ủề taứi
Ngaứy nay trẽn theỏ giụựi tõn giaựo vaứ dãn toọc vn ủang laứ nhửừng vaỏn
ủề quan tãm haứng ủầu cuỷa nhiều quoỏc gia, noự raỏt phửực táp, nháy caỷm
vaứ d gãy xung ủoọt, ủaừ, ủang vaứ seừ tồn tái lãu daứi trong sửù phaựt trieồn
cuỷa taỏt caỷ caực quoỏc gia. Vaỏn ủề tõn giaựo vaứ vaỏn ủề dãn toọc coự quan
heọ maọt thieỏt vụựi mói maởt trong ủụứi soỏng xaừ hoọi vaứ coự luực aỷnh hửụỷng
trửùc tieỏp ủeỏn an ninh chớnh trũ cuỷa mi quoỏc gia noựi riẽng vaứ coọng ủồng
theỏ giụựi noựi chung. Caực theỏ lửùc thuứ ủũch thửụứng xuyẽn sửỷ dúng tõn
giaựo vaứ dãn toọc ủeồ kớch ủoọng, xuyẽn tác nhaốm thửùc hieọn din bieỏn hoứa
bỡnh ủoỏi vụựi caực nửụực XHCN.
ễÛ nửụực ta dửụựi hai thụứi kyứ lũch sửỷ, thửùc dãn Phaựp, ủeỏ quoỏc Myừ vaứ
bón phaỷn tay sai ủều trieọt ủeồ lụùi dúng vaỏn ủề tõn giaựo vaứ vaỏn ủề dãn
toọc ủeồ choỏng phaự caựch máng Vieọt Nam. Tửứ khi thoỏng nhaỏt cho ủeỏn nay,
caực theỏ lửùc thuứ ủũch ủaừ tỡm mói caựch lụùi dúng tõn giaựo vaứ dãn toọc ủeồ
phaự hoái khoỏi ủái ủoaứn keỏt dãn toọc, phaự hoái sửù nghieọp xãy dửùng
CNXH ụỷ nửụực ta. Chuựng thửụứng xuyẽn ủửa tỡnh baựo về nửụực, tieỏn haứnh
ủaởt mỡn, raỷi truyền ủụn, kớch ủoọng…ủeồ gãy roỏi an ninh chớnh trũ ụỷ caực
vuứng Tãy baộc, Tãy nguyẽn vaứ Tãy nam boọ. ẹaởc bieọt vaỏn ủề dãn toọc vaứ
vaỏn ủề tõn giaựo ụỷ vuứng Tãy Nam boọ do lũch sửỷ ủeồ lái vaứ thửùc tráng
kinh teỏ, vaờn hoựa, xaừ hoọi vuứng ủồng baứo dãn toọc Khmer ủang chửựa ủửùng
nhiều vaỏn ủề phửực táp, trong ủoự ủaựng quan tãm nhaỏt laứ tỡnh hỡnh an ninh
traọt tửù.
Coọng ủồng ngửụứi Khmer Nam boọ laứ moọt dãn toọc thieồu soỏ thuoọc loái
ủõng nhaỏt (khoaỷng 1,2 trieọu ngửụứi), cử truự chuỷ yeỏu vaứ lãu ủụứi ụỷ vuứng

thoỏng cuỷa ngửụứi Khmer; vaờn hoựa vaọt chaỏt cuỷa ngửụứi Khmer; caực loái hỡnh
cõng xaừ cuỷa ngửụứi Khmer…Bẽn cánh ủoự, caực vaỏn đề nhử toồ chửực xaừ
hoọi; hõn nhãn gia ủỡnh cuỷa ngửụứi Khmer cuừng ủửụùc giụựi thieọu khaựi lửụùc
trong moọt soỏ cõng trỡnh nghiẽn cửựu cuỷa caực taực giaỷ nửụực ngoaứi. ẹaởc
bieọt tửứ 1954 ủeỏn nay ủaừ coự nhiều cõng trỡnh tiẽu bieồu nhử:


Nguyn Khaộc Caỷnh với cuốn Phum Soực Khmer ụỷ ẹBSCL, Nxb Giaựo Dúc
1998. Trong lụứi noựi ủầu taực giaỷ ủaừ chổ ra Phun soực cuỷa ngửụứi Khmer ẹBSCL
khõng phaỷi laứ ủụn vũ haứnh chớnh nhaứ nửụực, noự tồn tái nhử moọt ủụn vũ cử
truự vaứ ủụn vũ xaừ hoọi truyền thoỏng, laứ caựi khõng gian sinh tồn maứ ngửụứi
Khmer sinh ra, lụựn lẽn laứm aờn sinh hoát, laứ khung vaờn hoựa toọc ngửụứi, ở ủoự
nhửừng giaự trũ vaờn hoựa truyền thoỏng ủửụùc giửừ gỡn vaứ phaựt trieồn. Do ủoự
khi nghiẽn cửựu về ngửụứi Khmer noựi chung vaứ về vaờn hoựa cuỷa hó phaỷi
nghiẽn cửựu toaứn dieọn về Phun soực.
Thu Giang, Nguyn Duy Cần, với cuốn Phaọt hóc tinh hoa, Nxb Tp. Hồ Chớ
Minh 1999, đó nghiẽn cửựu khaự tyỷ myừ về lũch sửỷ cuỷa Phaọt Giaựo theo sửù
tieỏn trieồn một cach bao quaựt coự heọ thoỏng. Taực phaồm naứy ủaừ giuựp chuựng
tõi hieồu roừ hụn về nguồn goỏc ra ủụứi vaứ caực lyự thuyeỏt chãn phaựi cuỷa ẹái
thửứa vaứ Tieồu thửứa.
Sụn Phửụực Hoan (chuỷ trỡ) cuứng taọp theồ taực giaỷ,với cuốn Vai troứ cuỷa
chuứa ủoỏi vụựi ủụứi soỏng vaờn hoựa cuỷa ủồng baứo Khmer Nam boọ, đề taứi
nghiẽn cửựu khoa hóc caỏp boọ, 1999-2000. Tróng tãm nghiẽn cửựu cuỷa ủề
taứi laứ vai troứ cuỷa chuứa ủoỏi vụựi ủụứi soỏng vaờn hoựa cuỷa ủồng baứo Khmer
Nam boọ.
Trong baứi vieỏt cuỷa taực giaỷ Trần ẹoọ ủaừ ủề caởp ủeỏn caực dáng thửực
vaờn hoựa mang ủaọm saộc thaựi vaờn hoựa coọng ủồng, theồ hieọn trong sinh hoát,
trong ngõn ngửừ, trong thaựi ủoọ ủoỏi vụựi di saỷn caực giaự trũ tinh thần. Trong ủoự
con ngửụứi laứ trung tãm cuỷa phửụng hửụựng sửu tầm vaứ nghiẽn cửựu vaờn hoựa
vuứng. Taực giaỷ ủaừ chổ ra con ngửụứi bao giụứ cuừng laứ ủoỏi tửụùng cuỷa caực

Theravada trong ủụứi soỏng vaờn hoựa tinh thần cuỷa coọng ủồng ngửụứi Khmer Nam
boọ ụỷ tổnh Soực Traờng.
Trong taực phaồm naứy chuựng tõi raỏt chuự yự baứi vieỏt cuỷa taực giaỷ
Thách Voi, baứn về vaỏn ủề vaờn hoựa vaờn ngheọ truyền thoỏng cuỷa ngửụứi
Khmer ụỷ ẹBSCL. Nhửng theo tơi tác giaỷ chổ phaựt hóa nhửừng neựt ủái cửụng về
vaờn hoựa vaờn ngheọ thuật truyền thoỏng cuỷa toọc ngửụứi Khmer ụỷ ẹBSCL, gói


laứ ủeồ kieồm kẽ xem trong kho taứn vaờn hoựa vaờn ngheọ aỏy ủieồm naứo laứ
chớnh. ễÛ phần naứy taực giaỷ ủaừ ủề caởp ngay ủeỏn ngõi chuứa, theo taực giaỷ
chuứa Khmer ụỷ ẹBSCL khõng chổ laứ nụi thụứ tửù, maứ coứn laứ trung tãm vaờn
hoựa- xaừ hoọi cuỷa caỷ moọt khu vửùc. Sau ủoự taực giaỷ ủề caởp một caựch khaựi
quaựt coự tớnh chaỏt lieọt kẽ caực hỡnh thửực vaờn hoựa chớnh yeỏu cuỷa ngửụứi
Khmer ụỷ ẹBSCL, tửứ ủoự giuựp tác giả luận văn chaột lóc vaứ ủề cao nhửừng giaự
trị bền vững ủeồ kế thừa phát triển, goựp phần vaứo vieọc xãy dửùng nền vaờn hoựa
tiẽn tieỏn ủaọm ủaứ baỷn saộc dãn toọc ụỷ nửụực ta.
Trửụứng Lửu (chuỷ biẽn) cuứng taọp theồ taực giaỷ, Vaờn hoựa ngửụứi Khmer
ụỷ ẹBSCL, Nxb Vaờn hoựa dãn toọc 1993. Caực baứi vieỏt trong taực phaồm naứy coự
tớnh chaỏt tham luaọn nhaốm ủoựng goựp tieỏng noựi vaứo vieọc tỡm hieồu vaờn hoựa
cuỷa ngửụứi Khmer, nhửừng ngửụứi ủaừ cuứng với ngửụứi Vieọt khai phaự vaứ mụỷ
mang vuứng ủaỏt maứu mụỷ ẹBSCL, ủaừ chung vai saựt caựnh trong hai cuoọc khaựng
chieỏn lãu daứi cuỷa dãn toọc vaứ ngaứy nay cuứng xãy dửùng qờ hương giàu
mạnh. Múc ủớch cuỷa taực phaồm naứy goựp phần baỷo veọ caực di saỷn vaờn hoựa
cuỷa dãn toọc Khmer Nam boọ, goựp phần xãy dửùng vaứ phaựt trieồn nền vaờn
hoựa Vieọt Nam tiẽn tieỏn ủaọm ủaứ baỷn saộc dãn toọc.
Baứi vieỏt cuỷa taực giaỷ Thách Voi, ủaừ khaựi quaựt về ngửụứi Khmer ụỷ
ẹBSCl, ụỷ ủãy taực giaỷ ủaừ phân tớch một cỏch rừ ràng vaứ cho chuựng tõi thaỏy
ủửụùc thửùc tráng xaừ hội ủaởc ủieồm cử truự, saỷn xuaỏt vaứ hỡnh thaựi xaừ hoọi
ủeồ vách ra phửụng hửụựng phaựt trieồn ủuựng ủaộn cho sửù phaựt trieồn cuỷa toọc
ngửụứi Khmer ụỷ ẹBSCL. Bẽn cánh ủoự taực giaỷ ủaừ laứm roừ sửù hỡnh thaứnh

Nãng cao truyền thoỏng vaờn hoựa cuỷa dãn toọc nhaốm phaựt huy nhãn toỏ con
ngửụứi cuỷa ủồng baứo Khmer vuứng ẹBSCL, luaọn vaờn thác sú trieỏt hóc, 1993;
Phan Xuãn Biẽn (Chuỷ biẽn), Luaọn cửự khoa hóc cho vieọc xaực ủũnh chớnh
saựch ủoỏi vụựi coọng ủồng ngửụứi Khmer vaứ ngửụứi Hoa ụỷ Vieọt Nam, ủề taứi
caỏp Nhaứ nửụực mang maừ soỏ KX.04.12. Theo nghiẽn cửựu cuỷa chuựng tõi thỡ
chửa coự cõng trỡnh naứo nghiẽn cửựu nhửừng aỷnh hửụỷng cuỷa Phaọt giaựo
Thearavada ủeỏn ủụứi soỏng vaờn hoựa tinh thần cuỷa coọng ủồng Khmer Nam boọ
tổnh Soực Traờng. Do ủoự , cần coự moọt cõng trỡnh nghiẽn cửựu moọt caựch coự


heọ thoỏng về vaờn hoựa tinh thần cuỷa coọng ủồng Khmer Nam boọ tổnh Soực
Traờng dửụựi sửù aỷnh hửụỷng cuỷa Phaọt giaựo Theravada ủeồ giụựi thieọu vaứ cung
caỏp nhửừng thõng tin ủeồ coọng ủồng caực dãn toọc hieồu bieỏt nhau hụn vaứ ủề
xuaỏt nhửừng giaỷi phaựp ủeồ phaựt trieồn nền vaờn hoựa cuỷa coọng ủồng Khmer
Nam boọ tổnh Soực Traờng.
3. Múc ủớch, nhieọm vú vaứ phám vi nghiẽn cửựu cuỷa luận văn
3.1. Múc ủớch của luận văn
Trỡnh bày nhửừng tư tưởng cụ baỷn trong trieỏt hóc Phaọt giaựo Theravada vaứ
aỷnh hửụỷng cuỷa noự trong ủụứi soỏng tinh thần cuỷa coọng ủồng Khmer Nam boọ
tổnh Soực Traờng.Thửùc tráng và đề ra một số ứ giaỷi phaựp nhằmứ phaựt huy
nhửừng ảnh hưởng tích cực và hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của tơn giáo đối với đời sống
tinh thần người Khmer Sóc Trăng hiện nay.
3.2. Nhieọm vú của luận văn
Xuaỏt phaựt tửứ múc ủớch nẽu trẽn, nhieọm vú cuỷa ủề taứi laứ:
Chương 1: Tơn giáo và đời sống tinh thần cuỷa ngửụứi Khmer Nam boọ tổnh Soực
Traờng hiện nay.
Chương 2: Ảnh hưởng của tơn giáo đối với đời sống tinh thần của người Khmer
Sóc Trăng hiện nay - Thực trạng và những vấn đề đặc ra.
Chương 3: Một số giải pháp cơ bản nhằm khắc phục ảnh hưởng tiêu cực và phát
huy ảnh hưởng tích cực của tơn giáo đối với đời sống tinh thần của người Khmer Sóc

về vaờn hoựa tinh thần cuỷa coọng ủồng Khmer Nam boọ tổnh Soực Traờng, goựp
phần thửùc hieọn chớnh saựch ủái ủoaứn keỏt dãn toọc cuỷa ẹaỷng vaứ nhaứ nửụực.
Maởt khaực, luận văn goựp phần heọ thoỏng lái một caựch khaựi quaựt baỷn saộc
vaờn hoựa cuỷa ngửụứi Khmer, giuựp cho vieọc baỷo tồn caực giaự trũ vaờn hoựa
truyền thoỏng cuỷa caực dãn toọc trong coọng ủồng dãn toọc Vieọt Nam, nhaốm
xãy dửùng vaứ phaựt trieồn nền vaờn hoựa tiẽn tieỏn ủaọm ủaứ baỷn saộc dãn toọc
keỏt hụùp vụựi nhửừng tinh hoa vaờn hoựa cuỷa nhãn loái.


6. Keỏt caỏu của luaọn vaờn
Ngồi phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, luận văn được chia làm 3 chương,
7 tiết. Cụ thể như sau:

Chửụng 1
TƠN GIÁO VÀ ĐỜI SỐNG TINH THẦN NGƯỜI KHMER
SĨC TRĂNG HIỆN NAY

1.1. TÔN GIÁO CỦA NGệễỉI KHMER SÓC TRAấNG HIỆN NAY
Soực Traờng laứ tổnh ủa dãn toọc chuỷ yeỏu laứ ngửụứi Vieọt, ngửụứi Khmer
vaứ ngửụứi Hoa. ẹãy laứ vuứng dãn cử hn hụùp, vụựi nhiều nguồn goỏc ủũa
phửụng khaực nhau. Bẽn cánh ủoự, Soực Traờng coứn laứ vuứng ủa dáng về maởt
tớn ngửụừng, tõn giaựo vaứ coứn coự sửù chẽnh leọch khaự lụựn về loỏi soỏng,
phong túc taọp quaựn, trỡnh ủoọ phaựt trieồn kinh teỏ, vaờn hoựa, xaừ hoọi... Nhửng
trong suoỏt quaự trỡnh phaựt trieồn coọng ủồng ba dãn toọc ủaừ coự moỏi quan heọ
khaờng khớt vụựi nhau, xãy dửùng tỡnh thãn aựi, ủuứm bóc ln nhau trong cụn
hoán nán, giuựp ủụừ nhau trong lao ủoọng saỷn xuaỏt, tõn tróng về sinh hoát,
phong túc taọp quaựn, tửù do tớn ngửụừng [4, tr.18], táo nẽn sửù haứi hoứa trong
cuoọc soỏng kinh teỏ, vaờn hoựa –xaừ hoọi cuỷa ba dãn toọc trong coọng ủồng
ngửụứi ụỷ vuứng ủaỏt Soực Traờng. ẹaởc bieọt ngửụứi dãn lao ủoọng ụỷ ủãy coứn
theồ hieọn ủửực tớnh quớ baựu: tróng nhãn nghúa, thaỳng thaộng, boọc trửùc, haứo

xãy dửùng tửứ raỏt xửa vụựi loỏi kieỏn truực ủoọc ủaựo cuỷa caực cử dãn ủầu tiẽn
mang tụựi. Coứn riẽng chuứa Khmer, toaứn tổnh hieọn coự 90 ngõi chuứa. Caực
chuứa Khmer luõn laứ nhửừng cõng trỡnh kieỏn truực ngheọ thuaọt khang trang,
loọng ly goựp phần laứm phong phuự thẽm neựt vaờn hoựa ủaởc saộc cuỷa tổnh
Soực Traờng.


Vaờn hoựa aồm thửùc trong cử dãn Soực Traờng cuừng sụựm xuaỏt
hieọn nhửừng saỷn phaồm noồi tieỏng nhử: Buựn nửụực leứo, maộm caự,
láp xửụỷng, baựnh pớa, meứ laựo...caực saỷn phaồm cãy trồng nhử: luựa
Ba traờng, luựa Naứng thụm, nhaừn vaứ chieỏu coựi... laứ nhửừng saỷn
phaồm noồi tieỏng cuỷa Soực Traờng [36, tr.4].
Về tõn giaựo, Soực Traờng coự hai heọ phaựi Phaọt giaựo: Phaọt giaựo ẹái
thửứa cuỷa ngửụứi Vieọt vaứ ngửụứi Hoa, Phaọt giaựo Thearvada cuứa ngửụứi Khmer.
Coứn moọt soỏ tõn giaựo khaực nhử Thiẽn chuựa giaựo, Tin Laứnh, Cao ẹaứi, Hoứa
Haỷo vaứ moọt soỏ tớn ngửụừng khaực chieỏm tyỷ leọ khõng ủaựng keồ trong coọng
ủồng dãn cử ụỷ Soực Traờng.
Sau 34 naờm giaỷi phoựng, toaứn ẹaỷng boọ, toaứn quãn vaứ toaứn dãn tổnh
Soực Traờng ủang quyeỏt tãm thửùc hieọn thaộng lụùi hai nhieọm vú chieỏn lửụùc
caựch máng: Xãy dửùng CNXH vaứ baỷo veọ Toồ quoỏc Vieọt Nam XHCN trong
chaởng ủửụứng ủầu tiẽn cuỷa thụứi kyứ quaự ủoọ lẽn CNXH ụỷ nửụực ta. Hieọn
nay, nhãn dãn tổnh Soực Traờng cuứng vụựi caỷ nửụực ủang vửừng vaứng khaỳng
ủũnh múc tiẽu XHCN maứ Chuỷ tũch Hồ Chớ Minh vaứ ẹaỷng coọng saỷn Vieọt
Nam ủaừ chón, quyeỏt tãm thửùc hieọn sửù nghieọp laứm cho dãn giaứu, nửụực
mánh, xaừ hoọi cõng baống, dãn chu vaứ vaờn minh theo ủũnh hửụựng XHCN.
1.2. ẹễỉI SỐNG TINH THẦN CỦA NGệễỉI KHMER SÓC TRAấNG
HIỆN NAY
Coọng ủồng ngửụứi Khmer Nam boọ laứ moọt dãn toọc thieồu soỏ trong coọng
ủồng caực dãn toọc Vieọt Nam, thuoọc nhoựm ngõn ngửừ Mõn-Khmer. Khoaỷng
tửứ theỏ kyỷ thửự II ủeỏn ủầu theỏ kyỷ thửự VIII ụỷ vuứng ủaỏt Nam boọ ủaừ xuaỏt

xuaỏt phaựt tửứ caựch gói ngửụứi Khmer Campuchia laứ ngửụứi Cao Miẽn, nẽn
gói taột ngửụứi Khmer Nam boọ laứ ngửụứi Miẽn (ngửụứi Vieọt goỏc Miẽn)” [14,
tr.10]; cuừng coự luực ngửụứi Khmer Nam boọ ủửụùc gói laứ ngửụứi Thoồ, vụựi yự
nghúa laứ thoồ dãn (ngửụứi baỷn ủũa), ngoaứi ra cuừng gói ngửụứi Khmer laứ Thoồ
nhửng khõng phaỷi vụựi yự nghúa nhử trẽn, maứ laứ vụựi moọt thaựi ủoọ xem
thửụứng, coi laứ moọt coọng ủồng coự trỡnh ủoọ vaờn hoựa thaỏp, lác haọu.


Dửụựi sửù laừnh ủáo cuỷa ẹaỷng coọng saỷn Vieọt Nam (keồ caỷ
trong vaờn baỷn phaựp lyự), tửứ naờm 1945 ủeỏn nay, coọng ủồng ngửụứi
Khmer Nam boọ ủửụùc gói laứ ngửụứi Khmer Nam boọ. ẹãy coự leừ laứ
tẽn gói phuứ hụùp vụựi lũch sửỷ hỡnh thaứnh, phaựt trieồn vaứ ủaởc
ủieồm tãm lyự cuỷa dãn toọc, ủửụùc sử saừi vaứ coọng ủồng ngửụứi
Khmer ụỷ Nam boọ ủồng yự vaứ hieọn nay vn ủửụùc sửỷ dúng roọng
raừi [14, tr.10].
Tuy nhiẽn, trong caựch phiẽn ãm theo tieỏng vieọt, vieỏt thaứnh “Khụ-me”,
vn coứn nhửừng phần tửỷ lụùi dúng ủeồ noựi xaỏu dãn toọc Khmer. Cú theồ:
tieỏng “khụ” ủóc thaứnh “khụứ” (tửực laứ ngu doỏt) vaứ tieỏng “me”, ủửụùc hieồu laứ
“traựi me” vaứ khi chớn tửực laứ “doỏt”. Do vaọy hieọn nay trong caực vaờn baỷn cuỷa
nhaứ nửụực thửụứng vieỏt nguyẽn tửứ “Khmer” ủeồ traựnh trửụứng hụùp lụùi dúng
noựi xaỏu coọng ủồng Khmer Nam boọ.
Ngửụứi Khmer Nam boọ vaứ ngửụứi Khmer Campuchia coự moỏi liẽn quan về
maởt lũch sửỷ vaứ vaờn hoựa khaự phửực táp. Coự theồ thaỏy trong lũch sửỷ xa xửa hó
laứ coọng ủồng ngửụứi coự cuứng ngõn ngửừ, tõn giaựo vaứ moọt soỏ ủaởc trửng vaờn
hoựa toọc ngửụứi, soỏng chung vửụng triều coồ Phuứ Nam (ủầu cõng nguyẽn), vửụng
quoỏc Chãn Láp (theỏ kyỷ XVIII). Song do nhiều nguyẽn nhãn maứ hai coọng ủồng
dần dần soỏng taựch bieọt nhau. Ngửụứi Khmer Nam boọ di truự xuoỏng vuứng ủaỏt Nam
boọ, vụựi nhửừng ủiều kieọn soỏng mụựi nẽn coự nhửừng ủaởc ủieồm khaực bieọt vụựi
ngửụứi Khmer Campuchia. ẹiều naứy chuựng ta d thaỏy ngay tửứ loỏi soỏng, ủaởc ủieồm
cử truự, sinh hoát aờn ụỷ cuỷa coọng ủồng ngửụứi Khmer Nam boọ khaực xa vụựi ngửụứi

Khmer ụỷ Campuchia ủaừ tieỏp thu kũch haựt Duứkẽ cuỷa ngửụứi Khmer
Nam boọ. Moọt soỏ kyừ thuaọt laứm ruoọng cuỷa ngửụứi Khmer Nam boọ
cuừng ủửụùc ngửụứi Khmer Campuchia tieỏp thu [47, tr.15].
Nhửng riẽng về ngheọ thuaọt muựa, ủaởc bieọt laứ muựa Rõ baờm, chuựng ta
cuừng thaỏy sửù khaực bieọt, vỡ noự ủửụùc phaựt trieồn theo hai hửụựng khaực nhau.
Rõ baờm cuỷa ngửụứi Campuchia ủửụùc phaựt trieồn trong cung ủỡnh, nẽn caựch
din xuaỏt cuỷa noự ủửụùc qui ủũnh chaởt cheừ vaứ khi ngheọ sú bieồu din chuựng
ta seừ thaỏy lái ủụứi soỏng cung ủỡnh cuỷa caực triều ủái phong kieỏn ụỷ


Campuchia. Coứn Rõ baờm cuỷa ngửụứi Khmer Nam boọ lái phaựt trieồn trong ủụứi
soỏng dãn giaỷ, ủửụùc dãn gian hoựa ủeồ trụỷ thaứnh ngheọ thuaọt phoồ bieỏn cho
caỷ coọng ủồng, nẽn noự coự sinh khớ hụn vaứ gần guừi vụựi quần chuựng lao
ủoọng.
Ngửụứi Khmer Nam boọ vaứ ngửụứi Khmer Campuchia coứn coự nhửừng khaực
bieọt ụỷ ch vaờn hoựa Khmer Nam boọ khõng coứn giửừ nguyẽn tớnh dãn toọc
thuần tuựy, bụỷi vỡ qua nhiều theỏ kyỷ giao lửu vụựi caực nền vaờn hoựa khaực.
Vaờn hoựa cuỷa ngửụứi Khmer Nam boọ theồ hieọn roừ nhửừng neựt pha troọn cuỷa
nhiều luồng vaờn hoựa nhử Baứ La Mõn giaựo, Phaọt giaựo Theravada, ủaởc bieọt
trong nhửừng theỏ kyỷ gần ủãy trong quaự trỡnh giao lửu vaứ soỏng hoứa hụùp vụựi
caực coọng ủồng ngửụứi Vieọt, ngửụứi Hoa, do aỷnh hửụỷng qua lái, cuừng táo
nẽn saộc thaựi vaờn hoựa riẽng. Ngửụứi Khmer keỏt hõn vụựi ngửụứi Vieọt, ngửụứi
Hoa dần dần thay ủoồi về phong túc, taọp quaựn dn ủeỏn nhửừng thay ủoồi cụ
baỷn trong nhửừng neựt vaờn hoựa cuỷa coọng ủồng ngửụứi Khmer Nam boọ.
Ngửụứi Khmer Nam boọ tửứ xửa ủaừ chũu aỷnh hửụỷng sãu ủaọm nền vaờn
hoựa Aỏn ẹoọ, thõng qua Baứ La Mõn giaựo rồi ủáo Phaọt. Vaờn hoựa Aỏn ẹoọ
thãm nhaọp vaứo ủãy dần dần ủửụùc Khmer hoựa, maừi ủeỏn về sau, khi ủeỏ
quoỏc Thaựi Lan xãm lửụùc Aờng Ko thỡ Phaọt giaựo Theravada coự nguồn goỏc
tửứ Thaựi lan mụựi dần dần aỷnh hửụỷng sãu roọng trong coọng ủồng Khmer, laỏn
aựp uy tớn cuỷa ủáo Baứ La Mõn. Tửứ theỏ kyỷ XVIII trụỷ ủi, Phaọt giaựo

guừi nhau về nhửừng ủaởc trửng vaờn hoựa toọc ngửụứi. Nhửng do soỏng
taựch bieọt lãu daứi vụựi ngửụứi Khmer ủồng toọc ụỷ Campuchia nẽn
ngửụứi Khmer ụỷ ẹBSCL coự nhửừng ủaởc ủieồm riẽng về cử truự, kinh
teỏ, vaờn hoựa, xaừ hoọi [9, tr.30].
Tửứ sửù lũch sửỷ hỡnh thaứnh dãn toọc, ủiều kieọn cử truự , ủiều kieọn chớnh
trũ cuỷa ủaỏt nửụực, cuứng vụựi sửù so saựnh ủũnh nghúa cuỷa caực taực giaỷ về
ngửụứi Khmer Nam boọ, chuựng tõi mánh dán ủửa ra moọt ủũnh nghúa ngửụứi
Khmer Nam boọ dửụựi goực ủoọ trieỏt hóc mang ủaởc trửng Dãn toọc-ẹũa-Chớnh
trũ: “Ngửụứi Khmer Nam boọ laứ coọng ủồng ngửụứi coự nguồn goỏc tửứ dãn toọc


Khmer song lái hỡnh thaứnh, phaựt trieồn trong quaự trỡnh khai phaự vuứng ủaỏt
mụựi vaứ hoứa nhaọp vaứo nền vaờn hoựa chung cuỷa dãn toọc Vieọt Nam vaứ trụỷ
thaứnh moọt thaứnh viẽn trong coọng ủồng caực dãn toọc Vieọt Nam”
ẹũa baứn cử truự cuỷa ngửụứi Khmer Nam boọ tổnh Soực Traờng vửứa chũu taực
ủoọng cuỷa lũch sửỷ toọc ngửụứi, ủiều kieọn ủũa lyự mõi sinh vaứ sửù phãn boỏ
dãn cử chung cuỷa caỷ tổnh. ễÛ tổnh Soực Traờng, ngửụứi Khmer laứ toọc ngửụứi cử
truự lãu ủụứi nhaỏt, trửụực khi coự maởt ngửụứi Vieọt, Hoa. Nhửng tửứ khi ngửụứi
Vieọt vaứ ngửụứi Hoa di cử ủeỏn thỡ caực dãn toọc soỏng xen keừ vụựi nhau, ủồng
thụứi mi dãn toọc lái taọp trung ụỷ nhửừng ủũa baứn cử truự riẽng, coự lũch sửỷ
ủũnh cử tửứ raỏt lãu ủụứi.
ễÛ Soực Traờng, do ủaỏt vửứa bũ nhim maởn, nhim pheứn, lái vửứa thieỏu
nửụực ngót nẽn chổ saỷn xuaỏt ủửụùc moọt vú luựa vaứo muứa mửa. Cuừng coự
nhửừng nụi khõng canh taực ủửụùc luựa maứ chổ coự rửứng chaứm, rửứng ủửụực,
rửứng choồi. Trong baỷy huyeọn, thũ cuỷa tổnh soực Traờng ủều coự ngửụứi Khmer
sinh soỏng, xen cử vụựi ngửụứi Kinh vaứ ngửụứi Hoa. Trong ủoự, huyeọn Vúnh Chãu
laứ huyeọn coự ngửụứi Khmer ủõng nhaỏt, tieỏp theo laứ caực huyeọn Myừ Xuyẽn,
sau ủoự laứ ủeỏn caực huyeọn Myừ Tuự, Long Phuự, Keỏ Saựch, Thánh Trũ vaứ TX
Soực Traờng.
Trong caực ủieồm cử truự cuỷa ngửụứi Khmer ngoaứi vieọc phãn boỏ

[11, tr.7]. Riẽng ủoỏi vụựi coọng ủồng ngửụứi Khmer Nam boọ tổnh Soực Traờng cử
truự vaứ khai thaực giửừa nhửừng vuứng trồng luựa lụựn vaứ nhửừng vuứng trồng
maứu trẽn ủaỏt giồng quanh thũ xaừ Soực Traờng, Long Phuự, Myừ Tuự, Myừ
Xuyẽn, Vúnh Chãu, ngửụứi Khmer ủaừ laọp cử lãu ủụứi trẽn nhửừng giồng ủaỏt
naứy. Trong quaự trỡnh sinh soỏng, ngửụứi Khmer Nam boọ tổnh Soực Traờng tửứ raỏt
sụựm ủaừ naộm ủửụùc phửụng phaựp trũ thuỷy cuừng nhử caực phửụng phaựp thuỷy
lụùi khaực. ễÛ gần sõng rách lụùi dúng khi thuỷy triều lẽn, nhửừng ngửụứi
nõng dãn ủửa nửụực vaứo ruoọng rồi ủaộp ủaọp nhoỷ giửừ nửụực, rửỷa pheứn cho
ruoọng. “ẹeỏn kyứ hán khi luựa saộp lẽn ủoứng thỡ phaự ủaọp xaỷ pheứn, baột caự
xong khi thuỷy triều lẽn lái ủaộp ủaọp ủeồ chửựa nửụực sõng bồi ủaộp phuứ sa”
[7, tr.220]. Cú theồ, “hieọn nay ụỷ huyeọn Myừ Tuự tổnh Soực Traờng coự 54 aỏp


ngửụứi Khmer, thỡ 50 aỏp laứ trẽn ủaỏt giồng. Trẽn caực giồng naứy, cử dãn taọp
tung heỏt sửực ủõng ủuực, nhử giồng Kompong Thung naốm phớa Baộc thũ xaừ
Soực Traờng thuoọc ba xaừ Phuự Tãm, Phuự Tãn vaứ An Hieọp laứ moọt vớ dú”
[11, tr.6].
- Hỡnh thửực cử truự trẽn ủaỏt ruoọng: Vaứo khoaỷng theỏ kyỷ XVII ủeỏn XIX,
cõng cuoọc khai khaồn vaứ di dãn cuỷa ngửụứi Vieọt ủeỏn Soực Traờng ngaứy
caứng ủửụùc ủaồy mánh, ngoaứi ra coứn do aựp lửùc cuỷa taờng nhanh dãn soỏ,
laứm cho ủaỏt ủai hoang hoựa ngaứy caứng bũ thu hép. Nhửừng vuứng ủaỏt toỏt,
maứu mụừ ủaừ bũ khai phaự gần heỏt chổ coứn rửứng hoang, bửng pheứn, nhửừng cử
dãn ụỷ Soực Traờng phaỷi ủi xa hụn khai phaự nhửừng vuứng ủaỏt caốn ci, nhửừng
bửng pheứn chổ canh taực ủửụùc moọt vú. “Dửụựi aựp lửùc cuỷa dãn soỏ, nhửừng
giồng ủaỏt khõng coứn ủuỷ sửực chửựa do maọt ủoọ dãn cử ngaứy caứng ủõng.
Maởt khaực, ủeồ tieọn lụùi trong vieọc canh taực, caực phum soực chaọt choọi trẽn caực
giồng ủửụùc chia ra, ngửụứi Khmer baột ủầu chuyeồn xuoỏng ủaỏt ruoọng ủeồ thaứnh
laọp caực phum soực mụựi” [9, tr.41]. Hỡnh thửực cử truự naứy thửụứng gaởp ụỷ caực
xaừ Taứi Vaờn, Viẽn An (huyeọn Myừ xuyẽn), Phuự Myừ (huyeọn Myừ Tuự). Ngoaứi
ra, coứn coự caực cúm phum soực nhoỷ hầu nhử cõ laọp vaứo nhửừng vuứng truừng,

naứy thaỏy roừ ụỷ caực tuyeỏn ủửụứng tửứ thũ traỏn Myừ Xuyẽn ủeỏn xaừ Lũch Hoọi
Thửụùng (huyeọn Long Phuự); thũ xaừ Soực Traờng ủeỏn ẹái Ngaừi; Soực Traờng
ủeỏn Bác Liẽu vaứ caực tuyeỏn ủửụứng ven bieồn huyeọn Vúnh Chãu.
Nhử vaọy, tuứy theo nhửừng vuứng mõi sinh khaực nhau nẽn mi vuứng coự
nhửừng hỡnh thửực cử truự khaực nhau ụỷ caực dáng soực thuần Khmer vaứ soực
hn hụùp Khmer-Vieọt; Khmer-Hoa. Nhửng duứ mõi sinh nhử theỏ naứo, thaứnh
phần toọc ngửụứi coự khaực nhau, nhửng xeựt về caỏu truực xaừ hoọi, tớnh chaỏt
vaứ chửực naờng cuỷa phum soực vn khõng coự gỡ thay ủoồi.
Do ủaởc ủieồm cử truự phoồ bieỏn cuỷa ngửụứi Khmer Nam boọ tổnh Soực
Traờng thửụứng taọp trung tửứng daỷi trẽn caực giồng cao. Nhửng do maọt ủoọ cử
dãn ngaứy caứng ủõng nẽn hó tieỏn haứnh khai phaự caực vuứng ven giồng,
nhửừng vuứng ủaỏt bồi hoaởc cử truự ụỷ nhửừng caựnh ủồng luựa lụựn. Ngoaứi ra


hó coứn coự maởt ụỷ caực vuứng ven bieồn huyeọn Vúnh Chãu vaứ huyeọn Long
phuự.
Ngửụứi Khmer Nam boọ tổnh Soực Traờng sinh soỏng chuỷ yeỏu ụỷ nõng
thõn, nẽn saỷn xuaỏt nõng nghieọp coự moọt vũ trớ quan tróng trong ủụứi soỏng
kinh teỏ vaứ coự aỷnh hửụỷng ủeỏn caực maởt sinh hoát vaờn hoựa, xaừ hoọi, tõn
giaựo. Hụn 90 % dãn soỏ Khmer Nam boọ tổnh Soực Traờng chuyẽn soỏng baống
vieọc saỷn xuaỏt nõng nghieọp vaứ gần nhử toaứn boọ ủaỏt ủai daứnh cho vieọc
trồng luựa vaứ hoa muứa. Cho ủeỏn nay, saỷn xuaỏt nõng nghieọp cuỷa ngửụứi
Khmer Nam boọ tổnh Soực Traờng vn mang tớnh ủoọc canh, caực hoát ủoọng kinh
teỏ phú nhử chaờn nuõi, tieồu thuỷ cõng nghieọp vn chửa taựch khoỷi nõng
nghieọp.
Ngửụứi Khmer Nam boọ tổnh Soực Traờng tửứ raỏt sụựm ủaừ bieỏt caựch vaứ
naộm chaộc caực phửụng phaựp laứm thuỷy lụùi. Do gaộn chaởt vụựi vuứng ủaỏt naứy
tửứ lãu ủụứi, ngửụứi Khmer ủaừ sụựm hieồu bieỏt về ủaởc ủieồm mõi sinh cuừng
nhử tớnh chaỏt ủaỏt ủai, thụứi tieỏt khớ haọu, caực yeỏu toỏ thuỷy vaờn vaứ caực
gioỏng ủoọng, thửùc vaọt. Ngửụứi Khmer Nam boọ tổnh Soực Traờng vụựi nghề

nhiều. Hieọn nay soỏ hoọ nõng dãn Khmer ngheứo chieỏm tyỷ leọ khaự cao. Theo
soỏ lieọu ủiều tra cuỷa ban dãn toọc tổnh Soực Traờng naờm 1997 coự 44,96 % soỏ
hoọ gia ủỡnh ngửụứi Khmer ngheứo, hoọ traộng tay chieỏm 16,1 %. Hieọn tráng nền
kinh teỏ vaứ ủụứi soỏng cuỷa ngửụứi Khmer Nam boọ tổnh Soực Traờng hieọn ủang
gaởp nhiều khoự khaờn gay gaột cần coự sửù quan tãm giuựp ủụừ cuỷa caực caỏp
chớnh quyền.
Kinh teỏ cuỷa ngửụứi Khmer Nam boọ tổnh Soực Traờng khõng raứng buoọc
về ngaứnh nghề, trong cuứng moọt Phum soực coự nhiều nghề khaực nhau: trồng
luựa, trồng traựi cãy, hoa maứu, chaờn nuõi, tieồu thuỷ cõng nghieọp…Cuừng coự
laứng chuyẽn nhử laứm ry ụỷ ẹái Tãm (huyeọn Myừ Xuyẽn), ủan chieỏu ụỷ Thũ
traỏn Vúnh Chãu (huyeọn Vúnh Chãu)…nhửng ủoự khõng phaỷi laứ sửù raứng
buoọc về kinh teỏ maứ do nhu cầu trẽn tửứng vuứng ủaỏt. Vụựi cụ caỏu kinh teỏ ủa
dáng, cuứng vụựi sửù phaựt trieồn kinh teỏ thũ trửụứng ủaừ táo cho caực coọng
ủồng dãn toọc ụỷ Soực Traờng thửùc hieọn trao ủoồi saỷn phaồm ngay trẽn nụi cử


truự cuỷa mỡnh nhửừng saỷn phaồm cần thieỏt maứ tửứng toọc ngửụứi khõng saỷn
xuaỏt ủửụùc. “Sửù ủa dáng vaứ phong phuự trong caực hoát ủoọng kinh teỏ truyền
thoỏng cuỷa caực coọng ủồng dãn cử ụỷ Soực Traờng phaỷn aựnh roừ neựt nhửừng
saộc thaựi truyền thoỏng cuỷa caực toọc ngửụứi” (64/1). Hoát ủoọng kinh teỏ chuỷ
yeỏu cuỷa Vieọt vaứ ngửụứi Khmer laứ saỷn xuaỏt nõng nghieọp vaứ nhửừng nghề
thuỷ cõng truyền thoỏng theo thoựi quen cuỷa tửứng toọc ngửụứi; hoát ủoọng kinh
teỏ cuỷa ngửụứi Hoa taọp trung vaứo caực nghề tieồu thuỷ cõng nghieọp, cheỏ bieỏn,
sau ủoự mụỷ roọng sang caực ngaứnh dũch vú vaứ thửụng nghieọp…Caực hoát
ủoọng kinh teỏ noựi trẽn ủaừ hỡnh thaứnh vaứ phaựt trieồn thaứnh nhửừng trung tãm
buõn baựn taỏp naọp nhử: thũ xaừ Soực Traờng, thũ traỏn Myừ Xuyẽn, thũ traỏn
Phuự Loọc, thũ traỏn Ngaừ Naờm…
Ngửụứi Khmer khi di cử ủeỏn vuứng ủaỏt Nam boọ, hó thửụứng chón nhửừng
giồng cao ủeồ sinh soỏng vaứ do tớnh chaỏt di cử tửù do nẽn ngửụứi Khmer Nam boọ
tổnh Soực Traờng ủaừ taọp hụùp lái thaứnh nhửừng ủụn vũ xaừ hoọi tửù quaỷn

“Neỏu phum laứ ủụn vũ cử truự nhoỷ nhaỏt vụựi hai moỏi quan heọ chuỷ ủáo
laứ quan heọ huyeỏt thoỏng vaứ hõn nhãn, thỡ Soực laứ ủụn vũ cử truự ủồng thụứi
laứ ủụn vũ xaừ hoọi hoaứn chổnh nhaỏt cuỷa ngửụứi Khmer maứ moỏi quan heọ chuỷ
ủáo giửừa caực thaứnh viẽn laứ quan heọ mang tớnh laừnh thoồ, laựng giềng” [9,
tr.97]. ễÛ Soực Traờng ủa soỏ caực soực cuỷa ngửụứi Khmer cháy dóc theo caực
giồng ủaỏt. Mi soực coự nhiều phum vụựi khoaỷng trẽn 100 noực nhaứ coự theồ
ủan xen vụựi gia ủỡnh ngửụứi Vieọt hoaởc Hoa. Thửụứng mi soực coự moọt ngõi
chuứa. Ngõi chuứa laứ trung tãm, laứ tiẽu bieồu cho boọ maởt cuỷa soực nẽn
chuứa ủửụùc xãy dửùng heỏt sửực nguy nga, loọng ly. “Vieọc quaỷn lyự soực giao
cho moọt ngửụứi ủaứn õng ủửựng tuoồi, coự uy tớn, coự trỡnh ủoọ hóc vaỏn, hieồu
bieỏt phong túc, taọp quaựn. Gói laứ “Mẽ soực”, giuựp vieọc cho “Mẽ soực” laứ
Ban quaỷn trũ ủửụùc nhãn dãn tuyeồn chón trong soỏ nhửừng ngửụứi ủửựng ủầu
caực phum. Mẽ soực ứ khõng coự yự nghúa nhử moọt chuỷ xoựm, chuỷ laứng coự
nhiều ủaởc quyền, ủaởc lụùi, maứ traựch nhieọm cuỷa “Mẽ soực” vaứ Ban quaỷn trũ
laứ thay maởt caực thaứnh viẽn cuỷa soực ủiều haứnh cõng vieọc chung trong noọi
boọ soực vaứ quan heọ vụựi bẽn ngoaứi, ủaởc bieọt laứ vụựi ngõi chuứa cuỷa soực”