I HC QUC GIA H NI
KHOA LUT

NGUYN HU SN

NGƯờI Có THẩM QUYềN TIếN HàNH Tố TụNG CủA
VIệN KIểM SáT NHÂN DÂN TRONG Tố TụNG HìNH Sự VIệT NAM
(Trên cơ sở thực tiễn địa bàn tỉnh Phú Thọ)

LUN VN THC S LUT HC

H NI - 2017


I HC QUC GIA H NI
KHOA LUT

NGUYN HU SN

NGƯờI Có THẩM QUYềN TIếN HàNH Tố TụNG CủA
VIệN KIểM SáT NHÂN DÂN TRONG Tố TụNG HìNH Sự VIệT NAM
(Trên cơ sở thực tiễn địa bàn tỉnh Phú Thọ)
Chuyờn ngnh: Lut hỡnh s v t tng hỡnh s
Mó s: 60 38 01 04

LUN VN THC S LUT HC

Ngi hng dn khoa hc: PGS.TS NGUYN NGC CH

H NI - 2017


1.1.

Khái niệm, đă ̣c điể m, các nguyên tắc hoạt động của ngƣời có
thẩ m quyền tiế n hành tố tu ̣ng của Viêṇ kiể m sát nhân dân........... 9

1.1.1. Khái niệm người tiến hành tố tụng của Viện kiểm sát nhân dân ......... 9
1.1.2. Vai trò của người có thẩm quyền tiế

n hành tố tu ̣ng thuô ̣c Viê ̣n

kiể m sát nhân dân trong tố tu ̣ng hiǹ h sự ............................................ 12
1.1.3. Các nguyên tắc hoạt động của người có thẩm quyền tiến hành tố
tụng thuộc Viện kiểm sát nhân dân trong tố tu ̣ng hình sự.................. 18
1.2.

Vị trí, quyền hạn, trách nhiệm của ngƣời có thẩm quyền tiế n
hành tố tụng thuộc Viện kiểm sát nhân dân .................................. 23

1.2.1. Một số vấn đề chung về vị trí , quyền hạn, trách nhiệm của người
có thẩm quyền tiến hành tố tụng thuộc Viện kiểm sát nhân dân........ 23
1.2.2. Vị trí, quyền hạn, trách nhiệm của những người có thẩ m quyề n tiế n
hành tố tụng thuộc Viện kiểm sát nhân dân
.......................................... 25
1.3.

Lƣơ ̣c sƣ̉ quy đinh
̣ của pháp luâ ̣t về ngƣời tiế n hành tố tu ̣ng
của Viêṇ kiể m sát nhân dân trong tố tu ̣ng hin
̀ h sƣ̣....................... 30


2.2.1. Nhiê ̣m vu ,̣ quyề n ha ̣n của Viê ̣n trưởng và Phó Viê ̣n trưởng Viê ̣n
kiể m sát nhân dân ............................................................................... 46
2.2.2. Nhiê ̣m vu ̣, quyề n ha ̣n của Kiể m sát viên ........................................... 54
Chƣơng 3: THƢ̣C TIỄN VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƢỢNG
HOẠT ĐỘNG CỦA NGƢỜI CÓ THẨM QUYỀN TIẾN HÀNH
TỐ TỤNG TRONG VIỆN KIỂM SÁ T NHÂN DÂN
...........................73
3.1.

Thực tiễn hoạt động tố tụng của những người có thẩm quyền
tiế n hành tố tu ̣ng của Viêṇ kiể m sát nhân dân trong tố tu ̣ng
hình sự tại tỉnh Phú Thọ .................................................................. 73

3.1.1. Khái quát về cơ cấu tổ chức của Viê ̣n kiể m sát nhân dân tỉnh PhúọTh
... 73
3.1.2. Kế t quả hoạt động của người tiế n hành tố tu ̣ng của Viê ̣n kiể m sát
nhân dân tỉnh Phú Tho ̣ ....................................................................... 76
3.1.3. Những ha ̣n chế , tồ n ta ̣i và nguyên nhân ............................................. 82


3.2.

Quan điể m của Đảng , Nhà nƣớc và của ngành Kiểm sát về
xây dựng đội ngũ ngƣời có thẩm quyền tiến hành tố tụng
trong Viện kiểm sát nhân dân ......................................................... 92

3.2.1. Sự cần thiết phải bổ sung và hoàn thiện các quy định về người có
thẩm quyền tiến hành tố tụng của Viện kiểm sát nhân dân ............... 92
3.2.2. Những điểm mới của BLTTHS 2015 về người có thẩm quyền
tiến hành tố tụng của Viện kiểm sát nhân dân ................................... 94

CTTP:

Cấu thành tội phạm

HĐND:

Hội đồng nhân dân

HĐXX:

Hội đồng xét xử

TANDTC: Tòa án nhân dân tối cao
TNHS:

Trách nhiệm hình sự

VKSND:

Viện kiểm sát nhân dân

VKSNDTC: Viện kiểm sát nhân dân tối cao
XHCN:

Xã hội chủ nghĩa

XXST:

Xét xử sơ thẩm


trò, chức năng, quyền hạn, trách nhiệm và mối quan hệ giữa họ với cơ quan
Viện kiểm sát nhân dân, với các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng và
người có thẩm quyền tiến hành tố tụng khác trong quá trình giải quyết vụ án.
Những qui định này của pháp luật là cơ sở pháp lý để người có thẩm quyền tiến
hành tố tụng trong Viện kiểm sát nhân dân thực hiện tốt chức năng nhiệm vụ
của mình góp phần xẻ lý tội phạm khách quan, công bằng, đúng người đúng
tội, bảo đảm công lý, bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong TTHS.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực đã đạt được của người có
thẩm quyền tiến hành tố tụng trong cơ quan Viện kiểm sát nhân dân, còn bộ
lộ những hạn chế khi họ thực hiện quyền hạn, trách nhiệm đối với việc thực
hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp của Viện kiểm sát nhân
dân. Hạn chế đó được biểu hiện ở những khía cạnh sau: i) Còn để lọt tội
phạm, làm oan người vô tội; ii) Vi phạm trong quá trình khởi tố, điều tra, truy
tố, xét xử và thi hành án chưa được phát hiện kịp thời, uốn nắn, xử lý đã ảnh
hưởng tới tính khách quan trong quá trình giải quyết vụ án, xâm phạm quyền

1


con người, quyền công dân trong hoạt động TTHS; iii) Việc Tòa án, Viện
kiểm sát nhân dân phải trả hồ sơ để điều tra bổ sung, điều tra lại nhiều lần ảnh
hưởng tới thời hạn giải quyết vụ án, cũng như dẫn đến những vi phạm khác
trong quá trình tố tụng; iv) Việc áp dụng hoặc phê chuẩn áp dụng biện pháp
ngăn chặn, nhất các biện pháp bắt, tạm giữ, tạm giam còn có vi phạm về căn
cứ áp dụng, thủ tục, thẩm quyền, thời hạn áp dụng nên gây ảnh hưởng đến
danh dự, nhân phẩm, tài sản của người bị cáo buộc phạm tội, làm mất uy tín
của các cơ quan bảo vệ pháp luật, làm giảm lòng tin của nhân dân đối với
công lý và pháp luật.
Hạn chế nêu trên do nhiều nguyên nhân, trong đó có những nguyên
nhân khách quan và những nguyên nhân chủ quan thuộc về người có thẩm

chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát nhân dân là một nhiệm vụ
trọng tâm trong cải cách tư pháp [6].
Tiếp đến là Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24.5.2005 của Bộ Chính trị
về hoàn thiện pháp luật và Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02-6-2005 của Bộ
Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020, lịch sử phát triển nền
tư pháp của nước ta đã có bước chuyển biến quan trọng. Có thể khẳng định
rằng, những nhiệm vụ do Nghị quyết số 08 đề ra có ý nghĩa rất quan trọng cho
việc nghiên cứu, tiếp tục triển khai Nghị quyết số 49. Nghị quyết số 49 chỉ rõ:
Trước mắt Viện kiểm sát nhân dân vẫn giữ nguyên chức năng
như hiện nay là thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động
tư pháp. Viện kiểm sát nhân dân tổ chức cho phù hợp với hệ thống
tổ chức của Tòa án...; tăng cường trách nhiệm của công tố trong
hoạt động điều tra [8].
Để đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ trên, trong thời gian qua ngành
kiểm sát đã không ngừng nâng cao chất lượng trong việc thực hiện chức năng,
nhiệm vụ của mình, đặc biệt là việc giải quyết các vụ án hình sự. Kết quả cho
thấy, ngành Kiểm sát nhân dân đã thực hiện tốt chức năng thực hành quyền
công tố và kiểm sát các các hoạt động tư pháp, góp phần không nhỏ vào công
cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm trong thời kỳ mới.

3


Vì vậy, học viên lựa chọn đề tài “Người có thẩm quyền tiến hành tố
tụng của Viện kiểm sát nhân dân trong Tố tụng hình sự Việt Nam (trên cơ
sở thực tiễn địa bàn tỉnh Phú Thọ)” làm luâ ̣n văn tố t nghiê ̣p cao ho ̣c luâ ̣t của
mình nhằm góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của người có thẩm
quyền tiến hành trong Viện kiểm sát nhân dân.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Viê ̣c nghiên cứu về vấ n đề người tiế n hành tố tu ̣ng trong tố tu ̣ng hin


6


3.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là những quy đinh
̣ của pháp luâ ̣t về
người có thẩ m quyề n tiế n hành tố tu ̣ng của

VKSND trong các văn bản quy

phạm pháp luật của nhà nước như BLTTHS , Luâ ̣t tổ chức Viê ̣n kiể m sát nhân
dân, các Nghị quyết, Pháp lệnh và Thông tư liên tịch.... Ngoài ra luận văn còn
nghiên cứu thực tiễn hoa ̣t đô ̣ng của người tiế n hành tố tu ̣ng của VKSND.
Phạm vi nghiên cứu là các quy định được thể hiện trong BLTTHS năm
2003, có so sánh , đố i chiế u với các quy đinh
̣ trong các BLTTHS t rước đó và
những quy định mới được sửa đổi bổ sung trong BLTTHS 2015.
Về pha ̣m vi không gian nghiên cứu đề tài nghiên cứu thực tra ̣ng trên
điạ bàn tin
̉ h Phú Tho ̣ thời gian nghiên cứu 5 năm từ 2011 – 2015.
4. Phƣơng pháp luâ ̣n và phƣơng pháp nghiên cƣ́u
Cơ sở lý luận của luận văn là quan điểm của chủ nghĩa Mác

- Lênin,

tư tưởng Hồ Chí Minh , quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về cải cách tư
pháp, cũng như thành tựu của các chuyên ngành khoa học pháp lý khác
nhau, những luận điểm khoa học trong các công trình nghiên cứu, sách
chuyên khảo và các bài viết đăng trên tạp chí của một số nhà khoa học luật

Phú Thọ.
Chương 3: Thực tiễn và một số giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả
hoạt động của người có thẩ m quyề n tiến hành tố tụng trong
nhân dân.

8

Viện kiểm sát


Chương 1
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGƢỜI CÓ THẨM QUYỀN TIẾN
HÀNH TỐ TỤNG CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG TỐ
TỤNG HÌNH SỰ
1.1. Khái niệm, đă ̣c điể m , các nguyên tắc hoạt động của ngƣời có
thẩ m quyền tiế n hành tố tu ̣ng của Viêṇ kiể m sát nhân dân
1.1.1. Khái niệm người tiến hành tố tụng của Viện kiểm sát nhân dân
Trong quá trình giải quyết một vụ án hình sự, ngoài các cơ quan có
thẩm quyền tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng thì người có thẩm quyền
tiến hành tố tụng trong các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng có vai trò
quan trọng đối với việc thực hiện mục tiêu mà TTHS đặt ra. Bộ luật tố tụng
hình sự 2003 quy định người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong nhóm:
Người có thẩm quyền tiến hành tố tụng.
Người tiế n hành tố tu ̣ng là mô ̣t trong những chủ thể thực hiê ̣n chức
năng của tố tu ̣ng hin
̀ h sự . Theo các nhà nghiên cứu thì c hức năng TTHS là
những định hướng cơ bản phân định các hoạt động tố tụng của các chủ thể
khác nhau, có những mục đích khác nhau, có quyền và nghĩa vụ khác nhau
trong quá trình giải quyết vụ án hình sự. TTHS là một lĩnh vực hoạt động
mang tính quyền lực nhà nước, để duy trì trật tự pháp luật chung, qua đó bảo


tụng, có nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm tiến hành các hoạt động tố
tụng để giải quyết vụ án hình sự nhằm phát hiện chính xác, nhanh chóng và
xử lý công minh kịp thời mọi hành vi phạm tội không để lọt tội phạm,
không làm oan người vô tội, bảo vệ lợi ích của nhà nước, lợi ích của xã
hội, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.
Viện kiểm sát nhân dân là một trong những cơ quan tiến hành tố tụng,
theo qui định của BLTTHS 2003 Viện kiểm sát nhân dân có chức năng thực
hành quyền công tố và kiểm sát tuân theo pháp luật trong hoạt động TTHS,

10


nên người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong cơ quan Viện kiểm sát nhân
dân là những người trực tiếp thực hiện các chức năng của Viện kiểm sát nhân
dân trong hoạt động tố tụng giải quyết vụ án.
Người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát nhân dân là
một trong các chủ thể của tố tụng hình sự, Theo qui định của BLTTHS 2003,
người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát nhân dân bao gồm:
Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân;
Kiểm sát viên. Theo qui định của Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân, để
được bổ nhiệm là người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát
nhân dân, cần phải đáp ứng những yêu cầu về trình độ, thâm niên, năng lực
công tác và sức khỏe theo quy định của pháp luật và được người có thẩm quyền
bổ nhiệm.
Những người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát
nhân dân có quyền hạn, trách nhiệm khi tiến hành TTHS để thực hiện chức
năng thực hành quyền công tố và kiểm sát tuân theo pháp luật. Tuy cùng thực
hiện chức năng của Viện kiểm sát nhân dân nhưng mỗi loại người có thẩm
quyền tiến hành tố tụng có phạm vi, mức độ quyền hạn, trách nhiệm khác nhau

sở cho sự tồn tại, tổ chức, hoạt động cũng như thực hiện chức năng, nhiệm vụ
của chủ thể đó; làm căn cứ để phân biệt, tạo nên sự độc lập của chủ thể đó so
với các chủ thể khác.
Vai trò của người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát
nhân dân, về nguyên tắc, phải thống nhất, không thể tách rời vai trò của hệ
thống cơ quan Viện kiểm sát nhân dân nói chung. Trong lĩnh vực tố tụng hình
sự, quá trình hoạt động để thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình, Viện kiểm
sát nhân dân không thể triển khai tác nghiệp tập thể mà phải thông qua những
cá nhân đại diện thường xuyên. Những cá nhân này chính là Viện trưởng, Phó
Viện trưởng và những Kiểm sát viên được phân công thực hiện nhiệm vụ trong

12


từng giai đoạn, từng công việc cụ thể thuộc trách nhiệm của Viện kiểm sát
nhân dân [11, tr.9].
Viện kiểm sát nhân dân có vai trò quan trọng trong tố tụng hình sự.
Theo quy định của Hiến pháp năm 2013 và đã được cụ thể hóa bằng Bộ luật
Tố tụng hình sự năm 2015 thì Viện kiểm sát nhân dân thực hành quyền công
tố trong tố tụng hình sự, quyết định việc truy tố người phạm tội ra trước Tòa
án; kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự có trách nhiệm phát
hiện kịp thời vi phạm pháp luật của các cơ quan tiến hành tố tụng, người có
thẩm quyền tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng, áp dụng những biện
pháp do Bộ luật Tố tụng hình sự quy định để loại trừ việc vi phạm pháp luật
của những cơ quan hoặc cá nhân này. Viện kiểm sát nhân dân thực hành quyền
công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự nhằm bảo
đảm mọi hành vi phạm tội đều phải được xử lý kịp thời; việc khởi tố, điều tra,
truy tố, xét xử, thi hành án đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không để lọt
tội phạm và người phạm tội, không làm oan người vô tội. “Theo qui định của
Hiến pháp và pháp luật, Viện kiểm sát nhân dân là cơ quan tiến hành tố tụng

hiểu là tổng hợp các quy định của pháp luật làm cơ sở cho sự tồn tại, tổ chức,
hoạt động cũng như thực hiện chức năng, nhiệm vụ của chủ thể đó; làm căn
cứ để phân biệt, tạo nên sự độc lập của chủ thể đó so với các chủ thể khác.
Người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát nhân dân có vai
trò quan trọng đối với việc thực hiện chức năng thực hành quyền công tố và
kiểm sát tuần theo pháp luật trong hoạt động TTHS- là người trực tiếp tham
gia quá trình THTT của các vụ án hình sự.
Trong lĩnh vực TTHS, quá trình hoạt động để thực hiện chức năng,
nhiệm vụ của mình, Viện kiểm sát nhân dân không thể triển khai tác nghiệp
tập thể mà phải thông qua những cá nhân đại diện thường xuyên. Những cá
nhân này chính là người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trực tiếp trong viên

14


kiểm sát nhân dân: Viện trưởng, Phó viện trưởng và những Kiểm sát viên
được phân công thực hiện nhiệm vụ trong từng giai đoạn, từng công việc cụ
thể thuộc trách nhiệm của Viện kiểm sát nhân dân [11, tr.9].
- Người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát nhân dân
có mối quan hệ mật thiết, biện chứng thống nhất với những người có thẩm
quyền tiến hành tố tụng trong Cơ quan điều tra, Tòa án hướng tới mục đích
chung của TTHS. Viện kiểm sát nhân dân có vai trò rất quan trọng trong
TTHS. Theo quy định của Hiến pháp năm 1992 và đã được thể chế hóa bằng
BLTTHS thì VKSND thực hiện quyền công tố trong hình sự, quyết định việc
truy tố người phạm tội ra trước Tòa án; kiểm việc tuân theo pháp luật trong tố
tụng hình sự có trách nhiệm phát hiện kịp thời vi phạm pháp luật của các cơ
quan THTT, người THTT và người tham gia tố tụng, áp dụng những biện
pháp do BLTTHS quy định để loại trừ việc vi phạm pháp luật của những cơ
quan hoặc cá nhân này. Vì vậy việc phối hợp với CQĐT, Tòa án rất quan
trọng đòi hỏi người THTT của Viện kiểm sát nhân dân phải có mối quan hệ

tính khách quan, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật trong hoạt động điều
tra, xét xử, thi hành án của CQĐT, Tòa án và cơ quan THA, người THTT
trong VKSNDD không chỉ tự mình phải chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật,
mà còn đảm bảo những người THTT khác cùng phải tuân thủ nghiêm chỉnh
các quy định của pháp luật TTHS, tuân thủ pháp chế XHCN.
- Thông qua việc thực hiện quyền hạn trách nhiệm của mình, người có
thẩm quyền tiến hành tố tụng trong Viện kiểm sát nhân dân có vai trò bảo vệ
quyền con người, quyền công dân. Người THTT trong Viện kiểm sát nhân
dân thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật hình sự
nhằm đảm bảo mọi hành vi phạm tội đều phải được xử lý kịp thời, việc khởi
tố, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án đúng người, đúng tội, đúng pháp luật,
không để lọt tội phạm và người phạm tội, không làm oan người vô tội. Qua đó
góp phần bảo vệ công lý, bảo vệ sự nghiêm minh của pháp luật, đảm bảo cho

16


công lý được thực thi trên thực tế, đem lại sự công bằng xã hội. Theo quy
định của BLTTHS, khi tiến hành tố tụng, Viện trưởng, Phó viện trưởng và
Kiểm sát viên trong phạm vi trách nhiệm của mình phải tôn trọng bảo vệ các
quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, có trách nhiệm kiểm trả tính hợp
pháp và sự cần thiết của những biện pháp đã áp dụng, kịp thời hủy bỏ hoặc
thay đổi những biện pháp đó, nếu thấy có vi phạm pháp luật hoặc không cần
thiết nữa. Trong tất cả các giai đoạn của quá trình TTHS, ngoài việc thức hiện
quyền công tố, VKSND mà đại diện là người THTT trong VKSND phải thực
hiện tốt chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật của CQĐT, Tòa án, Cơ
quan THA để đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của bị can, bị cáo, những
người tham gia tố tụng khác không bị xâm phạm góp phần bảo đảm quyền lợi
ích hợp pháp của công dân.
- Thông qua việc thực hiện quyền hạn trách nhiệm của mình Người có