I HC QUC GIA H NI
KHOA LUT

NGUYN TH THANH HUYN

Các quyết định của Viện Kiểm sát nhân dân
trong giai đoạn truy tố vụ án hình sự
(Trên cơ sở thực tiễn địa bàn Thành phố Hà Nội)

LUN VN THC S LUT HC

H NI - 2017


I HC QUC GIA H NI
KHOA LUT

NGUYN TH THANH HUYN

Các quyết định của Viện Kiểm sát nhân dân
trong giai đoạn truy tố vụ án hình sự
(Trên cơ sở thực tiễn địa bàn Thành phố Hà Nội)
Chuyờn ngnh: Lut hỡnh s v t tng hỡnh s
Mó s: 60 38 01 04

LUN VN THC S LUT HC

Cỏn b hng dn khoa hc: PGS.TS TH PHNG

H NI - 2017


nhân dân trong giai đoạn truy vụ án hình sự .................................. 9

1.1.1. Khái niệm, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân trong giai
đoạn truy tố ........................................................................................... 9
1.1.2. Các quyết định của Viện kiểm sát nhân dân trong giai đoạn truy tố ....... 14
1.2.

Ý nghĩa của việc quy định các quyết định của Viện kiểm sát
nhân dân trong giai đoạn truy tố vụ án hình sự ............................ 19

1.2.1. Ý nghĩa về chính trị- xã hội ................................................................ 19
1.2.2. Ý nghĩa về pháp lý .............................................................................. 20
1.2.3. Ý nghĩa về thực tiễn............................................................................ 21
1.3.

Mối quan hệ giữa các cơ quan tiến hành tố tụng trong việc ra
các các quyết định của Viện kiểm sát nhân dân trong giai
đoạn truy tố ....................................................................................... 22

1.3.1. Mối quan hệ giữa Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát nhân dân ........ 22
1.3.2. Mối quan hệ giữa Tòa án nhân dân với Viện kiểm sát nhân dân ............ 25
1.3.3. Mối quan hệ giữa các cơ quan khác với Viện kiểm sát nhân dân ........... 28
KẾT LUẬN CHƢƠNG 1................................................................................ 32


Chương 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VỀ CÁC
QUYẾT ĐỊNH CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TRONG GIAI
ĐOẠN TRUY TỐ VỤ ÁN HÌNH SỰ VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH
CÁC QUYẾT ĐỊNH TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI................... 33
2.1.

Các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng việc ra các quyết
định của Viện kiểm sát nhân dân trong giai đoạn truy tố ............ 86

3.2.1. Quán triệt sâu sắc các quan điểm, tƣ tƣởng, đƣờng lối chính sách
của Đảng và pháp luật của Nhà nƣớc trong việc thực hiện chức
năng, nhiệm vụ của ngành .................................................................. 86


3.2.2. Về tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân ....................... 86
3.2.3. Về nâng cao trình độ đội ngũ cán bộ, Kiểm sát viên ......................... 89
3.2.4. Về mối quan hệ phối hợp giữa Viện kiểm sát và các cơ quan khác
trong việc ra các quyết định trong giai đoạn truy tố........................... 94
KẾT LUẬN .................................................................................................... 98
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ..................................................... 99


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
BLHS:

Bộ luật hình sự

BLTTHS:

Bộ luật tố tụng hình sự

CQĐT:

Cơ quan điều tra

HĐND:



DANH MỤC CÁC BẢNG

Số hiệu

Tên bảng

Trang

Số vụ án/bị can VKSND thành phố Hà Nội giải quyết
trong giai đoạn truy tố

58

Bảng 2.2: Số vụ án/bị can VKSND thành phố Hà Nội trả hồ sơ để
Cơ quan điều tra điều tra bổ sung

59

Bảng 2.3: Số vụ án/bị can VKSND thành phố Hà Nội tạm đình
chỉ VAHS

61

Bảng 2.4: Số vụ án/bị can VKSND thành phố Hà Nội đình chỉ VAHS

62

Bảng 2.5: Bảng thống kê các vụ án Tòa án trả hồ sơ cho VKS để

trong việc thực hiện tội phạm để góp phần có hiệu quả trong việc chuẩn bị
cho giai đoạn xét xử của Tòa án, loại trừ những thiếu sót hoặc hậu quả tiêu
cực tiếp theo có thể xảy ra do việc xét xử thiếu công minh, vô căn cứ và
không đúng pháp luật, tránh bỏ lọt tội phạm và làm oan những ngƣời vô tội.
1


Chính vì vậy, truy tố là một giai đoạn tố tụng hình sự quan trọng nhằm
tăng cƣờng pháp chế, bảo vệ các quyền và tự do của công dân trong các giai
đoạn trƣớc khi xét xử tại Tòa án. Đồng thời, các quyết định đƣợc đƣa ra trong
giai đoạn này của VKS cũng có ý nghĩa hết sức quan trọng tác động không hề
nhỏ tới vụ án cũng nhƣ những ngƣời có liên quan.
Thành phố Hà Nội là thủ đô của Việt Nam, là trung tâm chính trị, kinh
tế, văn hóa, xã hội của cả nƣớc. Hà Nội là nơi tập trung đông dân cƣ, các quan
hệ kinh tế, thƣơng mại, xã hội rất phát triển. Bên cạnh những mặt tích cực,
làm cho đời sống nhân dân ngày càng tăng cao, thì với dân số đông, quan hệ
kinh tế xã hội nhƣ vậy dẫn đến tình hình an ninh trật tự, an toàn xã hội của Hà
Nội rất phức tạp. Hàng năm, Cơ quan điều tra công an hai cấp của thành phố
đã khởi tố, điều tra, và VKS đã truy tố hàng nghìn VAHS với hàng chục
nghìn bị can các loại. Trong hoạt động của mình, VKSND hai cấp của thành
phố Hà Nội đã tích cực, chủ động thực hiện tốt những quy định về nhiệm vụ,
quyền hạn và thẩm quyền của VKSND trong quá trình THQCT và kiểm sát
việc tuân theo pháp luật trong quá trình giải quyết VAHS. Đặc biệt trong giai
đoạn truy tố - một giai đoạn tập trung nhất thẩm quyền của VKSND trong giải
quyết VAHS, thì VKS hai cấp của Hà Nội đã thực hiện tốt các nhiệm vụ,
quyền hạn nhằm ban hành các quyết định phục vụ công tác giải quyết VAHS.
Tuy nhiên, trên thực tế, có những chỗ, những lúc công tác ban hành các quyết
định của VKS trong giai đoạn truy tố VAHS còn chƣa thực sự tốt, vẫn còn
tình trạng Tòa án trả hồ sơ điều tra bổ sung, hoạt động ban hành Cáo trạng
chƣa thực sự sát với hồ sơ vụ án, có những vụ không bảo vệ đƣợc cáo trạng bị

- Giải pháp để hạn chế việc trả lại hồ sơ điều tra bổ sung trong giai
đoạn truy tố, Tạp chí kiểm sát, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, 2014, số 10,
trang 30-34;
- Những khó khăn vướng mắc trong công tác tạm đình chỉ điều tra
trong giai đoạn điều tra và tạm đình chỉ vụ án trong giai đoạn truy tố và xét
xử, Tạp chí kiểm sát, VKSND tối cao, 2014, số 7, trang 23-28.
3


* Nhóm các công trình là các đề tài khoa học, luận văn, luận án tiến
sĩ luật học có liên quan, bao gồm
- Đề tài khoa học cấp nhà nƣớc có công trình "Cải cách hệ thống tư
pháp Việt Nam", Do TS Uông Chu Lƣu chủ nhiệm, bảo vệ năm 2007.
- Đề tài khoa học cấp bộ: "VKSND trong tiến trình cải cách tư pháp";
do VKSND tối cao chủ trì bảo vệ năm 2001.
- Luận văn thạc sĩ “Các quyết định tố tụng của VKS trong giai đoạn
truy tố” của tác giả: Võ Ngọc Thạch; ngƣời hƣớng dẫn: TS. Võ Thị Kim
Oanh, Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh, bảo vệ năm 2012.
- Luận văn thạc sĩ Chế định đình chỉ, tạm đình chỉ vụ án trong tố tụng
hình sự Việt Nam” của tác giả Lê Đình Long; ngƣời hƣớng dẫn: PGS.TS.
Nguyễn Đức Thuận, Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội bảo vệ năm 2008.
- Luận văn thạc sĩ Quyết định của VKS trong giai đoạn truy tố” của tác
giả Nguyễn Thị Minh Hồng; ngƣời hƣớng dẫn: TS. Vũ Gia Lâm, Khoa Luật
Đại học Quốc gia Hà Nội, bảo vệ năm 2014.
- Luận văn thạc sĩ Chức năng của VKS trong giai đoạn truy tố” của tác
giả Nguyễn Thị Thanh Huyền; ngƣời hƣớng dẫn: TS. Vũ Gia Lâm, bảo vệ
năm 2012.
* Nhóm các tài liệu là giáo trình, sách tham khảo, bao gồm
- Nguyễn Ngọc Chí (2012), Giáo trình Luật tố tụng hình sự Việt Nam,
Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội.

3.1. Mục đích nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu của luận văn là nghiên cứu các quy định của pháp
luật về các chức năng, nhiệm vụ của VKS, đồng thời tập trung phân tích các
quyết định của VKS đƣợc đƣa ra trong giai đoạn truy tố dƣới khía cạnh lập
pháp hình sự, và áp dụng chúng trong thực tiễn. Từ đó luận văn đƣa ra những
giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định trên, cũng nhƣ đề xuất những giải
pháp nâng cao hiệu quả áp dụng trên thực tế.

5


3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để thực hiện đƣợc mục đích nghiên cứu, và phù hợp với phạm vi
nghiên cứu của Luận văn, cần đặt ra các nhiệm vụ nghiên cứu sau đây:
- Nghiên cứu một số vấn đề lý luận về quyền công tố, THQCT của
VKS trong Luật tố tụng hình sự hiện hành;
- Trên cơ sở tổng hợp các quy định, các bài viết và các quan điểm của
các tác giả về vấn đề truy tố VAHS để đƣa ra các khái niệm chung, và phân
loại các quyết định của VKS đƣợc đƣa ra trong giai đoạn này;
- Đánh giá thực tiễn hoạt động kiểm sát việc truy tố VAHS nói chung
và việc đƣa ra các quyết định truy tố nói riêng trong thời gian gần đây để tìm
ra các nguyên nhân, hạn chế, tồn tại của việc áp dụng pháp luật vào việc đƣa
ra các quyết định của VKS;
- Đề xuất những định hƣớng, giải pháp hoàn thiện các quy định về
pháp luật về vấn đề này và biện pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật
trên thực tiễn.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tƣợng nghiên cứu của Luận văn là một số vấn đề về lý luận, các
quy định của pháp luật và thực tiễn áp dụng các quy định của pháp luật về

một hoạt động của VKS chứ không chỉ còn chung chung là các nhiệm vụ và
quyền hạn của VKS nữa. Đây là một góc độ nghiên cứu hoàn toàn mới và có ý
nghĩa nhất định trong quá trình nghiên cứu pháp luật tố tụng hình sự.
Đồng thời, thông qua việc nghiên cứu các số liệu thực tế, luận văn đã
chỉ ra đƣợc một số điểm còn vƣớng mắc, hạn chế trong thực tiễn áp dụng
pháp luật tố tụng hình sự vào việc đƣa ra các quyết định trong giai đoạn truy
tố của VKS. Từ đó có thể đƣa ra một số đề xuất sửa đổi, bổ sung một số quy
định của BLTTHS và một số giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao chất lƣợng
áp dụng pháp luật trong thực tiễn.

7


7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung
của luận văn gồm 3 chƣơng:
Chương 1: Một số vấn đề lý luận về quyền hạn và các quyết định của
VKSND trong giai đoạn truy tố VAHS.
Chương 2: Quy định của pháp luật tố tụng hình sự về các quyết định
của VKSND trong giai đoạn truy tố VAHS và thực tiễn thi hành các quyết
định trên địa bàn thành phố Hà Nội.
Chương 3: Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật và các giải pháp
nhằm nâng cao chất lƣợng việc ra các quyết định của VKSND trong giai đoạn
truy tố VAHS.

8


Chương 1
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN HẠN VÀ CÁC QUYẾT

Theo Hiến pháp hiện hành và Luật tổ chức VKSND năm 2014,
VKSND chỉ thực hiện hoạt động kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong các
hoạt động tƣ pháp. Hoạt động kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong các hoạt
động tƣ pháp của VKSND đƣợc thực hiện thông qua các hoạt động kiểm sát
cụ thể nhƣ sau:
Thứ nhất, công tác kiểm sát điều tra các VAHS, bao gồm các hoạt
động kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động điều tra của các cơ
quan điều tra và các cơ quan khác đƣợc giao nhiệm vụ tiến hành một số
hoạt động điều tra.
Thứ hai, kiểm sát xét xử các VAHS, bao gồm các hoạt động: Kiểm sát
việc tuân theo pháp luật trong hoạt động xét xử của Toà án nhân dân; kiểm sát
việc tuân theo pháp luật của những ngƣời tham gia tố tụng; kiểm sát các bản
án và quyết định của Toà án nhân dân theo quy định của pháp luật; yêu cầu
Toà án nhân dân cùng cấp và cấp dƣới chuyển hồ sơ những VAHS để xem
xét, quyết định việc kháng nghị.
Thứ ba, kiểm sát việc giải quyết của Tòa án đối với các vụ việc dân sự,
hôn nhân và gia đình, kinh tế, lao động, các vụ án hành chính và những việc
khác theo quy định của pháp luật.
Thứ tư, kiểm sát thi hành án, bao gồm các hoạt động: Kiểm sát việc
tuân theo pháp luật của Toà án nhân dân, cơ quan thi hành án, Chấp hành
viên, cơ quan, tổ chức, đơn vị và cá nhân có liên quan trong việc thi hành bản
án, quyết định về hình sự, dân sự đã có hiệu lực pháp luật và những bản án,
quyết định đƣợc thi hành ngay theo quy định của pháp luật
Thứ năm, kiểm sát việc tạm giữ, tạm giam, quản lý và giáo dục ngƣời
chấp hành án phạt tù, bao gồm các hoạt động kiểm sát việc tuân theo pháp

10


luật của các cơ quan, đơn vị và ngƣời có trách nhiệm trong việc tạm giữ, tạm

chứng cứ có ý nghĩa quan trọng đối với việc giải quyết đúng đắn vụ án thì
VKS có thể trả lại hồ sơ cho cơ quan để yêu cầu điều tra bổ sung, bảo đảm
việc truy tố hay không truy tố đúng quy định của pháp luật không làm oan
ngƣời vô tội, không bỏ lọt tội phạm.
Trong giai đoạn truy tố ngoài các hoạt động THQCT, xem xét quyết
định việc truy tố đối với bị can đã có đề nghị truy tố của Cơ quan điều tra, cơ
quan đƣợc giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, VKS còn thực
hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự. Trong
giai đoạn này VKS có nhiệm vụ tiến hành các hoạt động kiểm sát, kịp thời
pháp hiện các vi phạm pháp luật và yêu cầu, kiến nghị cơ quan, tổ chức, cá
nhân có thẩm quyền xử lý vi phạm, áp dụng các biện pháp phòng ngừa tội
phạm và vi phạm pháp luật.
Nhƣ vậy, khái niệm giai đoạn truy tố có thể đƣợc hiểu là một trong các
giai đoạn của tố tụng hình sự. Theo đó, trong giai đoạn này VKS dựa vào bản
kết luận điều tra và đề nghị truy tố của Cơ quan điều tra để ra một trong các
quyết định truy tố bị can, trả hồ sơ cho Cơ quan điều tra để điều tra bổ sung,
đình chỉ hoặc tạm đình chỉ vụ án.
1.1.1.3. Khái niệm quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân trong giai
đoạn truy tố
Để thực hiện chức năng của mình, sau khi kết thúc điều tra, nhận bản
kết luận điều tra và đề nghị truy tố của Cơ quan điều tra, VKS sẽ có quyền
quyết định có truy tố một vụ việc hay không theo các tài liệu, chứng cứ đã thu
thập đƣợc, hoặc ra một trong các quyết định trả hồ sơ cho Cơ quan điều tra để
điều tra bổ sung, đình chỉ hoặc tạm đình chỉ vụ án nếu có đủ các căn cứ theo
pháp luật. Tuy nhiên, trong thực tế hiện nay, pháp luật tố tụng hình sự Việt
Nam cũng nhƣ quan điểm của một số tác giả còn chƣa có sự rõ ràng trong
việc phân tách giai đoạn truy tố nhƣ một giai đoạn tố tụng độc lập. Theo đó,

12




hủy bỏ biện pháp ngăn chặn; yêu cầu Cơ quan điều tra truy nã bị can; ban
hành các quyết định phục vụ công tác giải quyết vụ án nhƣ trƣng cầu giám
định, quyết định đối chất, thực nghiệm điều tra…. Tuy nhiên, các quyết định
này không có ý nghĩa làm thay đổi nội dung, bản chất của vụ án, không trực
tiếp ảnh hƣởng đến sự chấm dứt, tiếp tục hay tạm dừng VAHS ở trong giai
đoạn truy tố và các giai đoạn tiếp theo.
Qua các quy định kể trên, thì khái niệm quyền hạn của VKS trong giai
đoạn truy tố có thể đƣợc hiểu là những việc, những quyết định tố tụng mà
VKS có quyền thực hiện đó là: truy tố bị can bằng bản cáo trạng, trả hồ sơ để
điều tra bổ sung, đình chỉ hoặc tạm định chỉ vụ án. VKS thực hiện đúng các
chức năng, quyền hạn của mình sẽ góp phần giải quyết một cách đúng đắn và
kịp thời VAHS tránh bỏ lọt tội phạm, góp phần xét xử đúng ngƣời, đúng tội.
1.1.2. Các quyết định của Viện kiểm sát nhân dân trong giai đoạn
truy tố
1.1.2.1. Khái niệm các quyết định của Viện kiểm sát nhân dân trong
giai đoạn truy tố
Truy tố là giai đoạn thứ ba của hoạt động tố tụng hình sự, mà trong đó
VKS căn cứ vào các quy định của pháp luật tố tụng hình sự tiến hành các biện
pháp cần thiết nhằm đánh giá một cách toàn diện, khách quan các tài liệu của
VAHS (bao gồm cả kết luận điều tra và quyết định đề nghị truy tố) do Cơ
quan điều tra chuyển đến và trên cơ sở đó VKS ra quyết định: Truy tố bị can
trƣớc Tòa án bằng bản cáo trạng (kết luận về tội trạng); Trả lại hồ sơ để điều
tra bổ sung hoặc là đình chỉ hay tạm đình chỉ VAHS.
Theo Từ điển Tiếng Việt thì quyết định đƣợc hiểu theo nghĩa danh từ là
“tên gọi văn bản của các cấp có thẩm quyền” [29, tr. 883].
Theo từ điểm Luật học thì quyết định là một hình thức văn bản pháp
luật bao gồm cả văn bản quy phạm pháp luật và văn bản áp dụng pháp luật do
cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền ban hành [42, tr.568].

Các cơ quan, cá nhân có thẩm quyền khi tiến hành tố tụng giải quyết vụ
15


án có những vị trí, vai trò và mức độ tham gia khác nhau trong hoạt động tố
tụng giải quyết vụ án. Các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng gồm cơ
quan tiến hành tố tụng và cơ quan đƣợc giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt
động điều tra; và ngƣời có thẩm quyền tiến hành tố tụng gồm ngƣời tiến hành
tố tụng và ngƣời đƣợc giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra.
Với tính chất là một giai đoạn độc lập của hoạt động tố tụng hình sự,
trong giai đoạn truy tố, Viện kiểm sát thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn cụ
thể do luật định không chỉ là để kiểm tra lại kết quả của toàn bộ các quyết
định tố tụng, hoạt động tố tụng mà Cơ quan điều tra có thẩm quyền đã tiến
hành, tính hợp pháp, tính có căn cứ của các quyết định, hoạt động đó, mà còn
đảm bảo cho quyết định của Viện kiểm sát đƣợc chính xác, khách quan, toàn
diện; góp phần truy cứu trách nhiệm hình sự đúng ngƣời, đúng tội và đúng
pháp luật, không làm oan ngƣời vô tội và bỏ lọt tội phạm
Tại khoản 4 Điều 166 quy định về “Thời hạn quyết định truy tố” trong
bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 mới chỉ quy định: Trong trƣờng hợp vụ án
không thuộc thẩm quyền truy tố của mình, Viện kiểm sát ra ngay quyết định
chuyển vụ án cho Viện kiểm sát có thẩm quyền. Tuy nhiên, đến Bộ luật Tố
tụng hình sự năm 2015 thì điều này đã đƣợc quy định thành một điều luật
riêng (Điều 239) quy định về thẩm quyền truy tố. Theo đó, Viện kiểm sát cấp
nào thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra thì Viện kiểm sát cấp đó
quyết định việc truy tố. Thẩm quyền truy tố của Viện kiểm sát đƣợc xác định
theo thẩm quyền xét xử của Tòa án đối với vụ án [47].
Việc quy định một cách cụ thể này đã góp phần giải quyết rất nhiều
vƣớng mắc hiện nay liên quan đến vấn đề ủy quyền thực hành quyền công tố,
kiểm sát xét xử và phù hợp hơn với nguyên tắc phân công, phối hợp và kiểm
soát việc thực hiện quyền lực trong tổ chức bộ máy Nhà nƣớc ta. Điều luật

sát ra quyết định tạm đình chỉ, hoặc đình chỉ đối với 1 hoặc một vài bị can
riêng lẻ thì đối tƣợng chịu sự tác động của quyết định đó sẽ là những bị can có

17