MIEN TRUNG GIAI QUYET MÓI QUAN HE GIÙ A
TÀNG TRl/ÒTVG KINH TÉ VÓI PHÀT TRIÉN XÀ HÒI
•

Duang Bà Phugng

Vùng Trung Bò Viél Nam bao góm 14 tinh, Ihành, tu Thanh Hóa dén Bình
Thuàn; trong nhùng nàm qua, eùng vói eà nude, trong càe chièn lugc va ké hoach
phàl trién kinh té - xà boi eùa mình, càe dia phuong trong vùng, ludn quan làm
dén sy kèt hgp chat che giùa thùe day tàng trudng kinh tè vdi vice phàl trien càe
iTnh vye vàn hda - xà boi. Ben canh nhùng thành tyu dal duge, eùng edn ed nhùng
Idn lai, khiém khuyèt, càn trd Idi sy phàl trién ben vGng. Bài viél tàp trung phàn
tieh, dành già khài quàt ve sy kèt hgp giGa tàng trudng kinh té vdi phàl trién xà
hdi trong mudi nàm qua eùa mièn Trung va nhùng vàn de dal ra càn giài quyél
trong thdi gian tói.
L Ve tàng truóng kinh té eùa mién Trung giai doan 2001 - 2011
Già tri Idng san phàm (GDP) theo già thye tè eùa miln Trung nàm 2000 là
56.976,5 ty dóng, nàm 2001 lén Idi 65.161 ty dóng, din nàm 2003 dal 85.409,6 tv
dóng, nàm 2005 lén Idi 121.990 ty dóng, nàm 2007 là 175.866,9 ty dóng, din nàm
2009 dal Idi 273.201,6 ty ddng va nàm 2011 là 424.580 ty dóng. NIU so sành vdi loàn
qude thì nàm 2000 vùng Trung bd chièm ty trgng 12,90%), nam 2001 chilm 13,54%,
nàm 2003 chilm 13,92%; nàm 2005 chilm 14,54%, nàm 2007 chilm 15,38%, nàm
2009 chièm 16,48% va nàm 2011 là 16,75%; nhìn chung ed xu hudng tàng dàn vi ty
trgng (xeni bang 1).

TS., Vièn trudng Vién Phàl trién ben virng vùng Trung Bó.

344


MIÈN TRUNG GIÀI QUYÉT MÓI OUAN HE...

14,54

15,38

16,48

16,75

33981,6

46020,6

65107,9

71766,2

19,31

19,79

18,77

12,85

15033,1 17579,3 25858,1

41867,5

62257,2


2005

21875,1 22973,7 27679,4
20,19

9,27

11,73

20,54

20,02

10,68

13,68

100203,3 157148,9
15,55

16,67

Nguòn: Nién giàm thòng ké eùa càe tinh mién Trung, loàn quòc va tinh loàn eùa
tàc già.
Già tri san phàm tàng thém (GDP) eùa khu vye nóng - làm - ngu nghiép mién
Tnng nàm 2000 là 21.875,1 ty dóng, nàm 2001 dal 22.973,7 ty dóng, nàm 2003 là
27.579,4 ty dóng, nàm 2005 dal 33.981,6 ty dóng, nàm 2009 lén Idi 65.107,9 ty
ddrg va nàm 2011 là 71.766,2 ty ddng (chièm ty trgng trén dudi 20% eùa eà nude);
eùa khu vye cdng nghiép - xày dyng nàm 2000 là 15.033,1 ty dóng, nàm 2003 lén
25.858,1 ty dóng, nàm 2005 dat 41.867,5 ty dóng, nàm 2009 lén Idi 97.260,1 ty

loàn qude tàng tu chièm 14,25% lén Idi 21,51 % (bang 2).
Bang 2: Già tri tóng san phàm eùa mien Trung (già 1994) giai doan 2000 - 2011
Dan vi: Ty dóng
Chi tièu

2000

2001

2003

43379,2

47157,7

57244,8

Ty le %/cà nude

15,85

16,12

17,02

GDPN-L-Ngir

16488,4

17247,7


14,53

15,38

Tóng GDP

GDP CN-XD
Ty le "/o/cà nude
GDP Dich vu
Ty le %/cà nude

2005

2007

2009

2011

70611,8 87561,0 107479,0 135904,0
17,97

18,98

20832,6 22654,6
27,09

27,39


41694,5

52266,3

19,52

21,51

Nguon: Nién giàm thòng ké eùa càe finh mién Trung, loàn quòc va tinh loàn eùa
tàe già.
Thdi ky 2001 - 2011 tdc dd tàng trudng kinh tè eùa mién Trung khà cao, vdi
tdc do tàng trudng bình quàn là 10,94%/nam; cao hon tdc dd tàng trudng bình quan
chung eùa eà nude (giai doan 2001 - 2011 eùa loàn qude chi dat ed 7,14%/nàm).
Khu vye ndng - làm - ngu nghiép ed tdc do tàng trudng bình quàn bang nàm eùa eà
thdi ky dat 4,23%/nàm. Khu vye cdng nghiép - xày dyng tàng khà cao, bình quàn
346


MIÈN TRUNG GIÀ! QUYÉT MÓI QUAN HE..

dal 16,53%/nàm, trong dd nàm 2005 tàng cao nhit, Idi 18,69%. Khu vye dich vu
tàng bình quàn 11,58%/nam; trong dd nàm 2007 tàng cao nhàt, Idi 14,1% (bang 3).
Bang 3: Toc do tàng trudng va chuyén dich co* càu kinh te eùa mién Trung
thòi ky 2001 - 2011
Dan vi: %
Tàng bq

Chi tiéu

2001

8,71

10,38

11,00

11,55

10,27

11,95

10,94

Toc dò tàng N-L-Ngu

4,40

5,03

2,48

2,78

3,28

4,50

4,23


11,58

Ty trong N-L-Ngu/T.sò

35,26

32,41

27,86

26,17

24,80

23,80

-

Ty trgng CN-XD/T.só

26,98

30,28

34,32

35,40

37,04


chilm Idi 26,17% va dén nàm 2011 vàn edn ehiém 23,8%. Khu vye cdng nghiép va
xày dyng nàm 2001 chièm 26,98% trong tóng già tri san phim xà boi loàn vùng, dén
nàm 2005 ehiém 34,32%, din nàm 2007 chi chilm ed 35,40% va din nàm 2011 eùng
ehi chilm ty trgng 35,14% (tàng 0,72% so vdi 2005 va giàm 0,26% so vdi nàm
2007). Khu vye dich vu nàm 2001 chilm ty trgng 37,76%, nhung dén nàm 2005 eùng
chi chilm ed 37,82%), nàm 2007 chilm 38,43%), din nam 2009 giàm xuóng con
chièm ed 38,16% va nàm 2011 eùng ehi chièm ed 41,06% trong tdng già tri san phàm
347


VIÉT NAM HOC - KY YÉU HQI THÀO QUÓC TÉ LÀN THÙ TU
xà hdi toàn vùng (bang 3). Trong khi dd, co ciu kinh ti eùa loàn quóc nàm 2001 ed ty
le tuong ùng eùa 3 khu vye là 23,24%; 38,13%; 38,63%; eùa nàm 2005 là 20,97%;
41,02%; 38,01% va eùa nàm 2011 là 22,02%; 40,79%; 37,19%.
Chat lugng tàng trudng kinh tè gàn day mdi duge quan làm chù y trén pham
vi bình dién quóc già va d tùng dia phuong, don vi. Trong thdi ky 2001 - 2011,
GDP bình quàn dàu ngudi bang nàm eùa miln Trung diu ed sy tàng trudng khà.
Nàm 2001 GDP bình quàn diu ngudi eùa miln Trung là 3,52 fiiéu dóng, nàm 2003
dal 4,5 Iriéu dóng, nàm 2005 lén 6,56 triéu dóng, nàm 2007 là 9,39 Iriéu dóng. nàm
2009 dal Idi 13,94 Iriéu dóng va nàm 2011 lén Idi 20,4 triéu dóng. Tuy nhìén, nèu
so vdi mùc GDP bình quàn dàu ngudi eùa toàn quóc mdi ehi bing tu 57,52% din
72,19%, màc dù ty le này ed chiéu hudng già tàng khà (bang 4).
Nàng suàt lao ddng bình quàn bang nàm eùa mién Trung thdi gian qua eùng ed
sy tàng lén dàng kl. Nàm 2001 nàng suit lao ddng bình quàn toàn vùng dat 7,66
triéu ddng/ngudi, nàm 2003 là 9,4 triéu dóng, nàm 2005 dal 12,73 triéu dóng, nàm
2007 lén 17,57 triéu dóng, nàm 2009 dat 25,32 triéu dóng/ngudi va nàm 2011 lén
Idi 38,11 triéu ddng (bang 4). Song, so vdi mùc bình quàn eùa loàn qude thì Ihip
hon nhièu (khoàng 60 - 85%), màc dù vi nhGng nàm sau ed sy ihu hep khoàng
càch dàng kl.
Bang 4: Mot so chi tièu ve chat lugng tàng truóng eùa mién Trung


57,52

59,37

64,38

67,15

69,15

72,19 70,83

Nàng suàt lao dòng (ir.d/'nguòi)

7,66

9,40

12,73

15,00

17,57 25,32

Ty le %/cà nude

60.75 61,92

64,88


28,51

30,65

35,27

37,77

Tylé dóng góp vón vàotangGDP(%) 114,02 82,53

78,35

75,58

79,81

67,06

65,12

Tyiédóng góp LD vào tàng GDP(%) 14,65

11,56

12,28

9,43

11,08


6,96

8,87

Dóng góp LD vào diém%làng GDP

1,28

1,20

1,35

1,05

1,28

1,83

2,10

Dóng góp TFP vàodiém%olàng GDP -2,50

0,61

1,03

1,68

1,06

ùng là: 8,62; 1,35; 1,03 va nàm 2011 con sd tuong ùng là: 8,87; 2,10; 2,98 (bang 4).
Hiéii qua su dyng vdn dàu tu là chi sd quan trgng dành già chat lugng tàng
Iruóng duge thè hién d ty le vdn dàu tu so vdi già tri tdng san phàm thu duge bang
nàm eùa mot don vi, dia phuong, vùng lành thd hoac eùa mot qude già (chi sd
ICOR). Chi sd ICOR trong giai doan vùa qua ed xu hudng ngày càng tàng lén; tuy
nhièn, so vdi toàn qude thì chi sd ICOR eùa vùng Trung bd thàp hon nhièu. Nàm
2001 ehi sd ICOR eùa vùng Trung bd là 3,40 (eà nude ed ehi sd là 6,86), nàm 2005
vùng Trung bd ed chi sd là 3,40 (eà nude ed ehi sd là 6,99), dén nàm 2009 chi sd
iCOR eùa vùng Trung bd tàng lén tói 5,86 (ehi so eùa eà nude là 14,22) va nàm
2011 chi so IGOR eùa vùng Trung bd là 5,64 (chi sd eùa eà nude là 11,57). Ty le
vdn dàu tu so vdi tdng san phàm xà boi (GDP) eùa vùng Trung bd bang nàm eùng
ed xu hudng tàng cao trong giai doan vùa qua. Nèu nhu nàm 2001 ty lé vdn dàu tu/
GDP eùa miln Trung là 20,87% (eà nude là 23,1%) va nàm 2005 lén 28,01% (eà
nuore là 35,12%) thì din nàm 2011 tàng lén Idi 37,77% (eà nude là 31,59%). Dilu
này Ibi hién hiéu qua su dyng vdn trong thdi gian vùa qua eùa mièn Trung chua cao
(bang 4).
2. Ve phàt trién xà hgi eùa mién Trung giai doan 2001 - 2011
Dàn so eùa mién Trung nhìn chung là mot vùng tuong ddi ddng so vdi càe
vùng khàc trong eà nude, sau vùng Ddng bang sdng Hdng. Nàm 2001, dàn sd eùa
mièn Trung ed khoàng 18.305,4 nghìn ngudi, chièm khoàng 23,52% dàn sd eà nude
va tuong duong vùng Ddng bang sdng Hong. Dén nàm 2005 ed khoàng 18.608,6
ngiìn ngudi, chièm khoàng 22,59% dàn sd eà nuóe va dùng thù 2, sau vùng Ddng
bing song Hong. Theo kèt qua dièu tra dàn so va nhà d nàm 2009, dàn sd eùa mièn
Tnmg ed khoàng 18.835,5 nghìn ngudi, chièm 21,96% dàn sd eà nude. Dén nàm
2011, tdng dàn sd eùa mièn Trung là khoàng 18.994,7 nghìn ngudi, chièm 21,68%
349


VIÉT NAM HQC - KY YÉU HÓI THÀO QUÓC TÉ LÀN THlT TU



2009

2011

18835,5

18994,7

Ty lé / toàn quòc

%

23,52

23,17

22,59

22,24

21,96

21,68

Toc dò tàng dàn so

%

0,48


19,90

21,01

22,0

23,01

24,05

25,43

L.dongdanglàmviéc

ngliin ng

8660,3

9124,3

9580,6

10007,2

10376,6

11092,0

Tylé thàtnghiép l thi

350


MIÈN TRUNG GIÀI QUYÉT MÓI QUAN HE.

Ve chat lugng nguòn nhàn lue eùa vùng, ed thè thày rd hon qua sd liéu duge
trình bay lai bang 6, trong tuong quan so sành vdi càe vùng va bình quàn chung eùa
eà nude. Mac dù là vùng ed lyc lugng lao ddng ddi dào, nhung trong thye tè lye
lugng lao ddng dà qua dào tao eùa vùng Trung Bd lai thiéu, dd là màu thuàn ve
ngudn nhàn lye eùa vùng. Càe ehi bào d bang 6 cho thày, tinh dén nàm 2009 ly lé
lao ddng ed chuyén mdn ky thuàt d vùng Trung Bd rat thàp, chièm 12,2%/tóng lye
lugng lao ddng eùa vùng, tuy ed tàng lén qua càe nàm (tu chièm 7,7% nàm 1999
lén 12,2% nàm 2009), song so vdi bình quàn chung eùa eà nude, edn thàp; dàc
biél so vdi vùng Ddng bang sdng Hdng va vùng Ddng Nam bd edn thàp xa. Trong
khi dd, lyc lugng lao ddng khdng ed trình dd chuyén mdn ky thuàt chièm ty lé lón,
ehiém 87,8%/lóng so lao dòng loàn vùng (bang 6). Dén thàng 7/2011, toàn vùng vàn
con tói 86% lye lugng lao dòng khóng eó trình dò chuyén mòn ky thuàt, so dà qua dào
tao chuyén mòn ky thuàt mdi dal 14% (dà qua dào tao ky thuàt nghé chi chièm 2,4%;
sd ed trình dd trung càp là 4,1% ; sd ed trình dd cao dàng là 1,8% va sd ed trình do dai
hoc Irò lén là 5,2%). Ben canh dd, vdi trình do non kém, sy lac bau ve khoa hgc- cdng
nghé, ve tàe phong, ky luàt lao ddng, sy thiéu hiéu biél ve kinh tè Ibi trudng, tinh ty
chiù iràch nhiém eà nhàn thàp dang là mgt trd ngai, thàch thùe ddi vdi sy phàt trién ben
vùng ve kinh té- xà hdi eùa tìmg dia phuong nói rièng, eùa toàn vùng ndi chung trong
qua trinh cdng nghiép boa, hién dai boa va hdi nhàp kinh té qude té .
Bang 6: Ty trong dàn so tir 15 tuoi trff lén chia theo trình dg chuyén mon ky
thuàt phàn theo càe vùng kinh té - xà hdi, nàm 2009
Dan vi tinh: %

Su càp



76,0

87,8

Tày Nguyén

82,9

Dòng Nani Bò
Dòng bang song Cùu Long

Càe vùng KT-XH

Tylé
tham

càp

Cao
dàng

Dai
hpc trò"
lén

4,7

1,6


72,1

84,2

3,6

3,8

1,6

6,6

77,1

93,4

1,4

2,2

0,9

2,1

già

2,4

Trung



2002

2004

2005

2006

2008

2009

2010

2011

Ty lé ho nghèo (%)

14,58

12,11

8,14

20,85

70 0

19,2


3215

3219

3231

3282

3275

3290

So bàc sy/Ivan dàn

4,37

4,52

4.71

4,87

4,88

5,16

5,56

5,19


6921

HocsinhPTcàccàp* * 4780,2 4739,2 4563,1 4427,5 4259,6 3840,3 3602,9 3594,7

—

-

Tylé% HSPTTH TN 91,84

86,61

88,74

89,94

92,54

84,71

82,45

95,02

-

HgcsinhCD-DH**

129,3


323

-

Nguón: Bò Lao dòng - Thucmg binh va Xà hói;Nién giàm thòng ké càe tinh Trung
Bó va loàn quòc.
* Chénh léch thu nhàp bình quàn nhàn khàu/lhàng giùa nhóm cao nhàt va nhóm
thàp nhàt.
** Dan vi tinh: nghìn ngudi va con so làm tròn; Tàc già tinh loàn theo nién giàm
thòng ké.
352


MIÉN TRUNG GIÀI QUYÉT MÓI QUAN HE...

Chénh léclt ve thu nhàp va khoàng càch giàu nghèo eùa càe tàng lóp dàn cu
trong vùng nhùng nàm qua eó sy già tàng khà manh. Mùc chénh léeh thu nhàp theo
dia bàn dàn cu thuòng mot mài phàn ành dièu kién dia du eùa phàn bò lai nguyén,
mài khàc phàn ành mùc dò phàt trién eùa tùng dia phuong va sy bòa nhàp kinh tè
eùa càe dia phuong vói nhau. Sy chénh léeh thu nhàp thành thi va nóng thón eùng là
mot sy kién thuòng thày ó nhùng nuóe nóng nghiép. Tuy nhièn, chénh léeh giàu
nghèo (phàn ành còng bang xà bòi) dang eó xu huóng tàng nhanh. He sd chénh
léeh giùa nhdm ngudi giàu (ehiém 20% dàn sd ed thu nhàp cao nhàt) va nhdm
nghèo (chièm 20% dàn sd ed thu nhàp thàp nhàt) qua càe nàm duge thè hién d bang
7. Khoàng càch chénh léeh ve thu nhàp bình quàn dàu ngudi/thàng giùa nhdm ed
thu nhàp thàp nhàt va nhdm ed thu nhàp cao nhàt ed xu huóng ngày càng tàng. Dièu
này dòi bòi trong thdi gian tdi càe dia phuong càn phài nd lye de giàm khoàng càch
giàu nghèo, tao sy bình dàng giGa càe bd phàn dàn cu. Trong nhGng nàm qua, thu
nhàp bình quàn dàu ngudi tàng lén nhanh chdng, nhung mùc chénh léeh giàu nghèo

ed thu, càe don vi nghé thuàt edn td chùc nhièu chuong trình biéu dién vàn nghé
phyc vu nhiém vy ehinh In. Noi dung chuong trình eùa biéu dién giàu bàn sàe vàn
hda dia phuong. Sd don vi chiéu bóng va rap chiéu phim eùa Nhà nuóe trong vùng
khóng phàt trién, thàm ehi suy giàm, nhung còng tàc xà hdi hda khà phàt trién.
Chinh quyén càe dia phuong trong vùng eùng dà chù y viéc quy hoach, md rdng va
xày dyng mot sd lugng dai chièn thàng, càe nhà luu niém danh nhàn, càe nghìa
353


VIÉT NAM HQC - KY YÉU HQI THÀO QUÓC TÉ LÀN THlT TU

trang lièi sy... Da bình lugng hda duge càe già tri truyèn thdng, gdp phàn làm dep,
làm phong phù khdng gian sdng eùa cu dàn. Ddng thdi, giào dye thè he tuong lai
hiéu biél ve fich su, ve truyèn thdng Idi dep eùa dàn tdc la, nhd on càe anh hùng lièi
sy ed cdng vdi td qude xua va nay, càe danh nhàn vàn hda,... Tuy vày, he thdng
thiét che vàn hda co sd chua ddng bd giùa càe thiét che, giùa vùng sàu, bài dào vdi
ddng bang, giùa ndng thdn vdi thành Ibi, giGa dia phuong này vdi dia phuong kia.
He thdng co sd ha tàng eùa mot sd thiét che vàn hda vùa thiéu, vùa xudng càp, nhàt
là thiét che vàn hda co sd. Trang thiét hi chuyén dùng eùa nhièu don vi sy nghiép
vàn hda dà lac bau va hu hdng, khdng dàm bào cho boat ddng vàn hda eùa eàc don
vi, ành huóng lai mùc huóng thy vàn hóa càn bàn eùa ngudi dàn.
Ve thuc hién muc tièu giào due nhàm nàng cao dàn tri, chat lugng ngudn
nhàn lye eùa vùng Trung bd trong giai doan 2001-2011 dà duy tri va phàt trién duge
mang ludi trudng, Idp vdi bình thùe da dang hon. Quy md giào due dà va dang
duge diéu chinh cho phù hgp vdi eàc diéu kién nhàm bào dàm chat lugng, khàc
phuc tinh trang mài càn ddi ve co càu càp hgc, bàc hge. Ddi ngù giào vièn liép tue
duge tàng cudng theo hudng chuàn hoà. Co sd vài chat ky Ihuat eùa ngành tuy edn
nhièu khd khan nhung eùng dà duge eùng ed va nàng càp. Nàm 2001 toàn vùng ed
6.500 trudng phó thdng càe càp (3.834 truòng liéu hgc, 2.276 trudng THCS, 390
trudng PTTH); dén nàm 2005 ed 6.786 trudng phd thdng eàc càp (3.857 trudng fiéu

cho noi tàng Idp nhàn dàn duge hgc tàp nàng cao trình dd vàn hda, gdp phàn nàng
cao :hàt lugng phd càp giào dye; td chùc day vàn hoà kèt hgp vdi day nghé, thye
biél phàn ludng hge sinh sau trung hge co sd; hdi dudng, phy dao cho ddi lugng hge
sinl-yéu, kém. Càe Hdi khuyén hgc da ed nhièu ddng gdp, khuyén khich phong trào
hgc tàp trong cdng ddng; vàn ddng càe td chùc, eà nhàn ddng gdp quy khuyén hgc
bàn; chue ly ddng; càp bang ngàn suàt hge bdng cho càe em hge sinh nghèo; biéu
duoig, khen thuòng hgc sinh giói, thày co giào day gioì gap khó khan trong ddi
sdn;; hd trg xày dyng co sd vài chat va càe trang thiét hi. Càe dia phuong trong
vùn; eùng chù trgng viéc phàt hién, luyén ehgn, bdi dudng nhàn tài nhàm tao ngudn
nhài lyc làu dai va ed chat lugng phyc vy cdng cude phàt trién.
Chat lugng dich v(/ cham sóc sue khoè eùa nhàn dàn d càe dia phuong trong
vùn^ nhùng nàm qua tùng bude duge cài thién dàng ké. Mang ludi y té, chàm sdc
sùedide cho nhàn dàn duge eùng ed, phàt trién theo huóng gàn dàn, nàng cao nàng
lycDhyc vu còng dòng va duge bò tri khà hgp ly theo ha luyén: finh, huyén, xà.
Maig luói khàm, ehùa bènh duge tàng cuòng, nàng cao boat dóng phyc vy nhàn
dàn Khu vye y ti tu nhàn eung càp eàc dich vu dy phòng, khàm ehùa benh duge
phà triln ròng khàp, dang góp phàn tieh cyc trong viéc huy dòng thém nhiéu nguón
lycrong càe thành phàn kinh té nhàm dàp ùng nhu càu chàm sóc sue khóe, khàm
ehùi bénh eùa ngudi dàn va làm giàm àp lyc trong khu vye y tè Nhà nude. Ngoài
ra, iée da dang hda eàc bình thùe chàm sdc sue khde cdng ddng con tao ra sy canh
tran Ibi truòng giùa eàc td chùc y tè, tu dd, chat lugng dich vy y té tùng bude duge
nàrj lén. Nàm 2001, toàn vùng ed 3.251 co sd y té, nàm 2005 giàm xudng edn ed
r

r

3.2 9 CO sd, dén nàm 2010 tàng lén tdi 3.290 co sd (bang 7); trong dd sd bénh vién
nàr, 2001 là 190, nàm 2005 ed 194 va nàm 2010 là 224 bénh vién. Ty lé bàc sy/1
vardàn eùa toàn vùng nàm 2001 là 4,37; nàm 2005 là 4,87 va nàm 2010 là 5,19;
Ibi' hon so vdi bình quàn chung eùa cà nude, nhung dà ed sy già tàng dàng ké. Hàu