MOT SO VAN DE VE TlT DIÉN, TlT THÓ Ò NAM BÙ
Dirdl THÒI NHÀ NGUYÈN QUA TlT LIÈU DIA PHlTONG:
TRlTÒNG HQfP Ò TINH TIÈN GIANG
Nguyin Phùc Nghi^p , Ha Danh Hùng

Tu diln, tu thè là loai ruòng dlt Ihuòc sd hùu cùa mot ngudi bay cùa mot sd
ngudi, ma chù sd hùu pbài chju Ihué tu dièn, tu Ihd. Trén thyc tè, tu dièn, tu thd
dugc nhà Nguyén Idn Irgng. Dèi vdi tu dièn, tu thè, tu nhàn dugc quyén mua bàn,
chuyén nhugng, dugc dén bù vdi mùc cao hom cdng dièn, cdng thd khi dugc Irung
dyng di xày dyng càc cdng Irình cdng cdng. Nhung, khàc vdi quyén tu hùu tuyét
dèi d phuomg Tày, tu dièn, tu thè d Viél Nam néu khdng dugc su dyng Ibi dugc nhà
nude chia càp eho radt sd hùu chù khàc'.
L Rugng dàt a Tièn Giang tuyft dai da so là tu dièn, tu- thè
Theo Dia bg Minh Mènh, Tièn Giang ed dièn tich tu dièn, tu thè là 159.832
mau^. Chia ra nhu sau:
- Dién tich tu dièn: 139.636 mau, ehiém 87,4%..
- Dién tich tu thè: 20.196 mau, ehiém 12,6%.
/./. Trong tèng sé 171.795 miu rudng dlt canh tàc cùa loàn tinh Ihì tu dièn, tu
thè ed din 159.832 mau, ehilm 93%. Day là mot ti le cao nlu so vdi mal bing chung d
Nam bg (tu diln, tu thè d Nam bg bình quàn ehiém 75%), chùng td mùc dò tu hùu
ve rudng dlt d Tiln Giang dà pbàl Iriln dén dò gàn nhu tuyét ddi.
Trong sé 139.636 mIu tu dién Ibi ed 102.622 mIu tu Ihào dièn (ruòng thip),
chilm 74%; 37.014 mIu tu som diln (ruòng gò), ehilm 26%).

* TS, Truòng Dai hoc Tièn Giang
** ThS. Trudng Dai hoc Tièn Giang
1. Tran Thj Thu Luang, 1994, Chi dò sd hùu vd canh tàc ruòng dal ò Nam bg mia ddu
thè kyXlX, Nxb TP Ho Chi Minh, tr.61.
2. Nguyen Dinh Dàu, 1994, Nghièn ciru dia bg triiu Nguyin: Dinh Tiràng, Nxb TP Ho Chi Minh,
ir.l 75 - 300 ; .\ghicn cihi dia ha triiu Nguyin: Già Dinh, Nxb TP Ho Chi Minh. tr.471 - 486.


chù tue là mot cà nhàn dùng tèn sd hùu mdl hay nhièu Ihùa rudng dàt'. Thè nhung.
1. N.uyèn Dinh Dàu, 1994, Nghién etru dia ha triéu Nguyén: Dinh Tu&ng, Sdd, tr. 175 - 300 va
N.uyén Dinh Dàu, 1994, Nghién ciru dia bg triéu Nguyén: Già Dinh, Sdd, tr.471 - 486.
2. N.uyen Dinh Dàu, 1994, Nghién ciru dia bg triéu Nguyén: Già Dinh, Sdd, tr.480.
3. N.uyén Dinh Dàu, 1994, Nghién ciru dia bg triéu Nguyén: Già Dinh, Sdd, tr.475.
4. N,uyèn Dinh Dàu. 1994, Nghién cùu dia bg triéu Nguyén: Già Dinh, Sdd, tr.481.
5. 7Nguyen Dinh Dàu, 1994, Nghién cùu dia bg triéu Nguyén: Dinh Tuàng, Sdd, tr.226.
6. N,uyén Dinh Dàu, 1994, Nghién cùu dia ha triéu Nguyén: Dinh Tuàng, Sdd, tr.251.

409


VIET NAM HQC - KY YÉU HQl THÀO QUÓC TÉ LÀN THIJTU

trén thyc té, bién tugng dèng sd hùu tu dièn, tu thè là khà phd bién d Tièn Giang va
nhièu noi khàc d Nam Bg; lue là, lù hai cà nhàn Ird lén cùng dùng tèn mdl dièn tich sd
hùu. Hình Ihùc dèng sd hùu này dugc Trln Thj Thu Luomg, trong cudn Che dò sa nùu
va canh tàc ruòng dat à Nam Bó nira dàu thè ky XIX, ggi là sd hùu da chù. Ò day, dìng
sd hùu tu dièn, tu thè ed thè là nhùng chù sd hùu cu ngy cùng mdl thdn, ed Ibi -)ao
gèm nhùng ngudi cu ngy khàc thdn vdi nbau va cùng ed thè là nhùng ngudi cùng ùing
thàn toc.
Tuy nhién, van Iheo Trln Thj Thu Luomg, sd hùu don chù va ddng sd hùu kbòng
làch rdi nbau. Mdl chù sd hùu ed Ibi vùa dùng tèn mdl dién tich sd hùu, lai vùt ed
Ibi dùng tèn chung vdi nhùng ngudi khàc d mdl dién tich sd hùu khàc. Thi du, d
thdn Bình Thdi (nay thugc huyén Chg Gao) ed 107 chù sd hùu, nhung trong dd ed 8
ngudi vùa dùng tèn d loai hình don chù, vùa dimg tèn d loai hình ddng sd hùu".
Dèi vdi loai hình sd hùu don chù, nghTa là chi ed mdl cà nhàn dùng tèn sd lùu.
Cdn loai hình dèng sd hùu Ibi il nhll ed 2 ngudi va nhièu nhIt ed 7 ngudi dùmg tèn sd
hùu chung. Thè nhung, sé lugng ngudi dèng dùng lén sd hùu khdng ti le Ihuàn hay i le
nghjch vdi di?n tich sd hùu. Thi dy, 7 chù d thdn Tàng Hda (nay thugc huyén Gd Gòng

chi co vài thudc ma thdi. Dièu dd chùng td sy phàn hda xà hdi dà rit gay gài. Xin
xen Bang 1 sé thày rò sy chénh léch ày d mot sd thdn tièu bièu:
Bang /. Su chénh léch trong phàn phòi ruòng dàt tu d mgt so thón
cùa Tièn Giang nùa dàu the ky XIX
Sd hihi dom
STT

Thòn

Hong sd hùu

Sd hùu lón
nhàt (mau)

Sd hùru nhò
nhat (mau)

Sd hùu Idn
nhat (mau)

Sd hiru nhò
nhat (mau)

Cam San

87,8

0,1

22,5


33,1

4,3

,

Dién Trang

17,4

0,0,12

4,1

2,0

{

Bình Hai

36,4

0,2

23,1

0,7

i


3,8

3,6

11

Bình Phong

85,7

0,2

77,2

9,2

1

Tàn Nién Tày

89,3

0,1

44,0

0,6

i:


33,9

18,0

L

Tàn Phudc

190,3

4,1

41,9

3,6

1.

An Long Dòng

239,8

6,2

47,2

10,6

r

Phàn loai
Chù sd hùru

Thanh Phong

Lgi Trinh

Hòa Lac

So lugng Tìl? So lu-gng Til? So lugng Til?
chù sd hùu (%) chù sd hihi (%) chù sd hihi (%)

1 0 mau - 1 mau

154

9,1

83

16,6

30

4,7

2

1 mau - 5 mau


10 mau-20 mau

252

5,2

61

12,2

134

21,0

5

20 mau - 30 mau

95

5,7

16

3,2

73

11,5


8,3

8

70 mau - 90 mau

9

0,5

2

0,4

24

3,8

9

90 mau - 100 mau

2

0,1

1

0,2


3,4

12 150 mau - 200 mau

1

0,06

0

0,0

7

1,0

13 200 mau- 1100 mau

0

0,0

0

0,0

8

2,2


Binh Àn ed dièn tich rudng dlt Idn nhll tinh Già Djnh va thdn Bình Phyc Nhll ed
dièn tich ruòng dal kVn nhll tinh Djnh Tuòmg trong nùa diu ibi ky XIX.
• Thòn Bình Àn:
Bang 3. Phàn loai chù sd hùu rugng dat tu d thón Bình Àn
STT

Phàn loai
chù sff hihi

So lugìig
chù sdhùu

Til?
(%)

1

1 màu - 5 mau

1

1,5

2

5 màu - 10 màu

8

12,7


19,2

7

70 mau - 90 mau

2

%a

8

90 mau - 110 mau

1

1,5

9

110 mau-200 mau

7

11,2

10

200 - 1.000 mau


- Chù sd hùu ed trén 5 mau ed 62 chù, ehiém 98,5% sé lugng chù; 62 chù này
sd hùu 4.669,1 mau, ehiém 99,9% dién tich ruòng dlt cùa thòn.
Nhu vày, d thdn này, chù sd hùu ed tu 5 màu Ird lén ehiém uu thè tuyét lèi
trong dd ed 1 chù sd hùu ed dén 1.106,7 mau, ehiém 23,7%) dién tich rudng dal cùa
thdn; 1 chù sd hùu 501,3 mau, ehiém 10,7% dién tich rudng dlt cùa thdn. Rò ràag,
giai cip dja chù d day rIt manh, nàm trong tay tuyét dai da sé dién tich ruòng dàt.
sé lugng chù sd hùu dugc xem là nghèo chi ed 1 ngudi (4,9 mIu, ehiém 0,1% dién
tich rudng dlt), coi nhu khdng dàng kl.
• Thdn Bình Phyc Nhll:
Bang 4. Phàn loai chù sd hihi rugng dat tu d thón Bình Phuc Nhat
STT

Phàn I09Ì
chù sd hihi

So lirgrng
chù sd hùhi

Ti le
( % ) •

1

1 mau - 5 mau

12

11,9


15,8

6

50 mau - 70 mau

10

9,9

7

70 mau - 90 mau

3

3,0

8

90 mau-110 mau

2

2,0

9

110 mau-200 mau



Nhu vày, tuy mùc dò co khàc, nhung cùng giòng nhu thón Binh Àn, ó thòn
Biih Phyc Nhàt, chù so hùu co lù 5 màu Irò lén ehiém uu thè gàn nhu tuyét dòi;
trcig dò chù co so hùu nhièu nhàt là 350,8 màu, ehiém 9,9% dién tich ruòng dal.
Ri ràng, sd hùu Idn cùa giai càp dja chù giù vi tri uu thè trong co càu sd hùu rudng
dà d thdn này.
DO dò, co thè kbàng dinh ràng, so hùu Idn ehiém uu thè trong co càu sd hùu
ru
DÒng Th^nh, òng Thiéu, òng Hoa, òng Due d thdn Tàn An Tày^
* Dia chù Tran Vàn Phién ed tèng cgng 335 mau rugng, gèm:
- 50 mau thùa ké tu cha mg de.
- 285 mau mua cùa dng Huyén (45 mau), òng Lam (74 mau), dng Thinh (8 mau),
òng Hùng (2 mau), dng Le (2 mau), bà Thanh (25 mau) d thdn Bình Càch; bà Hào
(8 mau), bà San (43 mau) d thdn Duang Xuàn; dng Dùng (63 màu), dng Trach va
ÒT\g Tuyén (10 mau), dng Luàn (5 màu) d thdn Song Thanh^
Nhu vày, sé rugng dlt ma dia chù Trln Vàn Phién mua cùa ngudi khàc ehiém
dén 85% tèng dién tich rudng dlt cùa dng ta. Qua dd, ta thIy nan kiém tinh ruòng
dlt cùa dia chù diln ra rIt quyét lièi.
1. Nguyén Dinh Dau, 1994, Nghién cùu dia bg triiu Nguyin: Già Dinh, Sdd, U. 198.
2. Nguyen Dinh Dau, 1994, Nghién eùu dia bg triiu Nguyen: Dinh Tuàng, Sdd, tr.l45.
3. Nguyen Dinh Dau, 1994, Nghién cùu dja bg triiu Nguyin: Già Dinh, Sdd, tr.l97.
4. Tuang phàn già tài ST danh vàn tu - Tu liéu dja phuang.
5. Tuang phàn già tài Tran Vàn Phién vàn tu - Tu liéu dja phuang.
416


MOT SO VAN OÈ VÈ TU OIÈN, TU THÓ Ò NAM BÓ.

* Dja chù Duang Tàn Bòn d lhdn Yèn Ludng Ddng ed tdng cdng 272 3 mau
aiòng, gòni:
- 240 màu thùa kè tir cha me.
- 32,3 màu mua cùa òng Tao (12,6 mau), bà Phi (3 mau) d thdn Tàn Cuomg;
òng Tinh (2,6 màu), dng Nhu (4,5 màu) d lhdn Tàn Duàn Trung; dng Lùa (2 mau) d
lhdn Thuàn Ngài; dng Thjnh (7,6 màu) d thdn Yèn Ludng Tày'.
Ngugc lai vdi nhùng dia chù ngày càng md rdng dién tich rudng dlt Ibi ed
khdng il dja chù bi phà san, pbài bàn ruòng dal cùa minh. Dièu dò chùng tó trong
nói bó giai càp dia chù dà eó sy phàn bòa gay gài. Xin ké ra day vài trudng hgp
tièu bièu:

Song Thanh

Nguyen Vàn Dùng

63

4

Duang Xuàn

Òng Chin

5

Bình Càch

Nguyen Vàn Huyén

45

6

Duomg Xuàn

Le Thj San

43

7



(Nguón: Tuang phàn già tài Tran Vàn Phién vàn ty - Tu liéu dia phuang)
5. Phuang thùc khai thàc ruòng dat cùa dia chù
Giòng nhu giai càp dja chù cùa cà nude, dja chù d Tién Giang su dyng phuang
thirc phàl canh thu tó trong viéc su dyng ruòng dal cùa minh. Dja tó ma dja chù thu

1. Bàn chia già tài cùa Duang Thi Huang d Gò Cóng nàm 1894 - Tu liéu dja phuang.
417


VlfT NAM HQC - KY YÉU HQI THÀO QUÓC TÉ LÀN THlfTU
cùa là dièn chù yéu là thòc. Ngoài ra, con co thèm nhùng khoàn khàc nhu gao, vjt.
sàp ong (de làm nèn), v.v...
Sau day là vige phàl canh thu tó cùa mot so dja chù d Tiln Giang:
* Dja chù Trln Vàn Phièn d thdn Binh Càch (nay thugc xà Tàn Bình Thanh.
huy?n Chg Gao)'. Dudi day là hai bang thèng ké vè mùc phàl canh thu td cùa dja
chù Trln Vàn Phién nàm 1857 va nàm 1860:
+ Nàm 1857:
Bang 6. Vi?c phàt canh thu tó cùa dja chù Tran Vàn Phién nàm 1857
STT

Thón

So rugng
phàt canh (mau)

Mure dja tó
(già)

Bình quàn mùc

12,7

4

Song Th^inh

41,5

350

8,4

5

Bình Càch

38

550

14,4

6

Song Thanh

36,5

330


12,6

Cgng

335

3.760

11,2

(Nguón: Tu nhàn là sy dù yél là Trln Vàn Phién vàn tu - Tu liéu dja phuang)
Qua bang thèng ké trén, ta thIy:
^ - Nàm 1857, dia chù Trln Vàn Phién phàt canh 335 mau rugng d ba thón Bình
Càch, Duang Xuàn, Song Thanh, dja tó thu dugc là 3.760 già thòc; va mùc bình
quàn dja tó là 11,2 gia/mlu.
- Co 6/9 trudng hgp dja chù Trln Vàn Phièn thu dja td cao hom mùc bình
quàn, ehiém 67%; va 3/9 trudng hgp thu Ihip hom mùc bình quàn, ehiém 33%.

1. Tu nhàn là su dùr yet là Tran Vàn Phién vàn tu - Tu liéu dja phuang.
418


MOT SO VAN OÈ VÈ TU OIÈN, TU THÓ Ò NAM BÓ.

+ Nàm 1860:
Bang 7. Viéc phàt canh thu tò cùa dja chù Tran Vàn Phién nàm 1860

STT

Thòn


3

2

Binh Càch

1

170

2

4

'3

3

Binh Càch

1

150

2

4

3


80

2

2

7

Bình Càch

1

80

2

2

8

Bình Càch

1

80

2

2


23

Còng

12

(Nguon: Tu nhàn là sy dù yet là Trln Vàn Phién vàn tu - Tu liéu dja phuang)
Qua bang thèng kè trén, ta thIy:
- Nàm 1860, dièn chù Tran Vàn Phièn phàt canh IO thùa rugng d lhdn Bình
Càch (nàm 1857, phàt canh mdng d cà 3 thdn va don vj tinh là mau), dja Id thu dugc
là 1.120 già thdc, 12 già gao, 26 con vjt. 23 miéng sàp ong (nàm 1857, dia td khdng
ed gao, vii, sàp ong); mùc dia tó bình quàn (chi tinh thòc) là 112 gia/lhùa.
- Mùc dja tó cao nhll là 180 gia/lhùa; Ihip nhll là 80 gia/lhùa. Mùc chénh léch dén
100 gia/lhùa.
- Co 4/10 trudng hgp dja chù Trln Vàn Phièn thu dja Id cao hom mùc bình
quàn, ehiém 40% va 6/10 trudng hgp thu thIp hom mùc bình quàn, ehiém 60%.
* Dja chù Duomg Vàn Uy d thòn Tàn Myc (nay thugc xà Tàn Bình Thanh,
huyén Chg Gao)'. Dudi day là bang thóng kè vè mùc phàt canh thu td cùa dja chù
Duomg Vàn Uy nàm 1860:
Tàn Muc thòn dia ha - Tu liéu dia phucmg.
419


VIÉT NAM HQC - KY YÉU HQI THÀO QUÓC TÉ LÀN THlT TU^
Bang 8. Vi?c phàt canh thu to cùa dia chù DuoTig Vàn Uy nàm 1860

STT

Thón


15

2

4

4

Tàn Muc

11,0

200

18

2

2

3

Tàn Myc

9,2

110

12


2

6

Tàn Muc

3,6

50

14

2

2

7

Tàn Myc

1,6

43

26

0.5

1


1

1

57,3

870

14

8

17

16

Còng

(Nguón: Tàn Myc thón dia ba - Tu Ii?u dia phuang).
Qua bang thóng ké trén, ta thay:
- Dja chù Ducmg Vàn Uy phàt canh 57,3 mau d d thdn Tàn Myc; dja td thu
dugc là 870 gi?i thdc, 8 già gao, 17 con vjt, 16 miéng sàp ong; mùc bình quàn dja td
(chi tinh thdc) là 14 gia/mau.
- Mùc dia tó cao nhàt là 28 gia/mau, thIp nhàt là 12 gi?i/màu. Mùc chénh l?ch
dén 16 gia/mau.
- Cd 6/9 trudng hgp dia chù Duomg Vàn Uy thu dja td cao hom mùc binh quàn,
ehiém 61%, ed 3/9 trudng hgp thu thIp hom mùc binh quàn, ehiém 33%).
* Dia chù Trln Vàn Hgc d thdn Song Thanh (nay thugc xà Tàn Bình Thanh,
huyén Chg Gao). Dudi day là bang thèng ké mùc phàt canh thu td cùa dja chù Tran


Sàp ong
(miéng)

4

290

72,5

6

6

3

2

3

255

85,0

0

6

3


10

765

76,5

9

17

9

(Nguón: Song Thanh thòn dja ba - Tu liéu dja phuomg)
Qua bang thóng kè trén, la thày:
- Dja chù Tran Vàn Hgc phàl canh 10 thùa rugng; dia tó thu dugc là 765 già
thóc, 9 già gao, 17 con vjt, 9 miéng sàp ong; mùc bình quàn dja tò (chi tinh thóc) là
76,5 gia/lhùa.
- Mùc dja tó cao nhàt là 85 già thóc/thùa; thap nhat là 70 già thóc/thùa; mùc
chénh léch chi co 15 già thóc/thùa.
- Co 1/4 trudng hgp dja chù Tran Vàn Hgc thu dja td cao hom mùc binh quàn,
ehiém 25%>; ed 3/4 trudng hgp thu thIp hom mùc bình quàn, ehiém 75%.
Qua viéc phàl canh thu td cùa càc dja chù Tran Vàn Phién, Duomg Vàn Uy va
Tran Vàn Hgc, ta thày:
- Dja chù phàl canh toàn bg dién tich rugng dàt ma hg là sd hùu chù.
- Mùc thu dja td cùa dja chù lù 10,5 già thdc (242 kg)/mau dén 14 già thdc
(322 kg)/mau va lù 76,5 già thdc (1.760 kg)/lhùa dén 112 già thdc (2.576 kg)/thùa.
Néu san \uang cùa mdi màu lù 500 kg - 600 kg thdc, thi dia td ehiém tu 48% - 54%
hoa lgi ma là dién thu dugc.
- Ngoài thdc tò, dja chù cdn thu thèm gao, vjt va sàp ong cùa là dièn.
Chinh vi thè, da phàn là dién làm vào tinh cành khdn dòn, ng nàn do khdng ed

12. Tuang phàn già tài Trln Vàn Phién vàn tu.
13. Tu nhàn tà su dù yét tà Trln Vàn Phién vàn ty.

423