1

BỘ TƯ BẢN
TÁC PHẨM THIÊN TÀI CỦA MÁC VỚI THỜI ĐẠI NGÀY NAY
Bộ Tư bản là tác phẩm của Mác mà ông đã dành hơn bốn mươi năm cuộc
đời của mình để nghiên cứu và thể hiện. Đó là bộ sách mà người ta luôn luôn
ngạc nhiên về sự kỳ vĩ mà luôn luôn bộc lộ ra những điều mới. Bộ sách này cho
đến nay đã khẳng định được giá trị vô song mà nhân loại còn cần phải khám phá
rất lâu dài. Tác phẩm thiên tài Tư bản của Mác khó đọc đến mức mà để tránh
việc đọc và hiểu đến nơi đến chốn tác phẩm vĩ đại đó, nhiều kẻ hậu sinh mang
danh khoa học gia hiện đại phương Tây liều lĩnh gạt phăng đi, dùng những lời lẽ
đủ mọi màu sắc phủ nhận Mác mà không dám phê phán Mác như Mác đã làm
với các tác giả khác trong tác phẩm vĩ đại này.
Bộ Tư bản là bộ sách không thể đọc nhanh được và người ta phải đọc đi
đọc lại nhiều lần mới hy vọng hiểu được phần nào. Mỗi thế hệ luôn luôn thấy
được những điểm mới của bộ Tư bản. Khi các cái phi vật thể trở thành mối quan
tâm chung của xã hội hiện đại thì người ta thấy bộ Tư bản lại mở ra những chân
trời mới.
Mác viết bộ Tư bản trong cảnh khốn quẫn, nếu không có sự trợ giúp tài
chính của Ăngghen thì ông sẽ không còn tiền để thuê nhà, không còn phương
tiện để sinh sống.
Mỗi khi đạt được trình độ nhận thức mới về tự nhiên và xã hội, đọc lại bộ
Tư bản thì lại thấy được những điều mới mẻ. Đó là điều cần thiết nhất mà một
tác phẩm thiên tài luôn luôn đem lại sức sống mới cho sự phát triển của trí tuệ.
Tác phẩm thiên tài trang bị cho người ta vô số tri thức, hơn thế nữa, trang bị cho
người ta cách tạo ra được những tri thức mới.
Khái niệm vật thể trong thời của Mác đã hàm chứa rằng đó là loại vật thể
mà thiên nhiên chưa từng có, nên bản thân điều đó đã là một sự tổng kết thực
tiễn ở mức khái quát, thể hiện được sự tiến hoá của lịch sử, tiềm ẩn cả một quá
trình lịch sử lâu dài của văn minh nhân loại. Đó là lý do tại sao quyển I của Bộ
Tư bản hầu như hoàn toàn là lý luận mà người ta lại có cảm giác rằng những lý

những việc đó. Chỉ cần một số rất ít người hiểu được thực thể đó và không cần
phải công bố rộng rãi, thậm chí không cần nói đến để làm gì.
"Trong lĩnh vực khoa kinh tế chính trị, việc tự do nghiên cứu khoa học
không phải chỉ gặp những kẻ địch mà nó đã gặp trong các lĩnh vực khác. Tính
chất đặc thù của thứ tư liệu mà khoa kinh tế chính trị nghiên cứu làm cho những
sự say mê cuồng bạo nhất, hèn hạ nhất và đáng ghét nhất của lòng người, tức là
những nữ thần báo thù cho lợi ích riêng, xông lên vũ đài chống lại nó"8
Mác không nhượng bộ đối với những thiên kiến của công luận.
"Tôi sẽ hoan nghênh mọi nhận xét của một sự phê phán khoa học. Còn đối
với những thiên kiến của cái gọi là công luận, mà không bao giờ tôi nhượng bộ,
thì cũng như trước đây, tôi vẫn lấy những những lời sau đây của nhà thơ vĩ đại
của thành Phlo-ren-xơ là phương châm: Segui it tuo corso, e lascia dir le genti!
[Đường ta, ta cứ đi, ai nói gì cũng mặc]"9
"Chừng nào khoa kinh tế chính trị còn là khoa kinh tế chính trị tư sản,
nghĩa là chừng nào nó còn coi trật tự tư bản chủ nghĩa không phải là một nấc
phát triển nhất thời trong lịch sử, mà ngược lại là một hình thức tuyệt đối và cuối
cùng của nền sản xuất xã hội, thì nó có thể là một khoa học khi mà cuộc đấu
tranh giai cấp còn đang ở trong trạng thái tiềm tàng, hoặc mới chỉ bộc lộ ra
những biểu hiện đơn nhất mà thôi"10

7

C. Mác và Ph. Ăng-ghen, Toàn tập, Tập 23, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội 1993, trang 80
C. Mác và Ph. Ăng-ghen, Toàn tập, Tập 23, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội 1993, trang 21
9
C. Mác và Ph. Ăng-ghen, Toàn tập, Tập 23, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội 1993, trang 22
10
C. Mác và Ph. Ăng-ghen, Toàn tập, Tập 23, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội 1993, trang 25
8


xuất tư bản chủ nghĩa. Vấn đề chính là bản thân những quy luật ấy, những xu
hướng ấy, những xu hướng đang tác động và đang được thực hiện với một tất
yếu gang thép. Nước phát triển hơn về công nghiệp chỉ nêu lên cho nước kém
phát triển cái hình ảnh tương lai của bản thân nước này mà thôi"15
"Một nước phải học hỏi và có thể học hỏi ở các nước khác. Một xã hội,
ngay cả khi đã phát hiện được quy luật tự nhiên của sự vận động của nó, mà mục
đích cuối cùng của tác phẩm này là tìm ra quy luật vận động kinh tế của xã hội
hiện đại, cũng không thể nào nhảy qua các giai đoạn phát triển tự nhiên hay
dùng sắc lệnh để xoá bỏ những giai đoạn đó. Nhưng nó có thể rút ngắn và làm
dịu bớt được những cơn đau đẻ"16
Theo Mác, cá nhân con người là sản phẩm của hoàn cảnh nhưng lại nghĩ
rằng tác động được tới hoàn cảnh, và hoàn cảnh là sản phẩm của mình.
14

C. Mác và Ph. Ăng-ghen, Toàn tập, Tập 23, Nxb CTQG Sự thật, Hà Nội 1993, trang 61
C. Mác và Ph. Ăng-ghen, Toàn tập, Tập 23, Nxb CTQG Sự thật, Hà Nội 1993, trang 19
16
C. Mác và Ph. Ăng-ghen, Toàn tập, Tập 23, Nxb CTQG Sự thật, Hà Nội 1993, trang 21
15


7
"Nhưng ở đây, tôi chỉ nói đến những con người trong chừng mực họ là hiện
thân của những phạm trù kinh tế, là kẻ đại biểu cho những quan hệ và những lợi
ích giai cấp nhất định. Tôi coi sự phát triển của những hình thái kinh tế - xã hội
là một quá trình lịch sử - tự nhiên, cho nên so với mọi quan điểm khác, quan
điểm của tôi có thể ít quy trách nhiệm hơn cho các cá nhân về những điều kiện
mà xét theo ý nghĩa xã hội thì cá nhân đó trước sau vẫn là một sản phẩm của
những điều kiện đó, dù cho về mặt chủ quan, cá nhân đó có muốn vươn lên khỏi
những điều kiện ấy tới mức nào chăng nữa"17.

Có mấy người hiểu được tư bản, và khi người ta muốn phát triển tư bản thì
người ta cần phải hiểu được người có công lao phi thường làm cho nhân loại
hiểu được tư bản, vạch ra được bí mật của tư bản. Đó là C. Mác.
Phát hiện ra một hình thái của cái bên trong của xã hội là giá trị thặng dư,
Mác đã đóng góp phi thường cho sự phát triển tri thức của nhân loại, trong việc
tạo nên tri thức mới của nhân loại, có thể nói Mác đã thực hiện cuộc cách mạng
vĩ đại trong nhận thức của nhân loại. Từ phát hiện đó, Mác đã chỉ ra được một
xã hội mới thay thế xã hội cũ và lực lượng xã hội nào sẽ làm được việc chuyển
biến xã hội đó.
Tạo phẩm phi vật thể "giá trị" là công trình chung của xã hội. Giá trị là một
tạo phẩm phi vật thể xã hội là công trình chung của xã hội, do nhiều thế hệ thiết
tạo nên. Giá trị được cài đặt vào mỗi con người trong xã hội, biến mọi hàng hoá
thành cái mà biểu hiện cho nó.
Mác chỉ ra những sai lầm chí tử của các nhà khoa học đi trước ông, kế
thừa, sửa lại, nâng cao các luận điểm có giá trị.
Từ ý tưởng như vậy, ông đã phát triển thành công trình đồ sộ, bao quát
được mọi mặt của khoa kinh tế chính trị học và thực tiễn xã hội của thời đại, và
dự báo tương lai. Không ai làm được như vậy. Nhiều người có ý tưởng, nhưng
không phát triển được thành một công trình đồ sộ đạt tính bao quát, do đó những
ý tưởng đó chỉ có giá trị hạn hẹp. Điều khó khăn là phải thấy được vấn đề chủ
yếu nằm ở chỗ nào mà giải quyết được vấn đề đó thì mới giải quyết được những
vấn đề khác, mọi vấn đề khác muốn được giải quyết thì đều mắc phải vấn đề,
phải đụng chạm đến vấn đề đó.
Do tổng kết được thực tiễn, chỉ ra được cái chung nhất và chiều hướng vận
động của thực tiễn nên những gì được viết ra có vẻ là sự suy diễn thì lại là thể
hiện sự sinh động của thực tiễn, bao quát và lô gích.
Mác đã chỉ ra phương pháp luận, cách thức nắm bắt được dạng phi vật thể.
"Thoạt mới nhìn thì hàng hoá có vẻ là một vật rất đơn giản và tầm thường.
Sự phân tích hàng hoá lại cho thấy rằng nó là một vật rất rắc rối, đầy những sự tế
nhị siêu hình và những sự kỳ quái thần học. Là một giá trị sử dụng thì nó chẳng

hàng hoá đã đẻ ra cái vẻ bên ngoài ngược lại"34
Cái bản chất bên trong lại tạo ra cái vẻ bên ngoài ngược lại.
"Hình thái lưu thông trong đó con nhộng tiền chuyển hoá thành tư bản, mâu
thuẫn với hết thảy các quy luật đã trình bày trước đây về bản chất của hàng hoá,
giá trị, tiền và bản thân lưu thông. Chỗ khác nhau giữa nó và lưu thông hàng hoá
giản đơn là cái trình tự ngược lại của cũng hai quá trình đối lập ấy, tức là bán và
mua. Nhưng do phép lạ nào mà một sự khác nhau có tính chất thuần tuý hình
thức như thế lại có thể cải biến ngay cả bản chất của quá trình ấy?"35
Sự phát triển giá trị thặng dư dẫn tới việc phân công lao động xã hội, tạo ra
các bộ phận có những chức năng xã hội mới.
Mác tiên đoán rằng cạnh tranh tự do sẽ dẫn đến độc quyền và khi chủ nghĩa
tư bản đạt tới độc quyền thì nó sẽ có những động thái mới.
31

C. Mác và Ph. Ăng-ghen, Toàn tập, Tập 23, Nxb CTQG Sự thật, Hà Nội 1993, trang 120
C. Mác và Ph. Ăng-ghen, Toàn tập, Tập 23, Nxb CTQG Sự thật, Hà Nội 1993, trang 121
33
C. Mác và Ph. Ăng-ghen, Toàn tập, Tập 23, Nxb CTQG Sự thật, Hà Nội 1993, trang 160
34
C. Mác và Ph. Ăng-ghen, Toàn tập, Tập 23, Nxb CTQG Sự thật, Hà Nội 1993, trang 176
35
C. Mác và Ph. Ăng-ghen, Toàn tập, Tập 23, Nxb CTQG Sự thật, Hà Nội 1993, trang 234, 235
32


15
"Trong mỗi ngành sản xuất nhất định, sự tập trung sẽ đạt đến giới hạn cuối
cùng của nó khi nào tất cả các tư bản bỏ vào ngành đó đều hợp lại thành một tư
bản duy nhất. Trong một xã hội nhất định thì giới hạn đó chỉ đạt được khi nào
toàn bộ Tư bản xã hội được hợp nhất lại trong tay một nhà tư bản duy nhất hay

rằng gien còn tiềm ẩn nhiều điều lớn lao chi phối đời sống con người, chi phối
sinh thể.
Bertrand Russell đã nói trong tác phẩm "Power" (Quyền lực): "Hiểu Mác là
điều vô cùng khó khăn"40
Lênin đã nói làm thế nào để hiểu được bộ "Tư bản" của Mác: "Cách ngôn:
không thể hoàn toàn hiểu được "Tư bản" của Mác và đặc biệt là chương I của
sách đó, nếu chưa nghiên cứu kỹ và chưa hiểu toàn bộ lôgíc của Hêghen. Vậy là
40

Bertrand Russell, Quyền lực, dịch: Nguyễn Vương Chấn, Đàm Xuân Cận, Nxb Hiện đại, SG 1972, trang 159.


17
sau Mác 1/2 thế kỷ, không một người Mácxít nào đã hiểu Mác !!" 41 Câu nói này
của Lênin có ý nghĩa to lớn. Những điều tiềm ẩn của lý luận.
Chủ nghĩa Mác có ba bộ phận hợp thành, đó là những tri thức chuyên sâu
cần thiết để từ đó thấy được sự ảo hoá thực thể của các thặng dư kết hợp xã hội
của nhiều thời đại khác nhau. Mác có những thành quả ở những lĩnh vực rất
khác nhau, và tầm quan tâm của Người rất rộng lớn, và thiên tài của Người cho
phép Người nắm được những gì chi phối thực thể chung của những thứ rất khác
nhau đó và sự tác động đến các thực thể chung đó.
Trong thời đại ngày nay, tầm ảnh hưởng của Mác không những không giảm
đi mà còn tăng lên chính vì Mác đã phát hiện ra một cái phi vật thể xã hội là
thực thể của các thặng dư kết hợp trong nền kinh tế tư bản, tác động phổ quát tới
xã hội tư bản và nghiên cứu cặn kẽ nó dưới thời của ông, chỉ ra các cách thức tác
động đến thực thể đó và tiến triển tương lai.
Khi đọc Mác dưới góc độ Mác đã nghiên cứu và trình bày cái phi vật thể
đóng vai trò thực thể của các thặng dư kết hợp của xã hội của xã hội tư bản thì
người ta thấy vô số điều quý giá, có những phát hiện mới về Mác. Mác vạch ra
con đường phát triển lên các trình độ cao hơn của dạng phi vật thể, sự lan toả

Có rất nhiều dạng phi vật thể đóng vai trò chuyển hoá. Cầu nối giữa các
thao tác của những dạng phi vật thể của tự nhiên và con người được con người
mô phỏng lại trong trí tuệ.
Bằng việc nghiên cứu một cái phi vật thể cụ thể một cách hoàn bị, Mác đã
có đóng góp vô song cho sự phát triển văn minh nhân loại, và tầm vóc của
Người còn lớn hơn nữa trong tương lai.
Sự vĩ đại của Mác lại được bộc lộ rõ trong ngày nay, khi tư bản trong xã
hội hiện đại có những hình thái mới.
Ảnh hưởng của chủ nghĩa Mác sâu rộng với sự phát triển của lịch sử. Khi đấu
tranh giai cấp, sau Mác, đã trở thành một tín niệm phổ biến trong xã hội thì các thế
lực tư bản phải tìm cách che giấu chúng, phải làm cho tính chất giai cấp thay đổi, che
giấu những thứ đó. Điều cần thiết là phải đánh loãng các loại tư bản truyền thống và
tạo nên những loại tư bản hoàn toàn mới. Trong thời đại của mình, Lênin nhận xét
chỉ có ba hay năm nhóm tư bản thống trị kinh tế của một nước. Vậy trong thời đại
ngày nay, có còn tiến trình tập trung tư bản nữa không? Và số nhóm tư bản thống trị
kinh tế của một nước tăng lên tới 10, 20 hay 100 nhóm, hay chỉ còn một nhóm duy
nhất. Nếu chỉ còn một nhóm tư bản duy nhất thống trị kinh tế của một nước thì sao,
nó có những hoạt động gì để thực hiện địa vị thống trị của mình? Đó là chủ thể điều
hành kinh tế siêu vĩ mô mà một trong những hoạt động chính của nó là sản xuất ra
tiền ảo và biến tiền ảo thành tư bản. Hình thái hiện đại của kinh tế chính trị học MácLênin là kinh tế học siêu vĩ mô.


19
Cách hiểu mới về Mác khiến cho có thể nhận thức được những gì đang diễn
ra trong hiện tại và dự đoán được tương lai, khiến cho rất nhiều người nghiên
cứu Mác lâu năm vụt thấy rằng mình chẳng hiểu Mác là bao nhiêu.
Thời đại ngày nay có những vấn đề nghiên cứu rộng hơn thời của Mác.
Thời của Mác, người ta không có khái niệm cài đặt các dạng phi vật thể tự nhiên
vào các vật thể. Trong quan hệ giữa người với người, người ta cài đặt được các
cái phi vật thể vào người khác.

yêu cầu về mặt hệ thống mà bao quát, chứa đựng tất cả những yếu tố mới, những
cái mới mà thực tế sống động đem lại. Đặc điểm chung nhất đó là thời đại ngày
nay con người đạt được thành quả mới trong sự cải tạo thế giới là sản xuất ra
được các tạo phẩm phi vật thể và các tạo phẩm phi vật thể tạo nên được các kết
hợp mới về nguyên tắc vượt qua các giới hạn không gian và thời gian.
Sự sụp đổ của Liên Xô cũ và Đông Âu là cơ hội để nghiên cứu ba bộ phận
hợp thành của chủ nghĩa Mác trong thời đại ngày nay một cách khoa học, không
phải e dè, lo ngại về điều gọi là đã ngược lại quan điểm đang thống trị, chi phối
ở Liên Xô cũ, mà thường là tuỳ tiện, theo ý chí chủ quan của những người lãnh
đạo ủng hộ chủ nghĩa Mác-Lênin trên đầu môi chót lưỡi, nhưng lại đi ngược lại
chủ nghĩa Mác-Lênin trong thực tiễn và đến nay đã bộc lộ sự phản bội chủ nghĩa
Mác-Lênin.
Nếu như John Maynar Keynes được coi là một trong những nhà kinh tế học
lỗi lạc nhất thế kỷ 20 và ý nghĩa công trình của ông còn chưa được đánh giá hết,
và các nhà kinh tế tư sản luôn luôn nhấn mạnh về sự khác biệt của Keynes với
Mác thì có thể nói là họ không thấy được rằng công trình của Keynes xuất phát
từ Mác, khi xã hội xuất hiện tạo phẩm vĩ mô.