Header Page 1 of 27.

Giải quyết vấn đề phân tầng xã hội ở thành
phố Hồ Chí Minh hiện nay theo tư tưởng
Hồ Chí Minh
Trần Bá Hiệp
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Đại học Quốc gia Hà Nội
Luận văn ThS. Khoa học chính trị: 60 31 02 04
Người hướng dẫn : GS.TS. Phùng Hữu Phú
Năm bảo vệ: 2013
79 tr .
Abstract. Luận văn góp phần hệ thống hóa, làm rõ những vấn đề lý luận về phân tầng
xã hội và thực tiễn phân tầng xã hội ở thành phố Hồ Chí Minh hiện nay. Thông qua
việc tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về công bằng và bình đẳng xã hội, đưa ra một số
kiến nghị và giải pháp nhằm góp phần hạn chế tình trạng phân tầng xã hội, phân hóa
giàu nghèo ở thành phố Hồ Chí Minh hiện nay.
Keywords.Tư tưởng Hồ Chí Minh; Phân tầng xã hội

Content.
1. Tính cấp thiết của đề tài
Công cuộc đổi mới hơn 2 thập kỷ qua đã làm thay đổi căn bản diện mạo đời
sống kinh tế - xã hội ở nước ta. Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa sản phẩm của đổi mới đã phát huy hiệu quả của nó ở tốc độ tăng trưởng kinh tế cao và
ổn định cùng với việc nâng cao mức sống của hầu hết các tầng lớp dân cư. Bên cạnh
đó, kinh tế thị trường cũng làm nảy sinh không ít những hệ lụy xã hội mà chúng ta
đang phải tập trung giải quyết, một trong các hệ lụy đó là sự phân tầng xã hội. Phân
tầng xã hội là một sản phẩm “tự nhiên” của quá trình vận động lịch sử xã hội loài
người, trong từng thời kỳ lịch sử mức độ và tính chất phân tầng có những biểu hiện
khác nhau cơ bản. Bởi vậy, một mặt chúng ta thừa nhận nó như là một yếu tố khách

Footer Page 1 of 27.


tâm kinh tế, chính trị trọng điểm của cả nước. Sự phát triển vượt bậc trên lĩnh vực kinh
tế - xã hội của Thành phố cũng để lại những hệ quả không mong muốn, đó là thực trạng

Footer Page 2 of 27.


Header Page 3 of 27.

phân tầng xã hội, phân hóa giàu nghèo đang diễn ra ngày càng mạnh mẽ và phức tạp.
Đồng thời nó đang và sẽ xuất hiện những nguy cơ gia tăng bất bình đẳng xã hội trên địa
bàn. Để thực hiện thắng lợi những mục tiêu chung của cả nước, Đảng bộ và các cấp
chính quyền thành phố Hồ Chí Minh đã có nhiều chủ trương, chính sách, giải pháp
nhằm hạn chế hiện tượng phân tầng xã hội. Việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn
đề công bằng và bình đẳng xã hội cũng là một giải pháp góp phần vào việc xây dựng
một xã hội công bằng và bình đẳng ở thành phố Hồ Chi Minh.
Xuất phát từ thực tiễn của xã hội Việt Nam nói chung và trên địa bàn thành phố
Hồ Chí Minh nói riêng về tình trạng phân tầng xã hội, kéo theo những nguy cơ về bất
bình đẳng xã hội; trên cơ sở những giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc của chủ nghĩa
Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề công bằng và bình đẳng xã hội chính là
những lý do cơ bản thôi thúc tôi chọn vấn đề “Giải quyết vấn đề phân tầng xã hội ở
thành phố Hồ Chí Minh hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh” để làm đề tài nghiên
cứu.
Với việc hoàn tất nghiên cứu đề tài này, tôi mong muốn được góp phần hệ thống
hóa những quan điểm, tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về vấn đề công bằng và bình
đẳng xã hội. Trên cơ sở tìm hiểu vấn đề phân tầng xã hội ở thành phố Hồ Chí Minh hiện
nay, một mặt nêu lên thực trạng, mặt khác tìm ra những cơ sở lý luận và thực tiễn trong
việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh góp phần giải quyết vấn đề phân tầng xã hội trên
địa bàn thành phố. Với mong muốn nhỏ nhoi rằng thành phố mang tên vị lãnh tụ kính
yêu của dân tộc trở thành một thành phố không chỉ dẫn đầu về kinh tế của cả nước mà
còn là nơi thể hiện tốt nhất khao khát của Hồ Chủ tịch lúc sinh thời: “độc lập dân tộc

“Diễn biến mức sống dân cư, phân hóa giàu nghèo và các giải pháp xóa đói giảm
nghèo trong quá trình chuyển đổi nền kinh tế Việt Nam, nhìn từ thực tiễn thành phố
Hồ Chí Minh”, Nxb. Lao động – Xã hội, năm 2001. Thành ủy thành phố Hồ Chí Minh:
“Tổng kết công tác chăm lo đồng bào nghèo ở thành phố Hồ Chí Minh”, Báo cáo tổng
kết năm 2000. Viện Kinh tế cũng đã công bố công trình nghiên cứu khoa học: Nghiên
cứu thực trạng phân hóa giàu nghèo tại thành phố Hồ Chí Minh, năm 1996. Ngoài ra
liên quan đến vấn đề còn có hàng loạt các công trình điều tra của Tổng cục Thống kê
đã được công bố,...
Các công trình nêu trên đã nghiên cứu, điều tra thực tiễn vấn đề phân tầng xã
hội, hoặc các phạm trù hẹp hơn như, phân hóa giàu nghèo, diễn biến mức sống dân cư.
Đồng thời, các công trình cũng đã có những giải pháp để giải quyết vấn đề phân hóa
giàu nghèo hay phân tầng xã hội. Tuy nhiên, nghiên cứu về vấn đề phân tầng xã hội,
các công trình trên nghiên cứu theo phương pháp xã hội học và tất nhiên những quan
Footer Page 4 of 27.


Header Page 5 of 27.

điểm hay giải pháp cũng di theo hướng này. Trong khi đó, hướng nghiên cứu của đề tài
này là sử dụng phương pháp nghiên cứu của ngành chính trị học từ những kết quả
nghiên cứu, điều tra xã hội học, mà cụ thể là lấy tư tưởng Hồ Chí Minh để làm cơ sở
giải quyết những vấn đề đặt ra từ thực tiễn phân tầng xã hội ở thành phố Hồ Chí Minh.
Thứ ba, liên quan đến các vấn đề: xây dựng xã hội công bằng, bình đẳng, hoặc
nghiên cứu về tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề công bằng và bình đẳng, có các công
trình nghiên cứu: Nguyễn Thị Nga với công trình “Quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và
công bằng xã hội ở Việt Nam thời kỳ đổi mới - vấn đề và giải pháp”, Nxb. Lý luận
chính trị, năm 2007. Đồng tác giả Đỗ Phú – Trần Tình có công trình: Tăng trưởng
kinh tế và công bằng xã hội, lý thuyết và thực tiễn ở thành phố Hồ Chí Minh, Nxb. Lao
Động, năm 2010. Tác giả Nguyễn Minh Hoàn với công trình “Công bằng xã hội trong
tiến bộ xã hội”, Nxb. Chính trị quốc gia, năm 2009. Phan Thanh Diễn với công trình

Thứ nhất, tìm hiểu và làm rõ khái niêm phân tầng xã hội, thực trạng phân tầng
xã hội hiện nay ở thành phố Hồ Chí Minh, qua đó chỉ ra nguy cơ về một tình trạng bất
bình đẳng xã hội đang đặt ra ở mức báo động trên địa bàn thành phố phát triển kinh tế
bậc nhất của Việt Nam.
Thứ hai, tổng hợp và phân tích những luận điểm, quan điểm cũng như tư tưởng
của Hồ Chí Minh về vấn đề công bằng và bình đẳng xã hội; vận dụng tư tưởng Hồ Chí
Minh giải quyết vấn đề phân tầng xã hội ở thành phố Hồ Chí Minh hiện nay.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
* Đối tượng nghiên cứu:
- Vấn đề phân tầng xã hội ở thành phố Hồ Chí Minh với những biểu hiện và
nguy cơ gia tăng tình trạng bất bình đẳng xã hội.
- Tư tưởng Hồ Chí Minh về công bằng và bình đẳng xã hội và việc vận dụng tư
tưởng của Người về việc giải quyết vấn đề phân tầng xã hội trên địa bàn Thành phố.
* Phạm vi nghiên cứu:
Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài tác giả xác định phạm vi như sau:
+ Về giới hạn phạm vi lý thuyết:
-

Góp phần làm rõ khái niệm phân tầng xã hội,

-

Góp phần làm rõ các quan niệm của Hồ Chí Minh về: công bằng và
bình đẳng xã hội.

+ Về giới hạn thời gian nghiên cứu (nghiên cứu vấn đề thực tiễn): Từ năm 2000
đến nay (nghiên cứu về vấn đề thực tiễn).

Footer Page 6 of 27.


quan đến lĩnh vực xã hội học nên đề tài chú trọng sử dụng phương pháp nghiên cứu xã
hội học – chính trị.
Footer Page 7 of 27.


Header Page 8 of 27.

6. Đóng góp của luận văn
Kết quả nghiên cứu của luận văn góp phần tìm hiểu thực trạng phân tầng xã hội
đang diễn ra ở thành phố Hồ Chí Minh hiện nay. Trên cơ sở tư tưởng Hồ Chí Minh về
vấn đề công bằng xã hội và bình đẳng xã hội, giải quyết vấn đề phân tầng xã hội ở
thành phố Hồ Chí Minh. Kết quả nghiên cứu của luận văn cũng góp phần vào việc
cung cấp nguồn tài liệu tham khảo cho việc giảng dạy bộ môn tư tưởng Hồ Chí Minh
và việc hoạch định, thực thi chính sách xã hội, an sinh xã hội trên địa bàn thành phố
Hồ Chí Minh.
7. Kết cấu của luận văn
Kết cấu của luận văn gồm phần mở đầu, 2 chương, 6 tiết, kết luận và danh mục
tài liệu tham khảo.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Nguyễn Thị Cẩm Anh (2010): An sinh xã hội ở Việt Nam - thực trạng và giải
pháp, Tạp chí Thương mại. Số 31, tr. 15-18.
2. Phạm Ngọc Anh (2009): Triết lý phát triển Hồ Chí Minh – Giá trị lý luận và thực
tiễn, Nxb. Chính trị quốc gia.
3. Chung Á – Nguyễn Đình Tấn, (1996): Nghiên cứu xã hội học, Nxb. Chính trị quốc
gia.
4. Ban chấp hành Đảng bộ thành phố Hồ Chí Minh (2010): Báo cáo Chính trị Đại hội
Đại biểu Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh lần thứ IX nhiệm kỳ 20102015.www.sggp.org.vn; link: www.sggp.org.vn/chinhtri/, Cập nhật ngày 05-102010.
5. Ban chỉ đạo XĐGN thành phố Hồ Chí Minh (2001): Tổng kết chương trình XĐGN
ở thành phố Hồ Chí Minh hàng năm (1998, 1999, 2000), Báo cáo.

Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
18. Đảng Cộng sản Việt Nam (2011): Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI
(2011), Nxb. Chính trị quốc gia – Sự thật, Hà Nội.
19. Đức Hạnh (2011): Kết quả và kinh nghiệm 18 năm thực hiện xoá đói giảm nghèo
thành phố Hồ Chí Minh, Tạp chí Lao động và xã hội. Số 415, tr. 40-42.
20. Nguyễn Thị Hằng – Lê Duy Đồng (2005): Phân phối và phân hóa giàu nghèo sau
20 năm đổi mới, Nxb. Lao động - Xã hội.

Footer Page 9 of 27.


Header Page 10 of 27.

21. Nguyễn Thị Hiên (2004): Nâng cao năng lực phát triển bền vững: bình đẳng giới
và giảm nghèo, Nxb. Lý luận chính trị.
22. Dương Phú Hiệp (1998): Phân hóa giàu nghèo ở một số quốc gia khu vực châu Á
Thái Bình Dương, Nxb. Khoa học Xã hội.
23. Nguyễn Minh Hoàn (2009): Công bằng xã hội trong tiến bộ xã hội, Nxb. Chính trị
quốc gia.
24. Đặng Ngọc Hoàng (2012): Lao động nhập cư ở thành phố Hồ Chí Minh hiện trạng
và những vấn đề đặt ra, Tạp chí Khoa học chính trị. Số 2, tr. 64-67.
25. Nguyễn Hoàng: Thành phố Hồ Chí Minh – Vài nét về tiềm năng và triển vọng phát
triển, tạp chí. Kinh tế dự báo, số: 10/1995.
26. Vũ Đình Hòe – Bùi Đình Phong (2010): Hồ Chí Minh với sự nghiệp độc lập dân
tộc và chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, Nxb. Chính trí quốc gia.
27. Lê Ngọc Hùng (2004): Xã hội học kinh tế, Nxb. Lý luận Chính trị, Hà Nội.
28. Vũ Tuấn Huy (2007): Một số vấn đề cơ bản của cơ cấu xã hội – giai cấp ở nước ta
hiện nay, Đề tài cấp Bộ, Hà Nội.
29. Trần Trọng Hướng: Lấy con người làm trọng tâm, một nguyên tắc xuyên suốt tư
tưởng Hồ Chí Minh, Tạp chí Tư tưởng văn hóa, số: 4/2004.

43. Hồ Chí Minh (1995), Toàn tập, Tập 9, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
44. Một số chính sách an sinh xã hội ở Việt Nam, Nxb. Lao động – Xã hội, Hà Nội,
2011.
45. Phạm Xuân Nam (2001): Triết lý về mối quan hệ giữa cái kinh tế và cái xã hội
trong phát triển, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội.
46. Nguyễn Thị Nga (2007): Quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội ở
Việt Nam thời kỳ đổi mới - vấn đề và giải pháp, Nxb. Lý luận chính trị.
47. Lê Du Phong (2000): Giải quyết phân hóa giàu nghèo ở các nước và Việt Nam,
Nxb, Nông nghiệp.
48. Bùi Đình Phong (2007): Vận dụng và phát triển sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh
trong sự nghiệp đổi mới, Nxb. Lao động, Hà Nội.
49. Đỗ Phú – Trần Tình (2010): Tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội, lý thuyết và
thực tiễn ở thành phố Hồ Chí Minh, Nxb. Lao Động.
50. Đỗ Nguyên Phương (1994): Sự phân tầng xã hội của nước ta trong giai đoạn hiện
nay, Hà Nội.
Footer Page 11 of 27.


Header Page 12 of 27.

51. Đỗ Nguyên Phương (2010): Cơ cấu xã hội Việt Nam và những vấn đề bức xúc
trong quá trình đổi mới, Nxb. Chính trị Quốc gia.
52. Nguyễn Đình Tấn (2004): Dân số học, Nxb. Chính trị Quốc gia.
53. Nguyễn Đình Tấn (2004): Giáo trình Xã hội học trong quản lý, Nxb. Lý luận
Chính trị.
54. Nguyễn Đình Tấn (2005): Cơ cấu xã hội và phân tầng xã hội, Nxb. Lý luận chính
trị.
55. Nguyễn Đình Tấn (chủ biên) (2010): Xu hướng phân tầng xã hội trong quá trình
phát triển kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
56. Tạ Ngọc Tấn (chủ biên) (2010): Một số vấn đề biến đổi cơ cấu xã hội Việt Nam

Tạp chí Khoa học ĐHSP TPHCM. Số 7, tr. 73-82.
68. Văn kiện Đảng về an sinh xã hội, Nxb. Chính trị quốc gia – Sự Thật, Hà Nội, 2011.
69. Nguyễn Thị Hải Vân (2011): Kinh nghiệm điều tiết tác động của đô thị hoá đến
vấn đề lao động, việc làm tại thành phố Hồ Chí Minh, Tạp chí Quản lý Nhà nước.
Số 191, tr. 57-60.

Footer Page 13 of 27.