i


MỤC LỤC
MỤC LỤC......................................................................................................ii
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT.....................................................................x
DANH MỤC BẢNG.....................................................................................xi
DANH MỤC SƠ ĐỒ..................................................................................xiii
DANH MỤC HỘP......................................................................................xiii
TRÍCH YẾU LUẬN VĂN.............................................................................x
PHẦN 1. MỞ ĐẦU........................................................................................1
1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI..........................................................1
1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU...................................................................3
1.2.1. Mục tiêu chung.....................................................................................3
1.2.2. Mục tiêu cụ thể.....................................................................................3
1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU......................................................................3
1.4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHAM VI NGHIÊN CỨU.......................................3
1.4.1. Đối tương nghiên cứu..........................................................................3
1.4.2. Phạm vi nghiên cứu.............................................................................4
1.4.2.1. Phạm vi về nội dung.........................................................................4
1.4.2.2. Phạm vi về không gian.....................................................................4
1.4.2.3. Phạm vi về thời gian.........................................................................4
1.5. Ý NGHĨA KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI..................................................4
2.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN...................................................................................5
2.1.1. Các khái niệm.......................................................................................5
2.1.1.1. Khái niệm về phát triển....................................................................5
2.1.1.2. Khái niệm về du lịch.........................................................................6
2.1.1.3. Khái niệm cộng đồng........................................................................7
2.1.1.4. Khái niệm du lịch cộng đồng...........................................................8
2.1.1.5. Khái niệm phát triển du lịch cộng đồng.......................................10
2.1.2. Vai trò, đặc điểm và nguyên tắc phát triển du lịch cộng đồng.......11

2.2.2. Kinh nghiệm phát triển du lịch cộng đồng ở Việt Nam..................24
2.2.2.1. Phát triển DLCĐ tại bản Lác, huyện Mai Châu, tỉnh Hoà Bình 24
2.2.2.2. Mô hình phát triển du lịch cộng đồng tại Sapa, tỉnh Lào Cai.....25
2.2.3. Bài học kinh nghiệm rút ra từ mô hình phát triển du lịch cộng

iii


đồng.............................................................................................................. 26
PHẦN 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU..............................................31
3.1. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU...............................................31
3.1.1. Điều kiện tự nhiên của huyện Mộc Châu.........................................31
3.1.1.1. Vị trí địa lý.......................................................................................31
3.1.1.2. Địa hình...........................................................................................31
3.1.1.3. Khí hậu, thủy văn...........................................................................32
3.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội..................................................................32
3.1.2.1. Đất đai..............................................................................................32
3.1.2.2. Dân số, lao động..............................................................................34
3.1.2.4. Cơ sở hạ tầng...................................................................................40
3.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU........................................................41
3.2.1. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu................................................41
3.2.2. Phương pháp thu thập thông tin......................................................42
3.2.2.1. Thông tin thứ cấp............................................................................42
3.2.2.2. Thông tin sơ cấp..............................................................................42
Tiêu chí chọn mẫu điều tra: Chọn mẫu mang tính đại diện cho vấn đề
nghiên cứu tại hai điểm gồm có: Hộ dân tham gia làm DLCĐ; hộ dân
không tham gia làm DLCĐ và khách du lịch...........................................42
- Các hộ dân tham gia làm DLCĐ tập trung chủ yếu tại hai bản: Bản
Áng xã Đông Sang và bản Giọi - xã Tân Lập, trong đó số hộ dân đăng
ký tham gia làm DLCĐ do Ban quản lý du lịch huyện quản lý tại bản

PHẦN 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN..........................46
4.1. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG TẠI
HUYỆN MỘC CHÂU, TỈNH SƠN LA.....................................................46
4.1.1. Tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng tại huyện Mộc Châu.......46
4.1.1.1 Tiềm năng du lịch tự nhiên.............................................................46
4.1.1.2. Tiềm năng du lịch nhân văn...........................................................52
a. Dân cư – dân tộc......................................................................................52
b. Các làng nghề truyền thống....................................................................53
c. Các lễ hội truyền thống...........................................................................53
d. Các tài nguyên nhân văn khác...............................................................54
a. Tiềm năng du lịch cộng đồng tại bản Áng, xã Đông Sang....................54
b. Tiềm năng du lịch cộng đồng tại bản Dọi, xã Tân Lập........................56
4.1.2. Thực trạng quy hoạch du lịch cộng đồng tại huyện Mộc Châu.....57

v


4.1.2.1. Định hướng quy hoạch phát triển du lịch huyện Mộc Châu.......57
4.1.2.2. Đánh giá của hộ về quy hoạch, cơ cấu tổ chức phát triển du lịch
cộng đồng huyện Mộc Châu.......................................................................61
4.1.3. Thực trạng tổ chức đầu tư, huy động vốn đầu tư phát triển du lịch
cộng đồng tại huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La...........................................64
Cụ thể hóa Chỉ thị số 12/CT-UBND ngày 03/7/2015 của UBND tỉnh về
đẩy mạnh phát triển du lịch tỉnh Sơn La, nhiều chương trình dự án đầu
tư phát triển du lịch Sơn La đang được triển khai và đẩy nhanh tiến độ,
mở ra hướng phát triển cho “ngành công nghiệp không khói” tỉnh nhà.
Đối với khu du lịch quốc gia Mộc Châu, Ban Chỉ đạo đã ký hợp đồng
với Công ty Paris U (Cộng hòa Pháp) triển khai lập đồ án điều chỉnh
quy hoạch đô thị Mộc Châu, xây dựng quy chế quản lý..........................64
4.1.4. Thực trạng cơ sở hạ tầng, tài nguyên du lịch phục vụ cho phát

Trước tình trạng luôn phải đối mặt với nhiều yếu tố tác động trong phát
triển du lịch cộng đồng thì các hộ nông dân cần phải có những quyết
định phù hợp, kịp thời để hạn chế các tác động tiêu cực gây ra. Trong
quá trình ra quyết định, người nông dân chịụ ảnh hưởng của nhiều yếu
tố như: Điều kiện kinh tế - xã hội; chính sách phát triển du lịch; khả
năng cung ứng nhu cầu dịch vụ; yếu tố con người và mức độ liên kết
giữa các ngành liên quan............................................................................90
4.2.1. Điều kiện kinh tế - xã hội..................................................................90
4.2.2. Chính sách phát triển du lịch...........................................................91
4.2.3. Khả năng cung ứng dịch vụ..............................................................92
4.2.4. Yếu tố con người................................................................................93
4.2.5. Mức độ liên kết giữa các ngành liên quan.......................................95
* Đánh giá chung về các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển du lịch cộng
đồng tại huyện Mộc Châu:.........................................................................96
Qua nghiên cứu phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới phát triển du lịch và
đánh giá của các hộ dân về mức độ quan trọng của các yếu tố tới phát
triển du lịch co thể thấy được yếu tố con người được đánh giá có ảnh
hưởng nhiều nhất và quan trọng nhất trong phát triển du lịch cộng đồng
tại Mộc Châu...............................................................................................96
ĐVT: %.........................................................................................................96
4.3. MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG
ĐỒNG TẠI HUYỆN MỘC CHÂU, TỈNH SƠN LA................................97
4.3.1. Một số giải pháp đẩy mạnh phát triển du lịch cho đối tượng tham

vii


gia là Nhà nước............................................................................................97
4.3.1.1. Về cơ chế chính sách.......................................................................97
4.3.1.2. Quy hoạch đầu tư cơ sở hạ tầng du lịch cộng đồng.....................97


TÀI LIỆU THAM KHẢO.........................................................................109
PHỤ LỤC...................................................................................................112
PHỤ LỤC 1. PHIẾU THU THẬP THÔNG TIN HỘ LÀM DU LỊCH..112

ix


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
Từ viết tắt
BQ
CC
CHDCND
DL
DLCĐ
DT
GTSX
Ha
HĐND
IUOTO

Nghĩa đầy đủ
Bình quân
Cơ cấu
Cộng hòa dân chủ nhân dân
Du lịch
Du lịch cộng đồng
Diện tích
Giá trị sản xuất
Héc ta


DANH MỤC BẢNG
Bảng 3.1. Tình hình sử dụng đất huyện Mộc Châu qua các năm 2014 - 2016................
Bảng 3.2. Tình hình dân số và lao động huyện Mộc Châu qua các năm 2014 –
2016..............................................................................................................
Bảng 3.3. Giá trị sản xuất các ngành của huyện Mộc Châu qua các năm 2014 –
2016..............................................................................................................
Bảng 3.4. Số lượng mẫu điều tra.....................................................................................
Bảng 4.1. Dự án đầu tư cơ sở vật chất kỹ thuật, hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng
tại các bản du lịch cộng đồng huyện Mộc Châu...........................................
Nguồn: UBND huyện Mộc Châu (2017).........................................................................
Nguồn: UBND huyện Mộc Châu (2017).........................................................................
Bảng 4.2. Đánh giá của người dân và cán bộ về quy hoạch phát triển du lịch cộng
đồng huyện Mộc Châu..................................................................................
Bảng 4.3. Đánh giá của người dân tại điểm nghiên cứu về quy hoạch phát triển du
lịch cộng đồng trên địa bàn...........................................................................
Bảng 4.4. Đánh giá của khách du lịch về hệ thống giao thông tại huyện Mộc
Châu, tỉnh Sơn La.........................................................................................
Bảng 4.5. Đánh giá của hộ dân về hệ thống giao thông tại địa bàn................................
Bảng 4.6. Đánh giá của hộ dân làm du lịch cộng đồng về hệ thống giao thông tại
điểm nghiên cứu...........................................................................................
Bảng 4.7. Đánh giá của khách du lịch về hệ thống cấp thoát nước.................................
Bảng 4.8. Đánh giá của hộ dân về hệ thống cấp nước tại địa phương............................
Bảng 4.9. Đánh giá của hộ dân làm du lịch cộng đồng về hệ thống cấp nước tại địa
phương..........................................................................................................
Bảng 4.10. Đánh giá của khách du lịch về hệ thống điện...............................................
Bảng 4.11. Đánh giá của hộ dân về hệ thống cấp điện tại...............................................
địa phương 71
Bảng 4.12. Đánh giá của hộ dân làm du lịch cộng đồng về hệ thống cấp điện tại
địa phương....................................................................................................

Bảng 4.25. Trình độ văn hóa của hộ................................................................................
Bảng 4.26. Đánh giá mức độ ảnh hưởng của các yếu tố tới phát triển du lịch cộng
đồng tại Mộc Châu.......................................................................................
Bảng 4.26. Đánh giá mức độ ảnh hưởng của các yếu tố tới phát triển du lịch cộng
đồng tại Mộc Châu.....................................Error: Reference source not found

xii


DANH MỤC SƠ ĐỒ
Sơ đồ 4.1.

Cơ cấu tổ chức quản lý và các hoạt động của hoạt động du
lịch cộng đồng....................................Error: Reference source not found

Sơ đồ 4.2.

Các hoạt động du lịch phục vụ khách du lịch cộng đồng...............Error:
Reference source not found

DANH MỤC HỘP
Bảng 4.15. Đánh giá của khách du lịch về giá cả dịch vụ du lịch cộng
đồng tại huyện Mộc Châu..........................................................................76
Bảng 4.16. Đánh giá của khách du lịch về số lượng cảnh quan, sản phẩm
du lịch cộng đồng tại huyện Mộc Châu.....................................................77
Bảng 4.17. Đánh giá của khách du lịch về công tác quản lý du lịch tại
huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La...................................................................81
Bảng 4.18. Nhận định của hộ đang làm du lịch về vai trò của ban quản lý
trong phát triển du lịch cộng đồng trên địa bàn huyện Mộc Châu.........82
Bảng 4.19. Nhận định của du khách về vai trò của ban quản lý trong

4. Cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
5. Kết quả nghiên cứu chính
Nằm ở độ cao 1.050m so với mặt nước biển, Mộc Châu là cao nguyên lớn trải dài
khoảng 80km, rộng 25km với 1600ha đồng cỏ, là nơi tập trung nhiều nhất tài nguyên du
lịch của Sơn La và vùng núi Tây Bắc - Bắc Bộ. Khí hậu là tài nguyên du lịch đặc biệt có
tính đặc thù của Mộc Châu. Ở giữa cao nguyên Mộc Châu là một vùng tiểu khí hậu với
mùa hè mát mẻ có nhiệt độ trung bình là 18ºC và mùa đông khô ráo hơn các vùng khác.
Tuy nhiên, loại hình du lịch cộng đồng tại huyện Mộc Châu thời gian qua, mới được tổ
chức chủ yếu mang tính tự phát tại một số xã ở Mộc Châu, chưa được tổ chức định
hướng một cách bài bản, khoa học và nhất là yếu tố môi trường chưa được chú ý, làm
giảm đi sự hấp dẫn của loại hình du lịch khám phá. Xuất phát từ những vấn đề lý luận
và thực tiễn như trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Phát triển du lịch cộng
đồng tại huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La”.
Đề tài có mục tiêu chung là trên cơ sở đánh giá thực trạng phát triển du lịch cộng
đồng tại tại huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La; từ đó đề xuất các giải pháp nhằm đẩy mạnh
phát triển du lịch cộng đồng tại huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La. Để thực hiện được mục
tiêu chung đề tài có một số mục tiêu cụ thể như: Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn
về phát triển du lịch cộng đồng; Đánh giá thực trạng phát triển du lịch cộng đồng tại
huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La; Phân tích những yếu tố ảnh hưởng đến phát triển du lịch
cộng đồng tại huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La; Đề xuất một số giải pháp nhằm đẩy mạnh
phát triển du lịch cộng đồng tại huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La. Đề tài có hệ thống hóa
một số lý luận về phát triển, phát triển du lịch cộng đồng. Đề tài có sử dụng một số
phương pháp phân tích như: Phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh,
phương pháp phân tổ thống kê.
Qua nghiên cứu đề tài đạt được một số kết quả như sau: Hệ thống giao thông
đường bộ của Mộc Châu khá phát triển, mạng lưới đường ô tô đến được 100% số xã.
Ngoài ra, còn có Quốc lộ 43 nối trung tâm thị trấn Mộc Châu với CHDCND Lào qua

x


nghiệp gia tăng… thì ngành du lịch vẫn giữ được vai trò quan trọng trong việc
duy trì, tạo động lực thúc đẩy quá trình phục hồi nền kinh tế các quốc gia. Có
những thời điểm nhiều ngành kinh tế phải đối mặt với những khó khăn về tiêu
dùng trong nước thì du lịch không những trực tiếp mang lại doanh thu từ xuất
khẩu, mà còn gián tiếp tác động đáng kể thông qua chuỗi giá trị to lớn của ngành.
Thực tế cho thấy, lượng khách quốc tế bị giảm mạnh ba lần vào các thời điểm:
năm 2001 (giảm 0,4%) sau sự kiện 11/9, năm 2003 (giảm 1,6%) khi dịch SARS
hoành hành và năm 2009 (giảm 3,8%) khi xảy ra suy thoái kinh tế thế giới
(Nguyễn Văn Lưu, 2006). Điều quan trọng hơn là sau những thời điểm đó, nhu
cầu du lịch tăng trưởng trở lại mạnh mẽ hơn, có thể nói, nếu trong những thời
điểm bình thường du lịch có vai trò quan trọng, thì trong thời điểm khủng hoảng
du lịch có vai trò sống còn.
Du lịch không chỉ là một ngành kinh tế mà “Du lịch là một hoạt động cốt
yếu của con người và của xã hội hiện đại, bởi một lẽ du lịch đã trở thành một
hình thức quan trọng trong việc sử dụng thời gian nhàn rỗi của con người đồng
thời là phương tiện giao lưu trong các mối quan hệ giữa con người với con
người” (tuyên bố La Hay về du lịch, năm?). Nhu cầu của con người không chỉ
dừng lại ăn ngon, mặc đẹp mà nhu cầu được nghỉ dưỡng ngày càng được quan
tâm, ngoài phong cảnh thiên nhiên, các gói khuyến mại hấp dẫn thì sự ổn định về
chính trị cũng được coi là ưu tiên khi chọn điểm đến du lịch ở Việt Nam.
Theo số liệu điều tra của Tổ chức du lịch thế giới thì ngày nay có trên 80% số
khách đi du lịch nhằm mục đích hưởng thụ các giá trị văn hoá độc đáo và khác biệt
với nền văn hoá của dân tộc họ (Nguyễn Ngọc Thơ, 2015). Họ muốn được xem và
hưởng thụ những giá trị văn hoá giàu bản sắc, đích thực, sống động trong cuộc sống
hàng ngày của người dân địa phương. Các hoạt động văn hoá sống động như phiên
chợ, cảnh làm ruộng bậc thang, lễ cưới, sinh hoạt ở từng gia đình, sản xuất đồ rèn,
thêu dệt thổ cẩm, v.v., luôn thu hút du khách. Từ nhu cầu trên, tạo điều kiện cho loại
hình du lịch cộng đồng ngày càng phát triển so với các loại hình du lịch khác.

1

mới được tổ chức chủ yếu mang tính tự phát tại một số xã ở Mộc Châu, chưa
được tổ chức định hướng một cách bài bản, khoa học và nhất là yếu tố môi
trường chưa được chú ý, làm giảm đi sự hấp dẫn của loại hình du lịch khám phá.
Xuất phát từ những vấn đề lý luận và thực tiễn như trên, chúng tôi tiến hành
nghiên cứu đề tài: “Phát triển du lịch cộng đồng tại huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La”.

2


1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
1.2.1. Mục tiêu chung
Trên cơ sở đánh giá thực trạng phát triển du lịch cộng đồng tại tại huyện
Mộc Châu, tỉnh Sơn La; từ đó đề xuất các giải pháp nhằm đẩy mạnh phát triển du
lịch cộng đồng tại huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La.
1.2.2. Mục tiêu cụ thể
(1) Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển du lịch cộng đồng;
(2) Đánh giá thực trạng phát triển du lịch cộng đồng tại huyện Mộc Châu,
tỉnh Sơn La;
(3) Phân tích những yếu tố ảnh hưởng đến phát triển du lịch cộng đồng tại
huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La;
(4) Đề xuất một số giải pháp nhằm đẩy mạnh phát triển du lịch cộng đồng
tại huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La.
1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
(1) Du lịch cộng đồng là gì? Phát triển du lịch cộng đồng gồm những nội
dung gì?
(2) Kinh nghiệm phát triển du lịch cộng đồng trên thế giới và Việt Nam
như thế nào?
(3) Thực trạng phát triển du lịch cộng đồng của huyện Mộc Châu, tỉnh
Sơn La trong những năm qua ra sao?
(4) Những yếu tố nào ảnh hưởng đến phát triển du lịch cộng đồng tại

văn đã tổng hợp các bài học kinh nghiệm trong phát triển du lịch cộng đồng trên
thế giới và ở một số địa phương của Việt Nam, làm bài học cho vùng nghiên cứu.
Luận văn đã đánh giá được thực trạng phát triển du lịch cộng đồng tại
huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La; đã tiến hành phân tích những tiềm năng du lịch
gắn với những giá trị cộng đồng, làm căn cứ cho phát triển du lịch cộng đồng
Luận văn cũng tiến hành phân tích những yếu tố ảnh hưởng đến phát triển du
lịch cộng đồng tại huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La, trong đó các yếu tố ảnh hưởng chủ
yếu đến phát triển du lịch cộng đồng tại huyện Mộc Châu, gồm có: (i) Điều kiện kinh
tế - xã hội; (ii) Chính sách phát triển du lịch; (iii) Khả năng cung ứng nhu cầu dịch vụ;
(iv) Yếu tố con người; và (v) Mức độ liên kết giữa các ngành liên quan.

Trên cơ sở đánh giá thực trạng và phân tích các yếu tố ảnh hưởng,
luận văn đã đề xuất một số giải pháp nhằm đẩy mạnh phát triển du lịch
cộng đồng tại huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La.

4


PHẦN 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
2.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN
2.1.1. Các khái niệm
2.1.1.1. Khái niệm về phát triển
Trong lịch sử triết học, quan điểm siêu hình xem sự phát triển chỉ là sự
tăng giảm thuần túy về lượng, không có sự thay đổi về chất của sự vật; đồng thời,
nó cũng xem sự phát triển là quá trình tiến lên liên tục, không trải qua những
bước quanh co phức tạp.
Đối lập với quan điểm siêu hình, trong phép biện chứng khái niệm phát
triển dùng để chỉ quá trình vận động theo khuynh hướng đi từ thấp đến cao, từ
kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn. Như vậy, khái niệm phát triển không đồng
nhất với khái niệm vận động nói chung; đó không phải là sự biến đổi tăng lên

Official Travel Organization) ban đầu khái niệm du lịch chỉ được hiểu đơn thuần
là hoạt động của cá nhân, của nhóm người muốn di chuyển, rời khỏi nơi mình
đang sinh sống một thời gian ngắn đến một vùng khác để nghỉ ngơi, giải trí. Sau
này đi đến thống nhất, tất cả các hoạt động di chuyển của con người ở trong hay
ngoài nước trừ việc đi di cư, tìm việc làm hay xâm lược đề có ý nghĩa là du lịch.
Theo Tổ chức du lịch thế giới (World Tourism Organization) thì: Du lịch
bao gồm tất cả mọi hoạt động của những người du hành tạm trú với mục đích
tham quan, khám phá và tìm hiểu, trải nghiệm hoặc với mục đích nghỉ ngơi, giải
trí, thư giãn cũng như mục đích hành nghề và những mục đích khác nữa trong
thời gian liên tục nhưng không quá một năm ở bên ngoài môi trường sống định
cư nhưng loại trừ các du hành mà có mục đích chính là kiếm tiền.
Theo I. I. Pirogionic (1985): Du lịch là một dạng hoạt động của dân cư
trong thời gian rỗi liên quan với sự di chuyển và lưu lại tạm thời bên ngoài nơi cư
trú thường xuyên nhằm nghỉ ngơi, chữa bệnh, phát triển thể chất và tinh thần,
nâng cao trình độ nhận thức văn hóa hoặc thể thao kèm theo việc tiêu thụ những
giá trị về tự nhiên, kinh tế và văn hóa.
Theo Điều 4, Chương I, Luật du lịch Việt Nam năm 2005, ban hành ngày
14/6/2005: Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người
ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm
hiểu, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định.
Như vậy, du lịch là một khái niệm bao hàm nội dung kép. Du lịch vừa
mang ý nghĩa thông thường là việc di chuyển, đi lại của con người với mục đích
giải trí, nghỉ ngơi nhằm thoả mãn nhu cầu của con người. Mặt khác du lịch được
nhìn nhận dưới góc độ khác: là hoạt động gắn liền với kết quả kinh tế (sản xuất,
tiêu thụ) do chính nó tạo ra, là hiện tượng kinh tế - xã hội.

6


2.1.1.3. Khái niệm cộng đồng

hội cơ bản là gia đình, làng hay một nhóm xã hội nào đó có những đặc tính xã
hội chung về lứa tuổi, giới tính, nghề nghiệp, thân phận xã hội như nhóm

7


những người lái xa taxi, nhóm người khiếm thị,...
Khái niệm cộng đồng bao gồm các thực thể xã hội có cơ cấu tổ chức chặt
chẽ cho đến các tổ chức ít có cấu trúc chặt chẽ, là một nhóm xã hội có lúc khá
phân tán, được liên kết bằng lợi ích chung trong một không gian tạm thời, dài
hay ngắn như phong trào quần chúng, công chúng, khán giả, đám đông,...
Bên cạnh đó, còn có một cách nhìn nhận khác, coi cộng đồng như một đặc
thù chỉ có ở nền văn minh con người, ở đó con người hợp tác với nhau nhờ
những lợi ích chung.
2.1.1.4. Khái niệm du lịch cộng đồng
Thuật ngữ “Du lịch dựa vào cộng đồng” xuất phát từ hình thức du lịch
làng bản từ những năm 1970 ở các nước thuộc khu vực châu Âu, châu Mỹ và
châu Úc. Khách du lịch tham quan các làng bản, tìm hiểu về phong tục tập quán,
cuộc sống hoang dã, lễ hội, cũng có thể là một vài khách muốn khám phá hệ sinh
thái đa dạng, địa hình hiểm trở, nhiều núi cao vực sâu nhưng lại thưa thớt dân cư,
các điều kiện sinh hoạt đi lại và hỗ trợ rất khó khăn, nhất là đối với khách tham
quan. Những lúc như vậy, những khách này rất cần có sự trợ giúp như dẫn đường
để tránh lạc, nơi ở qua đêm, ăn uống đã được người dân bản xứ tạo điều kiện
giúp đỡ, cung cấp các dịch vụ; lúc đó, khách du lịch thường gọi là chuyến du lịch
có sự hỗ trợ của người bản xứ – đây là tiền đề cho phát triển loại hình du lịch dựa
vào cộng đồng.
Trên quan niệm nhấn mạnh đến vai trò chính của người dân địa phương
trong vấn đề phát triển du lịch ngay trên địa bàn họ quản lý, nhà nghiên cứu
Nicole Hausle và Wollfgang Strasdas đưa ra khái niệm: “Du lịch cộng đồng là
một hình thái du lịch trong đó chủ yếu là người dân địa phương đứng ra phát

động du lịch và thu được các lợi ích kinh tế - xã hội, chịu trách nhiệm bảo vệ tài
nguyên thiên nhiên, môi trường và văn hóa địa phương.
Trên thực tế, nhiều tài nguyên sinh thái và văn hóa quý báu của thế giới
tồn tại trong trạng thái bị đe dọa, các cộng đồng cư dân bản địa đang rất dễ bị tổn
thương. Du lịch cộng đồng là một hình thức du lịch sinh thái - văn hóa trong đó
nhấn mạnh sự phát triển của cộng đồng địa phương và cho phép người dân có
quyền tham gia và kiểm soát lớn hơn đối với sự vận hành và phát triển du lịch tại
địa phương, đề cao yếu tố giáo dục, nâng cao ý thức con người trong vấn đề bảo
vệ, bảo tồn thiên nhiên và bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa do con người
tạo ra đồng thời họ cũng là lực lượng chia sẻ nhiều lợi ích hơn từ hoạt động du
lịch. Du lịch cộng đồng nên tăng cường sử dụng bền vững và trách nhiệm tập thể,
nhưng nó cũng bao gồm các sáng kiến cá nhân trong cộng đồng hướng đến việc
quản lý các nguồn tài nguyên sao cho các nhu cầu kinh tế xã hội đều được thỏa
mãn trong khi vẫn duy trì được bản sắc văn hóa, các đặc điểm sinh thái, sự đa
dạng sinh học và hệ thống hỗ trợ đời sống.
DLCĐ được phân biệt với loại hình du lịch có tổ chức khác chủ yếu qua

9