TR

I H C THÁI NGUYÊN
NG
I H C NÔNG LÂM

NGUY N V N ANH

NGHIÊN C U M T S
C I M LÂM H C C A LOÀI CÂY
S N M T (Madhuca pasquieri) ,T I V
N QU C GIA PÙ MÁT T NH NGH AN

KHÓA LU N T T NGHI P

H ào t o
Chuyên ngành
Khoa
Khoá h c

: Chính quy
: Lâm nghi p
: Lâm nghi p
: 2011 - 2015

Thái Nguyên - 2015

IH C


TR

Thái Nguyên - 2015


i

L I CAM OAN

Tôi xin cam oan khóa lu n này do chính tôi th c hi n d
d n khoa h c c a TS. H

is h

ng

NG C S N

Các s li u k t qu nghiên c u trong khóa lu n c a tôi hoàn toàn trung
th c và ch a h công b ho c s d ng

b o v h c v nào.

Các thông tin, tài li u trình bày trong khóa lu n này ã

c ch rõ

ngu n g c.
N u sai tôi xin hoàn toàn ch u trách nhi m.
Thái Nguyên, tháng..…n m 2015
Xác nh n c a
giáo viên h

giáo khoa Lâm Nghi p ã t o i u ki n, quan tâm, giúp
trình h c t p và rèn luy n t i tr

ng d n TS.H

th c hi n

tôi trong su t quá

ng.

C ng nhân d p này, tôi xin
h

c bi t là các th y cô

c bày t lòng bi t sâu s c t i th y giáo

NG C S N ã t n tình h

ng d n tôi trong su t quá trình

tài. Tôi xin chân thành c m n V

n Qu c gia Pù Mát, các th y cô

giáo, b n bè, gia ình ã
Do h n ch v trình

ng viên giúp



iii

DANH M C CÁC B NG
B ng 2.1. S li u khí h u 4 tr m khí t
B ng 2.2. Các lo i
B ng 2.3. M t
B ng 2.4. Lao

ng th y v n VQG Pù Mát .............. 12

t trong vùng ................................................................ 15

và dân s các xã ............................................................... 17
ng và phân b lao

ng c a các xã..................................... 18

B ng 2.5. C s giáo d c phân theo huy n, tính
B ng 2.6. Tình hình

ng i n l

n n m 2004 .................... 19

i trên các xã .......................................... 20

B ng 2.7. C s y t n m 2004 phân theo huy n .......................................... 21
B ng 2.8. Gi


: (0452975-2099280)

thu c tuy n Cao V u ..................................................................... 40
B ng 4.6. H s t thành t ng cây cao ÔTC 02 t a

: (0455315-2104316)

thu c tuy n Cao V u ..................................................................... 41
B ng 4.7. H s t thành t ng cây cao ÔTC 03 t a

: (0455126-2104264)

thu c tuy n Cao V u ..................................................................... 42
B ng 4.8. H s t thành t ng cây cao ÔTC 04 t a

: (0452900-2099367)

thu c tuy n Tam ình - Tam H p. ................................................ 43
B ng 4.9. H s t thành t ng cây cao ÔTC 05 t a

: (0452867-2099321)

thu c tuy n Tam ình - Tam H p ................................................. 44
B ng 4.10. H s t thành t ng cây cao ÔTC 06 t a

: (0454548-2099233)

thu c tuy n Tam ình - Tam H p ................................................. 45



B ng 4.19. i u tra ô hình tròn 6 cây c a 3 OTC ......................................... 54


v

DANH M C CÁC HÌNH

Hình 2.1. B n

V

n Qu c Gia Pù Mát .................................................... 10

Hình 2.2. B n

hi n tr ng r ng V

n Qu c Gia Pù Mát ........................... 11

Hình 4.1: Hình thái thân cây S n m t ........................................................... 31
Hình 4.2: Hình thái v cây .......................................................................... 32
Hình 4.3: Hình thái cành, tán cây S n m t .................................................... 32
Hình 4.4: Hình thái lá cây............................................................................ 33
Hình 4.5: Hình thái hoa, qu ........................................................................ 34


vi

M CL C


2.1.2. Nghiên c u

c i m sinh thái h c ....................................................... 3

2.2.

Vi t Nam ............................................................................................. 5

2.2.1. Nghiên c u

c i m sinh h c loài cây................................................. 5

2.2.2. Nghiên c u

c i m sinh thái loài cây ................................................ 6

2.3. T ng quan v

i u ki n t nhiên, dân sinh, kinh t khu v c nghiên c u ........ 8

2.3.1. i u ki n t nhiên ................................................................................ 8
2.3.1.1. V trí
2.3.1.2.

a lý ........................................................................................ 8

a gi i hành chính ........................................................................... 9

2.3.1.3. Khí h u th y v n ............................................................................. 12

IT

V

n Qu c Gia Pù Mát .............................. 22

NG, N I DUNG VÀ PH

NG PHÁP

NGHIÊN C U ........................................................................................... 24
3.1.

it

3.1.1.

ng và ph m vi nghiên c u.......................................................... 24

it

ng nghiên c u ......................................................................... 24

3.3.2. Ph m vi nghiên c u ............................................................................ 24
3.2.

a i m và th i gian th c hi n ............................................................. 24

3.3. N i dung nghiên c u ............................................................................. 24
3.3.1.

ng pháp i u tra cây b i th m t

3.4.4. Ph

ng pháp i u tra nhóm loài cây i kèm. ...................................... 28

ng....................................... 25
i ............................................. 27


viii

3.4.5. l p tuy n

ti n hành ánh giá tác

ng con ng

i

n h th c v t khu

v c nghiên c u ............................................................................................. 29
Ph n 4: K T QU NGHIÊN C U VÀ TH O LU N ............................ 31
4.1.

c i m hình thái v t h u c a cây ....................................................... 31

4.1.1.


4.3. M t s

c i m c u trúc qu n xã th c v t n i loài cây S n m t phân b .... 40

4.3.1. C u trúc t thành và m t
4.3.2. T thành cây tái sinh

t ng cây cao ............................................ 40

khu v c Tam ình - Tam H p ....................... 50

4.3.2.1. C u trúc t ng th ............................................................................. 53
4.3.2.2. T thành nhóm loài cây i kèm ....................................................... 54
4.4. M t s gi i pháp b o t n và phát tri n loài S n m t............................... 55
Ph n 5: K T LU N VÀ KI N NGH ...................................................... 57
5.1. K t Lu n................................................................................................ 57
5.2. Ki n ngh ............................................................................................... 58
TÀI LI U THAM KH O
I. Ti ng Vi t
II. Tài li u d ch
III. Tài li u ti ng Anh


1

Ph n 1
M
1.1.

U


i núi tr c. chúng

c phân h ng

ch a b ng. Là cây g

c p EN A1a,c,d ã

c ghi trong

Vi t Nam (1996) v i c p ánh giá "bi t không chính xác" (B c K).

s n m t hi n ã

cb ov

m t s khu b o t n thiên nhiên và m t s v

n

qu c gia. Song c ng ch a th t an toàn vì v n b khai thác trái phép không có
k ho ch, và ang

ng tr

c nguy c ti t ch ng ngoài t nhiên n u không có

bi n pháp b o t n k p th i. Qua các k t qu


n Qu c Gia Pù Mát.

tài
c phân b c a S n m t t i V

n Qu c Gia Pù Mát:

+ Phân b theo ai cao.
+ Phân b theo
- Nghiên c u
+

a lý.
c i m lâm h c c a S n m t.

c i m hình thái và v t h u: thân, lá, hoa/nón qu .


2

+

c i m sinh thái bao g m: hoàn c nh r ng n i S n m t phân b ,

c i m c u trúc qu n xã th c v t r ng n i S n m t phân b (m t
thành, t ng th , th
+
ch t l

,t


1.4.1. Ý ngh a h c t p
- Áp d ng

c lý thuy t ã h c vào th c ti n và h c h i

c thêm nhi u

ki n th c b ích t bên ngoài tr ng h c.
- C ng c
ki n t t h n

c ki n th c c s c ng nh chuyên ngành, sau này có i u

ph c v công tác phát tri n ngành lâm nghi p n c nhà.

1.4.2. Ý ngh a trong nghiên c u khoa h c
- T o i u ki n cho sinh viên

c ti p xúc, làm quen v i th c t công

tác nghiên c u khoa h c.
- Góp ph n hoàn ch nh d li u khoa h c v vi c nghiên c u chuyên sâu
loài cây quý hi m S n m t.
- Là c s khoa h c

l a ch n các gi i pháp b o t n và phát tri n S n m t.

1.4.3. Ý ngh a th c ti n
- Trên c s vi c nghiên c u phân b và

c i m hình thái

ây là b

c

u tiên, làm

ti n

cho các môn khoa h c khác liên quan. Có r t nhiêu công trình liên

quan

n hình thái và phân lo i các loài cây.
Nga, t 1928

n 1932

c xem là th i k m

u cho th i k

nghiên c u h th c v t c th . Tolmachop A.I. cho r ng “Ch c n i u tra
trên m t di n tích

l n

có th bao chùm


c tr ng v t h u c a t ng loài, nhóm loài.

2.1.2. Nghiên c u

c i m sinh thái h c

Vi c nghiên c u

c i m sinh h c, sinh thái c a loài làm c s

bi n pháp k thu t lâm sinh tác
kinh doanh r ng r t

xu t

ng phù h p nh m nâng cao hi u qu trong

c các nhà khoa h c quan tâm nghiên c u. Theo ó,

các lý thuy t v h sinh thái, c u trúc, tái sinh r ng
trong nghiên c u

c i m v chu k

c i m c a 1 loài c th nào ó.

c v n d ng tri t


4

ó là s xu t hi n m t th h cây con c a nh ng loài cây g
hoàn c nh r ng. Hi u qu c a tái sinh r ng
thành loài, c u trúc tu i, ch t l

ng cây con,

c xác

nh ng n i còn
nh b i m t

c i m tái sinh ph bi n

i ó là tái sinh phân tán liên t c và tái sinh v t.

Baur G.N (1962) [22] cho r ng, trong r ng nhi t
sáng ã làm nh h
thì nh h

ng ó th

cây trên m t

, t

c i m phân b .

Vansteenis (1956) [21] ã nghiên c u hai
c a r ng nhi t


s ng. Nghiên c u c u trúc r ng

bi t

c a qu n xã, t

xu t các bi n pháp k thu t tác

Hi n t

ó có c s

ng

c nh ng m i quan h sinh thái bên trong

ng thành t ng là m t trong nh ng

hình thái c a qu n th th c v t và là c s

ng phù h p.

c tr ng c b n v c u trúc

t o nên c u trúc t ng th .


5

Nh v y, v i các công trình nghiên c u v lý thuy t sinh thái, tái sinh,


Loureiro và “Flore Forestière de la Cochinchine” c a Pierre, thì t

u nh ng n m

u th k 20 ã xu t hi n m t công trình n i ti ng, là n n t ng cho vi c nghiên
c u v hình thái phân lo i th c v t, ó là B th c v t chí

ông D

ng do H.

Lecomte ch biên (1907-1952)[1]. Trong công trình này, các tác gi ng
pháp ã thu m u,

i

nh tên và l p khóa mô t các loài th c v t b c cao có

m ch trên toàn b lãnh th

ông D

ng, trong ó h th c v t Vi t Nam có

7004 loài, 1850 chi và 289 h .
i v i m i mi n có nh ng tác ph m l n khác nhau nh

mi n Nam


i u tra qui ho ch, 1971-1988)[3], Cây tài nguyên (Tr n

ình lý, 1993)[4],


6

Cây g kinh t
loài cây b n

Vi t Nam (Tr n H p & Nguy n B i Qu nh, 1993)[6], 100
a (Tr n H p & Hoàng Qu ng Hà, 1997)[7], Cây c có ích

Vi t Nam (Võ V n chi và Tr n H p, 1999)[4], Tài nguyên cây g Vi t Nam
(Tr n H p, 2002) [8], v.v... G n ây Vi n sinh thái và tài nguyên sinh v t
c ng ã xây d ng và biên so n

c 11 t p chuyên kh o

n h riêng bi t.

ây là nh ng tài li u vô cùng quý giá góp ph n vào vi c nghiên c u v th c
v t c a Vi t Nam.
2.2.2. Nghiên c u
n

c i m sinh thái loài cây

c ta, nghiên c u v


Vì - Hà Tây (c ), ngoài nh ng k t qu v các
nhiên, sinh tr
h

n

c i m hình thái, tái sinh t

ng và phân b c a loài, tác gi còn

ng v k thu t lâm sinh

n Qu c gia Ba

a ra m t s

nh

t o cây con t h t và tr ng r ng

i v i loài

V V n C n (1997) [2] ã ti n hành nghiên c u m t s

c i m

cây này.

sinh v t h c c a cây Chò ãi làm c s cho công tác t o gi ng tr ng r ng
V

t

c, tác gi

ã

a ra nhi u k t lu n, ngoài nh ng

c i m

v hình thái, v t h u, phân b , c u trúc và tái sinh t nhiên c a loài, tác gi
còn cho r ng phân b N-H và N-D
D1,3 có d ng ph
Lê Ph

u có m t

nh; t

ng quan gi a Hvn và

ng trình Logarit.

ng Tri u (2003) [14] ã nghiên c u m t s

h c c a loài Trai lý t i V
k t qu nghiên c u v

n Qu c gia Cúc Ph


a ra nh ng k thu t gây

i v i loài cây này.
Ly Meng Seang (2008) [17] ã nghiên c u m t s

c a r ng T ch tr ng

Kampong Cham Campuchia, ã k t lu n:

khác nhau: Phân b N-D1,3
phân b N-H th

c i m lâm h c

ng có

các tu i

u có d ng m t

các

tu i

nh l ch trái và nh n,

nh l ch ph i và nh n, phân b N-Dt

u có


i theo ai cao t 17

n 41 loài, v i các

loài u th là D anh, V i thu c r ng c a, Du sam,....
Hoàng V n Chúc (2009) [5] trong công trình “Nghiên c u m t s

c

i m tái sinh t nhiên loài V i thu c (Schima wallichii Choisy) trong các
tr ng thái r ng t nhiên ph c h i
ti t v

t nh B c Giang” ã mô t m t cách chi

c i m hình thái, v t h u, tái sinh, phân b ,… c a loài cây này

v c t nh B c Giang. K t qu nghiên c u c a
cây b n

khu

tài góp ph n nhân r ng loài

a có giá tr này.

Tóm l i, v i nh ng k t qu c a nh ng công trình nghiên c u nh trên,
là c s

tài l a ch n nh ng n i dung thích h p


B c.

1040 24' - 1040 56 ' Kinh

ông.

Ranh gi i c a VQG, v phía Nam có chung 61 km v i biên gi i qu c
gia giáp v i c ng hòa Dân ch Nhân Dân Lào.
Phía Tây giáp các xã Tam H p, Tam
T

ng D

ình, Tam Quang (Huy n

ng).

Phía B c giáp v i các xã Lang Khê, Châu Khê, L c D , Môn S n
(Huy n Con Cuông) (Hình 2.1).
Phía ông giáp các xã Phúc S n, H i S n (Huy n Anh S n).


9

2.3.1.2.

a gi i hành chính

Toàn b di n tích VQG n m trong


nh dông ph có

c d c l n,

cao trung bình t 800 - 1500m.

a hình hi m tr . Phía Tây Nam có VQG là n i có
th p và là n i sinh s ng tr
ng

i dân t c.

a hình t

ng

i b ng,

c ây c ng nh hi n nay c a m t s c ng

ó nhi u ho t

ng

ng Nông Lâm nghi p ã và ang di n ra.

N m trong khu v c có kho ng 7.057 ha núi á vôi và ph n l n di n tích
n m



ng c a

a hình dãy Tr

ng s n

i gió mùa. Do nh

n hoàn l u khí quy n nên khí h u

ây có s phân hóa khác bi t l n trong khu v c. S lieu c a tr m khí t
T

ng D

ng, Con Cuông, Anh S n và Vinh

ng

c ghi trong b ng (B ng

2.1) sau:
B ng 2.1. S li u khí h u 4 tr m khí t
TT Các y u t khí h u
1

Nhi t

trung bình n m (0C)


không khí cao nh t tuy t

42,70 C/5

42,0 C/5

42,10 C/5

42,0 C/5

không khí th p nh t tuy t

1,70C/1

2,00C/1

50C/1

40C/1

ng m a (mm)

1268,3

1791,1

1706,6

1944,3


449,5/9

788/9

484/9

7

L

ng b c h i n m (mm)

867,1

812,9

789,0

954,4

8

S ngày có s

20

16

26


19017’

19003’

18054’

18040’

104026’

105053’

105018’

105040’

97

27

6

6

40

40

40



13

S li u b ng (B ng 2.1) cho th y:
- Ch

nhi t:

+ Nhi t

trung bình n m 23 - 24oC, t ng nhi t n ng 8500 - 8700oC.

+ Mùa ông t tháng 12

n tháng 2,do ch u nh h

trung bình trong các tháng này xu ng t i 20oC và nhi t

ông b c nên nhi t

i 180C (tháng giêng).

trung bình th p nh t xu ng d
+ Ng

c l i trong mùa hè, do có s ho t

kho nóng, kéo dài t i 3 tháng (t tháng 4


+ Vùng nghiên c u có l
t p trung trong mùa m a. L

ng m a t ít

ng m a l n nh t là tháng 9, 10 và th

theo l l t. Mùa khô t tháng 12
m a phùn do ch u nh h
tháng nóng nh t và l
+

ng n

c

ng kèm

n tháng 4 n m sau. Các tháng 2, 3, 4 có

ng c a gió mùa

ng n

n trung bình, 90% l

ông B c. Tháng 5, 6, 7 là nh ng

c b c h i cao nh t.


giao thông th y thì c 3 con sông trên

bè m ng i qua m t s
th dung thuy n máy ng

o n nh t
c dòng

u có th dung

nh, riêng Khe Choang và Khe Kh ng có
phía h l u.


14

+ Nhìn chung m ng sông su i khá dày
n m t 1300 - 1400 mm, ngu n n
t m3. Do l

ng n

2.3.1.4.

a ch t th nh

u gi a các mùa và các khu v c nên

ng xuyên x y ra.



n ngày nay. Trong su t quá trình phát tri n c a

ng S n thì chu k t o núi Hecximi,

a hình luôn b ngo i l c tác

ng

m nh m t o nên a m o ch y u:
+ Núi cao trung bình: U n n p kh i nâng lên m nh, t o nên m t d i cao
và h p n m ngay biên gi i Vi t Lào v i vài

nh cao trên 2000m (Pulaileng

2711m, Rào c 2286m).
a hình vùng này r t nguy hi m tr , i l i c c kì khó kh n,
+ Ki u a hình núi th p và
mi n và có

i cao: Ki u này chi m ph n l n di n tích c a

cao t 1000m tr xu ng. Tuy c u trúc t

ng

i ph c t p,

cc u


TT

Lo i

1

t

t Feralit

Di n

c tr ng c b n

tích
34511ha

t trong vùng

t có màu vàng

ho c

Phân b
Phân b t

cao

mùn trên núi (17,7%) vàng


Phân b nhi u
phía Nam và

á tr m tích, và bi n ch t

ông Nam VQG

có k t
c u h t m n, tpcg trung
bình
1.3 FHq

29693

Feralit vàng nh t hay vàng Phân b nhi u

ha

xám,

phía Tây Nam

(15,2%) phát tri n trên á tr m tích VQG
và bi n ch t có k t c u h t
thô, tpcg nh

n trung

bình
2


t Feralit

vàng, tpcg

Phân b ch y u