I. Liệt sĩ - bác sĩ Đặng Thuỳ Trâm vµ nh÷ng dßng trÝch trong nhËt ký:
Liệt sĩ - bác sĩ Đặng Thuỳ Trâm sinh ngày 26 tháng 11 năm 1942, trong một gia
đình trí thức. Bố là bác sĩ ngoại khoa Đặng Ngọc Khuê, mẹ là dược sĩ Doãn Ngọc Trâm
– Nguyên giảng viên trường Đại học Dược khoa Hà Nội.
Tốt nghiệp trường Đại học Y khoa Hà Nội năm 1966, Thuỳ Trâm xung phong vào
công tác ở chiến trường B. Sau ba tháng hành quân từ miền Bắc, tháng 3 năm 1967 chị
vào đến Quảng Ngãi và được phân công về phụ trách bệnh viện huyện Đức Phổ, một
bệnh viện dân y nhưng chủ yếu điều trị cho các thương bệnh binh.
Chị được kết nạp Đảng ngày 27 tháng 9 năm 1968.
Ngày 22 tháng 6 năm 1970, trong một chuyến công tác từ vùng núi Ba Tơ về đồng
bằng, chị bị địch phục kích và hy sinh anh dũng lúc mới chưa đầy 28 tuổi đời, 2 tuổi
Đảng và 3 năm tuổi nghề.
Hài cốt của chị được đồng bào địa phương an táng tại nơi chị ngã xuống và luôn
hương khói. Sau giải phóng, chị được gia đình và đồng đội đưa về nghĩa trang Liệt sĩ xả
Phổ Cường. Năm 1990, gia đình đã đưa chị về yên nghĩ tại nghĩa trang Liệt sĩ xã Xuân
Phương, huyện Từ Liêm, Hà Nội.
LỜI GIỚI THIỆU
Thời chống Mỹ từng có một bác sĩ, một con người, tên là Đặng Thuỳ Trâm…
Tác giả những dòng nhật ký sau đây bạn đọc sẽ đọc thuộc về một lớp người khá
đặc biệt trong đời sống tinh thần xã hội ta từ sau 1945 - họ có mặt trong công cuộc
chiến đấu chống Mỹ từ mấy năm đầu tiên, khi ở miền Nam, các cơ sở cách mạng triển
khai đến tận nhiều huyện đồng bằng, và trên toàn quốc, cuộc chiến tranh dù đã gian khổ
nhưng chưa có cái không khí bức bối khắc nghiệt như từ đầu những năm 70 trở đi.
Và một điều đáng nói nữa: trước đó, họ thuộc lứa thanh niên đầu tiên được đào tạo
theo tinh thần của những người đi kháng chiến chống Pháp, cái tinh thần “cuộc sống
mới”, ấp ủ từ những ngày Việt Bắc gian khổ mà hào hùng
Một niềm tin tưởng như chỉ có ở tôn giáo - thứ niềm tin mang đầy cảm giác thánh
thiện - chi phối hành động mọi người. Lao vào chiến tranh lúc ấy không phải chỉ là
nghĩa vụ mà còn là niềm ao ước, là vinh dự mà nhiều anh em chúng tôi cảm thấy phải
giành lấu bằng được.
Tốt nghiệp đại học 1966, Thuỳ Trâm lại xung phong đi khá xa, vào tận Đức Phổ,

được sự cân bằng cần thiết.
Anne Frank thú nhận:
“Điều tuyệt diệu nhất là tôi có thể viết ra tất cả những gì cảm nghĩ bằng không sẽ
chết ngạt mất".
“Những người nào không viết không biết được những kỳ ảo của nó. Ngày xưa tôi
luôn luôn đau đớn vì không biết vẽ; nhưng bây giờ lòng tôi phơi phới vì ít ra tôi đã có
thể viết”.
Thuỳ Trâm không có những tuyên bố hùng hồn như vậy, nhưng quả thật với chị,
nhật ký đã trở thành một phần cuộc đời. Trong nhật ký chị tìm ra một con người khác
với một Thuỳ Trâm mọi người vẫn biết hằng ngày. Để chia sẻ. Để thú nhận. Để tìm
thêm niềm tin. Và đôi khi như là để làm nũng với mình một chút, lối làm nũng chỉ
chứng tỏ rằng vẫn có một thế giới riêng của mình mà không ai thông cảm hết.
Ngay sau khi biết rằng đây là một cuốn nhật ký viết trong chiến tranh, có thể có
bạn đọc - nhất là bạn đọc trẻ - sẽ hỏi: Lại cho chúng tôi một tấm gương để bảo chúng tôi
học theo chứ gì?
Không đâu bạn ạ! Ở đây bạn sẽ không tìm thấy những lời khuyên nhủ mà chỉ bắt
gặp một con người với một cuộc sống cụ thể của thời chiến. So với lớp thanh niên ngày
nay, người thanh niên của gần bốn chục năm trước có một cách sống khác, một cách
sống không lắm chiều cạnh phong phú, không tự do nhiều vẻ, nhưng lại trong sáng
thánh thiện đến kỳ lạ. Sự tận tụy làm người của Thùy Trâm là nhân tố khiến cho những
người lính Mỹ khác hẳn về lý tưởng cũng phải kính trọng. Còn với chúng ta, tin rằng nó
cũng có những hiệu ứng tương tự.
.
TrÝch nh÷ng dßng nhËt ký:
Một cas ruột thừa trong điều kiện thiếu thốn. Thuốc giảm đau chỉ có vài ống
Novocaine nhưng người thương binh trẻ không hề kêu la một tiếng. Anh còn cười động
viên mình - nhìn nụ cười gượng trên đôi môi khô vì mệt nhọc, mình thương anh vô
cùng. Rất đau xót rằng sự nhiễm trùng trong ổ bụng không do ruột thừa vỡ. Tìm kiếm
gần một giờ không thấy nguyên nhân, mình đành đóng lại, cho đặt dẫn lưu và đổ kháng
sinh trong ổ bụng. Nỗi băn khoăn của một người thầy thuốc + nỗi thương xót mến phục

tràn ngập… bây giờ (?)!... Thì hãy cứ như những hồi ấy đi, hãy nhóm lên niềm vui của
kẻ chiến thắng đã cầm trong tay ấy đi, bài hành khúc khởi nghĩa còn vang bên tai đó
“Xuống đường, xuống đường… dù phải hy sinh ta nào xá, giành lấy chính quyền về tay
nhân dân”.
....Hãy vui lên đi, vui lên với những nụ cười trìu mến của những bệnh nhân đã dành
cho mình. Vui lên với những tình thương chân thực mà đa số những cán bộ trong huyện,
trong tỉnh, trong khu quen biết đã dành cho mình. Vậy là được rồi, Th. ơi, đừng đòi hỏi
nữa. Đảng ư? Rồi Đảng sẽ phải thấy. Quanh mình nhiều người thương mến cảm phục
hơn là số người thù ghét. Xét cho cùng, họ có ghét mình cũng chỉ vì lòng ghen ty mà
thôi.
....Sống ở đời phải biết khiêm tốn nhưng đồng thời phải có một lòng tự tin, một ý
thức tự chủ. Nếu mình làm đúng hãy cứ tự hào với mình đi. Lương tâm trong sạch là
liều thuốc quý nhất. Phải hiểu điều đó để lấy điều đó làm cơ sở tự tin cho mình. Tại sao
Th. cứ suy nghĩ hoài khi mà Th. biết rằng chuyện đó Th. làm đúng? Cuộc sống đâu phải
chỉ có tình cảm mà phải có lý trí, có hiểu thế hay không hở cô gái bướng bỉnh?
....Có lần ngồi nói chuyện với San, hai chị em (chị mà nhỏ tuổi hơn em) cãi nhau
về chuyện nếu phải chết thì ai nên chết. Mình nhường cho San sống bởi vì đời San chưa
hề được hưởng sung sướng và bởi vì San là đứa con duy nhất của một bà mẹ goá đã ở
vậy nuôi con từ năm hai mốt tuổi đến giờ. Vậy mà San cứ khăng khăng rằng mình phải
sống, phải trở về với mẹ, với em, với Miền Bắc thân yêu đang trông đợi mình. Rõ vớ
vẩn, chuyện không đâu vào đâu cả nhưng sao hai chị em đều cảm thấy thương nhau
hơn. Mình muốn đối với San bằng một tình thương chân thực, trong lành mà e rằng có
ai hiểu lệch vấn đề đi không. San năm nay hơn mình ba tuổi, đã có vợ và con năm tuổi.
.....Hãy sống với nhau bằng tình thương chân thành đi kẻo rồi hối hận khi bạn mình
đã chết rồi mới nghĩ rằng hồi còn sống mình đã không thương yêu, đùm bọc lẫn nhau.
Riêng mình đã làm như vậy. Mà thật ra xưa nay mình vẫn giàu tình thương với tất cả
mọi người, một tình thương yêu rộng rãi nhưng rất đỗi chân thành.
....Những ngày u uất của tâm hồn. Có gì đè nặng trên trái tim ta. Đâu phải chỉ có
một nỗi buồn của vết thương rỉ máu của con tim đó đâu? Mà còn có những gì nữa kia?
Những sự thiếu công bằng vẫn còn trong xã hội, vẫn diễn ra hàng ngày; vẫn có những

mạng.
....Ôi! Chiến tranh! Sao mà đáng căm thù đến vậy và đáng căm thù vô cùng là
những con quỷ hiếu chiến. Vì sao chúng lại thích đi tàn sát bắn giết những người dân
hiền lành, giản dị như chúng ta. Vì sao chúng đang tâm giết chết những thanh niên còn
đang tha thiết yêu đời, đang sống và chiến đấu với bao mơ ước như Lâm, như Lý, như
Hùng và nghìn vạn người khác nữa?
....Vẫn là những ngày công tác dồn dập, khó khăn vẫn đến từng giờ từng phút vậy
mà sao lòng mình lại thấy ấm áp niềm tin. Phải chăng nụ cười trên đôi môi còn thoáng
nét đau buồn của người học sinh trẻ ấy làm mình dịu đi mọi suy nghĩ về riêng tư? Phải
chăng vì tiếng hát lạc giọng vẫn vang lên khi lòng người trai ấy vẫn đang rớm máu vì
hai cái tang đè nặng lên ngực. Đó là lời nhắc nhở rằng mình hãy học tập cho được tinh
thần lạc quan kỳ diệu. Vâng tôi xin học tập và học tập không ngừng để giữ vững niềm
tin cách mạng mà các đồng chí đã dạy tôi bằng cuộc sống chiến đấu kiên cường của các
đồng chí.
Và mình đã vui, lời ca lại cất lên sau những giờ lao động mệt nhọc.
....Lòng sung sướng biết bao khi thấy rằng có rất nhiều đôi mắt nhìn mình cảm
thông thương yêu mến phục. Đó là đôi mắt của những học sinh mong đợi mình lên lớp.
Đó là đôi mắt của các bệnh nhân mong mình đến bệnh phòng… Vậy là đủ rồi Th. ạ,
đừng có đòi hỏi cao hơn nữa. Cả Đức Phổ này đã dành cho mình một tình yêu thương
trìu mến. Đó là một ưu tiên rất lớn rồi.
....Muôn người đã tạo nên một người hiền vĩ đại là Đảng, nhưng trong muôn người
mẹ ấy có một người mẹ (và chắc không phải một người đâu) y hệt là một bà mẹ ghẻ
trong câu chuyện cổ tích!
....Phượng ơi, nói như cháu đó, những người đã ngã xuống một cách vẻ vang như
vậy là hạnh phúc rồi. Còn chúng ta… chúng ta cần phải sống với ngọn lửa căm thù cháy
rực trong tim, phải dùng ngọn lửa ấy đốt cháy kẻ thù. Nhớ nghe Phượng, hãy nhớ rằng
trên mảnh đất hôm nay đã thấm đượm máu và nước mắt chúng ta hai mươi năm rồi.
....Đừng hỏi nữa, tiếng súng trên chiến trường đang vang dậy, hãy lắng nghe tiếng
súng ấy và làm như khẩu hiệu “Tất cả cho tiền tuyến, tất cả để chiến thắng” ấy.
....Đêm chia tay với các học sinh. Lòng mình cũng bồi hồi xao xuyến. Trên chiếc