Header Page 1 of 133.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
======

VŨ THỊ THU HƢỜNG

XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG BỘ CÔNG CỤ
ĐÁNH GIÁ TRÊN LỚP HỌC TRONG DẠY HỌC
CHƢƠNG “SÓNG ÁNH SÁNG” VẬT LÍ 12

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2017

Footer Page 1 of 133.


Header Page 2 of 133.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
======

VŨ THỊ THU HƢỜNG

XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG BỘ CÔNG CỤ
ĐÁNH GIÁ TRÊN LỚP HỌC TRONG DẠY HỌC
CHƢƠNG “SÓNG ÁNH SÁNG” VẬT LÍ 12



Footer Page 3 of 133.


Header Page 4 of 133.

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và
kết quả nghiên cứu chƣa đƣợc công bố trong bất kì công trình nào khác.
Hà Nội, tháng 12 năm 2017
Tác giả

Vũ Thị Thu Hƣờng

Footer Page 4 of 133.


Header Page 5 of 133.

QUY ƢỚC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

Footer Page 5 of 133.

Viết tắt

Viết đầy đủ

DH


KTĐG

Kiểm tra đánh giá

NL

Năng lực

PPDH

Phƣơng pháp dạy học

QTDH

Quá trình dạy học

SGK

Sách giáo khoa

THPT

Trung học phổ thông

TN

Thực nghiệm

TNSP


1.3.2. Một số phƣơng pháp và kĩ thuật đánh giá dựa trên năng lực................ 14
1.3.3. Đánh giá quá trình ................................................................................. 19

Footer Page 6 of 133.


Header Page 7 of 133.

1.4. Đánh giá kết quả học tập trên lớp học trong quá trình dạy học ở trƣờng
trung học phổ thông ........................................................................................ 23
1.4.1. Kỹ thuật đánh giá trên lớp học .............................................................. 23
1.4.2. Quy trình thiết kế và sử dụng bộ công cụ dựa vào các kỹ thuật đánh giá
trên lớp học...................................................................................................... 24
1.4.3. Một số kỹ thuật đánh giá trên lớp học .................................................. 25
1.4.4. Nguyên tắc sử dụng một số kỹ thuật để xây dựng bộ công cụ đánh giá
trên lớp học trong đánh giá quá trình dạy học Vật lí. ..................................... 30
1.5. Thực trạng việc xây dựng và sử dụng bộ công cụ đánh giá trên lớp học
trong đánh giá quá trình dạy học môn Vật lí ở trƣờng THPT hiện nay .......... 31
1.5.1. Mục đích, đối tƣợng, thời gian, địa điểm và nội dung điều tra............. 31
1.5.2. Kết quả điều tra thực trạng kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn Vật
lí của học sinh trung học phổ thông ................................................................ 32
Kết luận chƣơng 1 ........................................................................................... 36
Chƣơng 2 XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG BỘ CÔNG CỤ ĐÁNH GIÁ TRÊN
LỚP HỌC TRONG DẠY HỌC CHƢƠNG "SÓNG ÁNH SÁNG" VẬT LÍ 12
......................................................................................................................... 37
2.1. Nội dung chƣơng “Sóng ánh sáng” Vật lí 12........................................... 37
2.1.1. Phân bố chƣơng trình chƣơng "Sóng ánh sáng" Vật lí 12 ................... 37
2.1.2 Kiến thức, kỹ năng cần đạt đƣợc chƣơng “Sóng ánh sáng” Vật lí 12
THPT ............................................................................................................... 37
2.1.3. Sơ đồ cầu trúc chƣơng "Sóng ánh sáng" Vật lí 12 ............................... 39

3.5. Tài liệu thực nghiệm sƣ phạm. ................................................................. 84
3.6. Đánh giá kết quả thực nghiệm ................................................................. 84
3.6.1. Phân tích chung tình hình hai nhóm TN và ĐC trong các tiết dạy TNSP
......................................................................................................................... 84
3.6.2. Kết quả học tập...................................................................................... 85
3.6.3. Quan sát, đánh giá kết quả học tập của một nhóm học sinh để kiểm
nghiệm tính khả thi của đề tài (Case- study)................................................... 90

Footer Page 8 of 133.


Header Page 9 of 133.

3.6.4. Kết quả thăm dò giáo viên về tính khả thi của bộ công cụ đánh giá trên
lớp học và giáo án đã biên soạn trong quá trình thực nghiệm sƣ phạm ......... 93
Kết luận chƣơng 3 ........................................................................................... 95
KẾT LUẬN ..................................................................................................... 96
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................... 97
PHỤ LỤC

Footer Page 9 of 133.


Header Page 10 of 133.

DANH MỤC BẢNG
Bảng 3.1: Bảng phân bố tần số sau khi TNSP ..........................................................85
Bảng 3.2: Bảng tần suất sau khi TNSP .....................................................................86
Bảng 3.3: Bảng tần suất tích lũy hội tụ lùi sau khi TNSP.........................................86
Bảng 3.4: Bảng tổng hợp số liệu xác định câc tham số đặc trƣng ............................88

hội và cộng đồng giáo dục thế giới tin cậy và công nhận. Phối hợp sử dụng kết quả
đánh giá trong quá trình học; đánh giá của nhà trường với đánh giá của gia đình và
của xã hội”[5].
Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành công văn số 1574/BGDĐT-GDTrH
ngày 31/8/2017 về hƣớng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học 2017 - 2018 đã chỉ đạo
rõ về công tác KTĐG: "Đánh giá thường xuyên đối với tất cả học sinh: đánh giá
qua các hoạt động trên lớp; đánh giá qua hồ sơ học tập, vở học tập; đánh giá qua
việc học sinh báo cáo kết quả thực hiện một dự án học tập, nghiên cứu khoa học, kĩ
thuật, báo cáo kết quả thực hành, thí nghiệm; đánh giá qua bài thuyết trình (bài
viết, bài trình chiếu, video,…) về kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập. Giáo viên có
thể sử dụng các hình thức đánh giá nói trên thay cho các bài kiểm tra hiện
hành"[2].
Giáo dục phổ thông nƣớc ta đang thực hiện bƣớc chuyển từ chƣơng trình
giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của ngƣời học, từ chỗ quan tâm
đến việc HS học đƣợc cái gì đến chỗ quan tâm HS vận dụng đƣợc cái gì qua việc
học. Để đảm bảo đƣợc điều đó, nhất định phải thực hiện thành công việc chuyển từ
PPDH theo lối “truyền thụ một chiều” sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức,
kĩ năng, hình thành năng lực phẩm chất; đồng thời phải chuyển cách đánh giá kết

Footer Page 12 of 133.


Header Page 13 of 133.

2

quả giáo dục từ nặng về kiểm tra trí nhớ, sang kiểm tra đánh giá năng lực vận dụng
kiến thức giải quyết vấn đề, coi trọng cả kiểm tra đánh giá kết quả học tập với kiểm
tra đánh giá trong quá trình học tập để có thể tác động kịp thời nhằm nâng cao chất
lƣợng của các hoạt động dạy học và giáo dục.

KQHT và ĐG trong quá trình DH môn Vật lí của HS THPT thông qua phỏng vấn
và phân tích các phiếu điều tra.

Footer Page 14 of 133.


Header Page 15 of 133.

4

- Phương pháp TNSP: Tổ chức TNSP các nội dung đã đề xuất trong luận
văn nhằm kiểm nghiệm tính khả thi của đề tài.
- Phương pháp thống kê toán học: Dùng phƣơng pháp thống kê toán học để
xử lý các số liệu thu đƣợc từ thực nghiệm.
7. Đóng góp mới của đề tài
- Về lý luận: Hệ thống hóa cơ sở lí luận về KTĐG KQHT của HS; góp phần
làm sáng tỏ cơ sở lí luận về công cụ ĐG trên lớp học trong quá trình DH vật lí ở
trƣờng THPT.
- Về thực tiễn: Xác định đƣợc công cụ ĐG, xây dựng bộ công cụ ĐG trên lớp
học trong quá trình DH chƣơng „„Sóng ánh sáng‟‟; soạn thảo đƣợc một số tiến trình
DH có áp dụng bộ công cụ ĐG trên lớp học này.
8. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, nội dung luận văn gồm 3 chƣơng:
Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc xây dựng và sử dụng bộ công
cụ đánh giá trên lớp học trong quá trình dạy học Vật lí.
Chƣơng 2: Xây dựng và sử dụng bộ công cụ đánh giá trên lớp học trong dạy
học chƣơng „„Sóng ánh sáng‟‟ Vật lí lớp 12 THPT.
Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm.

Footer Page 15 of 133.

biểu cho khuynh hƣớng này là O.W.Caldwell và S.A.Courtis, năm 1845 các ông đề
xƣớng kế hoạch sử dụng hình thức KT và thi theo tinh thần bảo đảm độ tin cậy và
tính khách quan bằng trắc nghiệm.

Footer Page 16 of 133.


Header Page 17 of 133.

6

Từ cuối năm 1987 đến 2003, dƣới sự lãnh đạo và chỉ đạo của nƣớc Thụy Sĩ,
khối OECD đã tiến hành một dự án nghiên cứu rất quy mô về năng lực và năng lực
cốt lõi cần đạt ở HS, với tên viết tắt là DeSeCo. Họ đề cập và giải quyết các vấn đề
nhƣ: Con ngƣời cần những gì để thành công trong xã hội tƣơng lai? Có gì là chung
trong vô số các thể hiện khác biệt, giữa các cá nhân, giữa các quốc gia hay không?
Làm thế nào để xác định và tuyển chọn đƣợc tập hợp các năng lực cốt lõi đó?... Qua
nghiên cứu DeSeCo đề cập ba nhóm năng lực cốt lõi đó là: tƣơng tác trong một xã
hội không đồng nhất, hành động tự chủ và sử dụng công cụ tƣơng tác.
Nghiên cứu vấn đề KTĐG theo những quan điểm khác nhau, song các tác
giả đều nhấn mạnh ý nghĩa, tầm quan trọng của KTĐG, xây dựng cơ sở lý thuyết và
thực tiễn, quy trình KTĐG phù hợp với hệ thống giáo dục của từng quốc gia. Đề
cập đến việc đổi mới các hình thức, phƣơng pháp đánh giá, nhiều tài liệu đã phân
tích sâu hơn các ƣu điểm của kĩ năng đánh giá qua bài luận, giúp học sinh r n luyện
tƣ duy tổng hợp và phân tích, cũng nhƣ phân tích ƣu điểm, hạn chế của các dạng
thức đánh giá, bên cạnh đó nhấn mạnh vai trò đánh giá qua các câu hỏi trắc nghiệm.
Đánh giá lớp học 15 phân tích quy trình, cách tổ chức đánh giá lớp học, chú trọng
đổi mới đánh giá kết quả quá trình học tập của học sinh trong giờ học, bài học. Các
tài liệu hiện nay nêu xu hƣớng quốc tế hóa trong đánh giá kết quả học tập của học
sinh hiện nay, nhấn mạnh vai trò của đánh giá với việc phát triển tƣ duy và sử dụng

dục phổ thông.
Tác giả Trần Thị Tuyết Oanh với "Đánh giá và đo lƣờng kết quả học
tập" 14 đã hệ thống rất đầy đủ các thuật ngữ và khái niệm, các nguyên tắc, phƣơng
pháp, kĩ thuật, các nội dung ĐG trong giáo dục. Trong phần thuật ngữ và khái niệm
tác giả đã đề cập đến tự KTĐG và xem nó nhƣ là một hình thức KTĐG dự báo là
một hình thức phổ biến của KTĐG quá trình.
Tiến sĩ Phạm Đức Quang với đề tài “Một số biện pháp giúp giáo viên thiết kế
và kiểm tra hiệu quả công cụ đánh giá kết quả học tập của học sinh ở trƣờng phổ
thông” 16 . Đề tài đã đƣa ra và làm rõ các khái niệm liên quan đến đánh giá trong
giáo dục và đặc biệt đã nêu lên quy trình chung xây dựng bộ công cụ đánh giá kết
quả học tập của học.
Cho đến này đã có nhiều tác giả nghiên cứu để xây dựng và hoàn thiện quá
trình KTĐG, các tác giả đã luôn khẳng định vấn đề KTĐG kết quả dạy học nhƣ một
phạm trù của lý luận dạy học, là một khâu không thể thiếu đƣợc trong quá trình dạy
học, vì vậy phải coi trọng và thực hiện tổ chức KTĐG một cách khách quan và khoa
học.

Footer Page 18 of 133.


Header Page 19 of 133.

8

Nhƣ vậy, có thể nhận thấy rằng tình hình nghiên cứu về KTĐG trong những
năm gần đây đã có những chuyển biến tích cực, các nghiên cứu đã tập trung và
hƣớng đổi mới phƣơng thức đánh giá theo hƣớng tiếp cận năng lực nhƣng nhìn
chung vẫn còn chậm và chƣa bắt kịp với thế giới.
1.2. Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh
1.2.1. Một số khái niệm cơ bản


chỉnh theo hƣớng phát huy mặt mạnh, khắc phục những hạn chế và điều chỉnh cách
thức giáo dục nhằm đạt các mục tiêu giáo dục đã đề ra.
Tóm lại, kiểm tra là một hoạt động có vai trò ngang hàng với các hoạt động
khác trong chu trình học tập và đƣợc tiến hành nhằm thu thập thông tin, dữ kiện cần
thiết về kết quả hoạt động của các chủ thể tham gia vào quá trình dạy học.
1.2.1.2. Đánh giá
Theo Beeby.C.E: Đánh giá là sự thu thập và lí giải một cách có hệ thống
những bằng chứng dẫn tới sự phán xét về giá trị theo quan điểm hành động.
Theo P.E.Griffin : Đánh giá là đƣa ra phán quyết về giá trị của một sự kiện,
nó bao hàm việc thu thập thông tin sử dụng trong việc định giá của một chƣơng
trình, một sản phẩm, một tiến trình, mục tiêu hay tiềm năng ứng dụng của một cách
thức đƣa ra nhằm mục đích nhất định.
Theo Trần Bá Hoành: Đánh giá là quá trình hình thành những nhận định,
phán đoán về kết quả của công việc, dựa vào sự phân tích những thông tin thu đƣợc,
đối chiếu với những mục tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra, nhằm đề xuất những quyết định
thích hợp để cải thiện thực trạng, điều chỉnh, nâng cao chất lƣợng và hiệu quả công
việc.
Theo Phạm Hữu Tòng: Đánh giá có nghĩa là xem xét mức độ phù hợp của
một tập hợp các thông tin thu đƣợc với một tập hợp các tiêu chí thích hợp của mục
tiêu đã xác định nhằm đƣa ra quyết định theo một mục đích nào đó.
“Đánh giá chất lƣợng và hiệu quả dạy học là quá trình thu thập và xử lý
thông tin nhằm mục đích tạo cơ sở cho những quyết định về mục tiêu, chƣơng trình,
phƣơng pháp dạy học, về hoạt động khác có liên quan của nhà trƣờng và ngành giáo
dục”.
Đánh giá trong lớp học là một thuật ngữ chung, đó là “một quá trình thu
thập, tổng hợp diễn giải thông tin hay dữ liệu liên quan đế việc học tập và trải
nghiệm của học sinh nhằm mục đích phát triển một sự hiểu biết sâu về điều gì học
sinh biết, học sinh hiểu và học sinh có thể làm đƣợc, nhƣ là kết quả của sự trải
nghiệm giáo dục của chính các em, để đƣa ra quyết định liên quan đến học sinh.

trong giáo dục, có một số phƣơng pháp để đảm bảo các sai số là có thể chấp nhận
đƣợc. Trong giáo dục, có các loại thang đo lƣờng thông dụng đó là:
- Thang định danh: là kiểu đo lƣờng ĐG sự vật, hiện tƣợng hay đặc tính theo
thứ bậc hay trật tự của chúng. Đây là phép đo khái quát không nhằm cung cấp thông
tin cụ thể chính xác về đặc tính và sự khác biệt của các đối tƣợng đo.
- Thang định hạng: là kiểu đo lƣờng ĐG sự vật, hiện tƣợng hay đặc tính theo
thứ bậc hay trật tự của chúng. Đây là phép đo khái quát không nhằm cung cấp thông

Footer Page 21 of 133.


Header Page 22 of 133.

11

tin cụ thể chính xác về đặc tính và mức độ khác biệt giữa các đối tƣợng mà chỉ
nhằm ra vị trí, mối tƣơng quan bậc của các đối tƣợng.
- Thang đo định khoảng: là kiểu ĐG phân loại các sự vật hiện tƣợng hay đặc
tính theo những đơn vị phân loại bằng nhau ở bất kì khoảng nào trên thang đo.
- Thang định tỉ lệ: là loại thang đo khi cần phân biệt sự vật, hiện tƣợng hay
đặc tính với thang đo khoảng mà thang đo có điểm không thực sự.
Nhƣ vậy đo lƣờng đƣợc hiểu là sự so sánh một đại lƣợng cần đo so với một
đại lƣợng cố định mẫu, gọi là đơn vị đo. Đo lƣờng trong giáo dục là hoạt động liên
quan trực tiếp đến con ngƣời. Thông thƣờng các đại lƣợng cần đo đạc là những thứ
không thể quan sát đƣợc, chẳng hạn nhƣ năng lực giải quyết một vấn đề nào đó nên
đo lƣờng trong giáo dục thƣờng phức tạp hơn so với các dạng đo lƣờng khác.
1.2.2. i m tr

đánh giá – một bộ phận hợp thành không th thiếu c


1.2.3. V i trò c a ki m tr đánh giá kết quả học tập trong quá tr nh dạy học
Trong quá trình dạy học, KTĐG là một hoạt động đƣợc thực hiện liên tục
nhằm xác nhận kết quả dạy học của thầy và trò. Chính vì vậy việc ĐG lớp học
thƣờng xuyên là rất quan trọng đối với không chỉ giáo viên mà còn đối với cả học
sinh.
- Đối với giáo viên: Ngƣời GV không chỉ có giảng dạy không thôi mà còn
phải biết kết hợp với đánh giá trong suốt quá trình giảng dạy. Ngƣời GV thực hiện
việc đánh giá cũng có nghĩa sẽ đứng tại vị trí của ngƣời học. Đánh giá việc giảng
dạy của GV căn cứ trên kết quả học tập của HS. Cho nên KTĐG là thƣớc đo kết quả
học tập của HS đồng thời là cơ sở để ĐG hiệu quả sƣ phạm của GV.
- Đối với học sinh: KTĐG đồng thời là thƣớc đo quá trình học tập của HS.
Thông qua việc ĐG thƣờng xuyên của GV, giúp HS biết đƣợc chất lƣợng học tập.
Việc ĐG học sinh không những cho HS biết họ nắm đƣợc, làm đƣợc những gì, mà
còn có tác dụng thúc đẩy việc học tập của họ. Việc KTĐG kết quả học tập một cách
chính xác, khách quan, công bằng sẽ kích thích hoạt động học tập của HS một cách
tích cực, tự giác kích thích ý chí vƣơn lên đạt những kết quả học tập cao hơn,củng
cố lòng tự tin vào khả năng của mình, biết khắc phục tính chủ quan của mình.
1.3. Đánh giá quá trình trong dạy học Vật lí ở trƣờng trung học phổ thông
1.3.1. Định hướng đổi mới đánh giá kết quả học tập theo định hướng phát tri n
năng lực c a học sinh
Giáo dục phổ thông nƣớc ta hiện nay đang thực hiện bƣớc chuyển từ chƣơng
trình tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của ngƣời học. Việc đổi mới phƣơng
pháp dạy học, KTĐG cần phù hợp với những định hƣớng đổi mới phát triển năng
lực của học sinh. Việc dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực tập trung vào
việc mô tả chất lƣợng đầu ra, có thể coi là sản phẩm cuối cùng của quá trình dạy

Footer Page 23 of 133.


Header Page 24 of 133.


Footer Page 24 of 133.


Header Page 25 of 133.

14

Mối quan hệ giữa mục tiêu hoạt động dạy học và đánh giá trong dạy học định
hướng phát triển năng lực
1.3.2. Một số phương pháp và kĩ thuật đánh giá dự trên năng lực
1.3.2.1. Các phương pháp đánh giá về năng lực nhận thức
- Đánh giá sử dụng các câu hỏi nhiều lựa chọn: Các câu hỏi trắc nghiệm
nhiều lựa chọn có cấu trúc gồm hai phần là phần hỏi và phần trả lời. Thông thƣờng
kiểu câu hỏi nhiều lựa chọn phổ biến nhất là trong các phƣơng án lựa chọn, chỉ có
một phƣơng án đúng, các phƣơng án còn lại là phƣơng án nhiễu.
+ Ƣu điểm: Vì thời gian để trả lời một câu hỏi rất nhanh nên có thể ĐG nhiều
nội dung trong một khoảng thời gian ngắn. Một mục tiêu có thể đƣợc kiểm tra bởi
nhiều câu hỏi nên có thể quản lí kết quả trả lời của ngƣời học theo từng nhóm câu
hỏi cùng ĐG mức độ đạt mục tiêu. Dễ chấm điểm và chấm điểm khách quan.
+ Nhƣợc điểm: Xác suất để một ngƣời không biết gì có thể lựa chọn đƣợc
phƣơng án trả lời đúng là 25% ( đối với câu có 4 sự lựa chọn). Việc xây dựng câu
hỏi nhiều lựa chọn là không dễ dàng, đòi hỏi phải có kiến thức chuyên môn vững và
kĩ năng xây dựng câu hỏi tốt. Câu hỏi thƣờng hạn chế ở mức độ đo khả năng nhớ và
hiểu ở mức độ đơn giản.

Footer Page 25 of 133.