Header Page 1 of 120.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ XÂY DỰNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI
------------------------------------

NGUYỄN THỊ NGỌC LAN
KHÓA: 2014 - 2016

BẢO TỒN, TÔN TẠO VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ
KIẾN TRÚC CẢNH QUAN CÁC VƯỜN HOA CÔNG CỘNG
TRONG KHU PHỐ CŨ THÀNH PHỐ HÀ NỘI
Chuyên ngành: Kiến trúc
Mã số: 60.58.01.02
LUẬN VĂN THẠC SĨ KIẾN TRÚC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS.TS.KTS. LÊ QUÂN

Hà Nội - 2016

luan van thac si-tai lieu - luan an -kinh te -Footer Page 1 of 120.


Header Page 2 of 120.

LỜI CẢM ƠN
Tôi xin chân thành cảm ơn tới khoa sau đại học - Trường đại học kiến

Header Page 4 of 120.

MỤC LỤC
Lời cảm ơn
Lời cam đoan
Mục lục
Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt
Danh mục các bảng biểu
Danh mục các hình vẽ, đồ thị

A. MỞ ĐẦU
* Lý do lựa chọn đề tài ................................................................................. 01
* Mục tiêu nghiên cứu .................................................................................. 02
* Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.............................................................. 03
* Phương pháp nghiên cứu ........................................................................... 03
* Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài ................................................... 03
* Cấu trúc luận văn ...................................................................................... 04

B. NỘI DUNG
CHƯƠNG 1. SƠ LƯỢC HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN VÀ THỰC
TRẠNG CÁC VƯỜN HOA CÔNG CỘNG TRONG KHU PHỐ CŨ
THÀNH PHỐ HÀ NỘI .............................................................................. 05
1.1. Sơ lược về quá trình hình thành và phát triển khu phố cũ Hà Nội .......... 05
1.1.1. Thời kỳ Pháp thuộc ...................................................................... 05
1.1.2. Giai đoạn từ sau cách mạng tháng 8 đến nay ............................... 10
1.2. Thực trạng kiến trúc cảnh quan các vườn hoa công cộng trong khu phố cũ
thành phố thành phố Hà Nội ......................................................................... 15
1.2.1. Hiện trạng quy hoạch sử dụng đất ................................................ 15
1.2.2. Hiện trạng kiến trúc trong khu phố cũ Hà Nội ............................. 18


2.3.1. Cơ sở lý thuyết về bảo tồn, tôn tạo di tích kiến trúc ..................... 49
2.3.2. Cơ sở lý thuyết về thiết kế cảnh quan ........................................... 49

luan van thac si-tai lieu - luan an -kinh te -Footer Page 5 of 120.


Header Page 6 of 120.

2.4. Cơ sở thực tiễn trong bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị kiến trúc cảnh
quan các vườn hoa công cộng....................................................................... 63
2.4.1 Các bài học kinh nghiệm trong nước ............................................ 63
2.4.2. Các bài học kinh nghiệm trên thế giới............................................ 64
2.5. Điều kiện tự nhiên của Hà Nội .............................................................. 66
2.6. Điều kiện kinh tế xã hội của Hà Nội ...................................................... 70
CHƯƠNG 3. HỆ THỐNG GIẢI PHÁP TRONG VIỆC BẢO TỒN, TÔN
TẠO VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ KIẾN TRÚC CẢNH QUAN CÁC
VƯỜN HOA CÔNG CỘNG TRONG KHU PHỐ CŨ THÀNH PHỐ HÀ
NỘI.............................................................................................................. 73
3.1. Định hướng trong bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị kiến trúc cảnh quan
các vườn hoa công cộng trong khu phố cũ thành phố Hà Nội ....................... 73
3.1.1. Những định hướng cơ bản trong việc bảo tồn, tôn tạo................... 73
3.1.2. Những định hướng cơ bản trong việc khai thác và sử dụng........... 74
3.2. Những nguyên tắc bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị kiến trúc cảnh quan
các vườn hoa công cộng trong khu phố cũ thành phố Hà Nội ....................... 75
3.3. Phân loại các vườn hoa công cộng trong khu phố cũ thành phố Hà Nội. 77
3.3.1. Theo công năng. ........................................................................... 79
3.3.2. Theo vị trí qui hoạch trong thành phố. .......................................... 80
3.3.3. Theo qui mô. ................................................................................ 81
3.4. Hệ thống giải pháp quy hoạch – kiến trúc trong việc bảo tồn, tôn tạo và
phát huy giá trị kiến trúc cảnh quan các vườn hoa công cộng trong khu phố cũ

Tên đầy đủ

BTDS

Bảo tồn di sản

DV

Dịch vụ

PV

Phục vụ

UBND

Uỷ ban nhân dân

TP

Thành phố

XHCN

Xã hội chủ nghĩa

VN

Việt Nam



Hình 1.2

Ranh giới các khu vực xây dựng Thời pháp thuộc năm 1943

06

Hình 1.3

Quy hoạch chung xây dựng thủ đô Hà Nội đến năm 2030

14

Hình 1.4

Sơ đồ quy hoạch vùng Khu phố cũ Hà Nội

17

Hình 1.5

Mảng cỏ chết chưa được thay thế

21

Hình 1.6

Cây xanh không được chăm sóc cẩn thận

21

25

Hình 1.13 Hố ga mất nắp, không, có cảnh báo cho người qua lại

25

Hình 1.14 Đường đi bị lún, gạch lát bị vỡ

25

Hình 1.15 Gạch ốp bồn hoa bị vỡ do va đập

25

Hình 1.16 Toàn cảnh vườn Hoxton

28

Hình 1.17 Phối cảnh góc vườn Hoxton

29

Hình 1.18 Bồn hoa trong vườn Hoxton

29

luan van thac si-tai lieu - luan an -kinh te -Footer Page 9 of 120.


Header Page 10 of 120.


theo trục và đối xứng
Hình 2.2

Vườn hoa Bác Cổ

53

Hình 2.3

Hàng cau ở vườn hoa Pasteur

54

Hình 2.4

Đài phun nước ở vườn hoa Diên Hồng

58

Hình 2.5

Rồng và cóc theo phong cách dân gian

58

Hình 2.6

Đài phun nước vườn hoa Pasteur


Vườn hoa Vạn Xuân trên vệ tinh

93

Hình 3.2

Vườn hoa với vị trí giao thông thuận lợi

94

Hình 3.3

Hệ thống trục giao thông xung quanh vườn hoa Vạn Xuân

94

Hình 3.4

Phân khu thiết kế trong thiết kế cải tạo vườn hoa Vạn Xuân

98

luan van thac si-tai lieu - luan an -kinh te -Footer Page 10 of 120.


Header Page 11 of 120.

Hình 3.5

Mặt bằng thiết kế kiến trúc cảnh quan

Tên bảng, sơ đồ

Trang

Sơ đồ
Bảng 1.1

Vườn hoa dưới thời Pháp thuộc

10

Bảng 1.2

Sự biến đổi ở các vườn hoa

19

Bảng 1.3

Cơ cấu quản lý cây xanh và công viên ở cấp thành phố

26

Bảng 2.1

Biểu đồ nhiệt độ các tháng trong năm

69

Bảng 2.1


1

A. MỞ ĐẦU
* Lý do chọn đề tài
Việt Nam đang trải qua quá trình đô thị hóa nhanh chóng cần đảm
bảo sự bền vững. Thành phố Hà Nội đã được mở rộng lãnh thổ hơn khoảng
ba lần so với trước kia đòi hỏi phải sử dụng đất hiệu quả nhằm nâng cao
chất lượng cuộc sống cho người dân, bao gồm cả những người sống trong
các khu phố cũ, nơi có mật độ dân số và mật độ xây dựng cao.
Vườn hoa công cộng đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển sức
khỏe thể chất và sức khỏe tinh thần của người dân. Đó là một môi trường
vật thể, nơi mọi người có thể thư giãn, vui chơi, tận hưởng cây xanh và
không khí trong lành, điều này giúp trẻ em phát triển cường tráng và giúp
người lớn duy trì sức khỏe và sự hưng phấn. Vườn hoa công cộng cũng là
một không gian xã hội, nơi mọi người gặp gỡ để giao lưu, chia sẻ và tổ
chức các hoạt động tập thể. Vườn hoa công cộng có thể là điểm kết nối
những người có các quan điểm và thuộc các tầng lớp xã hội khác nhau
nhằm tăng cường sự gắn kết xã hội và cơ hội hợp tác, hỗ trợ lẫn nhau.
Những vườn hoa có diện tích nhỏ trong các khu dân cư, do nằm ở khoảng
cách ngắn có thể đi bộ tới đó từ mọi ngôi nhà, có lợi thế trong việc thu hút
mọi người đến với chúng một cách thường xuyên hơn so với các công viên
lớn hơn ở cách xa hơn. Chúng đặc biệt quan trọng đổi với trẻ em và người
già, là những đối tượng có nhu cầu và có thời gian sử dụng không gian
công cộng nhiều nhất, nhưng lại gặp khó khăn khi phải đi xa nơi họ ở mà
không có sự hỗ trợ và giám sát của người khác. Vườn hoa công cộng cùng
với các hoạt động cụ thể của người dân, có thể trở thành nơi rất đỗi thân
thương với những người sống xung quanh nó, cũng như có thể tạo ra một
bản sắc riêng cho mỗi khu dân cư.
Rất nhiều không gian công cộng tại Hà Nội, bao gồm cả các vườn

* Mục tiêu nghiên cứu:
- Nghiên cứu quá trình hình thành phát triển và tổng kết thực trạng các vườn
hoa công cộng trên địa bàn khu phố cũ Hà Nội.
- Xác định các yếu tố cấu thành và có ảnh hưởng tác động tới cảnh quan,
không gian kiến trúc các vườn hoa công cộng. Tạo cơ sở lập các tiêu chí để
luan van thac si-tai lieu - luan an -kinh te -Footer Page 14 of 120.


Header Page 15 of 120.

3

bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị các vườn hoa công cộng hiện có trên địa
bàn khu phố cũ Hà Nội.
- Hệ thống các giải pháp bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị các vườn hoa
công cộng trong địa bàn khu phố cũ thành phố Hà Nội.
* Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Bảo tồn – tôn tạo kiến trúc cảnh quan các vườn hoa
công cộng.
- Phạm vi nghiên cứu: Các vườn hoa được xây dựng trong thời Pháp thuộc
(từ cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX) ở Hà Nội.
* Phương pháp nghiên cứu
- Điều tra, thu thập thêm thông tin về các công viên, vườn hoa công cộng.
- Phân tích đánh giá thực trạng các vườn hoa công cộng trong khu phố cũ
Hà Nội
- So sánh đối chiếu và nghiên cứu khu vực khác nhau làm nổi nên tính đặc
trưng vườn hoa công cộng trong khu phố cũ Hà Nội
- Tiếp cận thực tiễn, điều tra khảo sát để rút ra được các yếu tố bảo tồn, tôn
tạo và phát huy giá trị các vườn hoa công cộng trong khu phố cũ Hà Nội
* Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

102

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
Kết luận
Trên cơ sở những kết quả nghiên cứu đã được trình bày ở 3 chương của
luận văn, tôi xin đưa ra những kết luận sau đây:
1. Các vườn hoa ở trung tâm cũ của Hà Nội, được xây dựng từ thời Pháp
thuộc có giá trị về nhiều mặt: lịch sử, xây dựng đô thị, tạo dựng diện mạo kiến
trúc cảnh quan đô thị đồng thời mang lại giá trị sử dụng trong đời sống cộng
đồng đô thị. Các vườn hoa này là những nhân tố lần đầu tiên xuất hiện ở các
đô thị Việt Nam. Tuy chúng có vị trí qui mô với những giải pháp kiến trúc khá
khiêm nhường song đã góp một phần quan trọng trong việc tạo dnwgj cơ thể
lẫn diện mạo của khu đô thị xây dựng dưới thời Pháp thuộc bên cạnh các
mảng kiến trúc công cộng, các công trình nhà ở, đặc biệt là các biệt thự. Các
vườn hoa này cần được duy trì, khôi phục và nâng cấp cùng với việc cải tạo và
nâng cấp khu trung tâm cũ của Hà Nội.
2. Nhằm khắc phục tình trạng biến dạng và xuống cấp của các vườn hoa
cũ trong khu trung tâm Hà Nội cần thực hiện một loạt các giải pháp qui hoạch
và quản lý như sau:
- Khẳng định và khôi phục vị trí từng có của các vườn hoa trong đó trước
tiên là khôi phục công năng, chức năng như ban đầu, khắc phục tình trạng
vườn hoa trở thành các đầu mối giao thông. Những vườn hoa lớn như Bách
Thảo, Pasteur cần được trả lại vị trí là trung tâm của Hà Nội.
- Trong các giải pháp qui hoạch có thể để dành những khu đất để mở
rộng và phát triển hệ thống vườn hoa cũ. Những vườn hoa này được thiết kế
dựa trên những đặc điểm truyền thống của những vườn hoa cũ.
3. Nhằm khôi phục và nâng cao sự thích ứng của những vườn hoa cũ vào
điều kiện cuộc sống đương đại cần thực hiện các giải pháp sau:
- Cải tạo và chỉnh trang lại các vườn hoa: Thay thế các loại vật liệu
không phù hợp, phá dỡ hoặc xây lại các thành phần kiến trúc không đúng theo

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tiếng Việt
1. Hoàng Kim Đáng (2000), Hồ Gươm, Nxb Văn hóa thông tin, Hà Nội.
2. Đặng Thái Hoàng (1999), Kiến trúc Hà Nội thế kỷ XIX – XX, Nxb Hà
Nội.
3. Fujimori Terunobu, Đặng Thái Hoàng, Phạm Đình Việt, Muramatsu
Shin (1997), Bảo tồn di sản kiến trúc Hà Nội, Nxb Xây dựng, Hà Nội.
4. Hoàng Đạo Kính (2002), Di sản văn hóa bảo tồn và trùng tu, Nxb Văn
hóa thông tin, Hà Nội.
5. Nguyễn Thị Thanh Thủy (1980), Bố cục vườn công viên, Nxb Xây dựng,
Hà Nội.
6. Nguyễn Thị Thủy, Trịnh Thị Liên (1985), Kiến trúc phong cảnh thành
phố, Nxb Hà Nội, Hà Nội.
7. Nguyễn Văn Uẩn (2000), Hà Nội nửa đầu thế kỷ 20, Nxb Hà Nội, Hà
Nội.
8. Bộ Xây dựng, Trường Đại học kiến trúc Hà Nội, Tổ chức phát triển
Quốc tế Canada, Trường Đại học tổng hợp Montreal (2004), Dự án quản
lý đô thị ở Việt Nam, Thông tin khoa học, số đặc biệt nghiên cứu về đô
thị Hà Nội, Hà Nội.
9. Viện nghiên cứu kiến trúc (1998), Bảo tồn di sản kiến trúc cảnh quan Hà
Nội, Hà Nội.
10. Hàn Tất Ngạn (1992), Khai thác và tổ chức cảnh quan trong sự hình
thành và phát triển đô thị Việt Nam, Luận án tiến sĩ kiến trúc,Trường Đại
học kiến trúc Hà Nội, Hà Nội.

luan van thac si-tai lieu - luan an -kinh te -Footer Page 19 of 120.


Header Page 20 of 120.


Header Page 21 of 120.

21. Nguyễn Thị Hiền, Quản lý đô thị trong bảo tồn và quản lý vườn hoa/ sân
chơi khu dân cư trong các quận nội đô Hà Nội.

Tiếng nước ngoài
22. 1888 “ Le future jardin d’essai à Hanoi” , Avenir du Tonkin, 25 Aout,
No 115, p.1.
23. Pineu (1942), “Le plus grand Hanoi”, Indochine, 1942, 24 September,
no 108, p.5-8.
24. Bull. Du comité d’ estudes agricoles, industriells et commerciales de
L’Annam et du Tonkin (1886), “Report de la 6e commission pour I’
etude du jardin d’ essai”, 1 ere année, 2e partie, p.31.

Tài liệu internet
25. www.kienviet.net
26. www.kientrucvietnam.org.vn
27. www.vi.wikipedia.com

luan van thac si-tai lieu - luan an -kinh te -Footer Page 21 of 120.