ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
-----------

NGUYỄN THỊ THANH THANH

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ
HỘI TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI TỈNH QUẢNG NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG

Đà Nẵng, Năm 2017


ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
-----------

NGUYỄN THỊ THANH THANH

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM
XÃ HỘI TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI TỈNH QUẢNG NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG
Mã ngành: 60.34.01.02

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Hoàng Tùng

Đà Nẵng, Năm 2017



CHƯƠNG 1............................................................................................................................................... 6
LÝ LUẬN VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI VÀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI..........................................6
1.2. NỘI DUNG QUẢN LÝ THU BHXH........................................................................................................ 10
CHƯƠNG 2............................................................................................................................................. 27
THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI TỈNH QUẢNG NAM.......27
CHƯƠNG 3............................................................................................................................................. 57
GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BHXH TẠI BHXH TỈNH QUẢNG NAM.............................57
KẾT LUẬN............................................................................................................................................... 79
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO........................................................................................................... 81


DANH MỤC CÁC BẢNG
Số hiệu

Tên bảng

bảng

Trang
Error
:
Refer

2.1

Tình hình nợ đọng BHXH tại BHXH tỉnh Quảng Nam

ence

2014-2016


Nam 2014-2016

sourc
e not
foun

2.4

d
Số lượng lao động tham gia BHXH tại BHXH tỉnh Quảng Error


Số hiệu

Tên bảng

bảng

Trang
:
Refer
ence

Nam 2014-2016

sourc
e not
foun
d

định kinh tế xã hội. Trong những năm qua cùng với quá trình phát triển kinh
tế, các thành phần kinh tế trong nước phát triển cả về số lượng và chất lượng,
công tác BHXH càng có cơ hội tạo địa bàn hoạt động, tăng nguồn thu, mở
rộng đối tượng thu không những trong khu vực kinh tế Nhà nước mà lan tỏa
sang các thành phần kinh tế khác. Nhận thức của người dân về BHXH ngày
càng cao, ý thức chấp hành và hoạt động BHXH ngày càng phát triển.
Tuy nhiên, công tác quản lý BHXH còn một số hạn chế, yếu kém, quản
lý nhà nước về BHXH chưa đáp ứng yêu cầu, việc tổ chức thực hiện các chế
độ, chính sách BHXH còn có thiếu sót, tình trạng NLĐ và đơn vị SDLĐ vi
phạm trong việc thực hiện BHXH còn phổ biến như nợ và trốn đóng BHXH
còn nhiều, Quỹ BHXH nhất là quỹ hưu trí, tử tuất có nguy cơ mất cân đối
trong tương lai gần; tình trạng NLĐ lạm dụng chính sách BHXH xảy ra khá
phổ biến.
Từ khi thành lập đến nay, BHXH tỉnh Quảng Nam đã luôn cố gắng nỗ
lực phấn đấu trong công tác quản lý BHXH nên kết quả thu hằng năm đạt và
vượt 100% kế hoạch hằng năm. Tuy nhiên kết quả đó vẫn chưa tương xứng


2

với tiềm năng của tỉnh, bên cạnh những mặt tích cực đã đạt được, công tác
quản lý BHXH đã bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập nên việc đánh giá đúng thực
trạng và tìm ra được những giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH
là một vấn đề vô cùng bức thiết, do vậy tôi chọn đề tài: “Hoàn thiện công tác
quản lý thu bảo hiểm xã hội tại bảo hiểm xã hội tỉnh Quảng Nam” làm
luận văn tốt nghiệp cao học của mình.
2. Mục tiêu nghiên cứu
- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về công tác quản lý thu
BHXH.
- Nghiên cứu và đánh giá thực trạng quản lý thu BHXH tại BHXH tỉnh

BHXH tỉnh Quảng Nam.
- Phân tích, đánh giá thực trạng quản lý thu BHXH tại BHXH tỉnh
Quảng Nam, từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện công tác này.
7. Bố cục của đề tài
Luận văn ngoài lời mở đầu, kết thúc, tài liệu tham khảo và mục lục, gồm
có 3 chương:
- Chương 1: Lý luận về BHXH và công tác quản lý thu BHXH.
- Chương 2: Thực trạng công tác quản lý thu BHXH tại BHXH tỉnh
Quảng Nam.
- Chương 3: Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội
tại bảo hiểm xã hội tỉnh Quảng Nam.
8. Tổng quan tài liệu nghiên cứu
Để có nguồn thông tin phục vụ cho việc nghiên cứu luận văn, tác giả đã
tham khảo từ một số nghiên cứu đi trước, để từ đó rút ra những định hướng và
phương pháp nghiên cứu cho phù hợp với đề tài của mình, điển hình như:
- Đề tài “Hoàn thiện công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội khu vực kinh
tế tư nhân trên địa bàn tỉnh Gia Lai”, Tác giả Trần Ngọc Tuấn, Luận văn thạc
sĩ, Đại học Đà Nẵng (2012). Đề tài hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản
về BHXH để xác định rõ chức năng, nhiệm vụ của hệ thống BHXH, chỉ ra


4

được phương hướng và nhiệm vụ công tác quản lý thu BHXH khu vực kinh tế
tư nhân trong thời gian tới; phân tích, đánh giá được thực trạng công tác quản
lý thu BHXH khu vực kinh tế tư nhân trên địa bàn tỉnh Gia Lai trong những
năm qua; những khó khăn vướng mắc trong quá trình thực hiện thu BHXH
khu vực KTTN; Xác định các yếu tố tác động đến việc thu BHXH khu vực
kinh tế tư nhân trên địa bàn tỉnh Gia Lai. Từ đó, tác giả đã đề xuất phương
hướng và các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý hoạt động thu

thu BHXH và công tác kiểm soát nội bộ BHXH. Tuy nhiên, chưa có công
trình nào nghiên cứu một cách hệ thống và trực tiếp về công tác quản lý thu
BHXH ở BHXH tỉnh Quảng Nam, do vậy hướng đề tài tác giả lựa chọn sẽ
làm rõ hơn công tác quản lý thu BHXH.
Đề tài nghiên cứu “Hoàn thiện công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội tại
bảo hiểm xã hội tỉnh Quảng Nam” của tác giả đi sâu vào việc nghiên cứu và
phân tích các vấn đề liên quan đến việc công tác quản lý thu BHXH dựa trên
các quy định về quản lý thu BHXH, phân tích thực trạng công tác đối chiếu,
kiểm tra và các quy định khác có liên quan đến công tác quản lý thu BHXH,
những nhân tố tác động đến công tác quản lý thu BHXH trên địa bàn tỉnh
Quảng Nam và trên cơ sở lý luận khoa học và thực tiễn đề tài sẽ xây dựng các
giải pháp để hoàn thiện công tác quản lý thu BHXH trên địa bàn tỉnh Quảng
Nam.


6

CHƯƠNG 1

LÝ LUẬN VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI VÀ CÔNG TÁC QUẢN
LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI
1.1. KHÁI NIỆM VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI
1.1.1. Khái niệm bảo hiểm xã hội
Từ điển bách khoa Việt Nam định nghĩa: “Bảo hiểm xã hội là một chế độ
pháp định bảo vệ người lao động, sử dụng nguồn tiền đóng góp của NLĐ,
người SDLĐ và được sự tài trợ, bảo hộ của Nhà nước nhằm trợ giúp vật chất
cho người được bảo hiểm và gia đình trong trường hợp bị giảm hoặc mất thu
nhập bình thường do ốm đau, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thai sản,
thất nghiệp, hết tuổi lao động theo quy định của pháp luật hoặc chết” [3, tr 6]
Theo điều Luật BHXH hiện hành, BHXH là sự bảo đảm thay thế hoặc bù

mức hưởng BHXH còn thấp nên dẫn đến chất lượng dịch vụ kém.
- Thực hiện thống nhất việc quản lý nhà nước về bảo hiểm xã hội, thực
hiện nhiệm vụ thu, quản lý và chi trả các chế độ BHXH chặt chẽ, đúng đối
tượng và đúng thời hạn. Nguồn đóng góp của các bên tham gia được đưa vào
quỹ riêng, độc lập với Ngân sách nhà nước và quỹ bảo hiểm xã hội được quản
lý tập trung, thống nhất và sử dụng theo nguyên tắc hạch toán cân đối thu chitheo quy định của pháp luật, bảo toàn và phát triển.
- Người lao động được hưởng trợ cấp BHXH trên cơ sở mức đóng và
thời gian đóng BHXH, có chia sẻ rủi ro và thừa kế. Thông thường, mức đóng
góp và mức hưởng trợ cấp đều có mối liên hệ đến thu nhập (tiền lương, tiền
công) của người lao động. Điều này thể hiện tính công bằng xã hội gắn liền
giữa quyền và nghĩa vụ của NLĐ.


8

1.1.3. Ý nghĩa của BHXH
Ra đời và phát triển cùng với nền kinh tế thị trường, BHXH đã có mặt ở
hầu hết các nước trên thế giới. Trình độ phát triển của BHXH được quyết
định bởi mức độ phát triển của nền kinh tế, nền kinh tế càng phát triển thì
mức độ hoàn thiện của BHXH ngày càng cao và với những đặc trưng riêng có
của mình BHXH đã có ý nghĩa thiết thực đối với sự phát triển kinh tế xã hội
như sau:
- Đối với NLĐ: BHXH sẽ góp phần trợ giúp cho những NLĐ gặp phải
rủi ro, bất hạnh, nhanh chóng khắc phục nhũng khó khăn bằng cách tạo cho
họ nhữn thu nhập thay thế, những điều kiện sinh hoạt thuận lợi… giúp cho họ
ổn định cuộc sống, yên tâm trong công tác, tạo cho họ niềm tin vào tương lai,
từ đó góp phần quan trọng vào việc tăng năng suất lao động cũng như tinh
thần nỗ lực vì sự phát triển của doanh nghiệp, cơ quan họ đang làm nói riêng
và cho toàn xã hội nói chung.
- Đối với xã hội:

+ BHXH cũng là một chính sách nhằm thực hiện công bằng xã hội, là
công cụ phân phối lại thu nhập giữa những người tham gia BHXH. Sự phân
phối lại thu nhập này được tiến hành qua hai cách: phân phối lại giữa người
khỏe và người già, giữa nam và nữ, người làm việc và người đã nghỉ hưu,
người trẻ tuổi và người cao tuổi, giữa nam và nữ, người đang hưởng trợ cấp
và người chưa được hưởng trợ cấp. Đây được coi là phân phối lại chiều
ngang. Còn phân phối lại theo chiều dọc là thực hiện điều tiết giữa người có
thu nhập cao và người có thu nhập thấp, giữa người giàu và người nghèo. Đây
là một mục tiêu quan trọng trong chính sách kinh tế - xã hội ở tầm vĩ mô.
1.1.4. Nguyên tắc hoạt động của BHXH
Nhìn chung hệ thống BHXH được thực hiện dựa trên nguyên tắc sau:
- Nguyên tắc đóng hưởng chia sẻ rủi ro; lấy số đông bù số ít, lấy của
người đang làm việc bù đắp cho người nghỉ hưởng chế độ BHXH. Đây là


10

nguyên tắc hoạt động chung của ngành bảo hiểm là quỹ góp chung của số
đông bù cho số ít là những người thiếu may mắn gặp phải những rủi ro trong
cuộc sống, trong lao động sản xuất. Phần thể hiện tính chính sách của Nhà
nước là việc rủi ro trong BHXH không chỉ là những rủi ro thuần túy như trong
bảo hiểm thương mại mà còn có cả những rủi ro không mang tính ngẫu nhiên
như: tuổi già, thai sản,…
- Mức hưởng phải thấp hơn tiền lương làm căn cứ đóng BHXH, nhưng
phải đảm bảo được mức sống tối thiểu cho người hưởng khoản trợ cấp đó.
Việc quy định trên là hoàn toàn hợp lý và cũng là quy định chung cho tất cả
các nước, song thấp bao nhiêu còn tùy thuộc vào điều kiện kinh tế, chính trị,
xã hội của mỗi nước trong mỗi thời kỳ khác nhau.
- Phải tự chủ về tài chính, đây là nguyên tắc quan trọng trong chính
sách BHXH của các nước. Nếu chỉ hoàn toàn phụ thuộc vào Ngân sách Nhà

vị SDLĐ luôn tìm mọi cách để có thể đạt được lợi nhuận cao nhất vì vậy tổ
chức hay đơn vị SDLĐ hay trốn đóng BHXH cho NLĐ.
- Quản lý thu BHXH của tổ chức hay đơn vị SDLĐ mà trình độ quản lý,
văn hóa, ngôn ngữ, chuyên môn, nghiệp vụ và nhận thức về pháp luật BHXH
ở các tổ chức hay đơn vị SDLĐ là khác nhau. Một bộ phận các daonh nghiệp
có hiểu biết về pháp luật nhưng lại lợi dụng những sơ hở trong chính sách,
chế độ để trốn tránh nghĩa vụ nộp BHXH.
- Quản lý thu BHXH đối với tổ chức hay đơn vị SDLĐ có số lượng đối
tượng quản lý thu BHXH lớn: số lượng doanh nghiệp nhiều, hoạt động ở
nhiều lĩnh vực của nền kinh tế gây ra những khó khăn nhất định cho công tác
quản lý thu BHXH.
Những đặc điểm trên cho thấy quản lý thu BHXH rất phức tạp, phải đối
mặt với nhiều khó khăn, thách thức hơn là thuận lợi.


12

1.2.3. Nội dung quản lý thu BHXH
1.2.3.1. Rà soát, cụ thể hóa và triển khai phổ biến các văn bản quy
phạm pháp luật về BHXH
a. Rà soát, cụ thể hóa các văn bản quy phạm pháp luật về BHXH
Nhà nước, thông qua các cơ quan chức năng của mình xây dựng các văn
bản pháp luật về BHXH bao gồm các luật, các văn bản pháp quy (Nghị định,
Thông tư, Quyết định…) và các văn bản dưới luật để thực hiện pháp luật
BHXH thống nhất trong phạm vi cả nước. Khác với bảo hiểm thương mại,
Nhà nước chỉ ban hành những điều, những nội dung cơ bản nhất còn các
chính sách, chiến lược cụ thể là do các công ty bảo hiểm thực hiện, đối với
BHXH, Nhà nước quy định bằng văn bản pháp luật rất cụ thể và chặt chẽ các
nội dung của chính sách BHXH, các cơ quan BHXH không được tự ý đặt ra
bất kỳ chế độ, bất kỳ quy định nào. Vì vậy, việc rà soát và cụ thể hóa các văn

thời kỳ nhất định. Dự toán thu BHXH là cơ sở để phân bổ nguồn lực tài chính
cho hoạt động của các cơ quan BHXH các cấp trong kỳ kế hoạch. Dự toán thu
đối với BHXH các cấp là nhiệm vụ được Nhà nước giao mang tính pháp lệnh;
cơ quan BHXH các cấp phải lấy việc hoàn thành dự toán thu BHXH là nhiệm
vụ chính trị hàng đầu của BHXH các cấp. Vì vậy, việc xây dựng và tổ chức
thực hiện dự toán thu được tiến hành trên cơ sở dự báo điều kiện kinh tế - xã
hội của đất nước nói chung và của từng địa phương nói riêng, gắn với đó là
việc đảm bảo tính bền vững của nguồn thu, tính khả thi và hiệu quả.
a. Lập dự toán thu BHXH
Lập dự toán thu là việc xác định các chỉ tiêu dự toán thu BHXH và xây
dựng các biện pháp thực hiện các chỉ tiêu đã đề ra. Xét về mặt kỹ thuật nghiệp
vụ, lập dự toán thu BHXH chính là quá trình dự báo, tính toán mức độ và các
biện pháp tổ chức động viên nguồn thu vào quỹ BHXH. Căn cứ theo tiêu thức
độ dài thời gian có thể phân loại dự toán thu BHXH thành dự toán dài hạn, dự
toán trung hạn và dự toán ngắn hạn. Dự toán thu BHXH dài hạn, trung hạn


14

thường mang tính dự báo gắn với một thời kỳ ổn định NSNN. Dự toán thu
BHXH ngắn hạn là dự toán có thời gian hiệu lực từ một năm trở xuống, bao
gồm:
Dự toán năm: Gắn với dự toán ngân sách và kế hoạch phát triển kinh tế xã hội hằng năm. Cơ quan BHXH các cấp đều phải lập dự toán thu BHXH
năm. Dự toán thu BHXH năm mang tính pháp lệnh. Để thực hiện dự toán
pháp lệnh, cơ quan BHXH còn phải lập và giao dự toán quý, tháng, dự toán
phấn đấu để điều hành thu.
Dự toán quý: Căn cứ xây dựng dự toán thu BHXH quý là dự toán pháp
lệnh đã được phê chuẩn và dự toán phấn đấu. Trên cơ sở số dự toán thu cả
năm mà phân bổ cho từng quý cho phù hợp với quy luật vận động của nguồn
thu trong từng quý.

BHXH khoa học, phù hợp, đảm bảo tính thống nhất, thực hiện đầy đủ, có hiệu
quả các chức năng quản lý BHXH nhằm thực thi chính sách pháp luật về
BHXH một cách nghiêm minh, bảo đảm thu đúng, đủ, kịp thời tiền đóng
BHXH của NLĐ và đơn vị SDLĐ vào quỹ BHXH.
Cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý thu BHXH có vai trò rất quan trọng đối
với sự vận hành của toàn bộ hệ thống BHXH. Cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý
thu BHXH được xây dựng hợp lý, đảm bảo khả năng thực hiện đầy đủ các
chức năng quản lý thu BHXH sẽ góp phần đảm bảo hiệu quả quản lý cao cũng
như phát huy hiệu lực toàn bộ hệ thống BHXH. Ngược lại, một cơ cấu tổ chức
không phù hợp sẽ hạn chế tác dụng của bộ máy, kìm hãm và làm suy yếu tổ
chức.
Mô hình tổ chức BHXH gồm cấp: Trung ương, vùng, địa phương. Ở một
số nước đang phát triển hoặc có nền kinh tế chuyển đổi, cơ quan BHXH địa
phương chịu sự lãnh đạo, chỉ đạo song trùng của cơ quan BHXH cấp trên và
chính quyền địa phương, nhưng xu hướng chung là cơ quan BHXH được tổ
chức theo ngành dọc độc lập với chính quyền địa phương.


16

b. Cán bộ quản lý thu BHXH
Cán bộ thu BHXH là những người làm trong cơ quan BHXH, hưởng
lương từ quỹ BHXH, được xếp vào một ngạch, bậc nhất định phù hợp với
trình độ đào tạo, được sử dụng quyền lực nhà nước để thực thi công vụ trên
cơ sở chức năng, nhiệm vụ do pháp luật quy định.
Cán bộ thu BHXH là nhân tố hợp thành công sở BHXH, là người đại
diện cho Nhà nước, cho cơ quan BHXH để xử lý các mối quan hệ với NLĐ và
đơn vị SDLĐ theo quy định của pháp luật về chính sách BHXH. Cán bộ thu
BHXH được coi là dây chuyền, cầu nối giữa Đảng, Chính phủ với nhân dân,
là người đem chính sách BHXH của Nhà nước tuyên truyền, giải thích cho

Phân cấp quản lý thu BHXH là việc phân giao cho cơ quan BHXH ở
từng cấp được quyền được quyền tổ chức quản lý thu BHXH đối với những
đơn vị nhất định tại địa bàn theo quy định của pháp luật.
Việc phân cấp quản lý thu BHXH nhằm tăng cường tính chủ động, nâng
cao vai trò, trách nhiệm của cơ quan BHXH các cấp trong quản lý, khai thác
có hiệu quả các nguồn thu BHXH phát sinh tại địa bàn, thực hiện tốt các quy
định của pháp luật về BHXH. Việc phân cấp quản lý thu BHXH trong ngành
BHXH thường căn cứ vào đơn vị sử dụng lao động đóng chân trên địa bàn,
nhằm tạo điều kiện thuận lợi nhất cho NLĐ và đơn vị SDLĐ.
Đối với từng đơn vị SDLĐ, cơ quan BHXH cần phải phân tích, đánh giá
đặc điểm, quy mô, ngành nghề kinh doanh, tính chất phức tạp trong công tác
quản lý thu BHXH đối với từng đơn vị để thực hiện việc phân cấp quản lý thu
BHXH cho từng cấp đảm bảo phù hợp với điều kiện thực tiễn, năng lực quản
lý của cơ quan BHXH và cán bộ quản lý BHXH từng cấp.
1.2.3.5. Tổ chức thực hiện quy trình quản lý thu BHXH
Quy trình quản lý thu BHXH gắn với yêu cầu thực hiện các chức năng
quản lý thu. Quy trình quản lý thu BHXH gồm các khâu cơ bản sau:


18

a.Thống kê, quản lý đơn vị sử dụng lao động đăng ký, kê khai nộp
BHXH cho người lao động
Quản lý kê khai nộp BHXH là quá trình thực hiện các bước công việc từ
khâu quản lý đăng lý, nhập và xử lý số liệu về thời gian, mức đóng BHXH
của NLĐ, cập nhật chứng từ nộp BHXH phục vụ cho các bộ phận chức năng
khai thác thông tin và giải quyết các chế độ chính sách cho NLĐ. Có quản lý
được đơn vị SDLĐ, quản lý được NLĐ, quản lý tiền lương, tiền công của
NLĐ theo hợp đồng thì mới quản lý tốt được công tác thu BHXH. Theo quy
định việc thực hiện chính sách BHXH cho NLĐ thông qua đơn vị SDLĐ, dựa