www.violet.vn/toan_cap3
Ứng dụng đạo hàm trong các bài toán tham số
CHỨA THAM SỐ

Khi giải các bài toán về phương trình, bất phương trình,
hệ phương trình ta thường hay gặp các bài toán liên quan
đến tham số. Có lẽ đây là dạng toán mà nhiều học sinh
lúng túng nhất. Trong chương này chúng ta sẽ đi nghiên
cứu một số dạng toán mà chúng ta thương hay gặp (như
xác định tham số để phương trình có nghiệm, có k
nghiệm, nghiệm đúng với mọi x thuộc tập D nào đó… )
và phương pháp giải các dạng toán đó.Bài toán 1: Tìm điều kiện của tham số để phương
trình f(x)=g(m) có nghiệm trên D
Phương pháp: Dựa vào tính chất phương trình có nghiệm hai đồ
thị của hai hàm số và cắt nhau. Do đó để giải bài
toán này ta tiến hành theo các bước sau:
1) Lập bảng biến thiên của hàm số .
2) Dựa vào bảng biến thiên ta xác định m để đường thẳng
cắt đồ thị hàm số .
Chú ý : Nếu hàm số liên tục trên D và ,
thì phương trình : có nghiệm

Ví dụ 1: Tìm m để các phương trình sau có nghiệm

Giải:
1)Xét hàm số có tập xác định là
D=R.
Ta có:

Ta có: .
Dựa vào bảng biến thiên suy ra phương trình có nghiệm
.

2) Điều kiện: .
Khi đó phương trình
(Vì )
Xét hàm số với .
Ta có: .
Do .
Vậy f(x) là hàm đồng biến trên [0;4]
Suy ra phương trình có nghiệm

Chú ý : Khi gặp hệ phương trình trong đó một phương
trình của hệ không chứa tham số thì ta sẽ đi giải quyết
phương trình này trước. Từ phương trình này ta sẽ tìm
được tập nghiệm (đối với hệ một ẩn) hoặc sẽ rút được ẩn
này qua ẩn kia. Khi đó nghiệm của hệ phụ thuộc vào
nghiệm của phương trình thứ hai với kết quả ta tìm được
ở trên.
Ví dụ 3: Tìm m để hệ sau có nghiệm: Giải:
Ta thấy (1) là bất phương trình một ẩn nên ta sẽ đi giải
bất phương trình này
Ta có: .
Hệ có nghiệm có nghiệm .
www.violet.vn/toan_cap3
với

phương trình có k nghiệm hai đồ thị trên cắt nhau tại k
giao điểm.

Ví dụ 6: Tìm tất cả các giá trị của m để phương trình sau
có đúng hai nghiệm phân biệt:
Giải:
Đặt . Ta có phương trình :

.
Xét hàm số
.
Dựa vào bảng biến thiên suy ra phương trình có hai
nghiệm phân biệt
Ví dụ 7: Tìm m để phương trình : có ba
nghiệm phân biệt.
Giải:
Phương trình (do
)
Xét hàm số
.