TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA LUẬT



LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN LUẬT
NIÊN KHÓA 2009 – 2013

:

BIỆN PHÁP TRUNG GIAN TRONG
VẤN ĐỀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP
QUỐC TẾ VÀ THỰC TIỄN GIẢI QUYẾT
TRANH CHẤP BIỂN ĐÔNG

Giảng viên hướng dẫn:
ThS. Kim Oanh Na

Sinh viên thực hiện:
Nguyễn Lê Nam
MSSV: 5095629
Lớp: Luật Thương mại 1

Cần Thơ, háng 5 năm 2013


NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................


NHẬN XẾT CỦA HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN VĂN
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................

1.3.1.2 Tranh chấp vì lý do kinh tế, chính sách muốn trở nên lớn mạnh
của các quốc gia .............................................................................................................11
1.3.2 Ảnh hưởng của tranh chấp quốc tế .....................................................................12
1.3.3 Ý nghĩa của việc giải quyết tranh chấp quốc tế .................................................13
1.3.3.1 Bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp cho các bên tranh chấp, đặc biệt
là bên có vị thế yếu hơn ...................................................................................................13
1.3.3.2 Góp phần thúc đẩy việc thực thi tuân thủ luật quốc tế, tạo nên nhận thức
việc tuân thủ pháp luật là chính vì lợi ích của chính người tuân thủ .............................13
1.3.3.3 Góp phần duy trì hòa bình và an ninh quốc tế, thúc đẩy quan hệ hợp tác
quốc tế ..............................................................................................................................14
1.4 SƠ LƯỢC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VỀ CÁC
BIỆN PHÁP HÒA BÌNH GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP QUỐC TẾ ......................14


1.4.1 Đàm phán ..............................................................................................................14
1.4.2 Trung gian .............................................................................................................16
1.4.3 Hòa giải ..................................................................................................................17
1.4.4 Điều tra ..................................................................................................................19
1.4.5 Trọng tài ................................................................................................................19
1.4.6 Tòa án quốc tế .......................................................................................................20
1.4.7 Các biện pháp hòa bình giải quyết tranh chấp khác .........................................21
1.4.7.1 Giải quyết tranh chấp tại các cơ quan của Liên hợp quốc .................................21
1.4.7.2 Giải quyết tranh chấp tại các cơ quan, tổ chức khu vực .....................................22
1.4.7.3 Giải quyết tranh chấp thông qua các hội nghị ....................................................23
1.4.7.4 Giải quyết tranh chấp thông qua các hiệp định ..................................................23

CHƯƠNG 2: BIỆN PHÁP TRUNG GIAN TRONG VẤN ĐỀ GIẢI
QUYẾT TRANH CHẤP QUỐC TẾ
2.1 CƠ SỞ PHÁP LÝ VÀ SỰ RA ĐỜI CỦA BIỆN PHÁP TRUNG GIAN .............24
2.2 CÁC NGUYÊN TẮC CƠ BẢN CỦA BIỆN PHÁP TRUNG GIAN

CHƯƠNG 3 THỰC TIỄN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP BIỂN ĐÔNG
3.1 TÌNH HÌNH TRANH CHẤP BIỂN ĐÔNG ..........................................................39
3.1.1 Lịch sử tranh chấp và giải quyết tranh chấp biển Đông
từ đầu thế kỷ XX đến nay .............................................................................................39
3.1.1.1 Tranh chấp chủ quyền trên các đảo đá từ đầu thế kỷ XX đến năm 1958 ............39
3.1.1.2 Tranh chấp lãnh thổ mở rộng và liên kết chặt chẽ với tranh chấp vùng biển
do sự địa hình và sự phát triển của luật quốc tế từ 1958 tới 2009 ..................................40
3.1.1.3 Quản lý và giải quyết tranh chấp biển đảo bằng biện pháp hòa bình
và cách tiếp cận khu vực – từ 2009 đến nay ...................................................................43
3.1.2 Lập trường và yêu sách của các bên ...................................................................44
3.1.2.1 Yêu sách của Trung Quốc ....................................................................................44
3.1.2.2 Lập trường của Việt Nam ....................................................................................46
3.1.2.3 Lập trường của các nước khác ven biển Đông ....................................................48
3.1.3 Những hạn chế và tổn thất do tranh chấp biển Đông ......................................48
3.1.3.1 Hạn chế việc khai thác tài nguyên trên biển Đông..............................................49
3.1.3.2 Cản trở việc lưu thông trên biển ..........................................................................49
3.1.3.3 Hạn chế tiềm năng du lịch ...................................................................................50
3.1.3.4 Làm mất ổn định khu vực và hạn chế quan hệ hợp tác giữa các bên..................50
3.2 TÌNH HÌNH ÁP DỤNG BIỆN PHÁP TRUNG GIAN TRONG
GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP BIỂN ĐÔNG .............................................................51
3.2.1 Thực trạng áp dụng biện pháp trung gian trong giải quyết tranh chấp
biển Đông ........................................................................................................................51
3.2.2 Lập trường và thái độ của các bên trong việc áp dụng biện pháp
trung gian để giải quyết tranh chấp biển Đông ..........................................................53
3.2.2.1 Lập trường và thái độ của Trung Quốc ...............................................................53
3.2.2.2 Lập trường và thái độ của Philippin ...................................................................54
3.2.2.3 Lập trường và thái độ của Việt Nam ...................................................................55
3.2.3 Tính khả thi của biện pháp trung gian trong việc giải quyết tranh chấp
biển Đông ........................................................................................................................55


biện pháp hòa bình giải quyết tranh chấp, mà đặc biệt là biện pháp trung gian.Vấn đề áp
dụng biện pháp trung gian để giải quyết tranh chấp biển Đông, và tình khả thi của biện
pháp này. Qua bài viết, người viết muốn phân tích rõ những quy định của pháp luật quốc
tế về biện pháp trung gian và tính khả thi của biện pháp này khi áp dụng giải quyết tranh
chấp biển Đông.
3 Phạm vi nghiên cứu
Vấn đề tranh chấp quốc tế và các biện pháp hòa bình giải quyết tranh chấp quốc tế
là một vấn đề rộng lớn, đòi hởi phải được nghiên cứu một cách tổng quát, khoa học và
phân tích nhiều văn bản pháp luật khác nhau để tìm ra điểm thống nhất. Nhưng trong


phạm vi nghiên cứu của đề tài này, người viết chỉ tập trung nghiên cứu trên cơ sở quy
định của Hiền chương Liên hợp quốc về biện pháp trung gian giải quyết tranh chấp quốc
tế, và quy định của Công ước Luật biển 1982 về hòa bình giải quyết tranh chấp quốc tế
về chủ quyền trên biển. Đây là phạm vi nghiên cứu của đề tài: “Biện pháp trung gian
trong vấn đề giải quyết tranh chấp quốc tế và thực tiễn giải quyết tranh chấp biển Đông”.
4 Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu là nền tảng cơ bản để xây dựng đề tài với nội dung, hình
thức logic và khoa học, để giải quyết các vấn đề đặt ra. Trong quá trình nghiên cứu hoàn
thành luận văn chủ yếu người viết sử dụng phương pháp phân tích luật viết, tổng hợp, so
sánh và liệt kê để làm sáng tỏ vấn đề nhằm hỗ trợ tốt hơn cho việc nghiên cứu đề tài.
5 Kết cấu đề tài
Kết cấu của luận văn ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo,
luận văn được kết cấu bao gồm 3 chương:
Chương 1. Khái quát cơ bản về vấn đề tranh chấp quốc tế và biện pháp giải quyết tranh
chấp quốc tế.
Chương 2. Biện pháp trung gian trong vấn đề giải quyết tranh chấp quốc tế.
Chương 3. Thực tiễn giải quyết tranh chấp biển Đông.



vẫn không giải quyết được tranh chấp đó thì mới được xem xét tới các biện pháp giải
quyết khác.
1

Điều 33 Hiến chương Liên hợp quốc 1945


1.1.2 Phân loại tranh chấp quốc tế và các biện pháp hòa bình giải quyết tranh chấp
quốc tế
1.1.2.1 Phân loại tranh chấp quốc tế
Bản chất của luật quốc tế là sự thỏa thuận, việc phân loại tranh chấp quốc tế chỉ có
ý nghĩa để xác định biện pháp giải quyết hòa bình nào sẽ được áp dụng để mang lại hiệu
quả cao nhất.
* Dựa trên số lượng các bên tham gia tranh chấp ta có tranh chấp song phương và
tranh chấp đa phương
Tranh chấp song phương là tranh chấp chỉ có sự tham gia của hai chủ thể của luật
quốc tế. Ví dụ tranh chấp giữa Việt Nam và Trung Quốc về quần đảo Trường Sa là tranh
chấp song phương.
Tranh chấp đa phương là tranh chấp có sự tham gia của ba chủ thể của luật quốc tế
trở lên. Tranh chấp đa phương có hai loại là tranh chấp đa phương khu vực và tranh chấp
đa phương toàn cầu. Tranh chấp đa phương khu vực là tranh chấp diễn ra giữa các chủ
thể cùng ở trong một khu vực vị trí địa lý nhất định. Tranh chấp đa phương toàn cầu là
tranh chấp diễn ra giữa các chủ thể trên toàn quốc tế.
* Dựa vào tính chất của tranh chấp ta có tranh chấp về chính trị và tranh chấp về
pháp lý.
Tranh chấp về chính trị là những tranh chấp giữa các bên liên quan đến các yêu
cầu đòi hỏi phải thay đổi các quy định hiện hành gắn liền với quyền và nghĩa vụ của các
bên hữu quan. Những tranh chấp về chính trị thường thấy là tranh chấp về biên giới và
lãnh thổ quốc gia. Ví dụ tranh chấp giữa Campuchia và Thái Lan về khu đất xung quanh
đền Preah Vihear. Vì những tranh chấp về chính trị thường là tranh chấp về biên giới và

Dựa vào Điều 33 Hiến chương Liên hợp quốc ta có hai cách phân loại như sau:
Cách thứ nhất có thể phân ra thành biện pháp giải quyết trực tiếp và biện pháp giải
quyết gián tiếp.
- Biện pháp giải quyết trực tiếp là biện pháp đàm phán. Biện pháp này các bên
tranh chấp sẽ tự mình gặp nhau và cùng thảo luận, bàn bạc để đưa ra một hướng giải
quyết tranh chấp chung nhất và có hiệu quả mà không có sự can thiệp của bất kỳ bên thứ
ba nào.
- Biện pháp giải quyết gián tiếp bao gồm các biện pháp còn lại quy định tại Điều
33 Hiến chương Liên hợp quốc. Nhóm biện pháp này các bên tranh chấp phải nhờ tới một
bên thứ ba để đứng ra đàn xếp cho các bên gặp nhau để giải quyết tranh chấp hay cũng có
thể tham gia vào quá trình giải quyết hoặc bên thứ ba sẽ là bên trực tiếp giải quyết tranh
chấp vá các bên tranh chấp phải tuân theo kết quả phán quyết của bên thứ ba.
Cách thứ hai có thể chia làm ba nhóm gồm: nhóm các biện pháp ngoại giao, nhóm
các biện pháp tư pháp và nhóm thông qua các tổ chức quốc tế hay hiệp định khu vực.


- Nhóm các biện pháp ngoại giao gồm các biện pháp đàm phán, điều tra trung
gian, hòa giải. Đàm phán thì các bên trực tiếp gặp gở nhau để bàn bạc thảo luận tìm ra
cách giải quyết tranh chấp. Điều tra trung gian và hòa giải thì thông qua sự trợ giúp của
bên thứ ba. Nhìn chung nhóm các biện pháp ngoại giao thì dễ tiến hành nhưng lại không
mấy hiệu quả do kết quả giải quyết tranh chấp của nhóm biện pháp này không có giá trị
pháp lý ràng buộc các bên tranh chấp.
-Nhóm các biện pháp tư pháp bao gồm giải quyết tranh chấp bằng trọng tài quốc tế
và Tòa án quốc tế. Nhóm biện pháp này phải thông qua sự trợ giúp của bên thứ ba là
trọng tài quốc tế hay Tòa án quốc tế để giải quyết tranh chấp. Nhóm biện pháp này thủ
tục thực hiện rất phức tạp tốn nhiều thời gian nhưng rất hiệu quả vì kết quả giải quyết
tranh chấp của bên thứ ba này có giá trị pháp lý bắt buộc đối với các bên tranh chấp, các
bên tranh chấp phải tuyệt đối chấp hành và thực thi kết quả giải quyết tranh chấp của bên
thứ ba.
-Nhóm các biện pháp thông qua các tổ chúc quốc tế hay hiệp định khu vực, nhóm

Quyền năng chủ thể của pháp luật quốc tế của quốc gia phát sinh và tồn tại trên cơ
sở chủ quyền quốc gia. Chủ quyền quốc gia là quyền tối thượng của một quốc gia, nó thể
hiện một cách hoàn toàn và đầy đủ quyền của quốc gia trong lĩnh vực lập pháp, hành
pháp và tư pháp trên lãnh thổ của mình. Tuy nhiên theo pháp luật quốc tế hiện nay chủ
quyền quốc gia chỉ mang tính chất tương đối, khi thực hiện chủ quyền quốc gia phải tôn
trọng các cam kết quốc tế.
Quốc gia phải có các dấu hiệu đặc trưng sau:4
- Có lãnh thổ riêng;
- Có dân cư và chế độ quốc tịch;
- Có Chính phủ đại diện cho dân cư và chế độ quốc tịch;
- Chính phủ quản lý được lãnh thổ.
Quốc gia có hai loại là quốc gia đơn nhất và quốc gia liên bang. Tên gọi của quốc
gia thường cho ta biết đó là loại quốc gia nào. Các quốc gia dù là đơn nhất hay liên bang
đều là chủ thể của luật quốc tế.
Quốc gia là chủ thể đầu tiên và cơ bản của luật quốc tế. Quốc gia là chủ thể xuất
hiện như chủ thể ban đầu của luật quốc tế, đa số các quy phạm pháp luật quốc tế đều do
quốc gia xây dựng nên, và chính quốc gia cũng là chủ thể thành lập nên các chủ thể khác
của luật quốc tế như các tổ chức quốc tế liên chính phủ. Chính những điều đó đã tạo cho
quốc gia một số quyền và nghĩa vụ cơ bản sau:
- Các quyền cơ bản: quyền đối với nền độc lập và thực hiện các quyền hợp pháp
của mình; quyền thực hiện quyền tài phán trên lãnh thổ của mình đối với mọi người và
mọi vật; quyền bình đẳng với các quốc gia khác và quyền tự vệ chính đáng.5
- Các nghĩa vụ cơ bản: không được can thiệp vào công việc nội bộ của quốc gia
khác; tôn trọng quyền con người; phải giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình;
3

Kim Oanh Na: Tập bài giảng luật quốc tế, năm 2006, trang 8.
Nguyễn Trung Tín: Tìm hiểu luật quốc tế, Nhà xuất bản Đồng Nai, năm 1997, trang 59.
5
Nguyễn Trung Tín: Tìm hiểu luật quốc tế, Nhà xuất bản Đồng Nai, năm 1997, trang 60.


6

Nguyễn Trung Tín: Tìm hiểu luật quốc tế, Nhà xuất bản Đồng Nai, năm 1997, trang 60.
Kim Oanh Na: Tập bài giảng luật quốc tế, năm 2006, trang 9.
8
Nguyễn Trung Tín: Tìm hiểu luật quốc tế, Nhà xuất bản Đồng Nai, năm 1997, trang 61.
9
Nguyễn Trung Tín: Tìm hiểu luật quốc tế, Nhà xuất bản Đồng Nai, năm 1997, trang 62.
7


- Các nghĩa vụ cơ bản: tôn trọng các quyền cơ bản của quốc gia; tuân thủ các cam
kết quốc tế.10
Như vậy, các dân tộc đang bị áp bức có thể đứng lên đấu tranh giành độc lập và
thành lập được cơ quan lãnh đạo của cuộc chiến tranh có thể trở thành chủ thể của luật
quốc tế. quyền năng chủ thể của các dân tộc này phụ thuộc vào việc tồn tại của cuộc
chiến tranh. Tuy nhiên, việc công nhận nguyên tắc tôn trọng quyền dân tộc tự quyết và
quyền thể hiên ý chí có những sự khó khăn và phức tạp nhất định, các thế lực phản động
cực đoan có thể lợi dụng điều này để gây rối làm mất ổn định, hòa bình của quốc gia và
các khu vực trên thế giới. Nhưng nếu quá khắc khe hạn chế quyền này thì sẽ tạo cơ hội
cho một số quốc gia thực hiện chính sách nô dịch lên quốc gia, dân tộc khác. 11 Chúng ta
cần phải làm rõ nguyên nhân của cuộc chiến trước khi cho dân tộc đó được hưởng các
quyền này để tránh các thế lực cực đoan lợi dụng các quyền này để làm điều vi phạm
pháp luật quốc tế.
1.2.1.3 Các thực thể mang tính chất quốc gia.
Các thực thể này là các thành phố tự do và các vùng đất nhất định. Thành phố tự
do được hình thành trên cơ sở các điều ước quốc tế hoặc được thành lập bởi quyết định
của tổ chức quốc tế. Các vùng lãnh thổ nhất định này thường được thành lập nhằm mục
đích giải quyết tranh chấp về lãnh thổ của các quốc gia.12 Điều này có nghĩa là khi một

- Thảo luận và thông qua các văn bản pháp lý về tổ chức và hoạt động của mình
trong phạm vi quy định của Hiến chương và Điều lệ;
- Quyền được ký kết các điều ước quốc tế liên quan đến hoạt động của mình;
- Nhận đại diện và quan sát viên thường trực của các quốc gia chưa phải là thành
viên của mình;
- Tham gia tố chức các hội nghị quốc tế liên quan đến nộ dung hoạt động của
mình;
- Giải quyết các tranh chấp giữa các quốc gia thành viên và giữa thành viên với tổ
chức quốc tế;
- Được hưởng quyền theo quy định của các điều ước quốc tế mà tổ chức đó ký kết
hoặc tham gia;
- Được yêu cầu kết luận tư vấn của Tòa án quốc tế của Liên hợp quốc;
- Thiết lập quan hệ ngoại giao với các quốc gia, các tổ chức khác trong trường hợp
nhận thấy cần thiết, đồng thời cũng được hưởng những quyền miễn trừ và ưu đãi ngoại
giao.
Bên cạnh các quyền cơ bản nêu trên, các tổ chức quốc tế liên chính phủ còn phải
thực hiện các nghĩa vụ tương ứng nhất định.
1.2.2 Chủ thể giải quyết tranh chấp
Chủ thể giải quyết tranh chấp là đối tượng giúp cho các cuộc tranh chấp chấm dứt
bằng các biện pháp hòa bình. Chủ thể giải quyết tranh chấp có thể là chủ thể của luật
quốc tế nhưng cũng có thể không phải là chủ thể của luật quốc tế.
Chủ thể giải quyết tranh chấp có hai loại là chủ thể giải quyết tranh chấp bằng con
đường ngoại giao và chủ thể giải quyết tranh chấp bằng con đường tư pháp.
Chủ thể giải quyết tranh chấp bằng con đường ngoại giao gồm có: quốc gia hoặc
nhóm quốc gia, các tổ chức quốc tế. Nhóm chủ thể này tiến hành hòa giải bằng một trong
các biện pháp điều tra trung gian, hòa giải và phải được sự đồng ý của các chủ thể tham
14
15

Kim Oanh Na: Tập bài giảng luật quốc tế, năm 2006, trang 10.

những quy định của pháp luật quốc tế theo những cách khác nhau, chính những điều đó
đã tạo nên những mâu thuẩn về mặt pháp lý trong quá trình giao lưu hợp tác giữa các
quốc gia dẫn tới tranh chấp.
Đây là một nguyên nhân khách quan không do ý chí của các bên mong muốn.
Muốn khắc phục nguyên nhân này ta cần xây dựng một hệ thống pháp luật rõ ràng, rành
mạch, dễ hiểu. Việc làm này sẽ giúp hạn chế rất nhiều tranh chấp không đáng có xảy ra.


1.3.1.2 Tranh chấp vì lý do kinh tế, chính sách muốn trở nên lớn mạnh của các quốc gia
Khi nền kinh tế còn phát triển ở một trình độ thấp, dân số còn ít, nhu cầu về lương
thực thực phẩm và hàng tiêu dung còn thấp, các quốc gia không chú trọng nhiều đến các
tiềm lực kinh tế còn tiềm ẩn. Ngày nay, dân số ngày càng tăng, nhu cầu xã hội ngày càng
lớn, nó tạo một áp lực vô cùng lớn cho các quốc gia, đặc biệt là các quốc gia có dân số
đông. Bên cạnh đó, trình độ khoa học kỹ thuật ngày càng phát triển, con người muốn khai
thác hết nguồn lợi từ thiên nhiên mang lại để phục vụ nhu cầu bản thân.
Do áp lực của dân số đè nặng lên nền kinh tế, các quốc gia ngày càng muốn mở
rộng lãnh thổ của mình cả trên đất liền và biển để khai thác những nguồn lợi từ những
vùng lãnh thổ này để phát triển kinh tế giảm bớt áp lực từ sự gia tăng dân số và thúc đẩy
nền kinh tế lớn mạnh. Chính sách mở rộng lãnh thổ tất nhiên sẽ gây xung đột về chủ
quyền với các quốc gia khác. Ngoài ra, các quốc gia vì những mục đích kinh tế khác nhau
còn tạo ra các mâu thuẩn trong quan hệ kinh tế. Chính từ những chính sách này của các
quốc gia đã làm cho nhiều cuộc tranh chấp xảy ra. Ví dụ Trung Quốc với yêu sách đường
cơ sở lưỡi bò muốn độc chiếm biển Đông vì nguồn lợi kinh tế của biển Đông.
Nhìn chung những chính sách này của các quốc gia cũng xuất phát từ sự bùng nổ
dân số. Các quốc gia cần có chính sách hợp lý để kìm chế sự phát triển dân số và phát
triển kinh tế quốc gia, tránh gây ra các vụ tranh chấp về chủ quyền với các quốc gia khác.
1.3.2 Ảnh hưởng của tranh chấp quốc tế
Các vụ tranh chấp quốc tế dù diễn ra trên quy mô và tính chất lớn hay nhỏ cũng
gây ra những hậu quả nhiều hay ít cho các bên tham gia tranh chấp và quốc tế. Sau đây là
một số ảnh hưởng mà tranh chấp quốc tế gây ra:

Liên hợp quốc quy định cụ thể các biện pháp hòa bình trong Hiến chương Liên
hợp quốc mà các bên tham gia tranh chấp phải có nghĩa vụ áp dụng để giải quyết tranh
chấp. Các biện pháp hòa bình này sẽ giúp cho các bên tranh chấp giải quyết được tranh
chấp mà không cần sử dụng vũ lực, gây thiệt hại nặng nề cho tất cả các bên tham gia
tranh chấp. Hơn nữa các biện pháp hòa bình rất công bằng, hiệu quả và hợp lý trong việc
giải quyết tranh chấp. Các kết quả giải quyết tranh chấp của các biện pháp hòa bình phản
ánh chính xác, khách quan tình hình vụ tranh chấp, và khi sử dụng các biện pháp hòa
bình các bên tranh chấp đều có vị thế ngang bằng nhau bất kể là nước có sức mạnh kinh
tế hay quân sự lớn hơn các nước còn lại.
Vậy nên áp dụng các biện pháp hòa bình để giải quyết tranh chấp quốc tế sẽ đảm
bảo được quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia tranh chấp. Đặc biệt bên có vị
thế yếu hơn trên trường chính trị quốc tế có thể sử dụng các biện pháp hòa bình để bảo vệ
quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Ví dụ Nicaragua kiện Mỹ mà Mỹ vắng ,tòa án LHQ
vẫn xử vắng mặt và Nicaragua thắng. Tùy vào tính chất và mức độ của vụ tranh chấp mà
các bên tham gia tranh chấp có thể lựa chọn biện pháp hòa bình hợp lý nhất để giải quyết
tranh chấp nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
1.3.3.2 Góp phần thúc đẩy việc thực thi tuân thủ luật quốc tế, tạo nên nhận thức việc tuân
thủ pháp luật là chính vì lợi ích của chính người tuân thủ.


Nhìn chung các vụ tranh chấp quốc tế phần lớn đều do có sự khác biệt trong việc
giải thích và áp dụng pháp luật quốc tế của các quốc gia. Đây là nguyên nhân khách quan
dẫn đến tranh chấp quốc tế chớ không phải do ý chí chủ quan của các bên. Việc giải
quyết tranh chấp cho thật hợp lý trong trường hợp này là vô cùng cần thiết.
Việc áp dụng các biện pháp hòa bình để giải quyết tranh chấp quốc tế sẽ giúp các
bên tham gia tranh chấp hiểu đúng tinh thần của các quy định của pháp luật quốc tế. Việc
giúp các quốc gia hiểu đúng tinh thần của pháp luật quốc tế có vai trò hết sức quan trọng,
nó sẽ hạn chế được rất nhiều tranh chấp các vụ tranh chấp không đáng có có thể xảy ra.
Hơn nữa việc hiểu đúng được tinh thần của pháp luật quốc tế còn giúp cho các quốc gia
tuân thủ pháp luật quốc tế một cách triệt để tạo nên nhận thức tuân thủ pháp luật là để bảo

tham gia tranh chấp trực tiếp gặp gở, trao đổi, thảo luận để tìm ra giải pháp hòa bình giải
quyết tranh chấp. 16
Đàm phán đóng vai trò rất quan trọng trong giải quyết tranh chấp quốc tế. Đàm
phán là biện pháp cơ bản, hữu hiệu và thông dụng nhất để giải quyết tranh chấp. Do đó
biện pháp này rất được các văn bản quy phạm pháp luật về giải quyết tranh chấp khuyến
khích sử dụng hàng đầu.
Điều 33 Hiến chương Liên hợp quốc đã đưa biện pháp đàm phán lên hàng đầu
trong các biện pháp hòa bình giải quyết tranh chấp: “trong mỗi vụ tranh chấp, nếu kéo dài
có thể đe dọa sự duy trì hòa bình và an ninh quốc tế, các đương sự phải tìm giải pháp,
trước hết bằng con đường đàm phán, điều tra trung gian, hòa giải trọng tài, bằng con
đường tư pháp, bằng việc sử dụng những cơ quan hiệp định khu vực, hoặc bằng các biện
pháp hòa bình khác tùy họ lựa chọn.17
Khoản 1 Điều 283 Công ước Luật biển 1982 cũng coi đây là biện pháp hàng đầu
và hiệu quả nhất trong giải quyết tranh chấp: “khi có tranh chấp xảy ra giữa các quốc gia
thành viên liên quan đến việc giải thích hay áp dụng Công ước, các bên tranh chấp tiến
hành ngay một cuộc trao đổi quan điểm về cách giải quyết tranh chấp bằng thương lượng
hay bằng các phương pháp hòa bình khác.18
Đàm phán có thể do các bên tham gia tranh chấp lựa chọn để giải quyết tranh chấp
hoặc do sự hổ trợ của bên thứ ba thông qua việc áp dụng một biện pháp hòa bình khác (
điều tra trung gian, hòa giải…), hoặc do phán quyết của Tòa án quốc tế đối với từng vụ
việc cụ thể. Tùy theo mức độ của cuộc tranh chấp mà đàm phán có thể diễn ra ở cấp độ
khác nhau: giữa những người đứng đầu Nhà nước, đứng đầu Chính phủ hoặc giữa những
đại diện có thẩm quyền của các bên. Đàm phán phải được tiến hành trên cơ sở bình đẳng,
tôn trọng lẩn nhau, không được gây sức ép, đe dọa với bất kỳ hình thức nào, không vi

16

Nguyễn Trung Tín: Tìm hiểu luật quốc tế, Nhà xuất bản Đồng Nai, năm 1997, trang 279.
Điều 33 Hiến chương Liên hợp quốc 1945.
18

thời gian đàm phán kéo dài nhưng kết quả đạt được thì rất hạn chế.
1.4.2 Trung gian
Trung gian là sự tham gia tích cực của bên thứ ba không tham gia vào cuộc tranh
chấp dàn xếp các bên tranh chấp gặp gở, ngồi vào bàn đàm phán và cùng tham gia vào

19

Nguyễn Trung Tín: Tìm hiểu luật quốc tế, Nhà xuất bản Đồng Nai, năm 1997, trang 280.
Nguyễn Trung Tín: Tìm hiểu luật quốc tế, Nhà xuất bản Đồng Nai, năm 1997, trang 280-281.
21
Nguyễn Trung Tín: Tìm hiểu luật quốc tế, Nhà xuất bản Đồng Nai, năm 1997, trang 281.
22
Nguyễn Trung Tín: Tìm hiểu luật quốc tế, Nhà xuất bản Đồng Nai, năm 1997, trang 282.
20


quá trình đàm phán với các bên tranh chấp.23 Bên làm trung gian có thể là cá nhân, tổ
chức quốc tế, quốc gia hay nhóm một số quốc gia. Bên làm trung gian thường đưa ra
những ý kiến, đề xuất mang tính chất khuyến nghị đối với các bên tham gia tranh chấp để
giải quyết từng phần hay toàn bộ tranh chấp, trách nhiệm lụa chọn giải pháp cuối cùng để
giải quyết tranh chấp thuộc về các bên tham gia tranh chấp.
Biện pháp trung gian được đề cập đến trong Công ước Lahay 1899 và được bổ
xung trong Công ước Lahay 1097. Công ước còn cho phép các quốc gia ký kết có quyền
đề nghị trung gian ngay cả trong thời kỳ chiến tranh. Trong một số trường hợp Công ước
còn buộc các bên tham gia tranh chấp phải sử dụng biện pháp trung gian trước khi sử
dụng vũ lực.24
Điều 33 Hiến chương Liên hợp quốc đã công nhận trung gian là một trong các
biện pháp hòa bình để giải quyết tranh chấp quốc tế. Từ năm 1983 – 1988 Ủy ban đặt biệt
về Hiến chương Liên hợp quốc đã thảo luận dự thảo các điều khoản về biện pháp trung
gian.

1.4.3 Hòa giải
Cũng giống như trung gian, Hòa giải cũng là có sự tham giia của bên thứ ba không
tham gia vào cuộc tranh chấp đứng ra dàn xếp cho các bên tham gia tranh chấp gập nhau
và cùng các bên tham gia tranh chấp thương lượng tìm ra phương pháp hòa bình giải
quyết tranh chấp.27 So với trung gian, bên làm hòa giải có vai trò can thiệp sâu hơn vào
việc giải quyết tranh chấp, bên làm hòa giải sẽ cùng tham gia vào cuộc đàm phán của các
bên tham gia tranh chấp và đưa ra những ý kiến, khuyến nghị để cùng các bên tham gia
tranh chấp giải quyết tranh chấp. Hòa giải có thể được tiến hành thông qua hai cách là
thông qua bên thứ ba đứng ra làm hòa giải do các bên tham gia tranh chấp lựa chon hoặc
thông qua Ủy ban hòa giải.
Bên thứ ba làm hòa giải do các bên tham gia tranh chấp lựa chọn có thể là cá nhân,
tổ chức, một quốc gia hoặc nhóm một số quốc gia. Trong quá trình hòa giải, bên thứ ba
làm hòa giải phải tuyệt đối công bằng, không được thiên vị, giúp các bên tranh chấp ngồi
lại với nhau và cùng thảo luận đưa ra phương pháp giải quyết cuộc tranh chấp. Nhứng ý
kiến, kiến nghị của bên thứ ba làm hòa giải chỉ mang tính chất khuyến nghị, bên thứ ba
làm hòa giải không được áp đặt các bên tham gia tranh chấp phải sử dụng nó. Hòa giải là
biện pháp hòa bình giải quyết tranh chấp rất hiệu quả và quan trọng, nó được ghi nhận
trong Hiến chương Liên hợp quốc là một trong các biện pháp hòa bình mà các bên tham
gia tranh chấp phải sử dụng để giải quyết tranh chấp quốc tế. 28 Công ước Luật biển 1982
cũng công nhận hòa giải là một trong những biện pháp mà thành viên của Công ước phải
sử dụng để giải quyết tranh chấp khi có tranh chấp phát sinh.29 Vai trò của bên thứ ba làm
hòa giải kết thúc khi các bên tham gia tranh chấp chấp nhận hay không chấp nhận kết quả
thõa thuận và đi đến kết luận hòa giải.
Các bên tham gia tranh chấp có thể tiến hành hòa giải thông qua Ủy ban hòa giải.
Khi có tranh chấp phát sinh, các bên tham gia tranh chấp có thể ký kết thỏa thuận thành
lập Ủy ban hòa giải để giải quyết tranh chấp, các bên cũng có thể kỳ trước với nhau hiệp
định về việc thành lập Ủy ban hòa giải khi có tranh chấp phát sinh. Quy chế pháp lý về
Ủy ban hòa giải được đề cập lần đầu tiên trong Công ước Lahay 1909 và được ghi nhận
lại trong Hiến chương Liên hợp quốc 1945.30 Theo định ước chung của Đại hội đồng
27