Luận Văn Tốt Nghiệp

Chế định bảo hiểm TNDS của chủ xe cơ giới đối với bên thứ ba

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA LUẬT
BỘ MÔN KINH DOANH - THƯƠNG MẠI
------------  --------------

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP
KHÓA: 2007 - 2011
Đề tài:
CHẾ ĐỊNH BẢO HIỂM TRÁCH NHIỆM DÂN SỰ CỦA CHỦ XE
CƠ GIỚI ĐỐI VỚI BÊN THỨ BA

Giảng viên hướng dẫn:
Đoàn Nguyễn Minh Thuận

Cần Thơ,
Ngày 18 tháng 11 năm 2010
GVHD: Đoàn Nguyễn Minh
Thuận
1

Sinh viên thực hiện:
Nguyễn Phú Hiệp
MSSV: 5075186
Lớp: LK0764A2

SVTH: Nguyễn Phú Hiệp


..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
GVHD: Đoàn Nguyễn Minh Thuận

2

SVTH: Nguyễn Phú Hiệp


Luận Văn Tốt Nghiệp

Chế định bảo hiểm TNDS của chủ xe cơ giới đối với bên thứ ba

Nhận xét của giảng viên
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................
..........................................................................................................................................

LỜI NÓI ĐẦU..............................................................................................................1
CHƯƠNG 1. LÝ LUẬN CHUNG VỀ BẢO HIỂM....................................................4
1.1.

Khái quát chung về bảo hiểm. .........................................................................4

1.1.1. Khái niệm bảo hiểm.. .....................................................................................4
1.1.2. Bản chất bảo hiểm. .........................................................................................5
1.1.3. Sự cần thiết của bảo hiểm trong đời sống kinh tế - xã hội............................6
1.1.4. Lịch sử phát triển của bảo hiểm. ...................................................................8
1.2. Khái quát về bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới đối với bên
thứ ba. ........................................................................................................................12
1.2.1. Giải thích thuật ngữ liên quan. ....................................................................12
1.2.2. Nguyên tắc tham gia bảo hiểm.....................................................................17
1.2.3. Đối tượng bảo hiểm của bảo hiểm hiểm trách nhiệm dân sự của chủ
xe cơ giới đối với bên thứ ba. ..................................................................................18
1.2.4. Sự cần thiết của bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới đối
với bên thứ ba. ...........................................................................................................19
CHƯƠNG 2. CHẾ ĐỊNH HỢP ĐỒNG BẢO HIỂM TRÁCH NHIỆM DÂN
SỰ CỦA CHỦ XE CƠ GIỚI ĐỐI VỚI BÊN THỨ BA...........................................23
2.1. Hình thức của hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới
đối với bên thứ ba. ....................................................................................................23
2.2. Chủ thể của hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới đối
với bên thứ ba. ...........................................................................................................24
2.2.1. Bên bảo hiểm. ...............................................................................................24
2.2.2. Bên tham gia bảo hiểm. ................................................................................26
2.2.3. Bên thứ ba trong hợp đồng bảo hiểm. .........................................................27
2.3. Nội dung chủ yếu của hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe
Cơ giới đối với bên thứ ba. ........................................................................................27
2.3.1. Phí bảo hiểm. ................................................................................................27

giới đối với bên thứ ba do các bên thỏa thuận chấm dứt trước thời hạn. ...............55
2.5.2. Hợp đồng bảo hiểm chấm dứt theo quy định của pháp luật. .....................56
2.5.2.1. chấm dứt hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới
đối với bên thứ ba khi điều kiện hủy hợp đồng do pháp luật quy định xuất hiện. .57
2.5.2.2. Chấm dứt hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ
giới đối với bên thứ ba do hết thời hạn bảo hiểm. ....................................................58
CHƯƠNG 3. HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT BẢO HIỂM
TRÁCH NHIỆM DÂN SỰ CỦA CHỦ XE CƠ GIỚI ĐỐI VỚI BÊN THỨ BA.....60
3.1. Vướng mắc trong thực thi pháp luật bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ
xe cơ giới đối với bên thứ ba......................................................................................60
3.2. Môt số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật bảo hiểm trách nhiệm dân sự
của chủ xe cơ giới đối với bên thứ ba. .......................................................................65
KẾT LUẬN. ...............................................................................................................72

GVHD: Đoàn Nguyễn Minh Thuận

5

SVTH: Nguyễn Phú Hiệp


Luận Văn Tốt Nghiệp

Chế định bảo hiểm TNDS của chủ xe cơ giới đối với bên thứ ba

LỜI NÓI ĐẦU
Đất nước ta ngày càng phát triển, đời sống của người dân ngày càng được nâng cao
và nhu cầu của con người cũng được mở rộng. Một trong những nhu cầu không thể thiếu
trong xã hội, đó là nhu cầu đi lại, vận chuyển. Để đáp ứng lại những nhu cầu này nên
hàng loạt các phương tiện giao thông được ra đời và trong đó phương tiện giao thông

SVTH: Nguyễn Phú Hiệp


Luận Văn Tốt Nghiệp

Chế định bảo hiểm TNDS của chủ xe cơ giới đối với bên thứ ba

thường khi xảy ra sự kiện bảo hiểm và những quy định khác của pháp luật về bảo hiểm
bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới đối với bên thứ ba nhằm hỗ trợ cho việc
nghiên cứu các quy định trên. Người viết không nghiên cứu quyền và nghĩa vụ của các
chủ thể đối với cơ quan nhà nước, thời hạn bồi thường và vấn đề tranh chấp.
Người viết nghiên cứu đề tài này nhằm mục tiêu thông tin cho chủ xe cơ giới biết
được lợi ích của việc tham gia bảo hiểm này, đồng thời cũng muốn trang bị cho họ những
hiểu biết về bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới đối với bên thứ ba.
Và từ việc nghiên cứu này người viết muốn đưa ra quan điểm của mình về những vấn đề
còn tồn tại của pháp luật nhằm hoàn thiện nó cho phù hợp hơn với thực tế.
Trong quá trình nghiên cứu đề tài này, người viết đã sử dụng phương pháp phân tích
luật viết, đối chiếu, so sánh các văn bản pháp luật, giữa văn bản pháp luật với thực tiễn,
và từ đây người viết bình luận vấn đề để đưa ra quan điểm của mình.
Bố cục của luận văn gồm: Ngoài lời nói đầu và kết luận, luận văn được chia làm ba
chương.
Chương 1. Lý luận chung về bảo hiểm. Phần này, người viết đề cập đến vấn đề khái
niệm bảo hiểm, bản chất của bảo hiểm và từ đó người viết trình bày sự cần thiết khách
quan của bảo hiểm và tại chương này cũng thể hiển lịch sử hình thành và phát triển của
bảo hiểm. Từ những vấn đề chung về bảo hiểm chính là nền tảng cho sự phát triển các
loại bảo hiểm khác nhau và trong đó bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới đối
với bện thứ ba cũng được hình thành dựa trên các cơ sở này. Trong chương một này,
người viết cũng trình bày khái quát chung về bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ
giới đối với bện thứ ba, phần này sẽ giúp cho người viết và người đọc tiếp cận với chương
hai.


8

SVTH: Nguyễn Phú Hiệp


Luận Văn Tốt Nghiệp

Chế định bảo hiểm TNDS của chủ xe cơ giới đối với bên thứ ba

CHƯƠNG 1. LÝ LUẬN CHUNG VỀ BẢO HIỂM.
1.3. Khái quát chung về bảo hiểm.
1.3.1. Khái niệm bảo hiểm.
Hoạt động bảo hiểm đã có từ lâu và cho đến nay cũng có rất nhiều định nghĩa về bảo
hiểm dưới nhiều góc độ khác nhau.
Dưới góc độ tài chính: “Bảo hiểm là quá trình lập quỹ dự phòng bằng tiền nhằm phân
phối lại những chi phí, mất mát không mong đợi”.
Dưới góc độ pháp lý: “Bảo hiểm là sự cam kết bồi thường hoặc chi trả về mặt kinh tế,
trong đó người tham gia bảo hiểm có trách nhiệm phải đóng một khoản tiền gọi là phí bảo
hiểm cho đối tượng được bảo hiểm theo các điều kiện bảo hiểm đã quy định. Ngược lại,
người bảo hiểm có trách nhiệm bồi thường hoặc chi trả tiền bảo hiểm cho đối tượng bảo
hiểm gặp rủi ro, sự cố bảo hiểm”.
Trên phương diện thống kê toán: “Bảo hiểm là hoạt động thể hiện người bảo hiểm cam
kết bồi thường (theo qui luật thống kê) cho người tham gia bảo hiểm trong trường hợp
xảy ra rủi ro thuộc phạm vi bảo hiểm với điều kiện người tham gia bảo hiểm nộp một
khoản phí cho chính anh ta hoặc cho người thứ ba”.
Trên phương diện kinh tế - xã hội, các chuyên gia Pháp định nghĩa: “Bảo hiểm là một
hoạt động qua đó một cá nhân có quyền được hưởng trợ cấp nhờ vào một khoản đóng góp
của mình hoặc cho người thứ ba trong trường hợp xảy ra rủi ro. Khoản trợ cấp này do một
tổ chức chi trả, tổ chức này có trách nhiệm đối với toàn bộ các rủi ro và đền bù các thiệt

trả hoặc bồi thường theo nguyên tắc số đông bù số ít. Có nghĩa là qua hình thức bảo hiểm,
người tham gia bảo hiểm mua trước quyền được sử dụng dịch vụ bảo hiểm nếu các điều
kiện về bảo hiểm xảy ra trong thời hạn bảo hiểm và bên mua bảo hiểm sẽ được doanh
nghiệp bảo hiểm chi trả hoặc bồi thường một khoản tiền (gọi là tiền bảo hiểm) mà không
cần phải trả thêm một khoản tiền nào khác. Ngược lại, nếu các điều kiện về bảo hiểm
không xảy ra trong thời hạn bảo hiểm thì bên mua bảo hiểm không được chi trả gì cả.
1.3.2. Bản chất bảo hiểm.
Do đứng dười nhiều góc độ khác nhau: Dưới góc độ tài chính, dưới góc độ pháp lý,
trên phương diện thống kê toán, trên phương diện kinh tế xã hội. Dẫn đến có nhiều khái
niệm chưa hoàn chỉnh. Nên xem một cách toàn diện mà theo định nghĩa về bảo hiểm của
PGS – TS. Nguyễn Viết Vương. Theo đó mà có thể chỉ ra bản chất của bảo hiểm. Bản
chất của bảo hiểm chính là quá trình phân phối lại tổng sản phẩm trong nước giữa những
người tham gia bảo hiểm, nhằm đáp ứng nhu cầu tài chính phát sinh khi rủi ro, sự kiện
bảo hiểm xảy ra liên quan đến người tham gia bảo hiểm. Phân phối trong bảo hiểm vừa
mang tính bồi hoàn vừa mang tính không bồi hoàn. Tính bồi hoàn được thể hiện ở chỗ,
người nào có tham gia đóng góp vào quỹ bảo hiểm thì mới được phân phối khi sự kiện
bảo hiểm xảy ra. Còn tính không bồi hoàn tức là người đó dù có tham gia đóng góp nhưng
tổn thất không xảy ra thì không được phân phôí lại từ quỹ bảo hiềm(2).

(1)

PGS – TS. Nguyễn Viết Vương (2006), Giáo trình Kinh tế bảo hiểm, Trường Đại học Công Đoàn, NXB Lao Động, Hà Nội. (trang 11

- 12)
(2)

PGS – TS. Nguyễn Viết Vương (2006), Giáo trình Kinh tế bảo hiểm, Trường Đại học Công Đoàn,NXB Lao Động, Hà Nội. (trang 13)

GVHD: Đoàn Nguyễn Minh Thuận


Thứ ba, rủi ro do môi trường kinh tế - chính trị - xã hội gây ra. Những rủi ro này có
thể gây ra những thiệt hại ở phạm vi rất rộng và ảnh hưởng trực tiếp đến mọi thành viên
trong xã hội. Kinh tế bị khủng hoản sẽ làm tăng lao động mất việc làm dẫn đến có nhiều
người bị thất nghiệp; chiến tranh, bạo động sẽ làm cho nhiều nhà bị đổ nát, người dân bị
chết choc.
Bất kể do nguyên nhân gì, khi gặp rủi ro, con người phải đối mặt với những khó khăn
trong cuộc sống. Những khó khăn đó làm mất hoặc giảm thu nhập, mất việc làm, tài sản
bị phá hủy, sản xuất kinh doanh bị ngưng trệ. Tất cả những vấn đề này đều thúc đẩy ta

GVHD: Đoàn Nguyễn Minh Thuận

11

SVTH: Nguyễn Phú Hiệp


Luận Văn Tốt Nghiệp

Chế định bảo hiểm TNDS của chủ xe cơ giới đối với bên thứ ba

đến những suy nghĩ, tìm cách để ta có thể khắc phục, phòng tránh, kiểm soát được những
hậu quả của chúng.
Biện pháp thứ nhất là tránh né rủi ro, đây là biện pháp được sử dụng thường xuyên
trong cuộc sống. Mọi người, mọi đơn vị sản xuất kinh doanh đều lựa chọn cho mình
những biện pháp thích hợp để né tránh rủi ro có thể xảy ra, tức là loại trừ cơ hội dẫn đến
tổn thất. Chẳng hạn, để tránh tai nạn giao thông thì hạn chế đi lại, để tránh tai nạn lao
động thì lựa chọn những ngành nghề không nguy hiểm nhằm tránh né với những rủi ro có
thể tránh né được. Nhưng trong cuộc sống sự vật luôn chuyển động. Thì có những rủi ro
bất ngờ không né tránh được.
Ví dụ: A sợ bị tai nạn giao thông sẻ gây phương hại đến mình, nên A đã hạn chế đi


hiểm ta phải đóng rất là ít so với rủi ro mà ta phải chịu nếu thực tế rủi ro có thể xảy ra. Vì
lúc này tổn thất của một người hay một số người sẽ được phân tán, dàn mỏng theo quy
luật “số đông bù số ít”. Thứ hai, nếu ta tham gia bảo hiểm thì việc thực hiện các biện pháp
để phòng và hạn chế tổn thất sẽ được nhà bảo hiểm phối hợp thực hiện. Thứ ba, do phí
bảo hiểm không cao, nên việc tham gia bảo hiểm không mất nhiều tiền. Do đó ta có thể
chủ động huy động vốn trong việc kinh doanh và có thể mở rộng quy mô kinh doanh. Từ
những thuận lợi trên, hiện tại chỉ có việc tham gia bảo hiểm ta mới khắc phục và hạn chế
được những rủi ro mà có thể xảy ra trong cuộc sống.
Bảo hiểm ngoài việc đem lại lợi ích cho người tham gia bảo hiểm, thì bảo hiểm còn
mang lại những mặt thuận lợi khác. Thứ nhất, do đặc trưng của bảo hiểm cần phải có quỹ
dự trữ, dự phòng, quỹ bồi thường hoặc chi trả. Khi đó các quỹ này nếu chưa được sử dụng
đến thì đây chính là nguồn đầu tư đáng kể, nó sẽ góp phần phát triển và tăng trưởng kinh
tế. Thứ hai, hầu hết các hoạt động bảo hiểm đều thực hiện theo nguyên tắc số đông, vì vậy
mà các tổ chức bảo hiểm này nắm giữ một quỹ tiền tệ rất lớn, khi đó họ sẽ trở thành một
nhà đầu tư lớn. Thứ ba, bảo hiểm còn góp phần làm giảm gánh nặng cho ngân sách nhà
nước, nhất là bảo hiểm thương mại góp phần tăng tích lũy cho ngân sách; Khi các tổ chức
bảo hiểm hoạt động sẽ thu hút một lực lượng lao động đáng kể. Nên tình trạng thất nghiệp
trong xã hội sẽ được giảm bớt; Thứ tư, về phương diện tâm lý, bảo hiểm còn là chỗ dựa
tinh thần cho những người tham gia bảo hiểm, giúp họ an tâm trong cuộc sống và trong
hoạt động kinh doanh; Cuối cùng là thông qua hoạt động tái bảo hiểm, khi đó nó sẽ thúc
đẩy phát triển quan hệ kinh tế đối ngoại giữa các nước trong điều kiện hội nhập kinh tế
hiện nay.
Như vậy, bảo hiểm đã góp phần đóng góp tích cực vào việc phát triển kinh tế - xã
hội, giữ vị trí quan trọng trong nền kinh tế của nước ta hiện nay. Nên việc bảo hiểm ra
đời, tồn tại và phát triển là đòi hỏi khách quan của cuộc sống, của hoạt động kinh doanh,
sự đòi hỏi này điều xuất phát từ những mong muốn tự chủ, an toàn về tài chính cũng như
nhu cầu của con người.
1.3.4. Lịch sử phát triển của bảo hiểm.
Trước lợi nhuận mà ngành thương mại hàng hải mang lại to lớn, đáng kể. Bên cạnh

bảo hiểm hàng hải nói riêng đã phát triển rất nhanh.
Về cơ sở pháp lý thì có thể coi chiếu dụ Barcelona năm 1435 là văn bản pháp luật đầu
tiên trong ngành bảo hiểm. Sau đó là sắc lệnh của Philippe de Bourgogne năm 1458,
những sắc lệnh của Brugos năm 1537, Fiville năm 1552 và ở Amsterdam năm 1558.
Ngoài ra còn có sắc lệnh của Phần Lan năm 1563 liên quan đến hợp đồng bảo hiểm hàng
hoá(3). Đến năm 1681 Pháp lệnh hoạt động hàng hải do nhà vua nước pháp Louis 14 ban
hành (trong đó chương 6 có quy định về bảo hiểm). Năm 1756, Thượng nghị viện nước
Anh đã bổ nhiệm Man-phi-en-tơ làm quan tòa đầu tiên. Vị quan tòa này đã sử dụng
nguyên tắc cơ bản của luật buôn bán và những quan niệm của đạo luật thông thường để

(3)

[truy cập ngày 24/7/2010]

GVHD: Đoàn Nguyễn Minh Thuận

14

SVTH: Nguyễn Phú Hiệp


Luận Văn Tốt Nghiệp

Chế định bảo hiểm TNDS của chủ xe cơ giới đối với bên thứ ba

giải quyết tranh chấp về bảo hiểm. Đến 1788, khi ông về hưu đã tạo ra những tiền lệ xét
xử rất có giá trị(4).
Ở thế kỷ XVI - XVII cùng với sự ra đời của phương thức sản xuất Tư bản chủ nghĩa
thì hoạt động bảo hiểm mới phát triển rộng rãi và ngày càng đi sâu vào nhiều lĩnh vực của
đời sống kinh tế – xã hội . Mở đường cho sự phát triển này là luật 1601 của Anh thời Nữ

GVHD: Đoàn Nguyễn Minh Thuận

15

SVTH: Nguyễn Phú Hiệp


Luận Văn Tốt Nghiệp

Chế định bảo hiểm TNDS của chủ xe cơ giới đối với bên thứ ba

Sau bảo hiểm hàng hải là sự xuất hiện của bảo hiểm hoả hoạn, đánh dấu bằng vụ cháy
thảm khốc ở Luân Đôn nước Anh ngày 2/9/1666 hủy diệt 13.000 căn nhà trong đó có hơn
100 nhà thờ trong 4 ngày để lại một sự thiệt hại quá lớn không thể cứu trợ được. Sau đó
những nhà kinh doanh ở nước Anh đã nghĩ ra việc cộng đồng chia sẻ rủi ro hoả hoạn bằng
cách đứng ra thành lập những Công ty bảo hiểm hoả hoạn như : " Fire Office" (năm
1667), "Friendly Society" (năm 1684), "Hand and Hand" (năm 1696), "Lom Bard House"
(năm 1704) ... Lúc đó Công ty bảo hiểm Lloyds đã ra đời nhưng chỉ hoạt động trong lĩnh
vực hàng hải. Mãi tới thế kỷ XX mới chuyển sang hoạt động cả lĩnh vực nội địa và tái bảo
hiểm.
Nước Pháp do ảnh hưởng của vụ hỏa hoạn ở Luân Đôn, nên năm 1786 công ty bảo
hiểm hỏa hoạn đầu tiên mới được thành lập đó là “Company L'assurance Centree
L'incendie” và “Company Royade” (năm 1788). Sự kiện đáng được lưu truyền thời gian
này và trong lịch sử bảo hiểm là công trình toán học của Pascal về "Hình học của rủi ro "
(Lageometric Du Hasard) năm 1654 đã đưa đến toán học xác suất. Đó là cơ sở thống kê
xác suất phục vụ cho hoạt động bảo hiểm và ngày nay vẫn được coi là kỹ thuật cơ bản của
ngành bảo hiểm.
Tại Việt Nam không có tài liệu nào chứng minh một cách chính xác mà chỉ phỏng
đoán vào năm 1880 có các Hội bảo hiểm ngoại quốc như Hội bảo hiểm Anh, Pháp, Thụy
sĩ, Hoa kỳ đã để ý đến Đông Dương. Các Hội bảo hiểm ngoại quốc đại diện tại Việt Nam

giới bảo hiểm. Đây là một sự phát triển vượt bậc. Với hơn 800 sản phẩm các loại, nguồn
thu chủ yếu của ngành là từ phí bảo hiểm. Mức tăng trưởng doanh thu phí bảo hiểm của
ngành từ 1993 đến 2004 là 38%/năm. Đóng góp của doanh thu phí bảo hiểm vào GDP
cũng có tăng trưởng đáng kể. Từ 0,37% năm 1993 tăng lên 2,13% vào cuối năm 2006.
Tổng số tiền bồi thường bảo hiểm cho các tổ chức kinh tế và dân cư từ năm 2000 - 2005
đạt trên 12.300 tỉ đồng(6).
1.4. Khái quát về bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới đối với bên thứ
ba.
1.4.1. Giải thích thuật ngữ liên quan.
Trước khi nghiên cứu về chế định bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe giới đối
với bên thứ ba, thì ta cần phải xem xét, tìm hiểu một số thuật ngữ có liên quan đến bảo
hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe giới đối với bên thứ ba. Vì những thuật ngữ này sẽ
theo xuyêng suốt trong bài nghiên cứu này và nếu không giải thích có thể làm cho người
đọc hiểu không chính xác về nghĩa đích thực của nó.
“Trách nhiệm dân sự” trong bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới đới
với bên thứ ba. Khi nói đến trách nhiệm dân sự tức là ta đang đề cập đến vấn đề bồi
thường. Đây chính là căn cứ để xác lập nghĩa vụ bồi thường của bên gây thiệt hại và bên
bị thiệt hại, mà sự việc thiệt hại này nằm ngoài ý chí của các bên. Căn cứ để xác lập trách
nhiệm dân sự của các chủ thể trong quan hệ trách nhiệm dân sự là trách nhiệm dân sự
được xác lập theo hợp đồng và trách nhiệm dân sự ngoài hợp đồng.
Trách nhiệm dân sự theo hợp đồng là trách nhiệm được xác lập từ việc không thực
hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ phát sinh trong hợp đồng. Mà việc không thực
(6) ) [truy cập ngày 30/01/2010]

GVHD: Đoàn Nguyễn Minh Thuận

17

SVTH: Nguyễn Phú Hiệp


vì nhằm hạn chế một phần nào đó của rủi ro, mà chủ xe cơ giới đã tham gia bảo hiểm để
an tâm rằng khi có rủi ro xảy ra sẽ có thêm một bên khác đứng ra chịu thay cho mình một
phần tổn thất. Tóm lại, trách nhiệm dân sự trong bảo hiểm trách nhiệm của chủ xe cơ giới
đối với bên thứ ba là trách nhiệm dân sự ngoài hợp đồng. Các yếu tố làm phát sinh trách
nhiệm dân sự ngoài hợp đồng trong việc bồi thường bảo hiểm.

GVHD: Đoàn Nguyễn Minh Thuận

18

SVTH: Nguyễn Phú Hiệp


Luận Văn Tốt Nghiệp

Chế định bảo hiểm TNDS của chủ xe cơ giới đối với bên thứ ba

Thứ nhất là phải có thiệt hại thực tế xảy ra. Đây là yếu tố quan trọng hàng đầu khi
xem xét đến việc nghĩa vụ bồi thường có phát sinh hay không. Thiệt hại này có thể là thiệt
hại về vật chất, thiệt hại về người. Biểu hiện cụ thể của thiệt hại về vật chất có thể là thiệt
hại về tài sản, thu nhập bị giảm sút hoặc bị mất thu nhập, hoặc những chi phí phát sinh
cứu chữa, chăm sóc cho người bị tai nạn giao thông. Thiệt hại này phải là thiệt hại thực tế,
thực sự xảy ra và có thể tính toán được. Còn thiệt hại về người có thể là chết hoặc bị mất
hoặc bị tổn thương vĩnh viễn bộ phận nào đó trên cơ thể người.
Thứ hai là phải có hành vi gây thiệt hại trái pháp luật. Về nguyên tắc, thì bất cứ hành
vi nào gây thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, tài sản của người khác điều bị côi là hành vi
trái pháp luật. Trong phạm vi này, hành vi gây thiệt trái pháp luật được hiểu là hành vi
gây tai nạn giao thông do không chấp hành hoặc chấp hành không đúng theo quy định của
luật giao thông đường bộ của chủ xe cơ giới hoặc lái xe.
Thứ ba là phải có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật và thiệt hại. Mối

khi lỗi cố ý của người bị thiệt hại). Có nghĩa là, khi có thiệt hại về người xảy ra, thì doanh
nghiệp bảo hiểm phải bồi thường bảo hiểm cho chủ xe cơ giới hoặc người thứ ba, khi
người thứ ba có yêu cầu bồi thường trong cả hai trường hợp có lỗi hoặc không có lỗi của
lái xe (trừ trường hợp lỗi cố ý).
“Doanh nghiệp bảo hiểm” là doanh nghiệp được thành lập và hoạt động kinh
doanh bảo hiểm hợp pháp tại Việt Nam và được phép triển khai bảo hiểm bắt buộc trách
nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới.
“Bên thứ ba” là người bị thiệt hại về thân thể, tính mạng, tài sản do xe cơ giới gây
ra. Vậy, người bị thiệt hại ở đây có thể là cá nhân hoặc tổ chức có tính mạng và tài sản bị
thiệt hại trong vụ tai nạn giao thông. Tuy nhiên, trừ Lái xe, phụ xe trên chính chiếc xe đó;
người trên xe và hành khách trên chính chiếc xe đó; chủ sở hữu xe thì không phải là bên
thứ ba. Theo pháp luật về bảo hiểm thì những người này không phải là bên thứ ba, mặt dù
khi tai nạn giao thông xảy ra có thể những người này có khả năng bị thiệt hại, nhưng
quyền lợi của họ đã được bảo vệ bởi một hình thức bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ
xe cơ giới đối với hành khách trên xe theo hợp đồng vận chuyển hành khách, bảo hiểm tai
nạn con người. Và mối quan hệ phát sinh bồi thường giữa chủ xe cơ giới với họ là mối
quan hệ bồi thường trách nhiệm dân sự trong hợp đồng. Còn nếu chính chủ xe bị thiệt hại
trực tiếp do xe cơ giới của mình gây ra thì không có làm phát sinh trách nhiệm bồi thường
ở đây.
Nhưng trường hợp đối với chủ sở hữu xe đã giao cho cá nhân, tổ chức khác chiếm
hữu, sử dụng xe của mình và nếu chính xe này gây tai nạn cho chủ sở hữu xe cơ giới, thì
lúc này chủ sở hữu xe cơ giới chính lại là bên thứ ba. Vì lúc này trách nhiệm bồi thường
thiệt hại không phải là chủ sở hữu xe cơ giới, mà trách nhiệm đã được quy cho người mà
chủ hữu giao xe cho chiếm hữu, sử dụng và điều khiển xe cơ giới. Hai chủ thể trong quan
hệ bồi thường thiệt hại trong tai nạn giao thông là khác biệt nhau.
“Xe cơ giới” bao gồm các loại xe ôtô, máy kéo, xe máy thi công, xe máy nông
nghiệp, lâm nghiệp và các loại xe đặc chủng khác sử dụng vào mục đích an ninh, quốc
phòng (kể cả rơ moóc, và sơ mi rơ – moóc được kéo bởi xe ôtô hoặc máy kéo), xe mô tô 2
GVHD: Đoàn Nguyễn Minh Thuận


giữ, quản lý xe, khai thác lợi ích từ xe và lúc này chính bản thân người được giao xe sẽ
trực tiếp điều khiển xe cơ giới này hoặc tự thuê một lái xe khác để giúp mình điều khiền
phương tiện. Việc giao xe cơ giới trong trường hợp này của chủ sở hữu xe cơ giới phải
hoàn toàn tự nguyện, xuất phát từ ý chí của bản thân.
Việc xác định chủ xe cơ giới rất có ý nghĩa, từ đây có thể biết trách nhiệm bồi
thường phát sinh trong tai nạn giao thông đối với bên thứ ba có phải là thuộc trách nhiệm
bảo hiểm của doanh nghiệp bảo hiểm hay không. Hay nói cách khác nó giúp cho ta xác
định đối tượng bảo hiểm. Vì nếu xe cơ giới được người lái xe sử dụng trái pháp luật thì
người lái xe này không phải là chủ xe cơ giới. Vì thế, nếu người này gây tai nạn giao
GVHD: Đoàn Nguyễn Minh Thuận

21

SVTH: Nguyễn Phú Hiệp


Luận Văn Tốt Nghiệp

Chế định bảo hiểm TNDS của chủ xe cơ giới đối với bên thứ ba

thông có phát sinh trách nhiệm bồi thường thì không làm phát sinh trách nhiệm bảo hiểm
của doanh nghiệp bảo hiểm.
“Phí bảo hiểm” là khoản tiền mà chủ xe cơ giới phải đóng cho doanh nghiệp bảo
hiểm khi mua bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự chủa chủ xe cơ giới.
1.4.2. Nguyên tắc tham gia bảo hiểm.
Khi đề cập đến nguyên tắc, có thể hình dung nguyên tắc giống như là kim chỉ nam
hướng dẫn cho ta khi làm một vấn đề gì đó, thì cần phải tuân theo mới hợp lý và chính
xác. Cho nên, việc tham gia bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới đối với bên
thứ ba cũng phải tuân theo một số nguyên tắc nhất định.
Theo quy định tại Điều 6 Nghị định của Chính Phủ số 103/2008/NĐ–CP ngày 16

Chế định bảo hiểm TNDS của chủ xe cơ giới đối với bên thứ ba

Về phía doanh nghiệp bảo hiểm, để tạo điều kiện thuận lợi cho việc kinh doanh
cũng như tạo điều kiện thuật lợi cho chủ xe cơ giới có thể tham gia bảo hiểm trách nhiệm
dân sự của chủ xe cơ giới đối với bên thứ ba một cách nhanh chống. Thì về nguyên tắc
chủ xe cơ giới có thể tham gia bằng nhiều cách khác nhau. Thứ nhất, có thể liên hệ trực
tiếp doanh nghiệp bảo hiểm có kinh doanh bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ
giới đối với bên thứ ba; Thứ hai, có thể tham gia bảo hiểm thông qua đại lý bảo hiểm, môi
gới bảo hiểm; Thứ ba, có thể thông qua hình thứ chọn người bán, nói cách khác là hình
thức đấu thầu; Thứ năm, là tham gia bảo hiểm theo hình thức khác phù hợp với quy định
của pháp luật. Hình thức khác này có thể là chủ xe cơ giới ủy quyền cho một người nào
đó có đủ điều kiện về năng lực thay mình tham gia hợp đồng bảo hiểm, hoặc có thể tham
gia bảo hiểm trực tuyến qua Internet (qua có thể qua hộp thư điện tử hoặc tham gia bằng
cách vào trang wed chủ của doanh nghiệp bảo hiểm mà đã chọn) hoặc qua tin nhắn điện
thoại di động, nếu những doanh nghiệp bảo hiểm này có triển khai hoạt động kinh doanh
bảo hiểm thông qua hình thức này.
1.4.3. Đối tượng bảo hiểm của bảo hiểm hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ
giới đối với bên thứ ba.
Trong bất kỳ một loại bảo hiểm nào thì cũng có riêng đối tượng bảo hiểm của nó,
cho nên bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới đối với bên thứ ba cũng không
ngoại lệ.
Trong cuộc sống, tai nạn giao thông là một sự kiện bất ngờ, có thể đến với bất kỳ
một người nào mà không cần thiết người này có tham gia giao thông hay không. Từ đây,
thiệt hại có thể phát sinh đối với chủ xe cơ giới hoặc thiệt hại luôn cả đối với một bên thứ
ba nào đó. Khi thiệt hại đối với bên thứ ba, thì lúc này phát sinh quan hệ giữa chủ xe cơ
giới đối với bên thứ ba đó là quan hệ bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng. Mà bảo hiểm
trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới đối với bên thứ ba là một loại bảo hiểm bảo hiểm
bảo hiểm cho trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới đối với bên thứ ba. Cho nên, từ đây
có thể nói rằng đối tượng bảo hiểm trong bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới
đối với bên thứ ba là phần trách nhiệm dân sự ngoài hợp đồng của chủ xe cơ giới phát

bồi thường của chủ xe cơ đối với bên thứ ba là đối tượng được bảo hiểm cần phải thỏa ba
điều kiện chủ yếu. Thứ nhất, trách nhiệm bồi thường này phải là trách nhiệm bồi thường
của chủ xe cơ đối với người thứ ba bị thiệt hại trực tiếp trong vụ tai nạn giao thông. Thứ
hai, thiệt hại của người thứ ba phải do chính xe cơ giới đã mua bảo hiểm gây ra. Thứ ba,
việc gây tai nạn của chủ xe cơ giới không nằm trong những trường hợp loại trừ trách
nhiệm bảo hiểm của doanh nghiệp bảo hiểm. Khi đó về nguyên tắc cơ bản, trách nhiểm
bồi thường của chủ xe cơ giới là đối tượng bảo hiểm.
1.4.4. Sự cần thiết của bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới đối với bên
thứ ba.
Có thể nói rằng, tai nạn giao thông đường bộ là một sự việc bất ngờ xảy ra ngoài ý
muốn chủ quan của người điều khiển phương tiện giao thông khi đang di chuyển trên các
tuyến đường bộ, do vi phạm quy tắc an toàn giao thông hay do gặp những tình huống, sự
cố đột xuất không kịp phòng tránh, gây nên thiệt hại nhất định về người và tài sản. Đây là
loại tai nạn giao thông phổ biến và làm thiệt hại về người, về tài sản nhiều nhất nước ta.

GVHD: Đoàn Nguyễn Minh Thuận

24

SVTH: Nguyễn Phú Hiệp


Luận Văn Tốt Nghiệp

Chế định bảo hiểm TNDS của chủ xe cơ giới đối với bên thứ ba

Sau đây ta có thể tham khảo một số báo cáo của một số tỉnh thành và nước ta về tai
nạn giao thông ở nước ta trong 6 tháng đầu năm 2010:
Tại Sóc Trăng, Sơ kết công tác đảm bảo an toàn giao thông 6 tháng đầu năm 2010,
ngày 22 tháng 7 năm 2010 hội nghị đã nghe báo cáo tình hình trật tự an toàn giao thông 6


SVTH: Nguyễn Phú Hiệp