ĐẠI HỌC HUẾ
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

NGUYỄN THỊ MÙI

XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG CÂU HỎI, BÀI TẬP
KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ HỌC SINH THEO
ĐỊNH HƢỚNG NĂNG LỰC TRONG DẠY HỌC
ĐỊA
LÍ 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
Demo Version - Select.Pdf SDK

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC
THEO ĐỊNH HƢỚNG ỨNG DỤNG

Thừa Thiên Huế, năm 2016


ĐẠI HỌC HUẾ
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

NGUYỄN THỊ MÙI

XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG CÂU HỎI, BÀI TẬP
KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ HỌC SINH THEO
ĐỊNH HƢỚNG NĂNG LỰC TRONG DẠY HỌC
ĐỊA LÍ 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Version
ChuyênDemo
ngành:


LỜI CẢM ƠN
Hoàn thành luận văn này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Thầy giáo người hướng dẫn khoa học: PGS. TS Nguyễn Ngọc Minh đã tận tình giúp đỡ và
hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.
Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong tổ bộ môn Địa lí trường
Trung học phổ thông Trần Hưng Đạo, Trường THPT Lệ Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh
Quảng Bình cùng các thầy cô giáo Khoa Địa lí Trường Đại học Sư phạm - Đại học
Huế đã góp nhiều ý kiến quý báu trong quá trình thực hiện đề tài.
Cảm ơn Ban Giám hiệu và các thầy cô giáo bộ môn Địa lí của một số Trường
THPT trên địa bàn tỉnh Quảng Bình đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và hợp tác cùng
chúng tôi trong quá trình nghiên cứu.
Cuối cùng, xin cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp và gia đình đã động viên giúp đỡ
tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu đề tài.
Lệ Thủy, tháng 9 năm 2016

Demo Version - Select.Pdf SDK

Học viên
Nguyễn Thị Mùi

iii


MỤC LỤC
TRANG PHỤ BÌA ............................................................................................ i
LỜI CAM ĐOAN ..................................................................................................... ii
LỜI CẢM ƠN .......................................................................................................... iii
MỤC LỤC ..................................................................................................................1
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT.......................................................................5
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ .......................................................................................6


1


1.2.3. Đặc điểm năng lực ..........................................................................................20
1.2.4. Các loại năng lực. ............................................................................................20
1.2.5. Các hình thức kiểm tra, đánh giá theo định hướng năng lực .........................23
1.2.6. Mục tiêu kiểm tra đánh giá theo định hướng năng lực . .................................26
1.2.7. Phân biệt đánh giá năng lực với đánh giá chuẩn kiến thức kĩ năng. ..............26
1.3. Câu hỏi, bài tập theo định hướng năng lực. ......................................................28
1.3.1. Đặc điểm câu hỏi, bài tập theo định hướng năng lực. .....................................28
1.3.2. Phân loại câu hỏi, bài tập theo định hướng năng lực. .....................................29
1.3.3. Các bậc trình độ trong bài tập theo định hướng phát triển năng lực..............31
1.3.4. Các dạng câu hỏi và bài tập theo định hướng phát triển năng lực. .................31
1.4. Đặc điểm tâm sinh lí học sinh lớp 10 trung học phổ thông ...............................32
1.4.1. Đặc điểm tâm lí học sinh .................................................................................32
1.4.2. Đặc điểm về hành động và phát triển trí tuệ ở học sinh lớp 10 ......................33
1.5. Chương trình sách giáo khoa địa lí lớp 10 trung học phổ thông. .......................35
1.5.1. Mục tiêu chương trình sách giáo khoa Địa lí lớp 10 THPT............................35
1.5.2. Đặc điểm chương trình sách giáo khoa Địa lí 10 cơ bản. ...............................36

Demo
Version
- Select.Pdf
SDK học sinh theo định hướng năng
1.6. Thực trạng
về xây
dựng câu
hỏi, bài tập KTĐG
lực trong dạy học Địa lí 10 ở THPT..........................................................................36

“Địa lí ngành dịch vụ”...............................................................................................67
2.3.2. Xác định năng lực hướng tới. ..........................................................................67

Demo
Version
- Select.Pdf
SDK
2.3.3. Xác định
và mô
tả các mức
yêu cầu cần
đạt của các loại CH, BT đánh giá
năng lực của HS trong chương “ Địa lí ngành dịch vụ” ( Xem bảng 2.2) ................69
2.3.4. Thiết kế bộ câu hỏi, bài tập KTĐG trong quá trình dạy học của chương “Địa
lí ngành dịch vụ” .......................................................................................................70
2.3.5. Sử dụng câu hỏi, bài tập kiểm tra, đánh giá năng lực học sinh một số bài dạy
học Địa lí 10 THPT ...................................................................................................78
CHƢƠNG 3..............................................................................................................89
THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM .................................................................................89
3.1. Mục tiêu, nguyên tắc, phương pháp thực nghiệm. ...........................................89
3.1.1. Mục tiêu thực nghiệm. ....................................................................................89
3.1.2. Nguyên tắc tiến hành thực nghiệm..................................................................89
3.1.3. Đối tượng và nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm ...............................................89
3.1.4. Phương pháp thực nghiệm ..............................................................................90
3.2. Bài thực nghiệm. ...............................................................................................91

3


3.3. Phân tích kết quả thực nghiệm. .........................................................................92

ĐGQT

Đánh giá quá trình

GV

Giáo viên

KT

Kiểm tra

KTĐG

Kiểm tra đánh giá

TN

Thực nghiệm

THPT

THPT

Demo Version - Select.Pdf SDK

5


DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ

trong chủ
đề Địa lí- ngành
dịch vụSDK
........................................................69
Bảng 2.7. Bộ câu hỏi, bài tập KTĐG trong quá trình dạy học của nội dụng 1 ........71
Bảng 2.8. Bộ câu hỏi, bài tập KTĐG trong quá trình dạy học của nội dụng 2 .........72
Bảng 2.9. Bộ câu hỏi, bài tập KTĐG trong dạy học của nội dụng 3 ........................73
Bảng 2.10 . Bộ câu hỏi, bài tập KTĐG trong quá trình dạy học của nội dụng 4 ......75
Bảng 2.11. Bộ câu hỏi, bài tập KTĐG trong dạy học của nội dụng 5 ......................76
Bảng 3.1. Tên trường và các giáo viên tham gia thực nghiệm. ................................90
Bảng 3.2. Các thành phần giáo viên tham gia trưng cầu ý kiến ................................91
Bảng 3.3. Tần suất điểm bài kiểm tra tại 2 lớp của trường THPT Trần Hưng Đạo ...........92
Bảng 3.4 Tần suất điểm bài kiểm tra tại 2 lớp của trường THPT Lệ Thủy .....................92
Bảng 3.5. Tần suất điểm bài kiểm tra tại 2 lớp của trường THPT Trần Hưng Đạo và 2 lớp
của trường Lệ thủy ......................................................................................................92
Bảng 3.6. Bảng phân phối tần suất................................................................................92
Bảng 3.6. Bảng phân loại trình độ qua các lần kiểm tra ...........................................93
Bảng 3.7. Bảng tổng hợp các tham số đặc trưng.......................................................94

7


PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Trong bối cảnh toàn cầu hóa, nền giáo dục Việt Nam phải thực hiện đổi mới
sâu sắc và toàn diện từ mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học
đến đổi mới kiểm tra đánh giá (KTĐG) học tập của học sinh nhằm đáp ứng yêu cầu
của sự phát triển đất nước. Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển
từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học.
Để thực hiện được điều đó, dạy học nói chung và dạy học Địa lí nói riêng nhất định

quả giáo dục, đào tạo cần từng bước theo các tiêu chí tiên tiến được xã hội và cộng
đồng giáo dục thế giới tin cậy và công nhận. Phối hợp sử dụng kết quả ĐG trong quá
trình học với ĐG cuối kỳ, cuối năm học; ĐG của người dạy với tự ĐG của người học;
ĐG của nhà trường với ĐG của gia đình và của xã hội” [8]
Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương khóa XI về đổi mới căn bản và
toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong
điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế đã xác
định rõ: “Đổi mới hình thức thi, phương pháp thi, KT và ĐG kết quả giáo dục theo
hướng ĐG năng lực của người học; kết hợp ĐG cả quá trình và ĐG cuối kì học,
cuối năm học theo mô hình của các nước có nền giáo dục phát triển”. [12]
Những quan điểm, định hướng nêu trên đã tạo tiền đề, cơ sở và môi trường
pháp lí thuận lợi cho việc đổi mới giáo dục phổ thông nói chung và đổi mới KTĐG
theo định hướng năng lực người học trong môn Địa lí nói riêng.
Trong hai năm trở lại đây việc áp dụng dạy học theo định hướng năng lực

Demo
Version
- Select.Pdf
SDK
trong môn Địa
lí đã có
được những
kết quả đáng
kể . Trong đội ngũ quản lí giáo dục
đến những giáo viên (GV) trực tiếp đứng lớp đã có những thay đổi đáng kể về nhận
thức và hành động, đã góp phần không nhỏ làm cho chất lượng giáo giáo dục và
dạy học từng bước được cải thiện.
Tuy nhiên, quá trình đổi mới KTĐG học sinh trong môn Địa lí vẫn còn những
tồn tại những hạn chế. Hoạt động kiểm tra đánh giá chưa bảo đảm yêu cầu khách
quan, chính xác, công bằng; việc kiểm tra chủ yếu chú ý đến yêu cầu tái hiện kiến

- Nghiên cứu cơ sở lí luận về xây dựng và sử dụng câu hỏi, bài tập KTĐG học
sinh theo định hướng phát triển năng lực trong dạy học Địa lí 10 trung học phổ
thông (THPT).
- Nghiên cứu thực trạng về xây dựng và sử dụng câu hỏi, bài tập KTĐG học
sinh theo định hướng năng lực trong dạy học Địa lí THPT.
- Xây dựng và sử dụng câu hỏi, bài tập KTĐG học sinh theo định hướng năng
lực trong dạy học Địa lí 10 THPT.
- Thực nghiệm (TN) sư phạm ở trường phổ thông. Rút ra những kết luận và
đề xuất liên quan đến đề tài.
4. Đối tƣợng nghiên cứu
- Câu hỏi, bài tập KTĐG.
- Định hướng phát triển năng lực.
- GV Địa lí, học sinh lớp 10 THPT.

10


5. Phạm vi nghiên cứu đề tài
* Phạm vi về nội dung:
- Câu hỏi, bài tập KTĐG học sinh lớp 10 THPT.
- Sách giáo khoa Địa lí 10 ban cơ bản.
* Phạm vi không gian:
- Trường Trung học phổ thông Trần Hưng Đạo, Lệ Thủy, Quảng Bình.
- Trường Trung học phổ thông Lệ Thủy, Quảng Bình.
* Phạm vi về thời gian: Đề tài thực hiện từ tháng 12/1015 đến tháng 8/2016.
6. Lịch sử nghiên cứu đề tài
Chương trình giáo dục định hướng phát triển năng lực (định hướng phát triển
năng lực) nay còn gọi là dạy học định hướng kết quả đầu ra được bàn đến nhiều từ
những năm 90 của thế kỷ 20 và ngày nay đã trở thành xu hướng giáo dục quốc tế. Giáo
dục định hướng phát triển năng lực nhằm mục tiêu phát triển năng lực người học.

hiệu quả.
Để góp phần đổi mới KTĐG theo định hướng năng lực học sinh trong nhà
trường THPT có hiệu quả. Trong bài “Đổi mới kiểm tra đánh giá học sinh phổ
thông theo cận tiếp cận năng lực” của PGS- TS Nguyễn Công Khanh đã đánh giá
tính cấp thiết phải đổi mới KTĐG theo định hướng năng lực và thực trạng KTĐG
trong các nhà trường phổ thông. Bài viết của tác giả cũng đưa ra các biện pháp để
đổi mới KTĐG theo hướng tiếp cận năng lực có hiệu quả và trong các giải pháp đó
tác giả cũng đề cập đến tính cần thiết của việc phải thiết kế các bài tập và câu hỏi
theo hướng tiếp cận năng lực học sinh.
Về sách: “Dạy và học tích cực. Một số phương pháp và kĩ thuật dạy học”, Dự
án Việt- Bỉ của Nhà xuất bản Đại học sư phạm, xuất bản năm 2010. Vấn đề ĐG
năng lực cũng được bàn đến với các khía cạnh cụ thể như cách hiểu về ĐG năng
lực, tại sao phải ĐG năng lực, công cụ ĐG năng lực. Trong cuốn này cũng đã đề
cập đến kĩ thuật đặt câu hỏi theo hướng dạy học tích cực.
- Tài liệu tập huấn: “ Dạy học và kiểm tra, đánh giá kết quả học tập theo định

Select.Pdf
SDK
hướng năng Demo
lực học Version
sinh môn -Địa
lí cấp Trung
học phổ thông năm 2014” của Vụ
giáo dục trung học. Tài liệu trên đã chỉ rõ chương trình giáo dục định hướng năng
lực cũng như đưa ra các phướng pháp dạy học và KTĐG theo định hướng năng lực
trong môn Địa lí. Đặc biệt trong tài liệu đã đưa ra phần lí luận chung về định hướng
xây dựng câu hỏi, bài tập KTĐG năng lực học sinh.
- Tài liệu tập huấn: “ Xây dựng các chủ đề dạy học và kiểm tra đánh giá theo
định hướng phát triển năng lực học sinh môn Địa lí năm 2014” của Dự án phát triển
giáo dục trung học 2- Vụ giáo dục trung học. Trong tài liệu này đã hướng dẫn cách

- Phương
phápVersion
khảo sát điều
tra.
- Phương pháp toán học thống kê.
- Phương pháp phỏng vấn.
- Phương pháp quan sát
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm.
9. Cấu trúc đề tài
Ngoài phần mở đầu, kết luận, kiến nghị phần nội dung có các chương sau:
Chương 1. Cơ sở lí luận và thực tiễn của vấn đề xây dựng và sử dụng câu
hỏi, bài tập kiểm tra, đánh giá học sinh theo định hướng năng lực trong dạy học Địa
lí 10 trung học phổ thông.
Chương 2. Xây dựng và sử dụng câu hỏi,bài tập kiểm tra, đánh giá định
hướng năng lực học sinh lớp 10 trung học phổ thông.
Chương 3. Thực nghiệm sư phạm

13