ĐẠI HỌC HUẾ
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

HUỲNH LÊ HIẾU THẢO

TỔ CHỨC DẠY HỌC CHƢƠNG “ CHẤT KHÍ” VẬT LÝ LỚP 10
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO HƢỚNG VẬN DỤNG
KIẾN THỨC VẬT LÍ VÀO THỰC TIỄN

Demo Version - Select.Pdf SDK

Chuyên ngành : Lý luận và phƣơng pháp dạy học môn Vật lý
Mã số

: 60 14 01 11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC
PGS. TS LÊ PHƢỚC LƢỢNG

Thừa Thiên Huế, Năm 2016

i


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của
riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong luận
văn này là trung thực, đƣợc các đồng tác giả cho phép sử
dụng và chƣa từng đƣợc công bố trong bất kỳ một công


MỤC LỤC
Trang
Phụ bìa .......................................................................................................................... i
Lời cam đoan ...............................................................................................................ii
Lời cảm ơn ................................................................................................................ iii
Mục lục ........................................................................................................................ 1
Danh mục các từ viết tắt.............................................................................................. 5
Danh mu ̣c các bảng biể u ............................................................................................. 6
Danh mu ̣c các đồ thi ̣và hiǹ h vẽ .................................................................................. 7
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 8
1. Lí do chọn đề tài ................................................................................................... 8
2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu .................................................................................. 10
3. Mục tiêu của đề tài ............................................................................................. 11
4. Giả thuyết khoa học ............................................................................................ 11
5. Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài ......................................................................... 11

Demo Version - Select.Pdf SDK

6. Đối tƣợng nghiên cứu ......................................................................................... 11
7. Phạm vi nghiên cứu ............................................................................................ 12
8. Phƣơng pháp nghiên cứu .................................................................................... 12
9. Cấu trúc luận văn ................................................................................................ 13
Chƣơng 1. Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc tổ chức dạy học theo hƣớng vận
dụng kiến thức vật lí vào thực tiễn ........................................................................ 14
1.1. Cơ sở lý luận của việc tổ chức dạy học theo hƣớng vận dụng kiến thức vật
lí vào thực tiễn ........................................................................................................ 14
1.1.1. Mối liên hệ giữa Vật lí với thực tiễn ....................................................... 14
1.1.2. Mối liên hệ giữa Vật lí với thực tiễn trong dạy học Vật lí ..................... 18
1.1.3. Tầm quan trọng của việc vận dụng kiến thức vật lí vào thực tiễn trong

trạng DH theo
hƣớng vận dụng kiến thức vật
lý vào thực tiễn hiện nay ................................................................................... 34
1.3.3. Những thuận lợi và khó khăn trong việc tổ chức dạy học theo hƣớng
vận dụng kiến thức vật lí vào thực tiễn ............................................................. 35
1.3.3.1. Thuận lợi ............................................................................................ 35
1.3.3.2. Khó khăn ............................................................................................ 36
1.4. Kết luận chƣơng 1 ........................................................................................... 37
Chƣơng 2. Thiết kế và soạn thảo tiến trình tổ chức dạy học một số kiến thức
chƣơng “Chất khí” theo hƣớng vận dụng kiến thức vật lí vào thực tiễn........... 38
2.1. Đặc điểm, cấu trúc, nội dung chƣơng “Chất khí”, Vật lí 10 THPT ................ 38
2.1.1. Đặc điểm, nội dung chƣơng “Chất khí”, Vật lí 10 THPT ....................... 38
2.1.2. Cấu trúc chƣơng “Chất khí” lớp 10 THPT ............................................. 40
2.2. Thiết kế tiến trình tổ chức dạy học chƣơng “Chất khí” theo hƣớng vận
dụng kiến thức vật lí vào thực tiễn ......................................................................... 41

2


2.2.1. Quy trình thiết kế bài dạy học theo hƣớng tăng cƣờng vận dụng kiến
thức vật lí vào thực tiễn ..................................................................................... 41
2.2.1.1. Xác định mục tiêu và nội dung kiến thức trọng tâm của bài học ...... 41
2.2.1.2. Những hiện tƣợng, quá trình tự nhiên và những ứng dụng của Vật
lí trong đời sống liên quan đến kiến thức bài học ........................................... 42
2.2.1.3. Xác định các phƣơng tiện, thiết bị và tài liệu hỗ trợ giảng dạy ........ 44
2.2.1.4. Soạn thảo tiến trình dạy học.............................................................. 44
2.2.1.5. Thử nghiệm dạy học theo tiến trình đã biên soạn .............................. 44
2.2.1.6. Hoàn thiện tiến trình dạy học ............................................................. 44
2.3. Soạn thảo tiến trình dạy học một số bài cụ thể trong chƣơng “Chất khí”
theo hƣớng vận dụng kiến thức vật lí vào thực tiễn ............................................... 45

3.4.2. Đánh giá định lƣợng ................................................................................ 66
3.4.2.1. Cách tính toán các số liệu thực nghiệm ............................................. 66
3.4.2.2. Kiểm định giả thuyết thống kê ........................................................... 71
3.5. Kết luận chƣơng 3 ........................................................................................... 72
KẾT LUẬN .............................................................................................................. 73
TÀI LIỆU THAM KHẢO ...................................................................................... 75
PHỤ LỤC

Demo Version - Select.Pdf SDK

4


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
Stt

Viết tắt

Viết đầy đủ

1

BT

2

BTĐT

Bài tập định tính


Học sinh

9

NĐLH

10

PP

11

PPDH

Phƣơng pháp dạy học

12

SGK

Sách giáo khoa

13

TN

14

TNSP


5


DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
Bảng 1.1. Kết quả điều việc ứng dụng kiến thức vật lí vào thực tiễn của GV.......... 32
Bảng 1.2. Kết quả điều tra vận dụng kiến thức vật lí vào thực tiễn của HS. ............ 33
Bảng 3.1. Các mẫu TNSP đƣợc chọn........................................................................ 63
Bảng 3.2. Bảng thống kê điểm số (Xi) của bài kiểm tra ........................................... 67


Bảng 3.3. Bảng phân phối tần suất  wi 


fi 
điểm của hai lớp ĐC và TN ............. 68
n 

Bảng 3.4. Bảng phân phối tần suất luỹ tích điểm của hai lớp ĐC và TN ................. 69

Demo Version - Select.Pdf SDK

6


DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ
Hình 2.1. Sơ đồ cấu trúc chƣơng “Chất khí” lớp 10 THPT ...................................... 40
Hình 2.2. Chiếc phiểu................................................................................................ 43
Hình 2.3: Phƣơng pháp chữa bệnh ............................................................................ 43
Hình 3.1. Đồ thị phân phối tần số điểm số của hai lớp ĐC và TN ........................... 67
Hình 3.2. Đồ thị phân phối tần suất điểm của hai lớp ĐC và TN ............................. 68

Đảng ta đã xác định: “giáo dục là quốc sách hàng đầu” và yêu cầu phải đổi mới
giáo dục một cách nhanh chóng và toàn diện cả về mục tiêu, nội dung và phƣơng
pháp giáo dục trong nhà trƣờng. Trong đó, việc đổi mới phƣơng pháp giáo dục ở
trƣờng phổ thông hiện nay là một trong những nhiệm vụ hàng đầu của ngành giáo
dục trong những năm qua và những năm tiếp theo.
Ở trƣờng phổ thông, đổi mới phƣơng pháp dạy học nghĩa là tạo mọi điều kiện
để học sinh có thể tiếp thu kiến thức một cách tích cực, tự lực và biết vận dụng sáng
tạo tri thức để giải quyết các vấn đề trong học tập và cuộc sống. Với tinh thần đó,
chúng ta đang thực hiện đổi mới phƣơng pháp dạy học theo hƣớng đƣa học sinh vào
vị trí chủ thể của hoạt động nhận thức. Học sinh bằng hoạt động tích cực, tự lực của
mình chiếm lĩnh đƣợc kiến thức. Hoạt động đó nếu đƣợc lặp đi lặp lại nhiều lần sẽ
góp phần hình thành và phát triển năng lực tƣ duy cho các em.

8


Cuộc sống của con ngƣời ngày càng trở nên văn minh nhờ sự phát triển nhanh
chóng của khoa học công nghệ trong đó có những đóng góp to lớn của ngành Vật lí
học. Vật lí là một trong số ngành khoa học làm nền tảng cơ bản cho sự phát triển
của khoa học công nghệ; nói cách khác sự phát triển của Vật lí gắn bó chặt chẽ và
có tác động qua lại, trực tiếp với sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật và công nghệ. Vì
vậy, những hiểu biết và nhận thức về vật lí có giá trị to lớn trong đời sống và sản
xuất, đặc biệt trong công cuộc công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nƣớc. Nói đến
Vật lí là nói đến cuộc sống, bởi vì những vật dụng xung quanh chúng ta nhƣ bóng
đèn, bàn là, quạt điện, tủ lạnh, ti vi, nồi cơm điện… đều đƣợc tạo ra từ những quy
luật, nguyên lí của Vật lí.
Vật lí là một bộ môn khoa học quan trọng trong hệ thống các môn học ở nhà
trƣờng phổ thông. Nó cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản về hiện tƣợng
vật lí, các khái niệm, định luật, các thuyết …. Thực trạng dạy học môn Vật lí trong
những năm gần đây cho thấy giáo viên ít chú trọng đến việc vận dụng kiến thức vật

bạn cùng lớp…. Khi các em đƣợc hoạt động, đƣợc phát huy hết những năng lực của
mình thì sẽ giúp các em hứng thú hơn trong học tập, góp phần nâng cao chất lƣợng
dạy và học ở THPT
Từ những lí do trên, chúng tôi thấy rằng để tổ chức các hoạt động dạy học
vật lí nói chung, dạy học chƣơng “Chất khí” nói riêng đạt hiệu quả cao thì ngƣời
giáo viên cần quan tâm đến việc vận dụng kiến thức vật lí vào thực tiễn, chúng tôi
chọn và nghiên cứu đề tài: “Tổ chức dạy học chƣơng “ Chất khí” vật lý 10
THPT theo hƣớng vận dụng kiến thức vật lí vào thực tiễn”
2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
Trong những năm gần đây, đã có một số tác giả nghiên cứu các đề tài theo
hƣớng tăng cƣờng tính thực tiễn của bài học trong dạy học Vật lí ở trƣờng phổ thông.
Chẳng hạn, nhƣ: Phạm Thị Phƣơng với đề tài: “Khai thác, xây dựng và sử dụng
bài tập có nội dung thực tế trong dạy học phần cơ học lớp 10 THPT góp phần tích

Version
Select.Pdf
cực hóa hoạtDemo
động học
tập của -học
sinh” [25] SDK
. Đồng xuất các biện pháp nhằm khai
thác mối quan hệ giữa Vật lí và thực tiễn trong dạy học. Gần đây nhất là luận văn
thạc sĩ của Đỗ Tấn Khƣơng “Khai thác và sử dụng bài tập thực tế với sự hỗ trợ của
phương tiện nghe nhìn trong dạy học phần Quang hình học Vật lý 11 THPT” [21]
và một số luận văn khác, nhƣ: “Nghiên cứu xu hướng chọn nghề của học sinh lớp
12 các trường THPT tại thành phố Huế - tỉnh Thừa Thiên Huế”của Trần Thị Thuỷ
Thƣơng Ngọc; “Tích hợp các kiến thức về sản xuất điện năng khi dạy một số bài
học vật lí góp phần nâng cao chất lƣợng giáo dục kỹ thuật tổng hợp - hƣớng
nghiệp cho học sinh THPT” của Nguyễn Thị Hoàn, Đại học Thái Nguyên,
2009…. cũng đã đề cấp đến mối quan hệ giữa vật lý và thực tiễn, nhất là những

tài
- Nghiên cứu cơ sở lý luận của việc vận dụng kiến thức vật lí vào thực tiễn
trong DH vật lí ở các trƣờng THPT.
- Điều tra thực trạng của việc vận dụng kiến thức vật lí vào thực tiễn trong DH
vật lí ở các trƣờng THPT hiện nay.
- Nghiên cứu đặc điểm, cấu trúc, nội dung DH chƣơng “Chất khí” Vật lý 10
THPT.
- Soạn thảo tiến trình DH một số kiến thức chƣơng “Chất khí” Vật lí 10 THPT
theo hƣớng vận dụng kiến thức vật lí vào thực tiễn.
- Tiến hành thực nghiệm sƣ phạm để kiểm chứng giả thuyết khoa học của đề
tài và rút ra kết luận.
6. Đối tƣợng nghiên cứu
Hoạt động dạy và học Vật lí ở trƣờng phổ thông theo hƣớng vận dụng kiến thức
vật lý vào thực tiễn

11


7. Phạm vi nghiên cứu
Đề tài chỉ tâ ̣p trung nghiên cƣ́u chƣơng “Chất khí” Vật lí

10 THPT và tiến

hành thực nghiệm ở một số trƣờng THPT trên địa bàn Tỉnh Thừa Thiên - Huế
8. Phƣơng pháp nghiên cứu
Để thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu đã vạch ra ở trên, các phƣơng pháp
nghiên cứu đƣợc dùng là:
8.1. Phƣơng pháp nghiên cứu lí thuyết
- Nghiên cứu luật Giáo dục, văn kiện của Đảng, tạp chí Giáo dục, các tài liệu
về lí luận DH, phƣơng pháp DH Vật lí,...