ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LÊ THANH SƠN

BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC
PHẦN “SÓNG ÁNH SÁNG” VẬT LÍ 12
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
Demo Version - Select.Pdf SDK

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Thừa Thiên Huế, năm 2016


ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LÊ THANH SƠN

BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC
PHẦN “SÓNG ÁNH SÁNG” VẬT LÍ 12
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
Demo Version - Select.Pdf SDK

Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BỘ MÔN VẬT LÍ
MÃ SỐ: 60140111

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

tác giả trong quá trình thực nghiệm sư phạm.
Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến giáo viên
hướng dẫn PGS.TS. Trần Huy Hoàng - người trực tiếp hướng
dẫn khoa học cho tác giả trong suốt quá trình hình thành và hoàn
chỉnh luậnDemo
văn. Version - Select.Pdf SDK
Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đối với gia đình, người
thân và bạn bè đã giúp đỡ, động viên tác giả hoàn thành luận văn
này.
Thừa Thiên Huế, ngày 25 tháng 8 năm 2016

Tác giả luận văn
Lê Thanh Sơn

iii


MỤC LỤC
Trang
Phụ bìa ......................................................................................................................... i
Lời cam đoan .............................................................................................................. ii
Lời cảm ơn ................................................................................................................ iii
Mục lục ........................................................................................................................1
Danh mục các chữ viết tắt trong luận văn ...................................................................4
Danh mục bảng ...........................................................................................................5
Danh mục hình, đồ thị .................................................................................................6
NỘI DUNG ..............................................................................................................12
Chương 1. cơ sở lí luận và thực tiễn của việc bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn
đề cho học sinh trong dạy học vật lí ......................................................................12
1.1. Năng lực và năng lực giải quyết vấn đề .............................................................12

1


1.3.3. Điều kiện để thực hiện các biện pháp bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề
cho học sinh trong dạy học vật lí ..............................................................................34
1.3.4. Quy trình DH theo hướng bồi dưỡng năng lực GQVĐ cho HS......................35
1.3.4.1. Bước 1: Chuẩn bị các điều kiện tổ chức DH theo hướng bồi dưỡng
năng lực GQVĐ .......................................................................................................35
1.3.4.2. Bước 2: Tổ chức thực hiện tiến trình DH các bài học .................................36
1.3.4.3. Bước 3: Tổng kết, đánh giá mức độ năng lực GQVĐ mà HS đạt được sau
mỗi bài học ................................................................................................................37
1.4. Đánh giá năng lực giải quyết vấn đề ..................................................................37
1.4.1. Đánh giá theo năng lực ...................................................................................37
1.4.2. Định hướng đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh ............39
1.4.3. Quan hệ giữa hoạt động GQVĐ, năng lực GQVĐ và ĐG năng lực GQVĐ ..... 40
1.4.4. Bộ tiêu chí đánh giá năng lực giải quyết vấn đề .............................................41
1.4.4.1. Đánh giá bằng quan sát và bằng phiếu đánh giá ..........................................41
1.4.4.2. Đánh giá bằng kết quả bài kiểm tra định kỳ ................................................44
1.5. Kết luận chương 1 ..............................................................................................45
Chương 2. xây dựng tiến trình dạy học theo hướng bồi dưỡng năng lực giải
quyết vấn đề phần “sóng ánh sáng” vật lí 12 THPT ............................................46
2.1. Đặc điểm, cấu trúc nội dung kiến thức của phần Sóng ánh sáng Vật lí 12 THPT .... 46

Demo Version - Select.Pdf SDK

2.1.1. Đặc điểm chung của phần Sóng ánh sáng Vật lí 12 THPT .......................46
2.1.2. Chuẩn kiến thức kỹ năng phần Sóng ánh sáng Vật lí 12 THPT .....................48
2.1.3. Sơ đồ cấu trúc nội dung của phần sóng ánh sáng ...........................................49
2.2. Chuẩn bị các điều kiện cho việc triển khai thiết kế tiến trình dạy học theo định
hướng dạy học giải quyết vấn đề ..............................................................................49

3.3.2.2. Kiểm tra đánh giá .........................................................................................91
3.4. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm .............................................................91
3.4.1. Đánh giá định tính ...........................................................................................91
3.4.2. Đánh giá định lượng ........................................................................................93

Demo Version - Select.Pdf SDK

3.4.3. Kiểm định giả thuyết thống kê ........................................................................97
3.5. Kết luận chương 3 ..............................................................................................99
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .......................................................................100
TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................................................102
PHỤ LỤC ................................................................................................................ P1

3


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

STT

Viết tắt

Viết đầy đủ

1

DH

Dạy học


7

HV

Hành vi

8

KHTN

Khoa học tự nhiên

9

PPDH

Phương pháp dạy học

10

TNSP

Thực nghiệm sư phạm

11

TNg

Thực nghiệm


Demo Version - Select.Pdf SDK

5


DANH MỤC HÌNH, ĐỒ THỊ

Hình
Hình 1.1. Chuẩn bị các điều kiện tổ chức DH theo hướng bồi dưỡng năng lực GQVĐ ....35
Hình 1.2. Tổ chức thực hiện tiến trình DH các bài học ............................................36
Hình 1.3. Sơ đồ tổng kết, đánh giá mức độ năng lực GQVĐ mà HS đạt được sau
mỗi bài học ................................................................................................................37
Hình 1.4 . Quan hệ HĐGQVĐ - Năng lực GQVĐ - ĐG năng lực GQVĐ .............41
Hình 2.1: Cấu trúc nội dung của phần sóng ánh sáng ..............................................49
Hình 2.2. Thí nghiệm về sự tán sắc ánh sáng............................................................51
Hình 2.3. Thí nghiệm với ánh sáng đơn sắc.............................................................52
Hình 2.4. Thí nghiệm về giao thoa ánh sáng ............................................................52
Hình 2.5. Thí nghiệm phát hiện tia hồng ngoại và tia tử ngoại ................................53
Hình 2.6. Thí nghiệm Y - âng về giao thoa ánh sáng ...............................................54
Hình 2.7. Thí nghiệm về tia hồng ngoại và tia tử ngoại ...........................................54
Hình 2.8. Sơ đồ hình thành kiến thức bài tán sắc ánh sáng ......................................60

Demo Version - Select.Pdf SDK

Hình 2.9. Sơ đồ hình thành kiến thức bài giao thoa ánh sáng...................................71
Hình 2.10. Sơ đồ hình thành kiến thức bài các loại quang phổ ...............................81

Đồ Thị
Biểu đồ 3.1. Biểu đồ phân bố điểm của hai nhóm đc và TNg ..................................94
Biểu đồ 3.2. Đồ thị phân phối tần suất ......................................................................94

một cách sáng tạo... Các năng lực
này có thể qui gọn là “năng lực phát hiê ̣n và giải quyế t vấn đề [21].
Ở Việt Nam, “Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 Hội nghị
lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo
dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh
tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế” có viết: “Chuyển
mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện
năng lực và phẩm chất người học. Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn;
giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội…” [1].
Bên cạnh đó, cải cách giáo dục phổ thông sau 2015 đang được chuẩn bị thực
hiện cũng đã chính thức công bố là một chương trình giáo dục theo cách tiếp cận
năng lực .. Với những thay đổi tích cực của Luật Giáo dục vừa được ban hành thì
việc triển khai chương trình đào tạo theo chuẩn năng lực đã và đang hiện hữu như là
một xu thế toàn cầu và tất yếu trong nhà trường ở mọi cấp học, bậc học.

7


Vật lí là môn học có tính khái quát cao, mang tính đặc thù riêng của khoa học
vật lí chứa đựng nhiều tiềm năng để bồi dưỡng và phát triển năng lực GQVĐ, bởi
thực chất của học vật lí là học cách phát hiện và giải quyết các VĐ vật lí nhất là các
VĐ có liên quan trực tiếp đến thực tế cuộc sống. Cụ thể, khi DH các khái niệm, các
định lí, định luật hay giải bài tập vật lí…, mỗi nhiệm vụ học tập đó có những đặc
trưng riêng góp phần quan trọng trong việc phát triển năng lực GQVĐ cho HS. Đặc
biệt, trong phần Sóng ánh sáng Vật lí 12 THPT có nhiều hiện tượng vật lí liên quan
đến đời sống hằng ngày đòi hỏi HS phải biết cách nhìn nhận và giải quyết các VĐ
mà thực tế đặt ra.
Để đáp ứng những yêu cầu trên, đòi hỏi nhà trường phổ thông không chỉ dừng
lại ở chỗ trang bị cho HS những kiến thức, kỹ năng đã được tích lũy mà cần phải bồi
dưỡng cho HS năng lực GQVĐ. Trong đó, xu thế đưa HS vào thế giới thực, đặt HS

nghiệm nhằm nâng cao chất lượng học tập và góp phần phát triển năng lực sáng
tạo trong dạy học vật lí THCS” (Luận văn thạc sĩ).
Tác giả Nguyễn Thị Tình (2014) ”Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học
sinh trong dạy học phần ”Nhiệt học” Vật lí 10 nâng cao THPT”(Luận văn thạc sĩ)
Tác giả Dương Đức Giáp (2014) ”Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề cho
HS trong dạy học một số kiến thức phần “cơ học” Vật lí lớp 10 với sự hỗ trợ của bài
tập vật lí” (Luận văn thạc sĩ).
Tác giả Phạm Văn Chơn (2014) “Tổ chức hoạt động dạy học chương “Chất khí”
Vật lí 10 nâng cao theo định hướng dạy học giải quyết vấn đề” (Luận văn thạc sĩ).
Tác giả Trần Quỳnh (2015)’’Tổ chức hoạt động DH chương”Mắt và các
dụng cụ quang học” Vật lí 11 THPT Theo định hướng phát triển năng lực chuyên
biệt môn Vật lí” (Luận văn thạc sĩ)
Tuy nhiên, có thể nói, hiện nay, vấn đề bồi dưỡng năng lực GQVĐ cho HS
trong DH Vật lí ở trường THPT chưa được quan tâm nhiều, nghiên cứu một cách
đầy đủ và thấu đáo. Cụ thể chưa có công trình nào nghiên cứu về vấn đề bồi dưỡng

Demo
- Select.Pdf
năng lực GQVĐ
choVersion
HS trong DH
phần “SóngSDK
ánh sáng” Vật lí 12 THPT.
3. Mục tiêu của đề tài
Đề xuất các biện pháp bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh
trong Dạy học phần ”Sóng ánh sáng” Vật lí 12 THPT.
4. Giả thuyết khoa học
Nếu đề xuất được các biện pháp bồi dưỡng năng lực GQVĐ cho học sinh
trong DH phần ”Sóng ánh sáng” Vật lí 12 THPT và vận dụng để xây dựng tiến trình
DH thì sẽ góp phần bồi dưỡng được năng lực GQVD của HS qua đó chất lượng dạy

hoạt động DH theo hướng bồi dưỡng
Demo
- Select.Pdf
năng lực GQVĐ;
+ Nghiên cứu chương trình, nội dung SGK, sách GV và các tài liệu liên quan
đến phần Sóng ánh sáng Vật lí 12 THPT để xác định kiến thức, kĩ năng, năng lực
mà HS cần đạt được.
8.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
+ Nghiên cứu khả năng tổ chức DH theo hướng bồi dưỡng năng lực GQVĐ
trong DH phần “Sóng ánh sáng” Vật lí 12 THPT;
+ Dự giờ, quan sát việc dạy của GV và việc học của HS trong quá trình TNSP.
8.3. Phương pháp thực nghiệm
Thực hiện các bài dạy đã thiết kế trong các lớp thực nghiệm (TNg), so sánh
với các lớp đối chứng (ĐC) để rút ra những cần thiết, chỉnh lý, thiết kế, đề xuất
hướng áp dụng vào thực tiễn, mở rộng kết quả nghiên cứu.
8.4. Phương pháp thống kê toán học
Sử dụng phương pháp thống kê toán học để trình bày kết quả TNSP và

10


kiểm định giả thuyết thống kê về sự khác biệt trong kết quả học tập của hai nhóm
lớp ĐC và lớp TNg.
9. Đóng góp mới của đề tài
Về mặt lý luận
- Đề xuất được các biện pháp bồi dưỡng năng lực GQVĐ cho HS trong DH
vật lí ở trường THPT;
- Xây dựng được tiến trình DH theo hướng bồi dưỡng năng lực GQVĐ cho
HS trong DH vật lí.
Về mặt thực tiễn