ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

PHẠM VĂN THỌ

XÂY DỰNG VÀ HƢỚNG DẪN GIẢI HỆ THỐNG BÀI TẬP
CHƢƠNG SÓNG ÁNH SÁNG VẬT LÍ 12 NHẰM BỒI DƢỠNG
NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH GIỎI

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM VẬT LÍ

HÀ NỘI – 2015

i


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

PHẠM VĂN THỌ

XÂY DỰNG VÀ HƢỚNG DẪN GIẢI HỆ THỐNG BÀI TẬP
CHƢƠNG SÓNG ÁNH SÁNG VẬT LÍ 12 NHẰM BỒI DƢỠNG
NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH GIỎI

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM VẬT LÍ
CHUYÊN NGÀNH: Lí luận và phƣơng pháp dạy học (bộ môn Vật lí)
Mã số:60 14 01 11

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: GS. TS. Hà Huy Bằng


1.1.1. Bài tập vật lí và vai trò của nó trong dạy học Vật lí.Error!

Bookmark

not

defined.
1.1.1.1. Bài tập Vật lí. ................................................... Error! Bookmark not defined.
1.1.1.2. Tác dụng của bài tập vật lí trong dạy học vật lí Error! Bookmark not defined.
1.1.2. Sử dụng bài tập vật lí trong dạy học môn Vật lí. Error! Bookmark not defined.
1.1.2.1. Những yêu cầu chung trong dạy học bài tập vật líError!
defined.

iii

Bookmark

not


1.1.2.2. Phân loại bài tập vật lí. ..................................... Error! Bookmark not defined.
1.1.2.3. Lựa chọn bài tập vật lí ...................................... Error! Bookmark not defined.
1.1.3. Hƣớng dẫn hoạt động giải bài tập vật lí. ............. Error! Bookmark not defined.
1.1.3.1. Phƣơng pháp giải bài tập vật lí. ....................... Error! Bookmark not defined.
1.1.3.2. Hƣớng dẫn giải bài tập vật lí ............................ Error! Bookmark not defined.
1.2. NL GQVĐ và mối liên hệ với hoạt động giải bài tập vật lí.Error! Bookmark not
defined.
1.2.1. NL là gì? .............................................................. Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Tri thức, kỹ năng, kỹ xảo và mối liên hệ với NL Error! Bookmark not defined.
1.2.2.1. Tri thức ............................................................. Error! Bookmark not defined.

1.3.3. Một số biện pháp phát hiện, bồi dƣỡng NL GQVĐ cho HS giỏi Vật lí. ..... Error!
Bookmark not defined.
1.3.3.1. Một số biện pháp phát hiện HS giỏi vật lí........ Error! Bookmark not defined.
1.3.3.2. Lựa chọn hệ thống bài tập góp phần bồi dƣỡng NL GQVĐ cho HSG. ... Error!
Bookmark not defined.
1.3.3.3. Một số yêu cầu đối với HSG khi giải bài tập vật lí giúp bồi dƣỡng NL
GQVĐ……... ................................................................ Error! Bookmark not defined.
1.4. Cơ sở thực tiễn về dạy học bài tập vật lí cho HS giỏiError!

Bookmark

not

defined.
1.4.1. Thực trạng dạy học bài tập vật lí ở trƣờng phổ thôngError!

Bookmark

not

defined.
1.4.2. Một số yếu tố ảnh hƣởng đến NL GQVĐ của HS giỏi.Error!

Bookmark

not

defined.
1.4.2.1. Về nội dung thi. ................................................ Error! Bookmark not defined.
1.4.2.2. Về phƣơng pháp học tập của HS...................... Error! Bookmark not defined.

CHƢƠNG 3. THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM ................. Error! Bookmark not defined.
3.1. Mục đích của thực nghiệm sƣ phạm ...................... Error! Bookmark not defined.
3.2. Nhiệm vụ của thực nghiệm sƣ phạm...................... Error! Bookmark not defined.
3.3. Phƣơng pháp xử lí kết quả thực nghiệm sƣ phạm.. Error! Bookmark not defined.
3.3.1. Đánh giá NL GQVĐ theo tiêu chí Rubric.......... Error! Bookmark not defined.
3.3.2. Xử lí kết quả theo phƣơng pháp thống kê toán học.Error!

Bookmark

not

defined.
3.4. Kết quả thực nghiệm sƣ phạm ............................... Error! Bookmark not defined.
3.5. Đánh giá kết quả thực nghiệm sƣ phạm ................. Error! Bookmark not defined.
3.5.1. Đánh giá định tính ............................................... Error! Bookmark not defined.
3.5.2. Đánh giá định lƣợng ............................................ Error! Bookmark not defined.
Tiểu kết chƣơng 3 ......................................................... Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ............................... Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO............................................................................................... 5
PHỤ LỤC....................................................................................................................114

vi


vii


MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài.
Vật lí là một môn khoa học giúp HS nắm đƣợc qui luật vận động của thế giới

chƣơng sóng ánh sáng sao cho khi HSG giải những bài tập đó có khả năng phát
triển năng lực GQVĐ là một điều cần thiết.
Vì những lí do trên đồng thời tiếp cận dạy học theo định hướng phát triển NL
[1], tôi thực hiện đề tài nghiên cứu “Xây dựng và hướng dẫn giải hệ thống bài tập
chương sóng ánh sáng vật lí 12 nhằm bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề cho
học sinh giỏi”. Đề tài không nghiên cứu phát hiện kiến thức mới nhƣng thực hiện
việc cấu trúc lại hệ thống bài tập và phƣơng pháp dạy học hệ thống bài tập đó nhằm
hình thành kỹ năng phát hiện vấn đề, từ đó mà bồi dƣỡng NL GQVĐ cho HS giỏi.
HS biết huy động kiến thức để giải quyết những vấn đề khi giải bài tập vật lí thì
trong cuộc sống họ cũng có khả năng vận dụng những hiểu biết để GQVĐ mà họ
gặp phải trong những tình huống cụ thể.
2. Lịch sử nghiên cứu của đề tài.
Về sách bồi dƣỡng HSG môn Vật lí THPT có một số tác giả nổi tiếng nhƣ:
Vũ Quang, Bùi Quang Hân, Vũ Thanh Khiết, Nguyễn Quang Báu, Nguyễn Phú
Đồng, Nguyễn Thành Tƣơng....Đó là những cuốn sách rất có giá trị cho cả GV và
HS ôn thi HS giỏi.
Về luận văn thạc sĩ gần đây có: Đỗ Thị Lần “Xây dựng hệ thống bài tập và
hướng dẫn hoạt động giải bài tập chương sóng ánh sáng vật lý lớp 12, nhằm bồi
dưỡng HS giỏi và phát huy năng khiếu vật lý của HS trung học phổ thông chuyên”.
ĐHGD, ĐHQG HN, 2012
Tuy nhiên chƣa có công trình nào mang tên “Xây dựng và hướng dẫn giải hệ
thống bài tập chương sóng ánh sáng vật lí 12 nhằm bồi dưỡng năng lực giải quyết
vấn đề cho học sinh giỏi”
3. Câu hỏi nghiên cứu.
Bài tập chƣơng sóng ánh sáng cần đƣợc xây dựng theo hệ thống nhƣ thế nào
để hoạt động giải hệ thống bài tập ấy có khả năng bồi dƣỡng NL GQVĐ cho HS
giỏi. Phải chăng những tình huống có vấn đề là một giải pháp?

2


3


Phƣơng pháp phỏng vấn: Phỏng vấn GV về dạy giải bài tập vật lí. Phỏng vấn
HS về phƣơng pháp giải bài tập vật lí.
Phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm.
9. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục đề tài
đƣợc trình bày trong 3 chƣơng:
Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về dạy học bài tập vật lí nhằm bồi
dƣỡng NL GQVĐ cho HS giỏi.
Chƣơng 2: Xây dựng và hƣớng dẫn giải hệ thống bài tập chƣơng sóng ánh
sáng nhằm bồi dƣỡng NL GQVĐ cho HS giỏi.
Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm.

4


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bộ Giáo Dục và Đào Tạo. Tài liệu hướng dẫn dạy học và kiểm tra đánh giá định
hướng phát triển NL cho HS. Hà Nội, 2014
2. Phạm Kim Chung. Bài giảng chuyên đề phương pháp dạy học Vật lý. Đại học
Giáo dục, 2011.
3. Nguyễn Phú Đồng (Chủ biên). Bồi dưỡng HS giỏi Vật lí 12, tập 3 quang lí và
vật lí hạt nhân. Nxb tổng hợp TP Hồ Chí Minh, 2012
4. Bùi Quang Hân - Đào Văn Cƣ - Hồ Văn Huyết - Nguyễn Thành Tƣơng. Giải
toán Vật lí, tập 3. Nxb Giáo Dục
5. Vũ Thanh Khiết (Chủ biên). 121 Bài toán quang lí và vật lí hạt nhân (Tái bản
lần 3). Nxb tổng hợp Đồng Nai, 2005.
6. Vũ Thanh Khiết. Một số phương pháp chọn lọc giải các bài toán Vật lí sơ cấp,