ĐẠI HỌC HUẾ
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

NGUYỄN THỊ PHƢƠNG PHƢƠNG

BỒI DƢỠNG NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC PHẦN
“NHIỆT HỌC” LỚP 10TRUNG HỌC
PHỔ THÔNG VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA BÀI TẬP VẬT LÍ
Demo Version - Select.Pdf SDK
Chuyên ngành : Lí luận và phƣơng pháp dạy học bộ môn Vật lí
Mã số
: 60140111

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC
PSG. TS. TRẦN HUY HOÀNG

Thừa Thiên Huế, năm 2016
i


LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi,
các số liệu và kết quả nghiên cứu ghi trong luận văn là trung thực,
đƣợc các đồng tác giả cho phép sử dụng và chƣa từng đƣợc công bố
trong bất kỳ một công trình nào khác.
Huế, tháng9 năm 2016
Học viên


Nguyễn Thị Phƣơng Phƣơng

iii


MỤC LỤC
TRANG PHỤ BÌA ..................................................................................................... i
LỜI CAM ĐOAN ..................................................................................................... ii
LỜI CẢM ƠN .......................................................................................................... iii
MỤC LỤC ..................................................................................................................1
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT.......................................................................4
DANH MỤC CÁC HÌNH, BẢNG ...........................................................................5
A. MỞ ĐẦU ...............................................................................................................6
1.Lý do chọn đề tài ......................................................................................................6
2. Lịch sử vấn đề .........................................................................................................8
3. Mục tiêu của đề tài ..................................................................................................9
4. Giả thuyết khoa học ................................................................................................9
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ..............................................................................................9
6. Đối tƣợng nghiên cứu............................................................................................10
7. Phạm vi nghiên cứu ...............................................................................................10
8. Phƣơng pháp nghiên cứu .......................................................................................10

Demo Version - Select.Pdf SDK

9. Cấu trúc luận văn ..................................................................................................10
B. NỘI DUNG ..........................................................................................................11
CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC SỬ DỤNG BTVL NHẰM BỒI
DƢỠNG NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH TRONG
DẠY HỌC ................................................................................................................11

Version
- Select.Pdf
SDK
2.1. Đặc điểm
của phần
Nhiệt học
trong chƣơng
trình vật lí 10 THPT ....................42
2.1.1. Đặc điểm chung của phần Nhiệt học ..........................................................42
2.1.2. Cấu trúc nội dung kiến thức phần Nhiệt học ..............................................43
2.1.3. Xác định mục tiêu về kiến thức, kĩ năng phần Nhiệt học ...........................44
2.2. Xây dựng hệ thống bài tập bồi dƣỡng năng lực GQVĐ cho HS .......................46
2.2.1. Các bƣớc chung khi giải BTVL bồi dƣỡng năng lực GQVĐ cho HS ........46
2.2.2. Xây dựng hệ thống bài tập theo hƣớng bồi dƣỡng năng lực GQVĐ cho HS...48
2.3. Thiết kế một số giáo án phần Nhiệt học vật lí 10 THPT theo hƣớng bồi dƣỡng
năng lực GQVĐ cho HS............................................................................................69
2.4. Kết luận chƣơng 2 ..............................................................................................82
CHƢƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM .........................................................83
3.1. Mục tiêu và nhiệm vụ của thực nghiệm sƣ phạm ..............................................83
3.1.1. Mục tiêu ......................................................................................................83
3.1.2. Nhiệm vụ .....................................................................................................83

2


3.2. Phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm ...................................................................83
3.2.1. Thời gian thực nghiệm ................................................................................83
3.2.2. Chọn mẫu thực nghiệm sƣ phạm ................................................................83
3.2.3. Các bƣớc tiến hành thực nghiệm sƣ phạm ..................................................84
3.3. Kết quả và đánh giá thực nghiệm sƣ phạm ........................................................84

Đối chứng

ĐG

Đánh giá

GV

Giáo viên

GQVĐ

Giải quyết vấn đề

QTDH

Quá trình dạy học

HS

Học sinh

NXB

Nhà xuất bản

PTDH

Phƣơng tiện dạy học


GQVĐ cho học sinh trong dạy học vật lí với sự hỗ trợ của BTVL ..........................38
Hình 2.1. Cấu trúc nội dung kiến thức phần Nhiệt học ............................................44
Bảng 1.1. Cấu trúc năng lực GQVĐ của HS với sự hỗ trợ của BTVL .....................15
Bảng 1.2. Mức độ tham gia của HS khi GQVĐ........................................................18
Bảng 1.3. Công cụ đánh giá sự phát triển năng lực giải quyết vấn đề của HS với sự
hỗ trợ của BTVL .......................................................................................................31
Bảng 1.4. Các bậc trình độ của BTVL định hƣớng bồi dƣỡng năng lực GQVĐ cho
HS ..............................................................................................................................34
Bảng 3.1. Bảng số liệu HS đƣợc làm chọn mẫu TNg ...............................................83
Bảng 3.2. Kết quả GVĐG năng lực GQVĐ của 36 HS lớp 10B4 ............................86
Bảng 3.3. Kết quả GVĐG năng lực GQVĐ của 33HS lớp 10B5 .............................87
Bảng 3.4. Bảng điểm kiểm tra 45 phút lớp 10 B4 và 10 B5 ....................................88

Demo
Version
Select.Pdf
Bảng 3.5. Kết
quả GVĐG
năng-lực
GQVĐ củaSDK
36 HS lớp 10B3 ............................88
Bảng 3.6. Kết quả GVĐG năng lực GQVĐ của 33 HS lớp 10B6 ............................89
Bảng 3.7. Bảng điểm kiểm tra 45 phút lớp 10 B3 và 10 B6 ....................................90

5


A. MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc đang là mục tiêu hàng đầu trong

Ban chấp hành Trung ƣơng Đảng khoá VIII chỉ rõ: „„Đổi mới mạnh mẽ phƣơng
pháp giáo dục-đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tƣ
duy sáng tạo của ngƣời học. Từng bƣớc áp dụng các phƣơng pháp tiên tiến và
phƣơng tiện hiện đại vào quá trình dạy học...‟‟ [4].

6


Chiến lƣợc phát triển giáo dục giai đoạn 2011-2020 ban hành kèm theo quyết
định 711/QĐ-TTG ngày 13/6/2012 của Thủ tƣớng Chính Phủ: “Tiếp tục đổi mới
phƣơng pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập,rèn luyện theo hƣớng phát huy
tính tích cực,tự giác,chủ động,sáng tạo và năng lực tự học của ngƣời học”.Mặt khác,
khi bàn về mục tiêu và phƣơng pháp bồi dƣỡng con ngƣời Việt Nam trong điề u kiện
mới Thái Duy Tuyên đã chỉ ra: “Giáo dục không chỉ đào tạo con ngƣời có năng lực
tuân thủ, mà chủ yế u là những con ngƣờicó năng lực sáng tạo ,... biế t cách đặt vấn
đề, nghiên cứu và giải quyế t vấn đề ...”.
Đúng vậy, thực tế hiện nay ở trên thế giới nói chung và nƣớc ta nói riêng đang
thực hiện các chủ trƣơng chiến lƣợc phát triển giáo dục ở các cấp học theo định
hƣớng nêu trên. Đặc biệt, việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho HS đƣợc
thể hiện một cách rõ nét trong việc trình bày kiến thức thông qua sách giáo khoa.
Trong khi đó vật lí là môn học khô cứng, khó tiếp thu trong suy nghĩ của nhiều
học sinh thì ngƣời giáo viên phải suy nghĩ , phải tìm tòi , đổi mới phƣơng pháp dạy
học, phải làm thế nào để HS tiếp cận môn học dễ hơn , để HS thấy môn vật lí là môn
học gắn liền với thực tiễn đời sống , xoay quanh các hiện tƣợng tự nhiên , và rồi với

Demo
- Select.Pdf
SDKđể giải quyết vấn đề . Giáo viên
những kiến thức
có Version

và mang lại hiệu quả sƣ phạm cao.
Với những lý do nêu trên cùng với mong muốn có thể góp phần nâng cao chất
lƣợng dạy học , phù hợp với chính sách đổi mới phƣơng pháp dạy học của Bộ giáo
dục và đào tạo , chúng tôi chọn đề tài : “Bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề cho
học sinh trong dạy học phần “Nhiệt học” lớp 10 Trung học phổ thông với sự hỗ trợ
của bài tập vật lí”.

Demo Version - Select.Pdf SDK

2. Lịch sử vấn đề
- Xu thế đổi mới phƣơng pháp DH theo hƣớng bồi dƣỡng năng lực GQVĐ
cho HS đã đƣợc nhiều nƣớc quan tâm nghiên cứu.Từ việc tham khảo các nguồn tài
liệu khác nhau liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu của đề tài, chúng tôi nhận thấy:
Các tác giả nhƣ: Phạm Hữu Tòng, Thái Duy Tuyên, Nguyễn Đức Thâm, Phạm
Xuân Quế…khi nghiên cứu về đổi mới phƣơng pháp dạy học đã đặt dạy học GQVĐ
làm cốt lõi để rèn luyện các kĩ năng và tƣ duy cho ngƣời học nhƣng không đi sâu
vào việc sử dụng bài tập vật lí để bồi dƣỡng năng lực giải GQVĐ cho HS.
Trong những năm gần đây, định hƣớng dạy học theo hƣớng bồi dƣỡng năng
lực GQVĐ đã đƣợc Bộ giáo dục triển khai ở các cấp tiểu học, THCS và THPT.
Bên cạnh đó định hƣớng này cũng đƣợc đƣa vào các đề tài luận văn thạc sĩ
nhƣ Nguyễn Thị Tình “Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trong
dạy học phần “Nhiệt học” Vật lí 10 nâng cao trung học phổ thông”

8


Phạm Thị Bình Xuyên “Xây dựng và tổ chức dạy học chủ đề tích hợp “ Sản xuất
muối ăn” nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn của học sinh THCS”
- Đã có rất nhiều tác giả nghiên cứu về việc phân loại và sử dụng bài tập vật lí
nhƣng chƣa thấy tác giả nào nghiên cứu khai việc sử dụng bài tập vật lí trong việc

và làm rõ nguyên nhân của thực trạng đó

9


- Nghiên cứu sử dụng bài tập theo hƣớng bồi dƣỡng năng lực GQVĐ cho HS
trong DH vật lí
- Nghiên cứu đặc điểm phần “Nhiệt học” Vật lí 10 cơ bản và thiết kế bài DH
theo hƣớng bồi dƣỡng năng lực GQVĐ cho HS phần “Nhiệt học” Vật lí 10 THPT
- Tiến hành thực nghiệm sƣ phạm (TNSP) để đánh giá giả thuyết khoa học của
đề tài.
6. Đối tƣợng nghiên cứu
- Hoạt động dạy và học phần “Nhiệt học” Vật lí 10 cơ bản theo hƣớng bồi
dƣỡng năng lực GQVĐ cho HS.
7. Phạm vi nghiên cứu
- Phần nhiệt học trong chƣơng trình vật lý trung học phổ thông
- Thực tập sƣ phạm một số trƣờng trên địa bàn thành phố Huế
8. Phƣơng pháp nghiên cứu
- Phƣơng pháp nghiên cứu lí luận
- Phƣơng pháp nghiên cứu thực tiễn
- Phƣơng pháp thực nghiệm

Demo
- Select.Pdf
SDK
- Phƣơng
pháp Version
thống kê toán
học
9. Cấu trúc luận văn