TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA SƯ PHẠM
BỘ MÔN SƯ PHẠM VẬT LÝ

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP
Đề tài

:

ĐỊNH HƯỚNG HÀNH ĐỘNG NHẬN THỨC CỦA
HỌC SINH KHI GIẢNG DẠY CHƯƠNG 2. MỘT SỐ
MẠCH ĐIỆN TỬ CƠ BẢN, CÔNG NGHỆ 12

Giảng viên hướng dẫn:
ThS-GVC Trần Quốc Tuấn

Sinh viên thực hiện:
Phạm Thị Ngọc Hạnh
Lớp : SP Vật lý – Công nghệ K33
MSSV: 1070362

Cần Thơ, 05/ 2011


Luận văn TNĐH

GVHD: ThS – GVC Trần Quốc Tuấn

SVTH: Phạm Thị Ngọc Hạnh

Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Thầy ThS – GVC

...............................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................
Cần Thơ, ngày………tháng……… năm 2011
Giảng viên hướng dẫn

ThS – GVC Trần Quốc Tuấn

2


Luận văn TNĐH

GVHD: ThS – GVC Trần Quốc Tuấn

SVTH: Phạm Thị Ngọc Hạnh

NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN PHẢN BIỆN

..............................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................

1.1. Đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông ............................................................10
1.1.1. Khái niệm đổi mới phương pháp dạy học ........................................................................10
1.1.2. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học ......................................................................10
1.1.3. Mục đích của đổi mới phương pháp dạy học....................................................................11
1.1.4. Yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học ............................................................................11
1.1.5. Đặc trưng của các phương pháp dạy học tích cực áp dụng trong việc đổi mới
phương pháp dạy học..................................................................................................................12
1.1.6. Một số phương pháp dạy học tích cực..............................................................................14
1.2. Đổi mới phương pháp dạy học môn Công nghệ ở trường phổ thông.................................15
1.2.1. Cơ sở của việc đổi mới phương pháp dạy học môn Công nghệ .......................................15
1.2.2. Nguyên tắc đổi mới phương pháp dạy học môn Công nghệ ............................................16
1.2.3. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học môn Công nghệ ở trường trung học phổ
thông ...........................................................................................................................................16
1.2.4. Nội dung đổi mới phương pháp dạy học môn Công nghệ................................................17
1.2.5. Một số giải pháp tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh trong dạy học môn
Công nghệ...................................................................................................................................18
1.3. Thực hiện kế hoạch bài dạy Công nghệ (soạn giáo án) theo hướng đổi mới .....................21
1.3.1. Thực hiện kế hoạch bài dạy theo hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức của học
sinh..............................................................................................................................................21
1.3.2. Thiết kế bài dạy môn Công nghệ .....................................................................................22
1.4. Đổi mới kiểm tra, đánh giá .................................................................................................24
1.4.1 Mục tiêu đổi mới kiểm tra, đánh giá..................................................................................24
1.4.2. Chức năng và mục đích của kiểm tra, đánh giá ................................................................24
1.4.4. Các hình thức kiểm tra và hình thức thông dụng là trắc nghiệm.....................................26
1.4.5. Xác định các mức độ nhận thức trong kiểm tra, đánh giá ................................................27
1.4.6. Thiết kế đề kiểm tra để đánh giá học sinh ........................................................................27
Chương 2. ĐỊNH HƯỚNG HÀNH ĐỘNG NHẬN THỨC CỦA HỌC SINH TRONG
DẠY HỌC CÔNG NGHỆ Ở TRUỜNG PHỔ THÔNG ............................................................29
2.1. Khái niệm định hướng hành động nhận thức.......................................................................29
2.1.1. Tổng quan chung về vấn đề dạy học định hướng hành động nhận thức ..........................29

2.5.3. Xác lập việc định hướng khái quát chương trình hóa hành động nhận thức tự chủ
tích cực của học sinh và việc tổ chức hợp lí các hoạt động của cá nhân và tập thể HS .............62
2.5.4. Thiết kế tiến trình dạy học định hướng hành động nhận thức cho từng bài học ..............63
Chương 3. THIẾT KẾ MỘT SỐ BÀI HỌC CHƯƠNG 2. MỘT SỐ MẠCH ĐIỆN TỬ
CƠ BẢN, SÁCH GIÁO KHOA CÔNG NGHỆ 12...................................................................66
3.1. Đại cương về chương...........................................................................................................66
3.1.1. Phân tích nội dung, vai trò, sơ đồ cấu trúc nội dung của chương....................................66
3.1.2. Kiến thức, kĩ năng và thái độ cần đạt được khi dạy chương “Một số mạch điện tử
cơ bản”........................................................................................................................................67
3.2. Thiết kế một số bài học trong chương ................................................................................68
3.2.1. KHÁI NIỆM VỀ MẠCH ĐIỆN TỬ CHỈNH LƯU NGUỒN MỘT CHIỀU ...................68
3.2.2. Bài . MẠCH KHUẾCH ĐẠI – MẠCH TẠO XUNG ......................................................75
3.2.3. Bài .THIẾT KẾ MẠCH ĐIỆN TỬ ĐƠN GIẢN ..............................................................81
3.2.4. Bài . THỰC HÀNH - MẠCH NGUỒN ĐIỆN MỘT CHIỀU..........................................87
3.2.5. Bài. THỰC HÀNH - LẮP MẠCH NGUỒN CHỈNH LƯU CẦU CÓ BIẾN ÁP
NGUỒN VÀ TỤ LỌC................................................................................................................92
Chương 4. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM ..................................................................................97
4.1. Mục đích của thực nghiệm sư phạm ....................................................................................97
4.2. Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm ...................................................................................97
4.3. Đối tượng và phương pháp thực nghiệm sư phạm ..............................................................97
4.3.1. Đối tượng thực nghiệm sư phạm ......................................................................................97
4.3.2. Phương pháp thực nghiệm sư phạm .................................................................................98
4.4. Tiến hành và xử lí kết quả thực nghiệm sư phạm...............................................................98
4.5. Kết luận chung về thực nghiệm sư phạm ............................................................................99
C. NHẬN XÉT - KẾT LUẬN ..................................................................................................100
1. Những kết quả đạt được của việc nghiên cứu đề tài.............................................................100
2. Hướng nghiên cứu và dự định trong tương lai .....................................................................101
PHỤ LỤC 1 ..............................................................................................................................102
PHỤ LỤC 2 ..............................................................................................................................103
PHỤ LỤC 3 ..............................................................................................................................104

Từng bước áp dụng những phương pháp tiến tiến và phương tiện hiện đại vào
quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu”.
Luật giáo dục, điều 28.2 đã ghi “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát
huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm
của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng
vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng
thú học tập cho học sinh”.
Để đạt được điều đó, một trong những việc làm thiết thực là phải thực hiện
quá trình phát triển tư duy, năng lực nhận thức. Đối với giáo viên cần đổi mới
phương pháp dạy học với tư tưởng bao trùm nhất là tổ chức cho học sinh tham
gia tích cực vào các hoạt động học tập đa dạng theo hướng tìm tòi nghiên cứu
nhằm làm cho học sinh tích cực hoạt động hơn trong quá trình dạy học. Để làm
được điều đó, việc vận dụng khéo léo, phù hợp từng phương pháp cụ thể vào
từng bài là việc làm hết sức cân nhắc của người giáo viên. Khi đã chọn phương
pháp dạy học thích hợp và áp dụng vào quá trình dạy học thì sẽ mang lại hiệu
quả tích cực trong việc dạy và học. Mục tiêu cuối cùng giáo viên cần phải đạt
được khi giảng dạy là phát triển tư duy nhận thức của học sinh theo hướng ngày
càng tích cực, các em chủ động, thích tìm tòi và sáng tạo để đáp ứng như cầu
6


Luận văn TNĐH

GVHD: ThS – GVC Trần Quốc Tuấn

SVTH: Phạm Thị Ngọc Hạnh

ngày càng cao về kiến thức của thời đại. Quá trình dạy học là quá trình luôn luôn
phải định hướng, vì vậy việc định hướng hành động nhận thức của giáo viên đối
với học sinh giúp các em chủ động tìm tòi sáng tạo giải quyết vấn đề là việc làm

- Nghiên cứu lý thuyết về dạy học định hướng hành động nhận thức của học
sinh.
- Vận dụng tiến trình dạy học theo kiểu dạy học định hướng hành động nhận
thức thiết kế một số bài học trong chương “Một số mạch điện tử cơ bản” góp
7


Luận văn TNĐH

GVHD: ThS – GVC Trần Quốc Tuấn

SVTH: Phạm Thị Ngọc Hạnh

phần đổi mới giáo dục và phát triển năng lực sáng tạo của học sinh.
3. Giả thuyết khoa học
- Dựa vào tiến trình dạy học định hướng hành động nhận thức có thể thiết
kế bài học phù hợp với mục đích đã đề ra.
- Có thể thiết kế bài học nhằm giúp học sinh không những nắm vững tri
thức của mình mà còn phát huy năng lực tìm tòi sáng tạo và góp phần bồi dưỡng
các phương pháp nhận thức cho học sinh.
4. Nhiệm vụ của đề tài
- Nghiên cứu vấn đề đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông.
- Nghiên cứu lý thuyết về dạy học định hướng hành động nhận thức của học
sinh và hai phương pháp nhận thức: phương pháp thực nghiệm, phương pháp giải
quyết vấn đề.
- Nghiên cứu chương “Một số mạch điện tử cơ bản”, Công nghệ 12.
- Thiết kế 05 bài của chương “Một số mạch điện tử cơ bản” theo hướng
nghiên cứu.
- Thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm tra, đánh giá hiệu quả của việc lựa chọn
sử dụng kiểu dạy học định hướng hành động nhận thức nhằm bồi dưỡng phương

- Nghiên cứu và thiết kế một số bài học trong chương “Một số mạch điện tử
cơ bản”, Công nghệ 12 theo hướng nghiên cứu của đề tài.
- Hoàn chỉnh luận văn.
- Bảo vệ luận văn.
8. Những chữ viết tắt trong đề tài :
Thứ tự

Viết đầy đủ

Viết tắt

1

Dạy học

DH

2

Giáo viên

GV

3

Hoạt động nhận thức

HĐNT

4



Luận văn TNĐH

GVHD: ThS – GVC Trần Quốc Tuấn

SVTH: Phạm Thị Ngọc Hạnh

B. NỘI DUNG
CHƯƠNG 1. ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
1.1. Đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông
1.1.1. Khái niệm đổi mới phương pháp dạy học
Đổi mới PPDH là cải tiến những hình thức và cách thức làm việc kém
hiệu quả của GV và HS, sử dụng những hình thức và cách thức hiệu quả hơn
nhằm nâng cao chất lượng DH, phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo, phát
triển năng lực của HS.
Đổi mới PPDH đối với GV bao gồm:
- Đổi mới việc lập kế hoạch DH, thiết kế bài dạy;
- Đổi mới PPDH trên lớp học;
- Đổi mới việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập.
1.1.2. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học
Định hướng đổi mới PPDH đã được xác định trong Nghị quyết Trung
ương khóa VII (1 - 1993), Nghị quyết Trung ương khóa VII (12 - 1996) được
thể chế hóa trong Luật giáo dục (2005), được cụ thể hóa trong các chỉ thị của Bộ
Giáo dục và Đào tạo, đặc biệt chỉ thị số 1 (4 – 1999) [12, tr.30].
Luật giáo dục, điều 28.2 đã ghi “phương pháp giáo dục phổ thông phải
phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc
điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ
năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui,
hứng thú học tập cho HS[12, tr.30].

khai thác và xử lí thông tin, tự hình thành hiểu biết, năng lực và phẩm chất. Tổ
chức HĐNT cho HS, dạy HS cách tìm ra chân lí. Chú trọng hình thành các năng
lực (tự học, sáng tạo, hợp tác) dạy PP và kĩ năng lao động khoa học, dạy cách
học. Học để đáp ứng những yêu cầu của cuộc sống hiện tại và tương lai. Những
điều đã học cần thiết, bổ ích cho bản thân của HS và cho sự phát triển của xã hội
[1, tr.9].
1.1.4. Yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học
a) Yêu cầu chung
Đổi mới PPDH ở trường phổ thông thực hiện theo các yêu cầu sau[1 , tr
12] :
- DH tiến hành thông qua việc tổ chức các hoạt động học tập của HS.
- DH kết hợp giữa học tập cá thể với học tập hợp tác; giữa hình thức học
cá nhân với hình thức học theo nhóm, theo lớp.
- DH thể hiện mối quan hệ tích cực giữa GV và HS, giữa HS với HS.
- DH chú trọng đến việc rèn luyện các kĩ năng, năng lực, tăng cường thực
hành và gắn bó nội dung bài học với cuộc sống.
- DH chú trọng đến việc rèn luyện PP tư duy, năng lực tự học, tự nghiên
cứu; tạo niềm vui, hứng thú, nhu cầu hành động và thái độ tự tin trong học tập
của HS.
- DH chú trọng đến việc sử dụng có hiệu quả phương tiện, thiết bị DH
trang bị hoặc do các GV tự làm, đặc biệt lưu ý đến những ứng dụng của công
nghệ thông tin.
- DH chú trọng đến việc đa dạng nội dung, các hình thức, cách thức đánh
giá và tăng cường hiệu quả việc đánh giá.
b) Yêu cầu đối với HS
- Tích cực suy nghĩ, chủ động tham gia các hoạt động học tập để khám
phá và lĩnh hội kiến thức, rèn luyện kĩ năng, xây dựng thái độ và hành vi đúng
đắn.
- Tích cực sử dụng thiết bị, đồ dùng học tập; thực hành thí nghiệm; thực
hành vận dụng kiến thức đã học để phân tích, đánh giá, giải quyết các tình huống

học; đặc điểm và trình độ HS; thời lượng DH và các điều kiện DH cụ thể của
trường, địa phương.
1.1.5. Đặc trưng của các phương pháp dạy học tích cực áp dụng trong việc
đổi mới phương pháp dạy học
a) DH tăng cường phát huy tính tự tin, tích cực, chủ động, sáng tạo thông
qua tổ chức thực hiện các hoạt động học tập của HS
Dạy thay vì lấy "Dạy" làm trung tâm chuyển sang lấy "Học" làm trung
tâm. Trong PP tổ chức, người học - đối tượng của hoạt động "dạy", đồng thời là
chủ thể của hoạt động "học" - được cuốn hút vào các hoạt động học tập do GV tổ
chức và chỉ đạo, thông qua đó tự lực khám phá những điều mình chưa rõ, chưa
có chứ không phải thụ động tiếp thu những tri thức đã được GV sắp đặt[11, tr.6].
" Hoạt động làm cho lớp học ồn ào hơn, nhưng là sự ồn ào hiệu quả".
b) DH chú trọng rèn luyện PP và pháp huy năng lực tự học của HS
PPDH tích cực xem việc rèn luyện PP học tập cho HS không chỉ là một
biện pháp nâng cao hiệu quả DH mà còn là một mục tiêu DH hiện nay[11, tr.7].
Trong xã hội hiện đại đang biến đổi nhanh – với sự bùng nổ thông tin,
12


Luận văn TNĐH

GVHD: ThS – GVC Trần Quốc Tuấn

SVTH: Phạm Thị Ngọc Hạnh

khoa học, kĩ thuật, công nghệ phát triển như vũ bão – thì không thể nhồi nhét vào
đầu ốc HS khối lượng kiến thức ngày càng nhiều.
Trong các PP học thì cốt lõi là PP tự học. Nếu rèn luyện cho HS có được
PP, kĩ năng, thói quen, ý chí tự học thì sẽ tạo cho họ lòng ham học, khơi dậy nội
lực vốn có trong mỗi con người, kết quả học tập sẽ được nhân lên gấp bội[12,

sáng tạo trong việc vận dụng tri thức đã học vào việc giải quyết những tình
huống thực tế. Với sự trợ giúp của các phương tiện kĩ thuật như máy vi tính, các
13


Luận văn TNĐH

GVHD: ThS – GVC Trần Quốc Tuấn

SVTH: Phạm Thị Ngọc Hạnh

PP kiểm tra, đánh giá phong phú như tự luận, trắc nghiệm khách quan... sẽ giúp
người GV bớt vất vả mà lại cho nhiều thông tin kịp thời hơn để linh hoạt điều
chỉnh hoạt động dạy, chỉ đạo hoạt động học của HS.
e) Tăng cường khả năng, kĩ năng vận dụng vào thực tế, phù hợp với điều
kiện thực tế về cơ sở vật chất, về đội ngũ GV, khả năng của HS, tối ưu các điều
kiện hiện có. Sử dụng các phương tiện DH, thiết bị DH hiện đại khi có điều kiện.
1.1.6. Một số phương pháp dạy học tích cực
Về mặt HĐNT, PP thực hành là “tích cực” hơn trực quan, PP trực quan
“sinh động” hơn thuyết trình. Do vậy, trong quá trình DH, GV nên lựa chọn PP
nào đó thích hợp để đạt được tính tích cực và sinh động của bài giảng.
a) PP thuyết trình
PP thuyết trình là PPDH lâu đời nhất và hiện nay vẫn là một trong các
PPDH được sử dụng khá phổ biến.
Với PP thuyết trình, GV sử dụng ngôn ngữ và phi ngôn ngữ để cung cấp
cho người học hệ thống thông tin về nội dung học tập. Người học tiếp nhận thông
tin đó từ người dạy và xử lí theo chủ thể việc học và yêu cầu của DH.
b) PP vấn đáp, đàm thoại
PP trong đó GV đặt ra những câu hỏi để HS trả lời, hoặc có thể tranh luận
với nhau và với tất cả GV, qua đó HS lĩnh hội được nội dung bài học.

học hỏi lẫn nhau chứ không phải chỉ là sự tiếp nhận thụ động từ GV.
Thành công của bài học phụ thuộc vào sự nhiệt tình tham gia của mọi
thành viên, vì vậy PP này còn được gọi là PP cùng tham gia, nó như một PP
trung gian giữa sự làm việc độc lập của từng HS với sự việc chung của cả lớp.
Trong hoạt động nhóm, tư duy tích cực của HS phải được phát huy và ý quan
trọng của PP này là rèn luyện năng lực hợp tác giữa các thành viên trong tổ chức
lao động. Cần tránh khuynh hướng hình thức và đề phòng lạm dụng, cho rằng tổ
chức hoạt động nhóm là dấu hiệu tiêu cực nhất của đổi mới PPDH, hoạt động
nhóm càng nhiều thì chứng tỏ PPDH càng đổi mới.
e) Vận dụng DH định hướng hành động
Dạy học định hướng hành động là QĐDH nhằm làm cho hoạt động trí óc
và hoạt động chân tay kết hợp chặt chẽ với nhau. Trong quá trình học tập, HS
thực hiện các nhiệm vụ học tập và hoàn thành các sản phẩm hành động, có sự kết
hợp linh hoạt giữa hoạt động trí tuệ và hoạt động tay chân. Đây là một quan điểm
dạy học tích cực hoá và tiếp cận toàn thể. Vận dụng DH định hướng hành động
có ý nghĩa quan trọng cho việc thực hiện nguyên lý giáo dục kết hợp lý thuyết
với thực tiễn, tư duy và hành động, nhà trường và xã hội.
g) Kết hợp đa dạng các PPDH
Không có một PPDH toàn năng phù hợp với mọi mục tiêu và nội dung
DH. Mỗi PP và hình thức DH có những ưu, nhược điểm và giới hạn sử dụng
riêng. Vì vậy việc phối hợp đa dạng các PP và hình thức DH trong toàn bộ quá
trình DH là phương hướng quan trọng để phát huy tính tích cực và nâng cao chất
lượng DH.
1.2. Đổi mới phương pháp dạy học môn Công nghệ ở trường phổ thông
1.2.1. Cơ sở của việc đổi mới phương pháp dạy học môn Công nghệ
a) Về mặt lí luận
Đòi hỏi của xã hội, tính quy định của xã hội với giáo dục được biểu hiện
cụ thể tại các quy định trong Luật Giáo dục, Chỉ thị của Đảng, Quốc hội, Nhà
nước và của Ngành về mục tiêu, nội dung, PP giáo dục phổ thông…[5, tr.50]
Sự phát triển không ngừng của Khoa học và Công nghệ làm cho nội dung

- Đổi mới PPDH phải xuất phát từ mục tiêu và hướng tới mục tiêu,
chương trình, nội dung SGK mới của môn Công nghệ ở trường phổ thông.
- Đổi mới PPDH phải tính đến điều kiện DH thực tế của môn học ( trình
độ kiến thức, kĩ năng và tâm sinh lí HS, cơ sở vật chất…) ở trường phổ thông.
1.2.3. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học môn Công nghệ ở trường
trung học phổ thông
Đổi mới PPDH nói chung đang diễn ra theo nhiều quan điểm, xu hướng
hay cách tiếp cận khác nhau ( tiếp cận nội dung, tiếp cận mục tiêu, tiếp cận công
nghệ, tiếp cận phát triển, tiếp cận theo nguyên lí quá trình…) với những biểu
hiện đa dạng.
Định hướng chung cho việc đổi mới PPDH ở trung học phổ thông hiện
nay là: “PP giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động,
sáng tạo của HS, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng PP
tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình
cảm, đem lại niềm vui, hứng thú trong học tập cho HS” (điều 24.2 – Luật giáo
dục).
Cốt lõi của đổi mới PPDH hiện nay là làm thế nào để phát huy được tính
tích cực, chủ động, sáng tạo của HS trong học tập, chống lại thói quen học tập
thụ động đang tồn tại phổ biến hiện nay. Nói cách khác là phải tích cực hóa
HĐNT của HS ( có thể nói ngắn gọn là tích cực hóa HS). Cơ sở pháp chế của
16


Luận văn TNĐH

GVHD: ThS – GVC Trần Quốc Tuấn

SVTH: Phạm Thị Ngọc Hạnh

định hướng trên là: dựa vào mục tiêu giáo dục phổ thông; yêu cầu nội dung, PP

chức giờ học dưới nhiều hình thức tích cực như thảo luận theo nhóm, tổ, học trên
lớp, học ngoài thực tế, kết hợp học kiến thức với rèn luyện kĩ năng, lí thuyết với
thực hành thí nghiệm; làm việc với SGK… Chú trọng hướng dẫn những vấn đề
có tính ứng dụng cao trong sản xuất hoặc trong cuộc sống hàng ngày.

17


Luận văn TNĐH

GVHD: ThS – GVC Trần Quốc Tuấn

SVTH: Phạm Thị Ngọc Hạnh

1.2.5. Một số giải pháp tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh trong
dạy học môn Công nghệ
Giải pháp 1: Thiết kế, xác định mục tiêu bài dạy cho người học
Có 2 cách xác định mục tiêu của bài dạy:
* Cách 1: Xác định mục tiêu cho người dạy [7, tr.86]:
- Theo cách này, thường viết:
+ Bài học này thường trang bị, cung cấp … cho HS…
+ Bài học này nhằm hình thành, rèn luyện … cho HS …
- Các động từ chỉ hành động trên thường khó định lượng, không rõ ràng
nên phải chỉ rõ yêu cầu của bài để diễn tả mức độ cần đạt được của các mục tiêu
trên đối với HS (HS phải….)
* Cách 2: Xác định mục tiêu cho người học:
- Theo cách này, thường viết [7, tr.89]:
Học xong bài này, HS phải đạt được các mục tiêu cụ thể sau:
+ Về kiến thức/ nhận thức (chỉ rõ mức độ, nội dung, điều kiện…)
+ Về kĩ năng/ hành động (chỉ rõ mức độ, nội dung, điều kiện…)

hướng,

tiếp

Kể tên, liệt kê, mô tả, Lặp lại được hành nhận: Chú ý, quan
phát biểu, tái hiện lại động qua quan sát, tâm có chủ định đến
... được đối tượng.

hướng dẫn trực tiếp.

18

đối tượng.


Luận văn TNĐH

GVHD: ThS – GVC Trần Quốc Tuấn

Hiểu,

SVTH: Phạm Thị Ngọc Hạnh

2

thông

hiểu: Thao tác, làm được:
Hiểu, giải thích, minh thực hiện đúng trình
hoạ, nhận biết, phán tự hành động đã được

5

đúng trình tự.

vệ.

Tổng hợp: Tóm tắt, Thành thạo, kĩ xảo: Chuẩn

định,

đánh

kết luận, giải quyết, Chuyển tiếp linh hoạt giá: Ham mê, niềm
hình thành nên đối các hành động, giảm tin, ý chí, quyết định.
tượng hoàn chỉnh.

thiểu sự tham gia của
ý thức, tự động hoá.

6

Đánh giá: Phán xử,
quyết định, lựa chọn
... về đối tượng.

Trong mục tiêu nhận thức, mức độ cao nhất (phân tích, tổng hợp, đánh
giá) thực chất đã đạt đến trình độ PP nhận thức. Các mức độ này ít khi đạt được
trong điều kiện DH môn Công nghệ ở trường phổ thông.
Theo bảng trên, GV có thể tự đối chiếu để xác định mục tiêu cụ thể của
mỗi bài. Mỗi mục tiêu được xác định và diễn đạt bằng một câu (thường là câu

cho phù hợp với điều kiện cụ thể.[6, tr.88]
a) PP trực quan kết hợp với đàm thoại:
PP này được áp dụng khi cần:
- Nhớ những kiến thức, kĩ năng có liên quan đến bài học.
- Xây dựng quy trình hành động.
- Đề xuất, lựa chọn PP ( vật liệu, phương tiện, điều kiện) hành động.
b) DH theo nhóm:
Bản chất của DH theo nhóm:
- Lớp học chia thành nhóm nhỏ (thường từ 2 đến 6 HS); trao đổi, thảo
luận những vấn đề đặt ra sau đó cử đại diện trình bày trước lớp để cả lớp thảo
luận.
- Các nhóm được phân chia một cách ngẫu nhiên hoặc chủ ý, ổn định
trong cả tiết học hay thay đổi theo từng phần của tiết học.
- Các nhóm có thể được giao cùng một nhiệm vụ hoặc những nhiệm vụ
khác nhau.
- Mỗi thành viên trong nhóm được phân công hoàn thành một phần việc.
Mọi người phải làm việc tích cực không ỷ lại vào một vài người có hiểu biết rộng
và năng động hơn.
- Kết quả làm việc của mỗi nhóm đóng góp vào kết quả học tập chung
của cả lớp.
c) Vận dụng DH GQVĐ
DH GQVĐ là QĐDH nhằm phát triển năng lực tư duy, khả năng nhận biết
và GQVĐ. HS được đặt trong một tình huống có vấn đề, đó là tình huống chứa
20


Luận văn TNĐH

GVHD: ThS – GVC Trần Quốc Tuấn


Phân chia các hoạt động dạy và học thành 5 nhóm hoạt động theo trình tự
kế hoạch bài học:
- Hoạt động 1: Hoạt động nhằm kiểm tra, hệ thống, ôn lại bài cũ và
chuyển tiếp sang bài mới.
- Hoạt động 2: Hoạt động nhằm hướng dẫn, diễn giảng, khám phá, phát
hiện tình huống, đặt và nêu vấn đề.
- Hoạt động 3: Hoạt động nhằm để HS tự tìm kiếm, khám phá, phát hiện,
thử nghiệm, quy nạp, suy diễn, để tìm ra kết quả, GQVĐ.
- Hoạt động 4: Rút ra kết luận, tổng kết, hệ thống kết quả, hệ thống hoạt
21


Luận văn TNĐH

GVHD: ThS – GVC Trần Quốc Tuấn

SVTH: Phạm Thị Ngọc Hạnh

động và đưa ra kết luận GQVĐ.
- Hoạt động 5: Tiếp tục củng cố, khắc sâu kiến thức, rèn luyện kĩ năng
vận dụng vào giải bài tập và áp dụng vào cuộc sống.
1.3.2. Thiết kế bài dạy môn Công nghệ
Môn Công nghệ có hai loại bày giảng cơ bản là bài lí thuyết và bài thực
hành. Giữa chúng có sự khác nhau đáng kể về mục tiêu, nội dung và cách tiến
hành. Vì thế cần xem xét riêng giai đoạn thiết kế của mỗi bài này.
a) Thiết kế bài dạy lí thuyết
Bài lí thuyết có thể thiết kế theo trình tự sau[4, tr.90]:
Bước 1: Xác định mục tiêu bài dạy, trong đó chú trọng mục tiêu kiến
thức, tham khảo bảng các bậc nhận thức của Bloom và đối chiếu với mặt bằng
tình độ HS để quyết định thứ bậc cụ thể của mục tiêu.

GVHD: ThS – GVC Trần Quốc Tuấn

SVTH: Phạm Thị Ngọc Hạnh

Mục tiêu chủ yếu của DH thực hành là củng cố lí thuyết và rèn luyện kĩ
năng cho HS. Do đó, cấu trúc bài dạy thực hành phải hướng tới những mục tiêu
này. Kĩ năng có nhiều loại: kĩ năng chung, kĩ năng chuyên biệt..., nhưng chúng
được hình thành theo những quy luật chung trong các điều kiện xác định. Có thể
tham khảo sơ đồ cấu trúc bài dạy thực hành[4, tr.91]:

HS

Lĩnh hội hiểu
biết, lí thuyết

Quan sát, bắt
chước

Luyện tập

KQ

Hình ảnh, biểu
tượng vận động

Động hình vận
động

Kĩ năng


Giai đoạn này được thực hiện tùy theo mục tiêu, nội dung bài thực
hành(đặc điểm của từng loại kĩ năng cần luyện tập, số lượng HS tham gia, cơ sở
23


Luận văn TNĐH

GVHD: ThS – GVC Trần Quốc Tuấn

SVTH: Phạm Thị Ngọc Hạnh

vật chất của lớp học…). Các hoạt động chính gồm:
- Phân vị trí, vật liệu, dụng cụ (theo các nhân hoặc theo nhóm HS).
- HS tổ chức làm việc, tái hiện, bắt chước hành động mẫu của GV, quan
sát các phương tiện trực quan hoặc bản hướng dẫn và luyện tập theo trình tự công
việc được giao.
- GV theo dõi, uốn nắn, hướng dẫn thường xuyên và kiểm tra từng bước,
từng phần công việc của HS ( có thể dùng phiếu theo dõi, bảng kê để ghi lại kết
quả quan sát của GV đối với từng HS hoặc nhóm HS theo các nhiệm vụ được
giao để có tư liệu cụ thể cho bước nhận xét đánh giá sau này). Đặc biệt chú ý
hướng dẫn HS tự kiểm tra và điều chỉnh hành động.
Giai đoạn 3: Giai đoạn kết thúc và đánh giá, gồm các hoạt động sau:
- GV yêu cầu HS ngừng luyện tập và tự đánh giá kết quả (qua phiếu thực
hành, bản báo cáo – thu hoạch, so sánh và thảo luận nhóm...).
- GV đánh giá kết quả thực hành (thông qua kết quả đánh giá của HS, báo
cáo hoặc sản phẩm thực hành…) kết hợp với quá trình theo dõi ở giai đoạn trên.
- HS thu dọn vật liệu, dụng cụ, vệ sinh lớp.
Hiện nay tồn tại nhiều hình thức trình bày hoạt động dạy học khác nhau.
Do đó cần chú ý sự tương ứng:
- Theo từng cột từ trên xuống.