TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA NÔNG NGHIỆP & SINH HỌC ỨNG DỤNG
BỘ MÔN KHOA HỌC ĐẤT
------------

NGUYỄN THỊ NHƯ Ý
NGUYỄN HÀ NHƯ NGỌC

ĐÁNH GIÁ MỘT SỐ ĐẶC TÍNH HÓA HỌC ĐẤT
TRONG MÔ HÌNH TRỒNG BẮP RAU (Zea mays L.)
THEO TIÊU CHUẨN GLOBAL GAP
TẠI HUYỆN CHỢ MỚI, TỈNH AN GIANG

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP
NGÀNH NÔNG NGHIỆP SẠCH

Cần Thơ, 06/2012


TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA NÔNG NGHIỆP & SINH HỌC ỨNG DỤNG
BỘ MÔN KHOA HỌC ĐẤT
------------

LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP
Ngành: NÔNG NGHIỆP SẠCH

ĐÁNH GIÁ MỘT SỐ ĐẶC TÍNH HÓA HỌC ĐẤT
TRONG MÔ HÌNH TRỒNG BẮP RAU (Zea mays L.)
THEO TIÊU CHUẨN GLOBAL GAP
TẠI HUYỆN CHỢ MỚI, TỈNH AN GIANG

.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
Kính trình Hội đồng chấm luận văn tốt nghiệp thông qua.

Cần Thơ, ngày….. tháng….. năm 2012
Cán bộ hướng dẫn

Châu Minh Khôi

i


TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA NÔNG NGHIỆP & SINH HỌC ỨNG DỤNG
BỘ MÔN KHOA HỌC ĐẤT

NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG

Hội đồng chấm báo cáo luận văn tốt nghiệp ngành Nông Nghiệp Sạch đã chấp thuận
báo cáo đề tài Do sinh viên Nguyễn Hà Như Ngọc và Nguyễn Thị Như Ý. Lớp Nông
Nghiệp Sạch K34 báo cáo trước Hội đồng “ĐÁNH GIÁ MỘT SỐ ĐẶC TÍNH HÓA
HỌC ĐẤT TRONG MÔ HÌNH TRỒNG BẮP RAU (Zea mays L.) THEO TIÊU
CHUẨN GLOBAL GAP TẠI HUYỆN CHỢ MỚI, TỈNH AN GIANG”.
Ngày

tháng


…………………………….…………………………………………………………………
……………….………………………………………………………………………………
….

Cần Thơ, ngày….. tháng….. năm 2012
Giáo viên phản biện

iii


LÝ LỊCH CÁ NHÂN


I.

LÝ LỊCH SƠ LƯỢC

- Họ tên cha: Nguyễn Văn Hiện

Năm sinh: 1953

- Họ tên mẹ: Hồ Thị Nga

Năm sinh: 1959

- Họ và tên: Nguyễn Thị Như Ý
- Năm sinh: 1988, Nơi sinh: Đồng Tháp
- Địa chỉ liên hệ: ấp 3 xã thường phước 2 huyện Hồng Ngự tỉnh Đồng Tháp
- Điện thoại: 0977172938
II.

- Điện thoại: 0986264952
II.

QUÁ TRÌNH HỌC TẬP

Cấp I

: Học tại trường Tiểu Học Lê Quí Đôn, TP. Cần Thơ.

Cấp II

: Học tại trường THCS Đoàn Thị Điểm, TP. Cần Thơ.

Cấp III :Học tại trường THPT Châu Văn Liêm, TP. Cần Thơ.
Tốt nghiệp phổ thông : 2008.
Thời gian học tại trường Đại Học Cần Thơ: 2008 – 2012.
Ngành học: Nông Nghiệp Sạch.
Hệ đào tạo: Chính quy.
Nơi học: Khoa Nông Nghiệp và Sinh Học Ứng Dụng – Trường Đại Học Cần Thơ.

v


LỜI CẢM TẠ
Em xin chân thành gửi lời cảm ơn đến:
Thầy Châu Minh Khôi đã tận tình chỉ bảo em trong suốt quá trình học tập và thực
hiện luận văn.
Cô cố vấn học tập Nguyễn Mỹ Hoa đã chỉ dạy, dìu dắt chúng em trong 4 năm học
vừa qua.
Cô Nguyễn Đỗ Châu Giang, anh Trần Huỳnh Khanh và bạn Huỳnh Thanh Thủy


Nguyễn Thị Như Ý


Nguyễn Hà Như Ngọc, Nguyễn Thị Như Ý (2012): “Đánh giá một số đặc tính hóa học đất
trong mô hình trồng bắp rau (Zea mays L.) theo tiêu chuẩn Global GAP tại huyện Chợ
Mới, tỉnh An Giang”. Luận văn tốt nghiệp kỹ sư chuyên ngành Nông Nghiệp Sạch, Khoa
Nông Nghiệp và Sinh Học Ứng Dụng, Trường Đại Học Cần Thơ.
Cán bộ hướng dẫn khoa học: Ts. Châu Minh Khôi.

TÓM LƯỢC
Sản xuất nông nghiệp theo quy trình chất lượng và an toàn (Global GAP) đã được
phát triển ở nhiều quốc gia và ở Việt Nam, đặc biệt là ở đồng bằng sông Cửu Long. Theo
xu hướng đó, huyện Chợ Mới – An Giang cũng đã áp dụng qui trình sản xuất bắp rau theo
mô hình Global GAP.
Đề tài “Đánh giá một số đặc tính hóa học đất trong mô hình trồng bắp rau (Zea
mays L.) theo tiêu chuẩn Global GAP tại huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang” được thực
hiện nhằm mục đích: Khảo sát các chỉ tiêu hóa học (pH , chất hữu cơ , N, P) của đất trước
khi gieo trồng bắp và sau khi thu hoạch từ đó đánh giá tính hiệu quả của Global Gap
trong việc cải thiện độ phì nhiêu của đất.
Qua quá trình thu thập và phân tích một số chỉ tiêu hóa học đất cho thấy việc bón
phân hữu cơ kết hợp với phân bón vô cơ theo qui trình Global GAP có hiệu quả đến độ phì
nhiêu của đất sau 2 tháng canh tác. Đất tại huyện Chợ Mới đã được cải thiện rất nhiều về
mặt hóa học, biểu hiện là sự gia tăng độ chua pH đất (5,02-5,7), hàm lượng chất hữu cơ
được cải thiện (2.53-2.73%), hàm lượng đạm tổng số và đạm hữu dụng tăng (0,15-0,17%;
14,55-30,96 mg N/kg đất) và hàm lượng lân hữu dụng tăng cao (51,35-78,14 mg P/kg đất)
và tất cả đều khác biệt có ý nghĩa thống kê. Kết quả khảo sát mối tương quan giữa các đặc
tính hóa học ảnh hưởng độ phì nhiêu của đất cho thấy Có sự tương quan thuận nhưng
chưa cao giữa chất hữu cơ với pH đất, đạm tổng số, lân hữu dụng; giữa pH đất với lân
hữu dụng, đạm hữu dụng. Chưa có sự tương quan giữa hàm lượng chất hữu cơ và đạm

 Chất hữu cơ.................................................................................. 10
 Đạm ............................................................................................. 11
 Hàm lượng đạm tổng số........................................................... 12
 Hàm lượng đạm hữu dụng ....................................................... 12
 Lân hữu dụng............................................................................... 13
1.3.3 Biện pháp canh tác cây bắp rau theo qui trình Global GAP: ................ 14

ix


1.3.3.1 Chọn Giống:............................................................................. 14
1.3.3.2 Chuẩn bị đất ............................................................................. 15
1.3.3.3 Mật độ gieo trồng ..................................................................... 15
1.3.3.4 Thời vụ trồng............................................................................ 15
1.3.3.5 Phân bón .................................................................................. 15
1.3.3.6 Nước tưới:................................................................................ 16
1.3.4 Tình hình sản xuất bắp trên thế giới và ở Việt Nam ............................. 16
1.3.4.1 Tình hình trên thế giới ............................................................. 16
1.3.4.2Tình hình trong nước................................................................. 17
1.3.4.3. Tình hình sản xuất bắp rau ở Chợ Mới An Giang………………17
CHƯƠNG II: PHƯƠNG TIỆN VÀ PHƯƠNG PHÁP .................................. 19
2.1 Phương tiện, địa điểm và thời gian thí nghiệm ............................................. 19
2.2 Phương pháp nghiên cứu ............................................................................. 19
2.3 Xử lý số liệu ................................................................................................ 21
CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN.................................................... 22
3.1 Hiện trạng đất trồng bắp rau tại huyện Chợ Mới – An Giang
trước khi gieo trồng ......................................................................................... 22
3.2 Hiện trạng đất trồng bắp rau tại huyện Chợ Mới – An Giang
sau khi thu hoạch............................................................................................... 26
3.3 Hiệu quả của việc bón phân theo qui trình Global GAP


xii


DANH SÁCH HÌNH
Hình 1: Vị trí vùng nghiên cứu trong bản đồ hành chánh tỉnh An Giang ......................... 4
Hình 2: Biểu đồ thể hiện năng suất – sản lượng bắp rau trong những
năm gần đây. ................................................................................................................. 17
Hình 3.1: pH đất của các nhóm đất ............................................................................... 23
Hình 3.2: Hàm lượng chất hữu cơ của các nhóm đất ..................................................... 24
Hình 3.3: Hàm lượng đạm tổng số của các nhóm đất .................................................... 24
Hình 3.4: Hàm lượng lân hữu dụng của các nhóm đất................................................... 25
Hình 3.5: Tương quan giữa chất hữu cơ và pH.............................................................. 31
Hình 3.6: Tương quan giữa chất hữu cơ và đạm tổng số ............................................... 31
Hình 3.7: Tương quan giữa chất hữu cơ và lân hữu dụng .............................................. 32
Hình 3.8: Tương quan giữa chất hữu cơ và hàm lượng đạm NH4+................................. 32
Hình 3.9: Tương quan giữa chất hữu cơ và hàm lượng đạm NO3- ................................. 33
Hình 3.10: Tương quan giữa pH và lân hữu dụng ......................................................... 34
Hình 3.11: Tương quan giữa pH và đạm amonium (NH4+)............................................ 34
Hình 3.12: Tương quan giữa pH và đạm nitrate (NO3-) ................................................. 35

xiii


Luận văn tốt nghiệp ngành Nông Nghiệp Sạch

MỞ ĐẦU
Đồng Bằng Sông Cửu Long là vùng cung cấp sản lượng rau màu đáng kể
trên thị trường hằng năm với chủng loại đa dạng. Trong những năm gần đây, bắp
rau (còn gọi là bắp non) là một trong những mặt hàng được tiêu thụ mạnh trong

LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU
1.1 KHÁI QUÁT KHU VỰC NGHIÊN CỨU
1.1.1 Đặc điểm tự nhiên
Huyện Chợ Mới là huyện cù lao của tỉnh An Giang, nằm giữa sông Tiền và
sông Hậu, địa hình Chợ Mới chủ yếu là đồng bằng phù sa bằng phẳng, hệ thống
sông ngòi chằng chịt thuận lợi cho việc đi lại, vận chuyển, phù sa bồi đắp quanh
năm, đất đai màu mỡ, cây cối xanh tốt, là vựa lương thực quan trọng của tỉnh An
Giang. Bắc giáp sông Vàm Nao, ngăn cách với huyện Phú Tân; Đông giáp sông
Tiền, ngăn cách với tỉnh Đồng Tháp; Tây giáp sông Hậu, là ranh giới với huyện
Châu Phú, huyện Châu Thành và thành phố Long Xuyên; Nam giáp rạch Cái Tàu
Thượng, ngăn cách với huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp. Khu vực thực hiện trồng
bắp rau được bố trí ở xã Mỹ An, huyện Chợ Mới là nơi có diện tích trồng bắp rau
lớn nhất. Địa hình của khu vực nằm ở phía Đông của huyện Chợ Mới, cũng như
của tỉnh An Giang (Hình 1), có vị trí địa lý tiếp giáp như sau:
 Phía Tây Bắc giáp thị trấn Mỹ Luông,
 Phía Tây Nam giáp xã An Thạnh và Long Kiến,
 Phía Đông Nam giáp xã Hội An,
 Phía Đông Bắc giáp xã Tấn Mỹ và Bình Phước Xuân.
Khu vực thực hiện nằm trong miền khí hậu nhiệt đới gió mùa, hằng năm có 2
mùa gió là: gió mùa Tây Nam và gió mùa Đông Bắc. Nhiệt độ cao nhất thường 36380C, nhiệt độ thấp nhất hằng năm thường xuất hiện vào tháng 10 dưới 180C. Mùa
mưa thường bắt đầu vào tháng 5 và kết thúc vào tháng 11. Bình quân mùa khô có tới
10 giờ nắng/ngày; mùa mưa tuy ít hơn nhưng cũng còn tới gần 7 giờ nắng/ngày.
Trong mùa khô do nắng nhiều, độ ẩm không khí thấp nên lượng bốc hơi lớn, bình
quân 110 mm/tháng (vào tháng 3 có tới 160 mm). Trong mùa mưa, lượng bốc hơi
thấp hơn, bình quân 85 mm/tháng, nhỏ nhất khoảng 52 mm/tháng xuất hiện vào tháng
9 hoặc tháng 10, là thời kỳ có mưa nhiều, độ ẩm cao. Mùa có độ ẩm thấp (nhỏ hơn
80%) thường bắt đầu từ tháng 12 và kéo dài đến tháng 4 năm sau. Nghĩa là mùa có độ
ẩm thấp trùng với mùa khô. Mùa khô độ ẩm ở thời kì đầu là 82%, giữa 78%, và cuối

2

nghiệp.
Dự án của vùng canh tác nằm trong khu vực chuyên canh rau màu, làm bắp
rau với năng suất trung bình 2-2,5tấn/ha/vụ.

3


Luận văn tốt nghiệp ngành Nông Nghiệp Sạch

Hình 1: Vị trí vùng nghiên cứu trong bản đồ hành chánh tỉnh An Giang

Xã Mỹ An có tổng diện tích tự nhiên là 1.287 ha, trong đó diện tích đất nông
nghiệp năm 2009 là 956,74 ha (chiếm 74,34% diện tích toàn xã). Địa bàn xã được
chia làm 6 ấp (Mỹ Lợi, Mỹ Long, Mỹ Trung, Mỹ An, Mỹ Thạnh, Mỹ Phú) với tổng
dân số 11.681 người, mật độ 908 người/km2 (Niên giám thống kê, 2010). Với nền
đất phù sa, sa cấu đất chủ yếu là thịt pha sét, hệ thống tưới tiêu chủ động, thuận lợi
cho canh tác rau màu. Khu vực dự án nằm dọc theo kênh Thầy Cai, nằm gần kênh
rạch, bao bọc xung quanh là sông Tiền nên có nguồn nước ngọt đầy đủ quanh năm.
Chính vì vậy rất thuận lợi trong việc cung cấp nước cho sản xuất bắp rau. Các
tuyến đường trong xã đều được tráng nhựa nên rất thuận lợi trong quá trình vận
chuyển hàng hóa và rất tiện lợi cho người dân đi lại. Do nằm cạnh sông, rạch lớn
nên khu vực dự án nói riêng và toàn xã nói chung rất thuận lợi trong giao thông
thủy, nhất là vận chuyển hàng bằng tàu, thuyền. (sổ tay bắp rau, 2011-2012)

4


Luận văn tốt nghiệp ngành Nông Nghiệp Sạch

1.2 MÔ HÌNH GLOBAL GAP


5


Luận văn tốt nghiệp ngành Nông Nghiệp Sạch

tiêu chuẩn được xây dựng để áp dụng tự nguyện cho sản xuất nông nghiệp (trồng
trọt, chăn nuôi và thủy sản) trên toàn cầu.
 Bộ tiêu chuẩn Global GAP
Bộ tiêu chuẩn Global GAP được xây dựng bởi một hiệp hội bình đẳng của
các nhà sản xuất, các nhà bán lẻ, các tổ chức dịch vụ, các nhà cung cấp sản phẩm
nông nghiệp, các tổ chức chứng nhận, các công ty tư vấn, các nhà sản xuất phân
bón, thuốc bảo vệ thực vật, các trường đại học... và các hiệp hội của họ. Gồm các
tiêu chuẩn sau:
- Tiêu chuẩn về kỹ thuật sản xuất.
Mục đích là càng sử dụng ít thuốc BVTV càng tốt, nhằm làm giảm thiểu ảnh
hưởng của dư lượng hóa chất lên con người và môi trường:
 Quản lý phòng trừ dịch hại tổng hợp (Integrated Pest Management =
IPM)
 Quản lý mùa vụ tổng hợp (Integrated Crop Management = ICM)
 Giảm thiểu dư lượng hóa chất (Maximum Residue Limits = MRL)
- Tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm.
Các tiêu chuẩn này gồm các biện pháp để đảm bảo không có hóa chất, nhiễm
khuẩn hoặc ô nhiễm vật lý khi thu hoạch:
 Nguy cơ nhiễm sinh học: virus, vi khuẩn, nấm mốc
 Nguy cơ hóa học
 Nguy cơ về vật lý
- Tiêu chuẩn về môi trường làm việc cho người lao động.
Mục đích là để ngăn chặn việc lạm dụng sức lao động của nông dân
 Các phương tiện chăm sóc sức khỏe, cấp cứu, nhà vệ sinh cho công nhân

đón nhận giấy chứng nhận GlobalGap cho sản phẩm bưởi Năm Roi và nhà sơ chế
đóng gói trái cây tại ấp Hòa Phúc, xã Hòa Khánh, huyện Cái Bè (Tiền Giang) do
Cty Cafe Control VN trao. (Sở KH-CN tỉnh Hải Dương, 2011)
- Ngày 4/6/2011 tại thị trấn Chợ Lách, Phòng nông nghiệp huyện Chợ Lách,
tỉnh Bến Tre đã tổ chức lễ đón nhận chứng nhận Global GAP cho chôm chôm mà
đối tượng nhận là cả doanh nghiệp và nông dân cùng hợp tác thực hiện mô hình.
(Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online, 2011)
- Mới đây, vào tháng 5/2012 Tổ hợp tác sản xuất bắp rau ấp Mỹ Thạnh được
Công ty Control Union Certification (Hà Lan) trao Giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn
Global GAP phiên bản 4.0. Đây là đơn vị đầu tiên được cấp chứng nhận đạt tiêu
chuẩn Global GAP phiên bản 4.0 trong cả nước. (Cổng thông tin điện tử An giang,
2012)
 Hiệu quả của chương trình Global GAP lên việc sử dụng phân bón:

7


Luận văn tốt nghiệp ngành Nông Nghiệp Sạch

Theo kết quả điều tra từ tháng 6/2011 đến tháng 2/2012 của Lê Võ Trúc
Giang và Lê Châu An (2012), đa số nông dân xã Mỹ An trước khi tham gia vào quy
trình Global GAP đã không bón phân hữu cơ, chỉ một số ít có bón phân bò phơi khô
nhưng không được ủ hoai. Chủ yếu là bón phân vô cơ với liệu lượng khá cao với
liều lượng bón trung bình: Ure (200 – 250 kg/ha), lân (100 – 150 kg/ha), kali (50 –
100 kg/ha, dẫn tới việc nguy cơ tồn dư các hóa chất độc hại trong bắp rau cao.
Trong khi đó, theo khuyến cáo của Nguyễn Xuân Trường (2000) trên loại đát phù
sa, lượng phân đạm cần bón cho cây bắp rau 100 – 120kg N/ha, phân lân bón dao
động từ 40 – 60kg P2O5/ha và lượng kali bón cho bắp rau tùy thuộc vào điều kiện cụ
thể dao động từ 40 – 60kg K2O/ha.
Sau khi tham gia quy trình Global GAP, nông dân đã ý thức được việc bón

Bắp rau là cây ưa ánh sáng, nhất là giai đoạn cây con, thuộc nhóm cây ngắn
ngày, là cây có chu tình quang hợp C4, cường độ quang hợp cao. Nói chung điều
kiện ánh sáng ở Việt Nam là phù hợp với sự sinh trưởng của cây bắp rau.
Nhiệt độ thích hợp cho sinh trưởng, phát triển của cây là 23 – 25oC và nhiệt
độ này cũng là nhiệt độ thích hợp cho giai đoạn tạo bắp tới thu hoạch sản phẩm.
(Phụ san khoa học phổ thông, 1998).
 Chất lượng đất:
Chất lượng đất có ảnh hưởng trực tiếp đến sự sinh trưởng và phát triển của
bắp rau. Cây hút dinh dưỡng từ trong đất và phân bón, kết hợp với sản phẩm của
quá trình quang hợp để tạo nên sản phẩm thu hoạch. Vì vậy, chất lượng đất là vấn
đề cần được quan tâm trong nền nông nghiệp ở vùng trồng cây bắp rau.
Chất lượng đất được phản ánh qua độ phì nhiêu đất, là khả năng của đất giúp
tăng sinh trưởng của cây trồng qua cung cấp nước và dinh dưỡng. Độ phì nhiêu đất
là cơ sở của tiềm năng sản xuất là yếu tố quyết định đến năng suất cây trồng
(Petecbuagsky, 1957).
Các yếu tố ảnh hưởng đến độ phì nhiêu đất:
 pH:
Được định nghĩa: pH = -log[H+] là đại lượng hiển thị hoạt tính của ion H+
trong môi trường đất. Tùy theo giá trị của pH, nó phản ứng mức độ rửa trôi của các
cation kiềm và kiềm thổ do hiện diện các ion sắt, nhôm trong đất. Theo thang đánh
giá pH = 3-4 đất rất chua; pH = 4-5 đất chua mạnh; pH = 5-6 chua vừa; pH = 6-7
chua nhẹ; pH = 7 trung bình; pH = 7-8 kiềm nhẹ; pH = 8-9 kiềm trung bình; pH =
9-10 kiềm mạnh; pH = 10-11kiềm rất mạnh (Bray,1990).
Theo Ngô Ngọc Hưng (2005) thì pH đất biến động trong khoảng từ 3-11 tùy
theo loại đất. pH đất là chỉ tiêu quan trọng trong việc đánh giá ảnh hưởng trực tiếp
hay gián tiếp đến sự phát triển của cây trồng, vi sinh vật đất, vận tốc các phản ứng
hóa học và sinh hóa trong môi trường đất (Trần Kim Tính, 2003). Độ hữu dụng của

9


Chất hữu cơ có khả năng cải thiện đặc tính về lý hóa và sinh học trong đất.
Do chất hữu cơ có vai trò quan trọng trong đất nên để duy trì độ phì nhiêu
đất cần phải thường xuyên bổ sung chất hữu cơ cho đất để bù đắp lượng chất hữu cơ
bị mất đi do quá trình khoáng hoá (Phạm Tiến Hoàng, 2003). Việc bổ sung chất hữu

10