BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
HỌC VIỆN QUẢN LÝ GIÁO DỤC
------------

PHẠM THANH HOA

QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY HỌC
Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÀ NỘI

CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
MÃ SỐ: 60 14 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN PHÚC CHÂU

HÀ NỘI - 2015


LỜI CẢM ƠN
Xin trân trọng cảm ơn Học viện Quản lý giáo dục, các nhà khoa học,
các thầy cô giáo đã tận tình giảng dạy và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập
và nghiên cứu.
Xin trân trọng cảm ơn các quý vị lãnh đạo Trường Đại học Hà Nội; cán
bộ quản lý, nhân viên các Phòng Quản lý Thiết bị và công nghệ, Thư viện,
Phòng Kế toán, Phòng Tài vụ,...; giảng viên, sinh viên, học viên, nghiên cứu
sinh các Khoa ngoại ngữ của nhà trường đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho
tôi học tập, nghiên cứu, cung cấp số liệu để tôi hoàn thành luận văn.
Đặc biệt, xin chân thành cảm ơn PGS.TS. Nguyễn Phúc Châu đã tận
tình hướng dẫn khoa học để tôi nghiên cứu đề tài luận văn.
Tôi xin trân trọng tiếp thu những góp ý quý báu của các nhà khoa học

GV

giảng viên

GD&ĐT

giáo dục và đào tạo

HV

học viên

KH&CN

khoa học và công nghệ

KT-XH

kinh tế-xã hội

NXB

nhà xuất bản

NV

nhân viên

NCS


1.3.1. Các vai trò chủ yếu của thiết bị dạy học ..................................................18
1.3.2. Các tính chất cơ bản của thiết bị dạy học .................................................20
1.3.3. Các chức năng chủ yếu của thiết bị dạy học ............................................21
1.3.4. Các yêu cầu đối với thiết bị dạy học của trường đại học .........................23
1.4. NỘI DUNG QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC......24
1.4.1. Quản lý về trang bị thiết bị dạy học .........................................................24
1.4.2. Quản lý về sử dụng thiết bị dạy học .........................................................25
1.4.3. Quản lý về bảo quản thiết bị dạy học .......................................................26
1.4.4. Quản lý về phát triển thiết bị dạy học ......................................................27
1.5. NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY
HỌC Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC................................................................................28
1.5.1. Yêu cầu đổi mới giáo dục đại học trong bối cảnh phát triển kinh tế-xã
hội của thời đại ...................................................................................................28
1.5.2. Hiệu lực quy chế tổ chức và quản lý thiết bị dạy học của nhà trường..........29
1.5.3. Nguồn tài chính đầu tư cho trang bị, sử dụng, bảo quản và phát triển
thiết bị dạy học ...................................................................................................30
1.5.4. Năng lực của đội ngũ cán bộ quản lý và nhân viên của các phòng
chức năng quản lý thiết bị dạy học .....................................................................30


Tiểu kết chương 1 ....................................................................................................31
Chương 2. THỰC TRẠNG QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở TRƯỜNG
ĐẠI HỌC HÀ NỘI ..................................................................................................32
2.1. KHÁI QUÁT VỀ TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÀ NỘI .........................................32
2.1.1. Quá trình hình thành, nhiệm vụ và chức năng, tổ chức và bộ máy, các
phương tiện và điều kiện đào tạo .......................................................................32
2.1.2. Sứ mệnh, tầm nhìn và giá trị cốt lõi .........................................................34
2.1.3. Thành quả hoạt động ................................................................................35
2.1.4. Khái quát về mục tiêu và giải pháp chiến lược phát triển nhà trường
giai đoạn 2011 - 2020 và tầm nhìn đến năm 2025 .............................................38

3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi ..............................................................73
3.2. BIỆN PHÁP QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC
HÀ NỘI..................................................................................................................73
3.2.1. Xây dựng, ban hành và tổ chức thực thi quy chế quản lý thiết bị dạy
học của nhà trường .............................................................................................73
3.2.2. Tổ chức có chất lượng hoạt động mua sắm và trang bị thiết bị dạy
học theo nhu cầu sử dụng ...................................................................................77
3.2.3. Tổ chức có hiệu quả các hoạt động hướng dẫn, giám sát sử dụng; bảo
quản và thanh lý thiết bị dạy học ........................................................................80
3.2.4. Nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý thiết bị dạy học và
nhân viên của nhà trường ...................................................................................83
3.2.5. Huy động và phân bổ hợp lý nguồn lực vật chất để duy trì và phát
triển thiết bị dạy học theo hướng phối hợp giữa tự chủ với xã hội hóa .............86
3.3. MỐI QUAN HỆ GIỮA CÁC BIỆN PHÁP....................................................89
3.4. KHẢO NGHIỆM MỨC ĐỘ CẦN THIẾT VÀ TÍNH KHẢ THI CỦA
CÁC BIỆN PHÁP ..................................................................................................91
3.4.1. Mục tiêu, nội dung và phương pháp khảo nghiệm ...................................91
3.4.2. Mức độ cần thiết và tính khả thi của các biện pháp .................................92
Tiểu kết chương 3 ....................................................................................................97
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .........................................................................98
1. Kết luận ..............................................................................................................98
2. Khuyến nghị .......................................................................................................99
DANH MỤC CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO ...................................................100


DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1. Kết quả đánh giá của CBQL, GV và NV về thực trạng số
lượng TBDH ............................................................................... 43
Bảng 2.2. Kết quả đánh giá của SV, HV, NCS về thực trạng số lượng
TBDH .......................................................................................... 44

Sơ đồ 2.1. Cơ cấu bộ máy tổ chức của Trường Đại học Hà Nội .................... 34
Sơ đồ 3.1. Mối quan hệ giữa các biện pháp .................................................... 91


1

MỞ ĐẦU
1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Cùng với các thành tố mục tiêu dạy học, chương trình và nội dung dạy
học, phương pháp và hình thức tổ chức dạy học, môi trường dạy học, kết quả
dạy học; thiết bị dạy học (TBDH) là một trong những thành tố quan trọng
mang tính phương tiện và điều kiện tất yếu để đạt tới mục đích dạy học trong
các trường học. Thời đại ngày nay, với sự tiến bộ của khoa học và công nghệ
(KH&CN), TBDH càng có ý nghĩa hơn trong hỗ trợ các hoạt động chuyển
giao và lĩnh hội tri thức của người dạy và người học, đặc biệt là trong đổi mới
phương pháp và hình thức tổ chức dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáo
dục và đào tạo (GD&ĐT).
Hiện nay, giáo dục nói chung và giáo dục đại học nói riêng “Cơ sở vật
chất kỹ thuật của nhà trường còn thiếu và lạc hậu” [8]; “thư viện, phòng thí
nghiệm, phòng học bộ môn và các phương tiện dạy học chưa đảm bảo về số
lượng, chủng loại và chất lượng so với yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục,
nhất là ở các trường đại học” [8]. Trước hình hình đó, Nghị quyết số 29NQ/TW ngày 04/11/2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về “đổi mới
căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa,
hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và
hội nhập quốc tế” đã có quan điểm “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và
đào tạo là đổi mới những vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết, từ quan điểm, tư tưởng
chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung, phương pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện
bảo đảm thực hiện” [14]. Từ quan điểm đó, Nghị quyết này đã đề ra “Từng
bước hiện đại hóa cơ sở vật chất kỹ thuật, đặc biệt là hạ tầng công nghệ

ở Trường Đại học Hà Nội” là cần thiết trong giai đoạn hiện nay.


3

2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận quản lý TBDH và thực trạng quản lý
TBDH ở Trường Đại học Hà Nội, đề xuất được các biện pháp quản lý TBDH
nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học ở Trường Đại học Hà Nội.
3. KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

3.1. Khách thể nghiên cứu
Quản lý TBDH trong các trường đại học.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Biện pháp quản lý TBDH ở Trường Đại học Hà Nội.
4. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC

Hiện nay, quản lý TBDH ở Trường Đại học Hà Nội tuy đã có một số
ưu điểm, nhưng so với yêu cầu nâng cao chất lượng dạy học thì vẫn còn có
những hạn chế nhất định. Nếu có được các biện pháp quản lý về các lĩnh vực
trang bị, sử dụng, bảo quản và phát triển TBDH; thì TBDH ở Trường Đại học
Hà Nội sẽ thực sự góp phần nâng cao chất lượng dạy học của nhà trường.
5. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

5.1. Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý TBDH ở trường đại học.
5.2. Khảo sát, đánh giá thực trạng TBDH và thực trạng quản lý TBDH
ở Trường Đại học Hà Nội.
5.3. Đề xuất các biện pháp quản lý TBDH ở Trường Đại học Hà Nội
nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học của nhà trường.


Ngoài phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, tài liệu tham khảo và phụ
lục; luận văn này có 3 chương:
Chương 1. Cơ sở lý luận về quản lý TBDH ở trường đại học.
Chương 2. Thực trạng quản lý TBDH ở Trường Đại học Hà Nội.
Chương 3. Biện pháp quản lý TBDH ở Trường Đại học Hà Nội.


5

Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ
THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC

1.1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ

1.1.1. Ở nước ngoài
Tại nhiều quốc gia trên thế giới có các nghiên cứu khoa học về TBDH
trong trường học. Từ thập niên 80 của thế kỷ trước, các công trình khoa học
của một số nhà khoa học ở Liên xô cũ nghiên cứu về giáo dục học như cuốn
“Giáo dục học” (tập 2) của tác giả Ilina. T. A, do Nhà xuất bản (NXB) Giáo dục
Hà Nội ấn hành năm 1979 [23], cuốn “Giáo dục học” (tập 2) của tác giả Savin
N. V, do NXB Giáo dục Hà Nội đã ấn hành năm 1983[35] và cuốn “Những vấn
đề về quản lý trường học” của các tác giả Zimin. P.V, Kônđakốp M. I và
Xaxeđôtôp. N. I, do Trường CBQL giáo dục của Bộ Giáo dục ấn hành năm
1985 [43]. Trong các công trình này, các tác giả đưa ra lý luận dạy học và lý
luận quản lý nhà trường, phân tích mối quan hệ giữa các thành tố của quá
trình giáo dục nói chung và QTDH nói riêng, trong đó có thiết bị trường học.
Thiết bị dạy học là một thành tố của QTDH, có vai trò, tính chất, chức năng
và có mối quan hệ với nội dung dạy học, phương pháp và hình thức tổ chức

thuộc vào chất lượng các yếu tố có mối quan hệ biện chứng với nhau là mục
đích, chương trình và nội dung, phương pháp và hình thức, phương tiện và
điều kiện, lực lượng huấn luyện. Chính vì vậy, Người đã chỉ giáo, khi huấn
luyện cán bộ, phải xác định rõ: “huấn luyện nhằm đạt được những gì” (mục
tiêu dạy học ); “huấn luyện gì” (nội dung và chương trình đào tạo, bồi
dưỡng); “ai huấn luyện” (lực lượng người dạy); “huấn luyện ai” (người học);
“huấn luyện như thế nào” (phương pháp và hình thức đào tạo, bồi dưỡng);
“huấn luyện với và trong điều kiện nào” (phương tiện và điều kiện, trong đó
có TBDH), kiểm tra và đánh giá kết quả huấn luyện. [25].


7

Dựa trên tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhiều nhà khoa học giáo
dục Việt Nam đã có các công trình nghiên cứu về cơ sở vật chất và TBDH
trong nhà trường.
a) Về các cuốn sách:
- Các cuốn sách có nội dung bàn về TBDH và quản lý TBDH
thường là các cuốn giáo dục học và lý luận dạy học. Ví dụ: cuốn “Một số vấn
đề về giáo dục và khoa học giáo dục” của tác giả Phạm Minh Hạc do NXB
Giáo dục Hà Nội ấn hành năm 1981 [18]; cuốn “Giáo dục học” (2 tập) của
các tác giả Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt, do NXB Giáo dục Hà Nội ấn hành
năm 1987 [27]; cuốn “Lý luận dạy học đại cương” của tác giả Nguyễn Ngọc
Quang, do Trường Cán bộ quản lý giáo dục Trung ương xuất bản năm 1986
[30], cuốn “Lý luận dạy học đại học” của các tác giả Đặng Vũ Hoạt và Hà
Thị Đức, do NXB Đại học quốc gia Hà Nội ấn hành năm 1996 [21] đều bàn
đến QTDH. Trong quá trình đó, TBDH được xem là một thành tố mang tính
phương tiện và điều kiện để đạt tới mục đích dạy học; đồng thời đã phân tích
rất cụ thể về mối quan hệ giữa TBDH với nội dung và chương trình, phương
pháp và hình thức tổ chức dạy học.

giáo dục và sử dụng thiết bị giáo dục ở trường phổ thông” của tác giả đã
đăng trên Tạp chí Giáo dục, số 130, kỳ II, năm 2006 [12].
- Bài báo: “Vai trò của thiết bị giáo dục và việc đánh giá hiệu
quả sử dụng thiết bị giáo dục trong quá trình dạy học tích cực” của tác giả
Ngô Quang Sơn đã đăng trên Thông tin quản lý giáo dục (Số 3/2005) của Học
viện Quản lý giáo dục [36].
- Bài báo: “Xây dựng đồ dùng dạy học kiểu tổ hợp một hướng
mới để phát triển phương tiện dạy học” của các tác giả Phạm Huynh Diệp
và Lưu Quang Huy đã đăng trên Tạp chí Thiết bị giáo dục số 54, tháng
2/2010 [11].


9

c) Về các Luận văn thạc sĩ:
Trong mấy năm gần đây, có nhiều luận văn thạc sĩ chuyên ngành quản
lý giáo dục đã nghiên cứu về quản lý phương tiện dạy học, TBDH trong các
trường học. Những luận văn tiêu biểu có đề tài nghiên cứu về lĩnh vực quản lý
này như:
- Luận văn thạc sĩ chuyên ngành quản lý giáo dục của tác giả Lê
Trung Trinh (2005) với đề tài “Biện pháp quản lý hệ thống phương tiện dạy
học ở Trường trung học phổ thông thành phố Đà Nẵng” đã bảo vệ năm 2005
tại Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng [38].
- Luận văn thạc sĩ chuyên ngành quản lý giáo dục của tác giả
Đào Hải An, với đề tài “Biện pháp quản lý thiết bị dạy học của hiệu trưởng
trường trung học cơ sở thuộc quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội” đã bảo
vệ tại Học viện Quản lý giáo dục năm 2013 [1].
- Luận văn thạc sĩ chuyên ngành quản lý giáo dục của tác giả
Ngô Quốc Ngọc, với đề tài “Biện pháp quản lý thiết bị dạy học của hiệu
trưởng trường trung học cơ sở thành phố Buôn Ma Thuột” đã bảo vệ năm

giáo) và người học (học sinh) đều là chủ thể dạy học (được hiểu theo nghĩa
đồng chủ thể).
1.2.2. Thiết bị dạy học
Các nhà khoa học đã đưa ra khái niệm thiết bị dạy học theo các cách tiếp
cận khác nhau.
a) Một là: theo quan điểm hệ thống, TBDH được coi là một bộ phận
thiết bị trường học, trong đó thiết bị trường học lại là một bộ phận của cơ sở
vật chất trường học.
Tiếp cận theo cách này, trong cuốn “Quản lý giáo dục” (NXB Đại học
Sư phạm ấn hành năm 2006), các tác giả Bùi Minh Hiền, Vũ Ngọc Hải và
Đặng Quốc Bảo đã khẳng định: “Cơ sở vật chất trường học là tất cả các
phương tiện vật chất được giáo viên và học sinh sử dụng nhằm thực hiện có
hiệu quả các chương trình giáo dục, giảng dạy. Cái lõi của cơ sở vật chất
trường học chính là các thiết bị dạy học” [20]. Cũng theo cách tiếp cận này,
trong cuốn “Quản lý nhà trường” (NXB Đại học Sư phạm ấn hành năm
2010), Theo tác giả Nguyễn Phúc Châu viết: “Cơ sở vật chất và thiết bị


11

trường học được hiểu là những phương tiện vật chất, kỹ thuật và sản phẩm
khoa học và công nghệ được huy động và sử dụng để đạt tới mục đích của các
hoạt động giáo dục trong trường học”[5; tr 152]. Theo các nhận định trên,
thiết bị được hiểu là “Tổng thể nói chung những máy móc, dụng cụ phụ tùng
cần thiết được trang bị cho một hoạt động nào đó”[29; tr 975]. Từ đó, thiết bị
trường học là tổng thể nói chung những máy móc, dụng cụ phụ tùng cần thiết
được trang bị để thực hiện các hoạt động của một trường học.
Với cách tiếp cận này, TBDH là một bộ phận của cơ sở vật chất và thiết
bị trường học, bao gồm tổng thể nói chung những phương tiện vật chất, kỹ
thuật và sản phẩm khoa học và công nghệ được huy động và sử dụng để đạt

thức nhằm đạt tới mục đích dạy học.
Trong luận văn này, chúng tôi đưa ra khái niệm TBDH theo cách tiếp
cận thứ hai (theo cặp phạm trù mục đích - phương tiện). Từ đó, khái niệm
TBDH được hiểu như sau:
TBDH là một bộ phận của phương tiện dạy học, bao gồm tập hợp các
đối tượng vật chất được các chủ thể dạy học (người dạy và người học) sử
dụng với tư cách là những phương tiện để truyền đạt và lĩnh hội tri thức trong
dạy học nhằm đạt tới mục đích dạy học.
Có thể dùng hình vẽ 1.1. dưới đây để nhận biết TBDH trong tập hợp
các dạng phương tiện dạy dạy học.
Các dạng
phương tiện

Các phương tiện phi vật chất
để đạt tới mục đích dạy học

dạy học

Các phương tiện
vật chất để
đạt tới mục đích
dạy học

Thiết bị
dạy học

Sơ đồ 1.1. Nhận diện TBDH trong các dạng phương tiện dạy học


13


- Sách in (sách chuyên khảo, sách giáo khoa, sách tham khảo, giáo
trình, các báo cáo kết quả nghiên cứu KH&CN, các tạp chí khoa học ...);
- Văn bản (các luật, các văn kiện của Đảng, các nghị quyết của
Quốc Hội, chính sách của của Nhà nước, các văn bản quy định về mục tiêu,
chương trình, nội dung, phương pháp dạy học theo từng chuyên ngành đào tạo
và theo môn học ...);
- Các tài liệu trực quan: mô hình, vật thực, tranh ảnh ...
- Các học liệu mở (Open Course ware - OCW); các phần mềm tin
học và phần mềm nguồn mở (Open Source Software - phần mềm với mã
nguồn được công bố và sử dụng cho phép bất cứ ai cũng có thể nghiên cứu,
thay đổi và cải tiến phần mềm và phân phối phần mềm ở dạng chưa thay đổi
hoặc đã thay đổi) có trên mạng Internet.
c) Nhóm các thiết bị, vật liệu thí nghiệm và thực hành
Nhóm thiết bị, vật liệu thí nghiệm và thực hành trong hệ thống TBDH
của một trường học gồm các máy, dụng cụ, vật liệu để tiến hành thí nghiệm
và triển khai thực hành trong dạy học. Các thiết bị dạy học của nhóm này
được trang bị tại các phòng bộ môn, phòng thực hành hoặc tại các phòng thí
nghiệm của trường và một số phòng thí nghiệm ngoài trường (các phòng thí
nghiệm chuyên ngành theo khu vực).
d) Nhóm thiết bị mạng Internet
Nhóm thiết bị mạng Internet trong hệ thống thiết bị dạy TBDH của một
trường học dùng để cho người dạy và người học truy cập thông tin phục vụ
hoạt động dạy học. Nhóm này gồm có các thiết bị chủ yếu được trạng bị trong
trường, nhưng liên kết với nhiều quốc gia như:
- Mạng Internet và mạng nội bộ (LAN) có dây và không dây (Wifi);
- Các thiết bị kèm theo thiết bị mạng: máy tính, máy in, máy
photocopy,...



16

- Quản lý xuất hiện từ sự phân công lao động của con người trong một tổ
chức (hệ thống); nếu không có sự phân công lao động của con người trong
một tổ chức hoạt động thì không có quản lý.
- Chủ thể quản lý là người đứng đầu trong tổ chức có trách nhiệm quản
lý mọi hoạt động của tổ chức và khách thể quản lý bao gồm những người bị
quản lý trong tổ chức đó.
- Mục tiêu quản lý là “cái đích” mà chủ thể quản lý phải huy động và
điều phối mọi nguồn lực của tổ chức để đạt tới.
- Yêu cầu về nội dung, phương thức và quy trình mà chủ thể quản lý tác
động vào khách thể quản lý là phải có mục đích, kế hoạch và hợp quy luật ...
- Các hoạt động của tổ chức và của chủ thể quản lý trong môi trường
luôn luôn biến đổi.
Như vậy có thể hiểu:
Quản lý một tổ chức (hoặc hệ thống) là sự tác động có mục đích, kế
hoạch và hợp quy luật của chủ thể quản lý (người quản lý tổ chức) đến khách
thể quản lý (những người bị quản lý trong tổ chức) nhằm huy động và điều
phối hiệu quả mọi nguồn lực của tổ chức để đạt tới mục tiêu đã định trong
môi trường luôn luôn thay đổi.
1.2.4.2. Quản lý nhà trường
Trường học là một thiết chế tổ chức chuyên biệt trong hệ thống các tổ
chức xã hội, thực hiện chức năng tái tạo nguồn nhân lực phục vụ cho sự duy
trì và phát triển của xã hội loài người.
Tác giả Nguyễn Ngọc Quang đã dẫn ý kiến của tác giả Phạm Minh Hạc
như sau: “Quản lý giáo dục (và nói riêng quản lý trường học) là hệ thống
những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý
(hệ giáo dục) nhằm làm cho hệ vận hành theo đường lối và nguyên lý giáo
dục của Đảng, thực hiện các tính chất của nhà trường ... mà tiêu điểm hội tụ