BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
HỌC VIỆN QUẢN LÝ GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ NHƯ QUỲNH

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC HOÀ NHẬP
HỌC SINH KHUYẾT TẬT TẠI CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC
HUYỆN AN LÃO, THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI, NĂM 2016


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
HỌC VIỆN QUẢN LÝ GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ NHƯ QUỲNH

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC HOÀ NHẬP
HỌC SINH KHUYẾT TẬT TẠI CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC
HUYỆN AN LÃO, THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 60 140 101

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS. NGUYỄN THỊ THANH

HÀ NỘI, NĂM 2016



ii

MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN...................................................................................................i
NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN........................................x
DANH MỤC BẢNG........................................................................................x
DANH MỤC BIỂU ĐỒ - SƠ ĐỒ................................................................xiii
MỞ ĐẦU..........................................................................................................1
1. Lý do chọn đề tài.........................................................................................1
2. Mục đích nghiên cứu...................................................................................3
3. Nhiệm vụ nghiên cứu...................................................................................3
4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu...........................................................3
5. Phạm vi nghiên cứu.....................................................................................3
6. Giả thuyết khoa học....................................................................................4
7. Phương pháp nghiên cứu............................................................................4
8. Cấu trúc của luận văn.................................................................................5
Chương 1..........................................................................................................6
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC HÒA
NHẬP HỌC SINH KHUYẾT TẬT TẠI TRƯỜNG TIỂU HỌC................6
1.1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu.................................................................6
1.1.1. Những nghiên cứu ở nước ngoài............................................................6
1.1.2. Những nghiên cứu ở Việt Nam..............................................................8
1.2. Một số khái niệm cơ bản của đề tài...........................................................10
1.2.1. Trẻ khuyết tật.........................................................................................10
1.2.2. Giáo dục hòa nhập học sinh khuyết tật.................................................11
1.2.3. Quản lý giáo dục, quản lý giáo dục hòa nhập học sinh khuyết tật.......12
1.2.3.1. Quản lý giáo dục................................................................................12
1.2.3.2. Quản lý giáo dục hòa nhập học sinh khuyết tật...................................14

1.5.2. Nguồn lực tài chính...............................................................................36
1.5.3. Đặc điểm văn hóa - xã hội.....................................................................36
1.5.4. Văn bản pháp quy về giáo dục hòa nhập..............................................37

Tiểu kết chương 1..........................................................................................37
Chương 2........................................................................................................39


iv

THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC HÒA NHẬP.....39
HỌC SINH KHUYẾT TẬT TẠI CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC................39
HUYỆN AN LÃO - THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG.......................................39
2.1. Tổ chức khảo sát thực trạng......................................................................39
2.1.1. Mục tiêu khảo sát...................................................................................39
2.1.2. Nội dung khảo sát..................................................................................39
2.1.3. Đối tượng khảo sát.................................................................................39
2.1.4. Công cụ khảo sát...................................................................................39
2.1.5. Phương pháp khảo sát...........................................................................40
2.1.6. Tổ chức khảo sát....................................................................................40
2.1.7. Xử lý kết quả..........................................................................................40
2.2. Khái quát về phát triển giáo dục của huyện An Lão, Thành phố Hải
Phòng..................................................................................................................40
2.2.1. Khái quát về kinh tế - xã hội của huyện An Lão...................................40
2.2.2. Khái quát về giáo dục tiểu học của huyện An Lão...............................41
2.2.2.1. Quy mô giáo dục tiểu học...................................................................41
2.2.2.2. Chất lượng giáo dục tiểu học..............................................................42
2.2.2.3. Đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên...................................................43
2.2.2.4. Cơ sở vật chất phục vụ cho dạy và học...............................................45
2.3. Thực trạng hoạt động giáo dục học sinh khuyết tật tại trường các tiểu

2.4.8. Thực trạng quản lý phối hợp các lực lượng tham gia hoạt động giáo
dục hòa nhập cho học sinh khuyết tật............................................................59
2.4.9. Đánh giá chung về thực trạng quản lý hoạt động giáo dục hòa nhập
cho học sinh khuyết tật tại trường tiểu học của Phòng GD&ĐT huyện An
Lão - Thành phố Hải Phòng...........................................................................60
2.5. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động giáo dục hòa
nhập cho học sinh khuyết tật tại các trường tiểu học của phòng GD&ĐT
huyện An Lão - Thành phố Hải Phòng............................................................62

Tiểu kết chương 2..........................................................................................63
Chương 3........................................................................................................65
BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC HOÀ NHẬP...........65
HỌC SINH KHUYẾT TẬT TẠI CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC................65


vi

HUYỆN AN LÃO - THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG.......................................65
3.1. Các nguyên tắc đề xuất biện pháp.............................................................65
3.1.1. Nguyên tắc phù hợp với chủ trương chính sách của Đảng, Nhà nước,
ngành giáo dục và đào tạo...............................................................................65
3.1.1.1. Phù hợp với chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước................65
3.1.1.2. Phù hợp với chủ trương của ngành giáo dục và đào tạo......................66
3.1.2. Phù hợp với tình hình thực tế giáo dục hòa nhập và kinh tế - xã hội địa
phương.............................................................................................................67
3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa, phát triển bền vững và ổn định.....68
3.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính toàn diện và đồng bộ....................................68
3.1.5. Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học.......................................................69
3.1.6. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi..........................................................69
3.2. Đề xuất biện pháp quản lý giáo dục hòa nhập học sinh khuyết tật tại các

dục hòa nhập trẻ khuyết tật và sử dụng hợp lý đội ngũ giáo viên..................80
3.2.6.1. Mục đích ý nghĩa................................................................................80
3.2.6.2. Nội dung và cách thực hiện................................................................81
3.2.6.3. Điều kiện thực hiện............................................................................83
3.2.7. Quản lý phối hợp các lực lượng tham gia hoạt động giáo dục hòa nhập
cho học sinh khuyết tật....................................................................................84
3.2.7.1. Mục đích ý nghĩa................................................................................84
3.2.7.2. Nội dung và cách thực hiện................................................................84
3.2.7.3. Điều kiện thực hiện............................................................................85
3.2.8. Đề xuất tham mưu thực hiện đúng, đủ chế độ, chính sách dành cho
cán bộ, giáo viên, đặc biệt cần có chế độ, chính sách đối với giáo viên dạy
hoà nhập..........................................................................................................88
3.2.8.1. Mục đích ý nghĩa................................................................................88
3.2.8.2. Nội dung và cách thực hiện................................................................89
3.2.8.3. Điều kiện thực hiện............................................................................90
3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp................................................................90
Biện pháp 3: Chỉ đạo tăng cường các hoạt động chuyên môn, hoạt động tập
thể, hoạt động ngoài giờ lên lớp......................................................................91


viii

Biện pháp 5: Chỉ đạo xây dựng và trang bị cơ sở vật chất, thiết bị đồ dùng
dạy học Biện pháp 6: Tổ chức tập huấn, bồi dưỡng cho cán bộ quản lý - giáo
viên về giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật và sử dụng hợp lý đội ngũ giáo viên
.......................................................................................................................... 91
Biện pháp 7: Quản lý phối hợp các lực lượng tham gia hoạt động giáo dục
hòa nhập cho học sinh khuyết tật...................................................................91
Biện pháp 8: Đề xuất tham mưu thực hiện đúng, đủ chế độ, chính sách dành
cho cán bộ, giáo viên, đặc biệt cần có chế độ, chính sách đối với giáo viên



x

NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
STT
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.

Chữ viết tắt
Bộ GD&ĐT
CBQL
CT
GDBVMT
GDHN

Trẻ khuyết tật

DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1. Tổng hợp các số liệu về quy mô giáo dục tiểu học.....................42
của huyện An Lão – Thành phố Hải Phòng................................................42
Bảng 2.2. Chất lượng giáo dục tiểu học của huyện An Lão.......................43
Thành phố Hải Phòng..................................................................................43
Bảng 2.3. Trình độ đào tạo chuyên môn của CBQL và giáo viên các
trường tiểu học huyện An Lão – Thành phố Hải Phòng............................44


xi

Bảng 2.4. Thực trạng nhận thức của CBQL, GV các trường tiểu học
huyện An Lão – Thành phố Hải Phòng về hoạt động GDHN HSKT.......46
Bảng 2.5. Thực trạng tìm hiểu nhu cầu và khả năng của HSKT tại các
trường tiểu học huyện An Lão - Thành phố Hải Phòng............................46
Bảng 2.6. Thực trạng lập kế hoạch GDHN cá nhân cho HSKT tại các
trường tiểu học huyện An Lão - Thành phố Hải Phòng............................48
Bảng 2.7. Thực trạng nhà trường tiểu học huyện An Lão - Thành phố Hải
Phòng phối hợp cùng các lực lượng giáo dục triển khai kế hoạch GDHN
cá nhân cho HSKT........................................................................................48
Bảng 2.8. Thực trạng đánh giá kế hoạch GDHN cá nhân cho HSKT tại
các trường tiểu học huyện An Lão - Thành phố Hải Phòng......................49
Bảng 2.9. Thực trạng hoạt động GDHN HSKT tại các trường tiểu học
huyện An Lão - Thành phố Hải Phòng........................................................50
Bảng 2.10. Thực trạng nhận thức của CBQL, GV trường tiểu học huyện
An Lão - Thành phố Hải Phòng về quản lý hoạt động GDHN HSKT.....52
Bảng 2.11. Thực trạng lập kế hoạch quản lý hoạt động GDHN HSKT tại
các trường tiểu học của phòng GD&ĐT huyện An Lão - Thành phố Hải


xiii

DANH MỤC BIỂU ĐỒ - SƠ ĐỒ
Biểu đồ
.........................................................................................................................51
Biểu đồ 2.1: So sánh kết quả nhận thức và thực hiện hoạt động GDHN
HSKT tại các trường tiểu học huyện An Lão - Thành phố Hải Phòng....51
Biểu đồ 2.2: So sánh kết quả nhận thức và thực hiện các nội dung QL
hoạt động GDHN HSKT tại các trường tiểu học của phòng GD&ĐT
huyện An Lão - Thành phố Hải Phòng........................................................61
Biểu đồ 3.1. Mối quan hệ giữa tính cần thiết và tính khả thi của các biện
pháp quản lý được đề xuất...........................................................................96
Sơ đồ
Sơ đồ 1.1. Các bước tiến hành GDHN TKT trong nhà trường.................22
Sơ đồ 3.1. Mối quan hệ giữa các biện pháp quản lý GDHN HSKT..........91


1

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Xu thế phát triển giáo dục của thế giới cũng như của Việt Nam là thực
hiện công bằng trong giáo dục, tạo điều kiện cho mọi trẻ em có cơ hội được
tiếp cận một nền giáo dục có chất lượng, cũng như dạy học dựa trên khả năng
nhu cầu của người học, tạo điều kiện cho trẻ em có cơ hội phát triển tối đa
năng lực cá nhân của trẻ và tạo sự bình đẳng trong giáo dục cho mọi trẻ em
nói chung và trẻ có nhu cầu giáo dục đặc biệt nói riêng.
“Tất cả trẻ em sinh ra đều có quyền được đi học”. Điều này đã được
khẳng định trong Công ước quốc tế về quyền trẻ em. Vì thế, giáo dục trẻ

đoạn 2012 – 2020, trong đó đã đề ra mục tiêu đến năm 2015 có 60% TKT được
tiếp cận giáo dục và đến năm 2020 đạt 70%.
Để thực hiện được chỉ tiêu đã đề ra, công tác giáo dục TKT đòi hỏi sự
quan tâm nhiều hơn nữa của các cấp chính quyền, các ban, ngành, đoàn thể và
toàn xã hội chung tay vì sự nghiệp đầy ý nghĩa này. Đặc biệt là sự vào cuộc của
quyết liệt của từng địa phương.
Với Thành phố Hải Phòng, trường khiếm thính và trường Nguyễn Đình
Chiểu là các trường chuyên biệt, thu hút khá đông số HSKT (khiếm thính và
khiếm thị) trên địa bàn thành phố. Số trẻ tham gia học hòa nhập tại các trường
tiểu học toàn thành phố nói chung và huyện An Lão nói riêng chủ yếu là những
TKT vận động nhẹ và khuyết tật trí tuệ. Thực hiện sự chỉ đạo của các cấp, các
ngành, An Lão đã thực hiện GDHN từ nhiều năm nay và đã thu được những kết
quả nhất định. Tuy nhiên, do những yếu tố khách quan và chủ quan như: năng
lực chuyên môn, kiến thức và nhận thức về TKT, GDHN cho TKT cũng như
quản lí hoạt động này của cán bộ quản lí, giáo viên còn hạn chế; cơ sở vật chất
phục vụ cho GDHN còn thiếu thốn; nhận thức của người dân về đối tượng TKT
chưa đúng đắn dẫn đến chất lượng GDHN còn thấp, thiếu bền vững.
Xuất phát từ lý do trên, kết hợp với kinh nghiệm thực tiễn công tác, tác
giả đã chọn đề tài nghiên cứu: "Quản lý hoạt động giáo dục hoà nhập
HSKT tại các trường tiểu học huyện An Lão - Thành phố Hải Phòng” làm


3

đề tài luận văn thạc sĩ để nghiên cứu nhằm góp phần cải thiện chất lượng hoạt
động quản lý GDHN HSKT.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở lý luận và khảo sát thực trạng việc thực hiện GDHN HSKT
trong trường tiểu học tại huyện An Lão, đề xuất một số biện pháp quản lý
nhằm nâng cao chất lượng giáo dục hoà nhập HSKT trong trường tiểu học tại

đồng bộ, hợp lý với các lực lượng trong và ngoài nhà trường thì sẽ tạo môi
trường thuận lợi nhất giúp TKT phát triển bản thân và hòa nhập cộng đồng.
7. Phương pháp nghiên cứu.
7.1. Các phương pháp nghiên cứu lý luận
Sử dụng các phương pháp nghiên cứu lý thuyết để nghiên cứu một số
vấn đề lý luận về quản lý giáo dục, quản lý giáo dục hoà nhập TKT trong
trường tiểu học thông qua các tài liệu trong nước và nước ngoài về giáo dục
TKT.
7.2. Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn
7.2.1. Phương pháp quan sát
Sử dụng phương pháp này để quan sát các hoạt động trong nhà trường,
dự giờ một số giáo viên để tìm hiểu thực trạng dạy và học giáo dục hoà nhập
của giáo viên, HSKT và việc quản lý giáo dục hoà nhập HSKT của cán bộ
quản lý trường tiểu học.
7.2.2. Phương pháp điều tra viết
Sử dụng hệ thống bảng câu hỏi để trưng cầu ý kiến đối với lãnh đạo,
chuyên viên Phòng Giáo dục - Đào tạo; cán bộ quản lý và giáo viên, các
trường tiểu học của huyện An Lão nhằm thu thập số liệu để đánh giá thực
trạng công tác giáo dục hoà nhập và đề xuất các biện pháp.
7.2.3. Phương pháp phỏng vấn sâu
Phỏng vấn, trao đổi trực tiếp với cán bộ quản lý, giáo viên và tham
khảo các ý kiến chuyên gia với mục đích đưa các kết luận thoả đáng trong
việc đánh giá thực trạng công tác quản lý giáo dục hoà nhập và đề xuất một


5

số biện pháp giúp cho việc quản lý giáo dục hoà nhập TKT tại các trường tiểu
học huyện An Lão có hiệu quả.
7.2.4. Phương pháp tổng kết thực tiễn

1.1.1. Những nghiên cứu ở nước ngoài
Trong hơn bốn thế kỷ qua, tùy thuộc vào sự phát triển của từng thời kỳ
lịch sử, giáo dục TKT đã trải qua ba mô hình giáo dục khác nhau. Thế kỷ
XVI, mô hình giáo dục chuyên biệt ra đời, đánh dấu một bước phát triển mới
của giáo dục TKT với tính tích cực, ưu việt và phù hợp với tính lịch sử của
nó. Đến những năm 40 của thế kỷ XX một mô hình giáo dục TKT ra đời: mô
hình giáo dục hội nhập với đổi mới tích cực hơn. Cũng trong những năm 70
của thế kỷ XX, mô hình GDHN được ra đời.
Từ sau năm 1994, trên thế giới đã có nhiều nghiên cứu về GDHN, cách
thức tổ chức và quản lý GDHN.
William G.Brohier (1994) đã đề nghị: Cần theo dõi và đánh giá thường
xuyên sự tiến triển của các chương trình GDHN nhằm đạt được các mục tiêu
đã đề ra. Trong nghiên cứu của mình, tác giả đã đề cập và nêu ra những mục
tiêu chung nhất về GDHN, cách thức thực hiện, các điều kiện đảm bảo cho
thực hiện GDHN và những tiêu chí đánh giá công việc này.[29]
Sudesh Mukhopadhyagy (1999) cũng đã kết luận: Việc nhận dạng và
phát hiện TKT cần được phối hợp với các cơ quan, tổ chức trong nước và các
tổ chức phi Chính phủ. Việc làm này cần được đưa vào kế hoạch của mỗi năm
học và được xem như một phần của kế hoạch giáo dục chung của nhà trường.
Ý kiến trên được tác giả nêu ra dựa trên cơ sở nghiên cứu, mô tả và định ra
những tiêu chí phân loại khuyết tật, mức độ tật. Với những khuyến nghị công
tác nhận dạng và phát hiện TKT cần được thực hiện một cách có kế hoạch,
định kỳ và tham gia của các tổ chức, cơ quan chuyên môn. Đồng thời cũng


7

định hướng chung cho việc thực hiện GDHN trong trường phổ thông trên cơ
sở xây dựng kế hoạch thực hiện năm học của mỗi nhà trường.[49]
Peter Mittler đã nhận định: Thay đổi môi trường giáo dục nhà trường và

hiện rất rõ coi GDHN là mô hình giáo dục tối ưu nhất dành cho TKT. Từ việc
đặt ra và thực hiện tốt ba yếu tố: chương trình giáo dục; tác động hỗ trợ từ các
lực lượng trong và ngoài nhà trường; đánh giá về kiến thức, kỹ năng... Sẽ đảm
bảo được sự hoà nhập và độc lập của TKT trong và sau khi ra trường.[29]
Nhìn chung các nghiên cứu mới chỉ tập trung ở việc nghiên cứu mô
hình GDHN TKT và cách thức tổ chức, điều kiện thực hiện... mà chưa có
những nghiên cứu chuyên sâu vào vấn đề quản lý việc thực hiện GDHN trong
nhà trường phổ thông nói chung, nhà trường tiểu học nói riêng.
1.1.2. Những nghiên cứu ở Việt Nam
Từ trước năm 1990, việc giáo dục TKT chủ yếu là nuôi dưỡng, chăm
sóc và học tập trong các trường lớp chuyên biệt. Có một số lượng nhất định
TKT tham gia học tập trong các trường phổ thông nhưng đều do nỗ lực của cá
nhân và gia đình mà chưa có được sự trợ giúp từ hệ thống giáo dục quốc dân.
Cho nên việc quản lý giáo dục hoà nhập chưa được tiến hành nghiên cứu.
Đến năm 1990, GDHN được Bộ GD&ĐT chuẩn bị và triển khai với sự
giúp đỡ của nhiều tổ chức Quốc tế, có thể chia làm 03 giai đoạn:
Giai đoạn 1990 - 1995: Nghiên cứu, tìm tòi.
Giai đoạn 1996 - 2001: Thực hiện thí điểm ở 3 vùng miền trong cả nước.
Giai đoạn 2005 đến nay: Triển khai rộng khắp trong cả nước thông qua
các chính sách quốc gia và của ngành giáo dục.
Các tác giả và tác phẩm tiêu biểu về giáo dục TKT ở Việt Nam có thể
kể đến:
Hướng nghiên cứu về GDHN nói chung: Hỏi - đáp về GDHN TKT ở
Việt Nam (Viện KHGD, 1999), GDHN và cộng đồng (Viện KHGD, 2001),


9

Tổng kết 10 năm GDHN ở Việt Nam (Viện Chiến lược và chương trình giáo
dục, 2005), Đại cương giáo dục trẻ khiếm thính (Nguyễn Thị Hoàng Yến,

tượngTKT trí tuệ dạng nhẹ...
Nhìn chung, các tác giả trên đã nghiên cứu và đề cập đến việc tổ chức
và quản lý GDHN cho TKT trong trường tiểu học từ nhiều khía cạnh khác
nhau. Tuy nhiên, tất cả các công trình nghiên cứu trên chưa có công trình nào
nghiên cứu về quản lý việc thực hiện GDHN cho TKT trong trường tiểu học
thuộc phạm vi cấp huyện với chủ thể quản lý là phòng giáo dục & đào tạo
(phòng GD&ĐT). Do vậy, việc nghiên cứu của luận văn sẽ góp phần bổ sung
về lý luận và thực tiễn cho quản lý GDHN cho TKT ở cấp tiểu học.
1.2. Một số khái niệm cơ bản của đề tài
1.2.1. Trẻ khuyết tật
Hiện nay vẫn còn nhiều những quan điểm khác nhau trong vấn đề sử
dụng thuật ngữ “khuyết tật”. Với mỗi quan điểm nhìn nhận, tùy theo mục đích
sử dụng mà TKT còn được gọi dưới những tên gọi khác như “tàn tật”, “khiếm
khuyết”, “tật nguyền”
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), khái niệm khuyết tật gắn với 3 yếu
tố cơ bản sau:
- Những thiếu hụt về cấu trúc cơ thể và sự suy giảm các chức năng;
- Những hạn chế trong hoạt động của cá thể;
- Môi trường sống: những khó khăn, trở ngại do môi trường sống mang
lại làm cho họ không thể tham gia đầy đủ và có hiệu quả mọi hoạt động trong
cộng đồng.
Trong phạm vi nghiên cứu này, có thể hiểu: TKT là những trẻ có khiếm
khuyết về cấu trúc, hoặc các chức năng cơ thể hoạt động không bình thường dẫn
đến gặp khó khăn nhất định trong hoạt động cá nhân, tập thể, xã hội và không thể
học tập theo chương trình giáo dục phổ thông nếu không được hỗ trợ đặc biệt về
phương pháp giáo dục - dạy học và những trang thiết bị trợ giúp cần thiết.[15]