MỤC LỤC
I. DẪN NHẬP...................................................................................................................2
II. NỘI DUNG...................................................................................................................3
CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU CHUNG..............................................................................3
1.1. Tác giả Kapka và tác phẩm “Biến dạng”...............................................................3
1.1.1. Tác giả Kapka.................................................................................................3
1.1.2. Tác phẩm “Biến dạng”....................................................................................3
1.2. Huyền thoại và huyền thoại hóa trong Văn học.....................................................4
1.2.1. Huyền thoại.....................................................................................................4
1.2.2. Huyền thoại hóa trong Văn học.......................................................................4
1.3. Một số phương thức xây dựng huyền thoại trong văn học....................................5
CHƯƠNG 2: YẾU TỐ HUYỀN THOẠI TRONG “BIẾN DẠNG” - KAPKA...............6
2.1. Tái tạo những motif và sử dụng biểu tượng...........................................................6
2.2. Yếu tố hoang đường kỳ ảo.....................................................................................8
2.3. Tư duy huyền thoại...............................................................................................9
III. KẾT LUẬN................................................................................................................. 10
TÀI LIỆU THAM KHẢO.................................................................................................11

1


I. DẪN NHẬP
Kafka là một trong những nhà văn xuất sắc của thế kỷ XX, được xem là một thiên tài
kỳ quái và là hiện tượng văn học có sức ảnh hưởng sâu sắc “có những nhà văn mà ta
không thể xếp họ vào trường phái nào nhưng tác phẩm của họ lại thật sự là những cái
móc của quá trình văn học thế giới . Họ là những hiện tượng mà sự lập lại sẽ là vô vị,
Kapka chính là một hiện tượng như thế” 1 . Ông đã khiến văn đàn thế giới phải chuyển
mình tích cực, có thể được xem Kafka như một “cơn địa chấn” cực mạnh khiến cho chủ
nghĩa hiện đại có khả năng khuyếch tán rộng khắp tới mọi nền văn học.
Văn phong của Kafka là tiếng vọng duy nhất trong nền văn chương đương đại.
Những ảo giác mà ông mang đến có khả năng đưa độc giả về một cõi của giấc mơ, về với

ngắn “biến dạng” của kafka” làm đề tài tiểu luận
II. NỘI DUNG
CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU CHUNG
1.1. Tác giả Kapka và tác phẩm “Biến dạng”
1.1.1. Tác giả Kapka
Franz Kafka là nhà văn Tiệp, viết tiếng Đức và được xem là một trong những nhà
văn lớn nhất thế kỉ XX. Tư tưởng của ông có tác động sâu rộng không chỉ tới văn học
mà cả xã hội phương Tây. Ông được xem là người mở đường cho văn xuôi hiện đại và
là bậc thầy về cách tân trong văn học. Kafka được nhiều người ca ngợi và so sánh với
những tên tuổi vĩ đại như: Danta, Shakespeare, Goathe, đại văn hào F.M. Dostoyevsky,
ngang hàng với James Joyce, Marcel Proust…
Franz Kafka sống trong một thời kỳ xã hội đầy biến động. Nhất là khi các phong
trào đàn áp người Do thái diễn ra mạnh mẽ vào đầu thế kỉ XX. Khi còn nhỏ, cậu bé
Franz đã rất kinh hãi khi thấy ngôi nhà của những người hàng xóm bị kẻ lạ mặt đến đập
phá tới mức chỉ còn là một đống gạch vụn. Gia đình nhà văn may mắn thoát nạn vì họ
“Kafka” nghe không giống như họ của người Do thái.
Cuộc đời của ông như một cuốn nhật ký đặc biệt và kỳ lạ. Ông đi học trở thành luật
sư, nhưng sau đó ông đi làm ở công ty bảo hiểm và bắt đầu viết truyện ngắn trong lúc
rảnh rỗi. Ông đã đốt hầu hết các tác phẩm của mình trước khi qua đời và để lại di chúc
nhờ người bạn thân Max Brod thiêu hủy giấy tờ còn lại. Nhưng Max đã không làm theo
3


di nguyện của ông, để giờ đây, thế giới biết đến một cây bút vĩ đại đã từng tồn tại.
Trong gia tài văn chương của Kafka, Vụ án, Lâu đài, và Hóa thân được đánh giá là
những tác phẩm nổi tiếng nhất, là minh chứng rõ nét thể hiện phong cách văn chương,
tư tưởng và tâm hồn của Kafka.
1.1.2. Tác phẩm “Biến dạng”
“Hoá thân” hay “Biến dạng” là truyện vừa xuất bản năm 1915. Truyện kể về Gregor
Samsa, nhân viên giao hàng, trong một lần tỉnh dậy sau giấc mơ đã bị biến thành một con

Thần thoại nguyên thủy và cổ đại vốn không chỉ là thi ca là sự hiểu biết về thế giới
tự nhiên và xã hội, mà còn là nghi lễ sùng bái thể hiện sự khuất phục của con người trước
các sức mạnh khó hiểu, đầy tai họa của tự nhiên và xã hội. Với cách cắt nghĩa này, Lại
Nguyên Ân có sự phân biệt: ông gọi những sáng tác có ý thức xã hội, có yếu tố tín
ngưỡng là thần thoại, còn những sáng tác huyền thoại về sau là xu hướng huyền thoại
hóa.
Từ những nhận định trên ta có thể thấy rằng huyền thoại là khái niệm dùng để chỉ
những truyện hoang đường xuất hiện nơi dân gian (Người nguyên thủy không giải thích
nổi nhiều hiện tượng của tự nhiên và của đời sống xã hội. Nhu cầu hiểu biết đã thôi thúc
trí tưởng tượng của họ thêu dệt nên những truyện hoang đường, kể về các sự tích của thần
thánh hoặc anh hùng nhằm giải thích những hiện tượng đó), trong đó, các sức mạnh của
tự nhiên và các hiện tượng tiêu biểu của cuộc sống thường được nhân cách hóa, mang
hình dạng người. Mọi hoạt động, mọi cuộc phiêu lưu của nhân vật đều có ý nghĩa tượng
trưng.
1.2.2. Huyền thoại hóa trong Văn học
Huyền thoại có một vai trò hết sức to lớn trong đời sống của người nguyên thủy. Và
có lẽ tổ tiên loài người cũng không thể ngờ rằng trong đời sống văn học hiện đại, các yếu
tố huyền thoại còn được các nhà văn đưa vào tác phẩm của mình như một phương thức
nghệ thuật để phản ảnh thực tại cuộc sống.
Nhà nghiên cứu Nguyễn Tường Lịch trong bài viết Huyền thoại và sức sống của nó
trong văn chương xưa và nay đã có những nhận định như sau:

5


Đối với nhà văn, huyền thoại không tồn tại tự nó, họ dùng chúng như những hình
tượng hoang đường để khắc họa quan niệm của con người về thế giới mà nhà văn mô tả,
chứ không phải để giải thích hiện tượng nào đó chũng như diễn biến của chúng. Bằng
những phương tiện hữu hiệu này, nhà văn thể hiện những đều tâm đắt, suy gẫm,… vào tác
phẩm của mình tạo nên màu sắc độc đáo có sức cuống hút người đọc người nghe.

đi, lặp lại. Trong các phương thức xây dựng huyền thoại thì sử dụng các motif là một
phương thức được sử dụng khá nhiều, các motif này phần lớn được lấy từ kho tàng biểu
tượng văn hóa – văn học trong văn học Phương Tây.
Ngoài phương thức xây dựng huyền thoại bằng các mô típ, còn có phương thức
xây dựng huyền thoại bằng những yếu tố siêu thực, phi lý. Thông thường để tạo không
khí huyền thoại cho tác phẩm của mình, các nhà văn sử dụng những yếu tố mang tính chất
phi thực, hay còn gọi là kỳ ảo, hoang đường. Vì thế các yếu tố này được coi là những yếu
tố có tính chất công cụ để tạo dựng huyền thoại. Trong Từ điển tiếng Việt, các tác giả đưa
ra định nghĩa: “hoang đường là không có thật và không thể tin được do có nhiều yếu tố
tưởng tượng và phóng đại quá đáng; Kỳ ảo là kỳ lạ, tựa như không có thật mà chỉ có
trong tưởng tượng”. Như vậy kỳ ảo, hoang đường là những hình ảnh lạ lùng không có
thực, tồn tại ngoài sức tưởng tượng của con người, vượt ra ngoài khuôn khổ đời thường,
trở thành siêu thực. Đối với phương thức này thường xuất hiện các dạng đó là: dạng các
yếu tố, đồ vật siêu nhiên, kỳ lạ xuất hiện trong cuộc sống đời thường; dạng con người
biến thành con vật; dạng con vật, đồ vật có hình thù kỳ dị,…
Ngoài hai phương thức trên còn xuất hiện phương thức xây dựng huyền thoại từ
những yếu tố hiện thực đẩy sang phạm vi của cái siêu thực, phi lí. Ở dạng này hiện thực
trong tác phẩm được mô tả như một hiện thực khác – “một thiên nhiên thứ hai”, chúng
dường như rất giống mà cũng không giống với cái thường ngày. Chúng đã được chạm trỗ
với kiểu cách khác như cách nói của Phùng Văn Tửu: tác giả đã “làm biến dạng đi”
những chất liệu hiện thực, “tổ chức lại theo kiểu cách riêng, khác hẳn với kiểu cách vốn
có của đời sống hiện thực”3 nhờ vậy mà cái bình thường đã trở thành siêu thực, phi
thường, tạo nên một không khí hoang đường, quái dị.
2 Nguyễn Tấn Đắc. (2000). Nghiên cứu truyện dân gian Đông Nam Á (bằng môtip và type). Hà Nội: Nxb Giáo dục,
tr. 50.
3 Franz Kafka. (1989). Vụ án Hóa thân. Hà Nội : Nxb Văn học.
7


Không những thế ta còn bắt gặp thủ pháp nhại truyền thuyết như một phương thức


cưỡng lại được. Với hình dạng ghê tởm của một con bọ, một giọng “chút chít” không phải
tiếng người, một sở thích bò “nhung nhăng” khắp phòng… đã chia cắt hoàn toàn Samsa
với thế giới loài người. Ai mà chẳng kinh hãi khi nhìn thấy một con quái vật như thế!
Thậm chí người mẹ thương yêu nhất của Samsa cũng ngất xỉu mỗi khi nhìn thấy đứa con
trai - bọ của mình. Samsa phải giam mình trong phòng, tránh để cho người thân nhìn thấy
hình dạng mới của mình. Mỗi khi cho Samsa ăn, cô em gái rất sợ hãi khi phải nhìn thấy
anh trai - bọ. Samsa phải trốn dưới gầm ghế để em gái không phải nhìn thấy mình. Biến
dạng là sự thay đổi, chứ không phải để chỉ quá trình con người tha hóa. Đối với mọi
người, Samsa từ khi hóa thành con bọ đã không còn là Samsa mà họ biết. Đối với anh, khi
ở trong một hình hài khác, anh cũng nhận ra sự thay đổi theo thời gian của mọi người, đặc
biệt là của cô em gái. Mặc dù con bọ Samsa đã cố gắng chấp nhận cái khác trong thái độ
của mọi người, nhưng mọi người lại không ai chấp nhận cái khác của anh. Từ đó thể hiện
cảm thức bi đát về thân phận con người trong thời hiện đại, lạc lõng trong chính không
gian mà mình sinh sống.
Ngoài việc tái tạo các motif huyền thoại, truyện ngắn hóa thân của Kafka còn sử
dụng biểu tượng cánh cửa thường xuất hiện trong văn học phương tây.
Biểu tượng cánh cửa tượng trưng cho nơi qua lại giữa hai trạng thái, hai thế giới,
giữa cái đã biết và cái chưa biết, giữa ánh sáng và bóng tối. Cánh cửa mở ra để thấy điều
bí ẩn... Trong kinh thánh, cánh cửa tượng trưng cho sự mở ra của một thế giới tốt đẹp, yên
vui, đóng lại để ngăn chặn cái ác, điều xấu xa. Theo từ điển biểu tượng văn hóa thế giới
đã đề cập đến biểu tượng cửa sổ là nơi tiếp nhận ánh sáng chính vì vậy mà khi đề cập đến
biểu tượng này người ta còn có thể liên tưởng đến sự tiếp nhận.
Cánh cửa trong tác phẩm Kafka không mang ý nghĩa như trong Kinh Thánh dùng
để ngăn chặn cái ác và chào đón điều tốt đẹp, nó không dành riêng cho bất cứ một ai, mà
là dành cho mọi người, thuộc mọi tầng lớp. Cánh cửa trong “hóa thân” của Kafka là một
cánh cửa mở rộng, nhưng con người vẫn không thể vượt qua được nó, tự thân cánh cửa ấy
mang một quyền uy khủng khiếp, khiến con người không thể vượt qua được nó.
Samsa khi bị biến thành côn trùng, hình ảnh cánh cửa phòng anh trở nên vô cùng
quan trọng, nó phân thành hai thế giới tách biệt: bên trong cánh cửa gỗ là thế giới nhỏ bé

10


Buổi sáng trong khi Gregor Samsa thức dậy từ một giấc mơ bồn chồn, bất an hắn
nhận ra nơi hắn một biến thể ngay trên giường là một con bọ to lớn kinh khủng. Hắn đặc
lưng nằm xuống trong một thế khó khăn tợ như áo giáp sắt và cùng lúc đó hắn nhất đầu,
hắn thấy bụng dưới phồng lên, u tròn một màu nâu sậm, chia ra từng phần cánh cung bén
cạnh của xương sườn, làm thành mái che toàn thân hắn, bao quanh một thứ dễ trượt, có
thể vừa đủ để bấu vào. Quá nhiều chân cho nó, mỏng mảnh, yếu mềm đáng thương so
với một tấm thân cở bự đặt yên trên thân nó; đu đưa, chơi vơi như không ai cứu giúp
trước đôi mắt nó.
Yếu tố hoang đường trong tác phẩm Biến dạng Kafka không xuất hiện nhiều, nếu
so sánh với các nhà văn ở thế kỷ XIX và XX có sử dụng yếu tố kỳ ảo, hoang đường thì
hàm lượng cái kỳ ảo trong tác phẩm này chỉ vỏn vẹn có vài chi tiết. Thế nhưng đọc Kafka
ta có cảm giác không khí huyền thoại bao trùm khắp mọi nơi. Có được điều này là do
Kafka đã gia tăng thêm bên cạnh cái kỳ ảo, hoang đường là cái phi lý, nghịch dị. Biết
người con của mình bị hóa thành con bọ, các thành viên trong gia đình vẫn không lo sợ,
không cảm thấy điều đó là sự bất thường, có chăng là sự khó chịu vì hình hài và tính cách
nhân vật thay đổi. Phản ứng của những người khác trước việc Samsa biến thành bọ có
khác nhau về mức độ, nhưng sự chấp nhận vẫn hết sức tự nhiên, thậm chí lúc Samsa tuyệt
vọng qua đời, gia đình của anh vẫn thản nhiên xuống phố đi dạo, không chút ưu buồn.
Đối với nhân vật chính, có lẽ, việc đó chẳng khác gì một cơn ác mộng kéo dài, chính anh
cũng nghĩ rằng chẳng biết làm thế nào “thức dậy khỏi cơn ảo giác”. Các nhân vật bị ném
vào một bối cảnh đầy bất ngờ, nhưng cách họ xử lí lại thản nhiên đến mức kì lạ. Không
tìm hiểu nguyên nhân, không cố tìm giải pháp, con người trong cuốn tiểu thuyết này của
Kafka chỉ đơn giản là xuôi theo những gì đang diễn ra để hành động
Với bút pháp xóa ranh, Kafka đã xóa nhòa ranh giới giữa cái bình thường và cái kỳ
ảo. Cái bình thường và cái kỳ ảo đồng đẳng, cùng tồn tại chung trong một thế giới. Cái kỳ
ảo đã trở thành cái bình thường. Dùng cái kỳ ảo để thể hiện cái bình thường, Kafka đã
nhấn mạnh tính chất tầm thường, nhỏ bé, bất lực của thân phận con người trong xã hội

huyền thoại.
Tư duy huyền thoại trong tác phẩm còn thể hiện ở việc Kafka lí giải sự bi đát trong
tâm hồn con người bằng chính những điều phi lí trong cuộc sống. Các nhân vật bị ném
vào một bối cảnh đầy bất ngờ, nhưng cách họ xử lí lại thản nhiên đến mức kì lạ. Không
12


tìm hiểu nguyên nhân, không cố tìm giải pháp, con người trong cuốn tiểu thuyết này của
Kafka chỉ đơn giản là xuôi theo những gì đang diễn ra để hành động. Từ đó thấy được sự
thờ ơ với chính những gì đang xảy ra xung quanh mình, chấp nhận cái phi lí thay vì phản
ứng trước nó.
III. KẾT LUẬN
Yếu tố huyền thoại được thể hiện trong tác phẩm “Hóa thân” không nhiều như
trong “Vụ án”, “Một người thầy thuốc nông thôn”,… nhưng lại gây ấn tượng hết sức
mạnh mẽ đối với người đọc. Có thể nói, nguyên nhân quan trọng là tác giả đã sử dụng
xuất sắc thủ pháp “lộn trái huyền thoại” và “xóa ranh” giữa cái bình thường và cái kì ảo.
Nhân vật Gregor Samsa biến dạng thành con bọ và chết đi trong hình dạng con bọ. Niềm
khao khát đựợc trở lại kiếp người của anh không được thỏa mãn. Chính cái kì ảo đó đã tô
đậm hơn sự bất lực và bị tha hóa của con người trong cuộc sống hiện đại. Cái chết đầy
đau khổ của một con người muốn thoát khỏi thân xác con bọ, trước niềm vui sướng của
những người thân yêu nhất làm cho người đọc cảm nhận được sự bi quan và dự cảm bi
đát của Franz Kafka về thân phận con người hiện đại.
Hình ảnh con bọ - Samsa là hình ảnh mang tính khái quát cho con người nhân loại.
Từ việc mô tả sự hóa thân của Samsa, Kafka đã đề cập đến vấn đề mang ý nghĩa vĩnh
cửu: gánh nặng gia đình, áp lực công việc, sức lao động và quyền lực thống trị của những
kẻ giàu sang.
Xây dựng motif biến dạng về hình hài, Kafka phản ánh sâu sắc về tình trạng tha
hóa của con người trong xã hội hiện đại. Bên cạnh đó, các motif biến dạng về ngôn ngữ,
biến dạng về hành động trong tác phẩm của Kafka còn cho thấy cảm thức tha hóa nghiệt
ngã hơn. Sự biến dạng về ngôn ngữ, hành động (bị vật hóa) đã đẩy con người lên đỉnh cao