BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------

NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN RỦI RO TÍN DỤNG TRONG HỆ THỐNG NGÂN HÀNG
THƯƠNG MẠI VIỆT NAM

CHUYÊN NGÀNH : NGÂN HÀNG
MÃ SỐ

: 62.34.02.01

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
PGS.TS. TRƯƠNG QUANG THÔNG

Thành phố Hồ Chí Minh – năm 2018


Công trình được hoàn thành tại: Trường Đại học Kinh tế - Thành phố Hồ Chí Minh

Người hướng dẫn khoa học:

Phản biện 1:……………………………………………………….

Phản biện 2:……………………………………………………….

Phản biện 3: ………………………………………………………

Luận


trường

họp


2
CHƯƠNG 1. GIỚI THIỆU
1.1. Giới thiệu
1.2. Vấn đề nghiên cứu
Xuất phát từ thực tế thực hiện đề án tái cơ cấu hệ thống ngân hàng Việt Nam sau 5 năm nhưng nợ
xấu vẫn chưa xử lý hiệu quả và bóng ma “nợ xấu” vẫn ám ảnh hệ thống NHTMVN. Có thể nói rủi ro tín
dụng trong hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam hiện nay đang được Chính phủ và Ngân hàng Nhà
nước Việt Nam rất quan tâm. Và vì vậy một câu hỏi đáng được xem xét là đâu là cách kiểm soát rủi ro tín
dụng phù hợp?
Xét trên phương diện học thuật, việc tìm hiểu các nhân tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng trong bối
cảnh bất ổn tài chính đặc trưng của từng quốc gia sẽ giúp cho các nhà quản lý, nhà điều hành ngân hàng có
“phương thuốc hữu hiệu” hạn chế những rủi ro trong hoạt động ngân hàng.
Trong phạm vi luận án chỉ tập trung kiểm định tác động của 2 nhóm nhân tố: Rủi ro vĩ mô và rủi ro
từ đặc trưng hoạt động của các ngân hàng thương mại – đây là những nhân tố quan trọng quyết định rủi ro
tín dụng trên phạm vi rộng lớn.
1.2.1.

Rủi ro vĩ mô

Qua lược khảo các nghiên cứu tiếp cận các nhân tố đặc trưng kinh tế vĩ mô, tỷ giá và biến động thị
trường bất động sản cho thấy:
Thứ nhất: Mỗi quốc gia, khu vực có đặc thù chính sách kinh tế khác nhau và trong thời gian khác
nhau thì kết quả ảnh hưởng của các nhân tố kinh tế vĩ mô đến rủi ro tín dụng cũng khác nhau.
Thứ hai: Yếu tố biến động của thị trường bất động sản được một số tác giả nước ngoài quan tâm,

Nếu không thì NHNNVN có cần phải duy trì mức trích lập dự phòng chung quá lâu như vậy không? Vấn đề
này cho đến nay cũng chưa có nghiên cứu nào ở Việt Nam quan tâm.
1.3. Mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu nghiên cứu chung là tìm kiếm những nhân tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng tại các ngân
hàng thương mại Việt Nam trong bối cảnh từ 2004 - 2015, bao gồm hai nhóm nhân tố vĩ mô và nhân tố đặc
trưng hoạt động ngân hàng.
Đối với việc kiểm định nhân tố vĩ mô, ngoài các yếu tố đặc trưng kinh tế vĩ mô của Quốc gia, mục
tiêu cụ thể thứ nhất của luận án là tìm trả lời câu hỏi (RQ1): Liệu có ảnh hưởng của sự biến động thị trường
bất động sản đến rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam hay không?
Đối với việc kiểm định nhân tố đặc trưng hoạt động ngân hàng, ngoài các yếu tố liên quan đến tăng
trưởng tín dụng, năng lực tài chính, chính sách lãi suất, thanh khoản, mục tiêu cụ thể thứ hai của luận án là
tìm trả lời câu hỏi (RQ2): Liệu việc mở rộng mạng lưới hoạt động liên quan đến năng lực quản trị ảnh
hưởng đến rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam hay không? Và mục tiêu cụ thể thứ ba
của luận án là tìm trả lời câu hỏi (RQ3): Liệu có sự ảnh hưởng của dự phòng chung đến rủi ro tín dụng tại
các ngân hàng thương mại Việt Nam hay không?
1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu là tác động của các nhân tố vĩ mô và đặc trưng hoạt động ngân hàng đến rủi
ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam.
Ở khía cạnh vĩ mô, ngoài các yếu tố đặc trưng kinh tế vĩ mô, luận án đặc biệt nhấn mạnh tìm kiếm
sự tác động của yếu tố biến động thị trường bất động sản đến rủi ro tín dụng ngân hàng - một yếu tố mới mà
ở Việt Nam chưa có nghiên cứu nào quan tâm.
Ở khía cạnh đặc trưng hoạt động ngân hàng, khác với các nghiên cứu trước đây ở Việt Nam mang
tính rời rạc, luận án tiếp cận phân tích tổng hợp và đầy đủ các nhóm yếu tô liên quan đến tăng trưởng tín
dụng, năng lực tài chính, chính sách lãi suất, thanh khoản, năng lực quản trị và dự phòng rủi ro, trong đó đặc
biệt nhấn mạnh tìm kiếm sự tác động của yếu tố tăng trưởng nhanh mạng lưới hoạt động và dự phòng chung
đến rủi ro tín dụng ngân hàng.
1.4.2.

Phạm vi nghiên cứu

tố vĩ mô và nhân tố đặc trưng hoạt động ngân hàng với mục đích nhằm hạn chế sự thiên vị trong ước lượng
phương trình rủi ro tín dụng nếu gộp cả hai nhóm nhân tố này.
Đồng thời các biến độc lập sẽ được xây dựng phù hợp với đặc thù của Việt Nam.


Mô hình nghiên cứu

Luận án sử dụng mô hình hồi quy đa biến như nghiên cứu của Pestova và Mamono(2011), Park và
Zhang (2012), Trần Hoàng Ngân và các cộng sự (2014), để kiểm định các nhân tố ảnh hưởng đến rủi ro tín
dụng.
Để thực hiện mục tiêu thứ nhất, 02 mô hình nghiên cứu với 2 biến phụ thuộc khác nhau được sử
dụng để kiểm định các nhân tố vĩ mô .
Để thực hiện mục tiêu thứ hai và ba, 02 mô hình nghiên cứu với 2 biến phụ thuộc khác nhau được sử
dụng để kiểm định các nhân tố đặc trưng hoạt động ngân hàng


Biến phụ thuộc

Luận án sử dụng 2 biến phụ thuộc đo lường rủi ro tín dụng: (i) Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng (LLR)
và (ii) Độ lệch chuẩn của tỷ lệ lãi biên (hay còn gọi là hệ số NIM)


Phương pháp ước lượng

Để thực hiện kiểm định các mô hình nghiên cứu, luận án sử dụng phương pháp ước lượng GMM và
2 phương pháp kiểm định độ tin cậy (i) kiểm định Sargan (hay còn được biết đến là kiểm định Hansen hay
kiểm định (J)) và (ii) kiểm định Arellano – Bond.


5

(6) Với kết quả thực nghiệm về tác động của các nhân tố đối với rủi ro tín dụng tại các ngân hàng
thương mại Việt Nam, luận án đã đề xuất một số gợi ý chính sách nhằm giúp cho các nhà quản lý, điều hành
có những giải pháp ngăn ngừa rủi ro tín dụng trong tương lai nhằm đảm bảo cho hoạt động của hệ thống
NHTMVN ổn định và bền vững.
1.6.2. Những hạn chế
Luận án chưa mở rộng nghiên cứu các nhóm TCTD khác trong hệ thống TCTD Việt Nam để có sự so
sánh tác động của các nhân tố đối với từng nhóm TCTD, qua đó có cái nhìn tổng thể hơn về các nhân tố ảnh
hưởng rủi ro tín dụng của cả hệ thống TCTD Việt Nam.
Luận án chưa nghiên cứu sâu vào các nhân tố cụ thể của khách hàng vay vốn, trình độ nhân viên cũng
như không đi chi tiết về quy trình quản trị rủi ro tín dụng của các ngân hàng.
Luận án chưa đề cập đến một nhân tố phản ánh bản chất hoạt động ngân hàng Việt Nam liên quan đến
rủi ro tín dụng là cấu trúc sở hữu chéo.


6
Bên cạnh đó, do dữ liệu thống kê tỷ lệ thất nghiệp ở Việt Nam có độ tin cậy chưa cao, nên tác giả
không kiểm định biến tỷ lệ thất nghiệp trong mô hình rủi ro tín dụng.
1.7. Kết cấu luận án
Nội dung của luận án gồm 5 phần chính, cụ thể như sau:


Chương 1: Giới thiệu



Chương 2: Cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu trước



Chương 3: Phương pháp nghiên cứu và dữ liệu

Rủi ro tín dụng có thể được đánh giá qua tỷ lệ nợ xấu. Đó là tỷ lệ giữa nợ xấu và tổng dư nợ (Louzis et
al (2010); Pestova và Mamono (2011); Park và Zhang (2012); Trần Hoàng Ngân và các cộng sự (2014),
Nguyễn Quốc Anh (2016))
Việc định nghĩa nợ xấu theo thông lệ quốc tế và theo quy định của Việt Nam, nhìn chung cho thấy nợ
xấu được tiếp cận hai yếu tố (i): Thời hạn quá hạn từ 90 ngày trở lên và (ii): Thời hạn quá hạn dưới 90 ngày


7
nhưng khả năng trả nợ bị nghi ngờ. Khả năng trả nợ ở đây có thể là người vay hoàn toàn không trả được nợ
hoặc việc trả nợ của người vay không đầy đủ.
Tuy nhiên các quốc gia trên thế giới không có sự thống nhất về các quy tắc phân loại tài sản và định
nghĩa về nợ xấu. 90 ngày chậm thanh toán là khoản thời gian khá chuẩn để phân loại khoản vay có vấn đề,
tuy nhiên ở một số quốc gia sử dụng các ngày nợ quá hạn khác nhau tùy thuộc vào sản phẩm tín dụng. Có
một số quốc gia phân loại nghi ngờ về những rủi ro do có những dấu hiệu xác suất hoàn trả rất thấp mặc dù
chưa quá hạn (Saurina, 2006). Mặc khác, tâm lý hầu hết các nước cũng không muốn tiết lộ sự tồn tại của các
vấn đề nghiêm trọng trong thống kê chính thức của ngân hàng, và định nghĩa của nợ xấu thay đổi từ nước
này sang nước khác, dẫn đến độ tin cậy không cao (Amri et al, 2011).
Tại Việt Nam trong thời kỳ khủng hoảng ngân hàng vừa qua, các NHTMVN sử dụng kỹ thuật, đặc
biệt lợi dụng Quyết định 780/QĐ-NHNN ngày 23/04/2012 của NHNNVN, báo cáo số liệu nợ xấu không
chính xác. Mặc khác tại thời điểm cuối năm 2012, Chính phủ đã quyết định triển khai việc bán nợ xấu cho
công ty Quản lý tài sản của các TCTD (VAMC). Điều này đã làm thay đổi số liệu nợ xấu trong bản báo cáo
của các NHTMVN.
Với đặc thù như trên của hệ thống NHTMVN, tác giả không tiếp cận chỉ số tỷ lệ nợ xấu để đo lường
rủi ro tín dụng của các NHTMVN trong giai đoạn vừa qua.
2.2.2.2 Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng
Việc trích lập dự phòng cho những tổn thất có thể xảy ra đối với từng khoản nợ cụ thể phản ánh chính
xác hơn về rủi ro tín dụng (Võ thị Quý và Bùi Ngọc Toản, 2014), bởi vì nó được xem như là chi phí cho
những tài sản suy yếu (Fofack, 2005). Việc trích lập dự phòng rủi ro tín dụng càng lớn thì phản ánh càng
nhiều tài sản suy yếu.
Theo quy định của NHNNVN, nợ xấu bao gồm các khoản nợ từ nhóm 3 đến nhóm 5. Trong khi đó


Tài sản bình quân
2.2.3 Nền tảng lý thuyết gắn liền với rủi ro tín dụng
Một số lý thuyết nền tảng liên quan đến rủi ro tín dụng bao gồm:
2.2.3.1 Chu kỳ kinh tế và rủi ro tín dụng: Giải thích sự tác động của các nhân tố kinh tế vĩ mô bao gồm tăng
trưởng kinh tế, lạm phát và lãi suất đối với rủi ro tín dụng.
2.2.3.2 Rủi ro tiền tệ và rủi ro tín dụng: Giải thích sự tác động của tỷ giá hối đoái đối với rủi ro tín dụng
2.2.3.3 Rủi ro thị trường bất động sản và rủi ro tín dụng: Dựa trên lý thuyết rủi ro tập trung và thông tin bất
đối xứng để giải thích cho vay tập trung lĩnh vực bất động sản và tập trung lựa chọn tài sản đảm bảo là bất
động sản trong quá trình xét duyệt tín dụng. Một sự biến động giá cả thị trường bất động sản sẽ ảnh hưởng
đến khả năng gia tăng rủi ro tín dụng.
2.2.3.4 Tăng trưởng tín dụng và rủi ro tín dụng: Dựa trên lý thuyết “Nợ - Giảm phát” và “Gia tốc tài chính”
giải thích sự tác động của việc tăng trưởng tín dụng đến rủi ro tín dụng.
2.2.3.5 Năng lực tài chính và rủi ro tín dụng: Dựa trên giả thuyết “Quản lý tồi” (Bad management) và giả
thuyết “Đa dạng hóa hoạt động” để giải thích sự tác động của quy mô tài sản và quy mô vốn sở hữu đến rủi
ro tín dụng.
2.2.3.6 Năng lực quản trị và rủi ro tín dụng: Dựa trên 03 giả thuyết hiệu quả chi phí để giải thích sự tăng
trưởng mạng lưới nhanh ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng.
2.2.3.7 Khuôn mẫu hạch toán dự phòng RRTD: Giải thích sự ảnh hưởng của nhân tố dự phòng chung đối
với rủi ro tín dụng.
2.3 Các nghiên cứu trước đây
2.3.1 Các nghiên cứu tác động của nhóm nhân tố vĩ mô

Bảng 2.4. Các nghiên cứu trước về sự tác động của các nhân tố đối với RRTD
Giả thuyết nghiên cứu: Để trả lời câu hỏi nghiên cứu thứ nhất: “Liệu có ảnh hưởng của sự biến động
thị trường bất động sản đến rủi ro tín dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam hay không?” Tác giả
xây dựng giả thuyết cần kiểm định:
H1: Có sự tác động ngược chiều của biến động giá cả bất động sản đến rủi ro tín dụng.
2.3.2 Các nghiên cứu tác động của nhóm nhân tố đặc trưng hoạt động ngân hàng



Thước
đo
RRTD

Tăng
trưởng
GDP

Tăng
trưởng
giá
BĐS/Tăn
g trưởng
DS mua
bán BĐS

NPL

(-)

(-)

NPL

(-)

NPL

(-)


Quy
mô tài
sản

Quy
mô
vốn
(Tỷ lệ
VSH/
TTS)

Lãi suất
cho vay

Tỷ
lệ
LDR

(+)

(+)

(+)

Chi phí
hoạt
động/tổng
tài
sản

Ấn Độ
1994 - 2005

(+)

Không
ảnh
hưởng

(+)

Không
ảnh
hưởng

Hy Lạp
9 ngân hàng
2003 – 2009

(+)

(-)

(-)

Mỹ
Park và
Zhang
(2012)


2006 - 2012
NHTMVN

NPL

(+)

Không
ảnh
hưởng

(-)

(+)

(+)


11
Lê Thị
Thu
Diềm
(2016)
Fainstei
,2011

LLR

(-)



(-)

Castro
(2012)

Khu vực
GIPSI

NPL

(-)

Fofack
(2005)

Các nước
trong tiểu vùng
Sahara Châu
Phi

LLR

(-)

(-)

(+)/(-)
Khôn
g ảnh

46 ngân hàng
tại 12 quốc gia
thuộc khu vực
MENA

NPL

NPL

(+)

(+)

(-)

(+)

Không
ảnh
hưởng

(+)

Nguồn: Tổng hợp của tác giả


12
Bảng 2.5. Tóm tắt 3 câu hỏi nghiên cứu và các giả thuyết liên quan
Câu hỏi nghiên cứu


3.2.1.

Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng

3.2.1.1. Công thức tính
Số dư dự phòng rủi ro tín dụng
LLR= -----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

(3.2.1)

Tổng dư nợ
3.2.1.2. Lý do chọn lựa
Ở Việt Nam, từ Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN cho đến Thông tư 02/2013/TT-NHNN của Ngân
hàng Nhà nước Việt Nam, chỉ số phản ánh chất lượng hoạt động tín dụng là tỷ lệ nợ xấu so với tổng dư nợ,
trong đó nợ xấu bao gồm nợ nhóm 3, nhóm 4 và nhóm 5. Tuy nhiên, quy định phân loại nợ của Việt Nam
chưa đồng nhất với chuẩn quốc tế về nợ quá hạn dưới 90 ngày nhưng nghi ngờ không có khả năng trả nợ.
Mặc khác cuối năm 2012, NHNNVN đã có những quy định kỹ thuật về điều chỉnh kỳ hạn nợ và giữ nguyên


13
nhóm nợ (theo Quyết định 780/QĐ-NHNN ngày 23/04/2012), cũng như triển khai bán nợ xấu cho VAMC
vào cuối năm 2014 đã làm cho số liệu nợ xấu phản ánh không còn chính xác.
Chi phí dự phòng bao gồm cả chi phí dự phòng trái phiếu VAMC được xem như là chi phí cho những
tài sản suy yếu bao gồm cả những khoản vay nghi ngờ (những khoản vay thuộc nhóm 2) và những khoản nợ
đã bán cho VAMC nhưng chưa xử lý. Chính vì thế, tác giả tiếp cận nghiên cứu của Fofack (2005) sử dụng
chỉ số tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng (LLR - Loan Loss Reserve) làm biến phụ thuộc thứ nhất.
3.2.2.

Độ lệch chuẩn của NIM


(3.2.4)

 Rủi ro tiền tệ
Luận án sử dụng tỷ lệ tăng giảm tỷ giá USD/VND (ký hiệu EXI) đại diện nhân tố rủi ro tiền tệ.
EXI = Chỉ số giá USD thời điểm t - 100

(3.2.5)


14
 Lam phát

Luận án sử dụng tỷ lệ lạm phát (ký hiệu CPI) làm biến đại diện yếu tố lạm phát.
CPI = Chỉ số giá tiêu dùng thời điểm t - 100

(3.2.6)

3.3.2. Các nhân tố hoạt động nội tại ngân hàng
3.3.2.1. Biến giải thích
 Năng lực quản trị
Xem xét ảnh hưởng năng lực quản trị do mở rộng mạng lưới, tác giả sử dụng 2 biến giải thích liên
quan:
Biến giải thích thứ nhất : Tiếp cận nghiên cứu của Das và Ghosh (2007), Tác giả sử dụng tỷ lệ chi phí
hoạt động (không kể chi phí dự phòng rủi ro) so tài sản bình quân (ký hiệu OEXPR)

Chi phí hoạt động (không bao gồm chi phí dự phòng)
OEXPR = ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Tổng tài sản bình quân

(3.2.7)


lệ vốn sở hữu so tổng tài sản (ký hiệu ETA) làm đại diện cho nhân tố vốn chủ sở hữu.
Vì giá trị của biến SIZE lớn có thể ảnh hưởng phi tuyến đến khả năng rủi ro tín dụng, nên tác giả sẽ
biến đổi SIZE sang dạng logarit trước khi đưa vào mô hình nghiên cứu.
 Chính sách lãi suất
Chính sách lãi suất được thể hiện qua 2 chỉ số tổng hợp: Lãi suất cho vay danh nghĩa và tỷ lệ lãi biên
(còn gọi hệ số NIM).
Lãi suất cho vay danh nghĩa bình quân mỗi năm của mỗi ngân hàng được xác định qua công thức (ký
hiệu IIR ):

Thu nhập về lãi
IIR = --------------------------------------------------------------------------------------------------Tổng dư nợ ròng bình quân

(3.2.11)

Trong đó: Tổng dư nợ ròng là tổng dư nợ trừ đi nợ quá hạn (bao gồm nợ nhóm 2 đến nhóm 5)
Tỷ lệ lãi biên (Hệ số NIM) được xác định bằng công thức:

Thu nhập lãi - Chi phí trả lãi
NIM = --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Tổng tài bình quân

(3.2.12)

 Thanh khoản
Luận án tiếp cận tỷ lệ cho vay so tiền gửi (ký hiệu LDR) làm biến giải thích yếu tố thanh khoản để
kiểm tra mối tương quan với rủi ro tín dụng.
Tổng dư nợ
LDR = ---------------------------------------------------------------------Tổng tiền gửi

(3.2.13)



Hệ số
tương
quan kỳ
vọng

Cơ sở lý thuyết

ESI

Chỉ số giá nhà đất thời điểm t
- 100)

Giải thích

(-)

Fainstein (2011);
Nkusu (2011)

GGDP

Chỉ số GDP thời điểm t -100

Kiểm soát

(-)

Louzis (2010) ;
Pestova và Mamonov


Giải thích

(+)

Das và Ghosh (2007)

TTML

Tỷ lệ tăng giảm điểm giao
dịch

Giải thích

(+)

Das và Ghosh (2007)

GPROV

Số dư dự phòng chung/tổng
dư nợ

Giải thích

(-)

Greuning và
Bratanovic (2003) và
Thông tư

Kiểm soát

(-)

Das và Ghosh (2007);
Fainstein (2011) và
Pestova và Mamonov
2011)

IIR

Thu nhập lãi/ (tổng dư nợ nợ quá hạn)

Kiểm soát

(+)

Pestova và Mamonov
(2011)

NIM

Thu nhập ròng về lãi/ Tài sản
bình quân

Kiểm soát

(+)

Pestova và Mamonov

 Nhóm nhân tố đặc trưng hoạt động của ngân hàng
Dữ liệu đặc trưng hoạt động của mỗi ngân hàng được thu thập từ số liệu báo cáo tài chính và/hoặc
báo cáo thường niên của 31 NHTMVN bao gồm 05 ngân hàng thương mại do NHNNVN nắm quyền sở hữu
lớn hoặc quyền kiểm soát (không kể các ngân hàng bị NHNNVN mua lại đến năm 2014: Ngân hàng Xây
Dựng, Ngân hàng Dầu Khí Toàn Cầu) và 26 ngân hàng thương mại thuộc khối tư nhân. Số liệu được thu
thập tại thời điểm cuối năm của từng ngân hàng. Có một số ngân hàng do chưa công bố báo cáo tài chính, do
vấn đề hợp nhất hoặc bị kiểm soát đặc biệt nên số liệu thu thập bị giới hạn không thu thập đủ đến 2015 như
ngân hàng Đông Á, Phương Nam, Đại Dương, Phát Triển Mekong và Phát triển Đồng bằng Sông Cửu Long.
Các dữ liệu được thu thập bao gồm: Tổng tài sản, vốn chủ sở hữu, tổng dư nợ tín dụng, tổng huy động, số dư
nợ quá hạn (từ nhóm 2 đến nhóm 4), số dư dự phòng rủi ro tín dụng, số dư dự phòng chung, hệ số NIM, chi
phí hoạt động, thu nhập lãi và số điểm giao dịch. Trong đó số dư dự phòng rủi ro tín dụng bao gồm cả dự
phòng các trái phiếu đặc biệt của VAMC. Tất cả các dữ liệu trên của mỗi ngân hàng được thu thập tại thời
điểm cuối mỗi năm từ 2004 – 2015.
Dựa trên những dữ liệu thu thập, tác giả tính toán xây dựng các biến độc lập và biến phụ thuộc LLR
theo công thức được mô tả ở phần trên của chương này.
Bảng 3.2. Tổng hợp nguồn thu thập dữ liệu
Dữ liệu

Nguồn thu thập dữ liệu

Tỷ lệ tăng trưởng GDP (GGDP)

Dữ liệu của Tổng cục thống kê Việt Nam

Tỷ lệ tăng trưởng giá nhà đất (ESI)

Dữ liệu của Tổng cục thống kê Việt Nam

Tỷ lệ tăng trưởng giá USD (EXI)


Báo cáo tài chính, báo cáo thường niên của
từng ngân hàng

Tỷ lệ thu nhập lãi/tổng dư nợ ròng bình quân (IIR)

Báo cáo tài chính, báo cáo thường niên của
từng ngân hàng

Tỷ lệ chi phí hoạt động/tổng tài sản bình quân (OEXPR)

Báo cáo tài chính, báo cáo thường niên của
từng ngân hàng

Tỷ lệ lãi biên (NIM)

Báo cáo tài chính,báo cáo thường niên của
từng ngân hàng

Tỷ lệ dự phòng chung/tổng dư nợ (GPROV)

Báo cáo tài chính, báo cáo thường niên của
từng ngân hàng

Tỷ lệ tăng trưởng điểm giao dịch (TTML)

Báo cáo tài chính, báo cáo thường niên của
từng ngân hàng
Nguồn: Tổng hợp của tác giả

3.4.2. Dữ liệu để xây dựng biến phụ thuộc SigNIM

3.5.2.1. Mô hình kiểm định với biến phụ thuộc là LLR (Mô hình LLR2)
LLRi,t = α + β1GLOANi,t + β2LOG(SIZE)i,t + β3ETAi,t + β4IIRi,t + β5NIMi,t + β6LDRi,t + β7OEXPRi,t +
β8TTMLi,t+ β9GPROVi,t + εi,t

(3.5.2 c)

3.5.2.2. Mô hình kiểm định với biến phụ thuộc là SigNIM (Mô hình SigNIM2)
SigNIMi,t = α + β1GLOANi,t + β2LOG(SIZE)i,t + β3ETAi,t + β4IIRi,t + β5NIMi,t + β6LDRi,t + β7OEXPRi,t
+ β8TTMLi,t+ β9GPROVi,t + εi,t (3.5.2 d)
3.5.3. Mô tả dữ liệu
3.5.3.1. Thống kê mô tả


Bảng 3.3. Số liệu thống kê mô tả các biến

3.5.3.2. Tương quan giữa các biến phụ thuộc và các biến độc lập

3.6.



Hình 3.1. Tương quan các biến phụ thuộc và biến GGDP



Hình 3.2. Tương quan các biến phụ thuộc và biến ESI



Hình 3.3. Tương quan các biến phụ thuộc và biến EXI, CPI


3.6.1. Kiểm định tính đồng thời của các biến
3.6.1.1. Kiểm định các nhân tố vĩ mô


Bảng 3.4. Kết quả kiểm định tính đồng thời của các biến kinh tế vĩ mô trong mô hình LLR1



Bảng 3.5. Kết quả kiểm định tính đồng thời của các biến kinh tế vĩ mô trong mô hình SigNIM1

3.6.1.2. Kiểm định các nhân tố đặc trưng hoạt động ngân hàng


Bảng 3.6. Kết quả kiểm định tính đồng thời của các biến đặc trưng hoạt động ngân hàng trong

mô hình LLR2


Bảng 3.7. Kết quả kiểm định tính đồng thời của các biến đặc trưng hoạt động ngân hàng trong

mô hình SigNIM2
3.6.2. Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến
3.6.2.1. Kiểm định đa cộng tuyến trong các mô hình kiểm định các nhân tố vĩ mô


20


Bảng 3.8. Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến các nhân tố vĩ mô trong mô hình LLR1




Bảng 3.14 Kết quả kiểm định phương sai thay đổi của các biến đặc trưng hoạt động ngân hàng

trong mô hình LLR2


Bảng 3.15 Kết quả kiểm định phương sai thay đổi của các biến đặc trưng hoạt động trong mô

hình SigNIM2
3.6.4. Kiểm định hiện tượng tự tương quan chuỗi
3.6.4.1. Kiểm định tự tương quan chuỗi trong các mô hình kiểm định các nhân tố vĩ mô



Bảng 3.16. Kiểm định tự tương quan chuỗi các biến vĩ mô và biến phụ thuộc LLR



Bảng 3.17. Kiểm định tự tương quan chuỗi các biến vĩ mô và biến phụ thuộc SigNIM

3.6.4.2. Kiểm định tự tương quan chuỗi trong các mô hình kiểm định các nhân tố đặc trưng hoạt động ngân hàng



Bảng 3.18. Kiểm định tự tương quan chuỗi các biến đặc trưng hoạt động ngân hàng và biến phụ

thuộc LLR



Lựa chọn phương pháp ước lượng
Do các mô hình bị đa cộng tuyến, phương sai sai số thay đổi, tự tương quan chuỗi và không có biến

ngoại sinh chặt chẽ nên tác giả sử dụng phương pháp ước lượng GMM để ước lượng chính xác và hiệu quả.
Mô hình nghiên cứu trước khi được ước lượng bằng phương pháp GMM sẽ được chuyển đổi biến phụ thuộc
và các biến giải thích sang dạng sai phân. Cụ thể:
3.7.1. Kiểm định các nhân tố vĩ mô
3.7.1.1. Mô hình LLR1
LLRi,t = £ + α1LLRi,t-1 + α1LLRi,t-2 + β1GGDPi,t +β1GGDPi,t-1+ β2ESIi,t + β2ESIi,t-1 + β3EXIi,t +β3EXIi,t-1
+ β4CPIi,t +β4CPIi,t-1 + εi,t+ εi,t-1
ΔLLRi,t = α1ΔLLRi,t-1 + α1ΔLLRi,t-2 + β1ΔGGDPi,t + β2ΔESIi,t + β3ΔEXIi,t +β4ΔCPIi,t+ Δεi,t

3.7.1.2. Mô hình SigNIM1
SigNimi,t = £ + α1SigNimi,t-1 + α1SigNimi,t-2 + β1GGDPi,t +β1GGDPi,t-1+ β2ESIi,t + β2ESIi,t-1 + β3EXIi,t
+β3EXIi,t-1 + β4CPIi,t +β4CPIi,t-1 + εi,t+ εi,t-1
ΔSigNimi,t = α1ΔSigNimi,t-1 + α1ΔSigNIMi,t-2 + β1ΔGGDPi,t + β2ΔESIi,t + β3ΔEXIi,t +β4ΔCPIi,t+ Δεi,t
3.7.2. Kiểm định các nhân tố đặc trưng hoạt động ngân hàng

3.7.2.1. Mô hình LLR2
LLRi,t = £ + α1LLRi,t-1+ α1LLRi,t-2+β1GLOANi,t+β1GLOANi,t-1+ β2Log(SIZE)i,t + β2Log(SIZE)i,t1+β3ETAi,t+β3ETAi,t-1+β4IIRi,t+β4IIRi,t-1+β5NIMi,t+β5NIMi,t-1

+β6LDRi,t+β6LDRi,t-1

+

β7OEXPRi,t + β7OEXPRi,t-1+ β8TTMLi,t + β8TTMLi,t-1+ β9GPROVi,t +β9GPROVi,t-1 + εi,t+
εi,t-1
ΔLLRi,t = α1ΔLLRi,t-1 + α1ΔLLRi,t-2 + β1ΔGLOANi,t + β2ΔLog(SIZE)i,t + β3ΔETAi,t +β4ΔIIRi,t + β5ΔNIMi,t
+ β6ΔLDRi,t +β7ΔOEXPRi,t + β8ΔTTMLi,t + β9ΔGPROVi,t + Δεi,t

Bảng 4.1. Kết quả kiểm định mô hình LLR1

4.2.1.2. Kết quả kiểm định mô hình SigNIM1

4.2.1.3.


4.2.1.4.

Bảng 4.2. Kết quả kiểm định mô hình SigNIM1
Kiểm định độ tin cậy của các mô hình LLR1 và SigNIM1

Bảng 4.3. Tổng hợp kiểm định J và AR của mô hình LLR1 và SigNIM1
Tổng hợp kết quả ước lượng của 2 mô hình LLR1 và SigNIM1

Bảng 4.4. Tổng hợp kết quả ước lượng của mô hình LLR1 và SigNim1
Biếnch

Mô hình LLR1

Mô hình SigNIM1

GGDP

0,190704***

0,003922

(27,34472)


CPI

Nguồn: Tổng hợp từ dữ liệu nghiên cứu

4.2.1.5.

Kết luận kiểm định câu hỏi nghiên cứu thứ nhất

Kết quả nghiên cứu ở mô hình LLR1 minh chứng rằng có sự tác động của biến động giá cả thị trường
bất động sản đối với rủi ro tín dụng: Sự bùng nổ thị trường bất động sản tạo ra tâm lý dựa vào tài sản thế
chấp là nhà đất, các ngân hàng dễ dàng cho vay cũng như cho vay tập trung vào lĩnh vực bất động sản. Khi
thị trường bất động sản trầm lắng dẫn đến nguy cơ rủi ro cao khi doanh nghiệp kinh doanh bất động sản phá
sản, cũng như tài sản thế chấp khó phát mãi.
4.2.2. Kết quả kiểm định câu hỏi nghiên cứu thứ hai và thứ ba
4.2.2.1.


4.2.2.2.

Kết quả kiểm định mô hình LLR2

Bảng 4.5. Kết quả kiểm định mô hình LLR2
Kết quả kiểm định mô hình SigNIM2


23


Bảng 4.6. Kết quả kiểm định mô hình SigNIM2


ETA

-0,064805*
(0,0555)

-0,015956***
(0,0001)

IIR

0,012581
(0,7979)

0,034234***
(0,0000)

NIM

-0,067638
(0,8181)

0,097157***
(0,0000)

LDR

0,000125
(0,8656)

-0,000274

rủi ro cho ngân hàng.
4.2.2.6.

Kết luận kiểm định câu hỏi nghiên cứu thứ ba

Kết quả nghiên cứu ở 2 mô hình LLR2 và SigNIM2, cho thấy có sự tác động của tỷ lệ dự phòng
chung đối với rủi ro tín dụng tại các NHTMVN. Một tỷ lệ dự phòng chung cao sẽ làm cho nguy cơ RRTD
giảm. Kết quả này thể hiện dự phòng chung như là một công cụ hạn chế tư tưởng mạo hiểm của các nhà điều
hành ngân hàng khi gia tăng tín dụng bằng mọi giá.


24
4.3.

Thảo luận kết quả nghiên cứu
Kết quả nghiên cứu cho thấy thực trạng RRTD tại các NHTMVN trong thời gian qua:
Thứ nhất: RRTD của các NHTMVN bị tác động từ tăng trưởng kinh tế gắn liền với tăng trưởng thị

trường bất động sản trong những năm trước 2008. Điều này thể hiện ở chỗ tăng trưởng kinh tế phụ thuộc
nhiều vào thị trường bất động sản (tỷ trọng xây dựng và kinh doanh bất động sản chiếm tỷ trọng hơn 10%
GDP). Kinh tế tăng trưởng liên tục cùng với thị trường bất động sản bùng nổ khiến cho tâm lý cho vay dễ
dàng.
Thứ hai: Biến động tỷ giá hối đoái có tác động tích cực với RRTD. Một thực trạng trong quá trình cho
vay ngoại tệ, là các NHTMVN thường sử dụng kỹ thuật hoán đổi đồng tiền vay từ đồng ngoại tệ sang tiền
đồng nhằm giúp khách hàng tránh rủi ro khi tỷ giá biến động mạnh. Có thể quá trình này đã ảnh hưởng đến
sự tác động của tỷ giá đến RRTD như kết quả nghiên cứu tìm thấy.
Thứ ba: Quy mô tài sản và hệ số đủ vốn tương quan ngược chiều với RRTD. Kết quả nghiên cứu này
phản ánh một thực tế tại Việt Nam. Đó là những ngân hàng có quy mô tài sản và hệ số đủ vốn nhỏ thường
mạo hiểm hạ chuẩn tín dụng để cho vay nhiều nhằm tạo vị thế của mình trên thị trường và nguy cơ rủi ro sẽ
gia tăng khi chất lượng bị suy giảm. Trong khi đó những ngân hàng có quy mô tài sản và hệ số đủ vốn cao sẽ