BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP
-----------------------------

ĐÀO QUANG HÀ

GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG SỰ THAM GIA CỦA NGƯỜI DÂN
TRONG QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI
HUYỆN KIM THÀNH, TỈNH HẢI DƯƠNG

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ

Hà Nội, 2016


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP
---------------------------LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC LÂM NGHIỆP

ĐÀO QUANG HÀ

GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG SỰ THAM GIA CỦA NGƯỜI DÂN TRONG
QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI
HUYỆN KIM THÀNH, TỈNH HẢI DƯƠNG


thầy giáo TS. Lê Minh Chính ngƣời đã tận tình hƣớng dẫn, truyền đạt kiến
thức, kinh nghiệm, động viên và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu
và thực hiện luận văn tốt nghiệp này.
Tôi xin gửi lời cảm ơn đến địa phƣơng nơi tôi đến thực tập, bạn bè thân
thiết, các bạn học viên cùng lớp cao học, các đồng nghiệp, những ngƣời đã
quan tâm, cho tôi thêm niềm tin và động lực để tập trung nghiên cứu.
Do thời gian nghiên cứu có hạn, luận văn của tôi không thể tránh khỏi
những thiếu sót, tôi rất mong nhận đƣợc sự đóng góp của các thầy cô giáo
cùng toàn thể bạn bè đồng nghiệp để luận văn đƣợc hoàn thiện hơn..
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày 10 tháng 9 năm 2016
Tác giả

Đào Quang Hà


iii

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .............................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ................................................................................................... ii
MỤC LỤC ........................................................................................................ iii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ................................................................. vi
DANH MỤC CÁC BẢNG.............................................................................. vii
DANH MỤC CÁC HÌNH .............................................................................. viii
MỞ ĐẦU ........................................................................................................... 1
1. Sự cần thiết của vấn đề nghiên cứu............................................................... 1
2. Mục tiêu nghiên cứu...................................................................................... 2
2.1. Mục tiêu tổng quát ..................................................................................... 2
2.2. Mục tiêu cụ thể ........................................................................................... 3

2.1.1. Đặc điểm tự nhiên ................................................................................. 34
2.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội ...................................................................... 39
2.2. Phƣơng pháp nghiên cứu.......................................................................... 43
2.2.1. Phƣơng pháp chọn điểm nghiên cứu, khảo sát ..................................... 43
2.2.2. Phƣơng pháp thu thập số liệu ................................................................ 43
2.2.3. Phƣơng pháp xử lý số liệu..................................................................... 43
2.2.4. Phƣơng pháp phân tích .......................................................................... 43
Chƣơng 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN ............................ 44
3.1. Thực trạng kết quả xây dựng NTM trên địa bàn huyện Kim Thành............... 44
3.1.1. Kết quả đạt đƣợc khi thực hiện chƣơng trình NTM ............................. 44
3.1.2. Đánh giá chung ..................................................................................... 55
3.2. Thực trạng tham gia của ngƣời dân trong quá trình xây dựng NTM trên
địa bàn huyện Kim Thành ............................................................................... 57
3.2.1. Ngƣời dân tham gia thảo luận, ra các quyết định ................................. 58
3.2.2. Ngƣời dân tham gia quản lý và sử dụng tài sản hình thành trong chƣơng
trình xây dựng NTM ....................................................................................... 62


v

3.2.3. Ngƣời dân tham gia kiểm tra, giám sát ................................................. 64
3.2.4. Ngƣời dân tham gia đóng góp nguồn lực.............................................. 65
3.3. Những thành công, tồn tại, khó khăn hạn chế trong xây dựng NTM trên
địa bàn huyện Kim Thành. .............................................................................. 67
3.3.1. Những kết quả đạt đƣợc. ....................................................................... 67
3.3.2 Những hạn chế, tồn tại trong XD NTM trên địa bàn nghiên cứu .......... 68
3.4. Định hƣớng và giải pháp tăng cƣờng sự tham gia của ngƣời dân trong quá
trình xây dựng NTM trên địa bàn huyện Kim Thành ..................................... 70
3.4.1. Định hƣớng............................................................................................ 70
3.4.2. Các giải pháp tăng cƣờng thu hút sự tham gia đóng góp của ngƣời dân



vii

DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 2.1. Tình hình sử dụng đất đai huyện Kim Thành năm 2013 ................ 37
Bảng 3.1. Sự tham gia của ngƣời dân trong thảo luận chiến lƣợc ....................... 60
Bảng 3.2. Sự tham gia đóng góp ý kiến của ngƣời dân vào việc thảo luận, ra
các quyết định trong quá trình xây dựng NTM ............................................... 61
Bảng 3.3. Sự tham gia của ngƣời dân trong việc quyết định lựa chọn các giải
pháp, xác định các vấn đề ƣu tiên của địa phƣơng ......................................... 62
Bảng 3.4. Ngƣời dân tham gia quản lý tài sản hình thành trong quá trình xây
dựng nông thôn mới ........................................................................................ 63
Bảng 3.5. Tình hình đóng góp kinh phí của ngƣời dân trong quá trình xây
dựng NTM ....................................................................................................... 66
Bảng 3.6. Ngƣời dân tham gia đóng góp ngày công trong quá trình xây dựng
NTM ................................................................................................................ 67


viii

DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 1.1. Vai trò của ngƣời dân trong XD NTM............................................ 13
Hình 1.2. Các mức độ tham gia của ngƣời dân trong xây dựng NTM. .......... 17
Hình 2.1. Bản đồ hành chính huyện Kim Thành ............................................ 35


1

MỞ ĐẦU

địa phƣơng trên cả nƣớc nhận đƣợc nhiều sự hƣởng ứng của ngƣời dân cũng
nhƣ lãnh đạo địa phƣơng. Song tại một số địa phƣơng hiệu quả mang lại còn
thấp, chƣa khai thác tối đa những nguồn đầu tƣ trong chƣơng trình, việc tìm ra
nguyên nhân đƣợc nhà quản lý rất quan tâm.
Để tìm ra nguyên nhân một cách chính xác cần tiến hành tìm hiểu thực
trạng tiến hành chƣơng trình xây dựng mô hình nông thôn mới tại địa phƣơng
đó. Đã đáp ứng đƣợc các tiêu chí đề ra, đã đạt đƣợc mục tiêu mong muốn
chƣa. Vai trò của ngƣời quản lý, phƣơng pháp tiến hành, sự tham gia của
ngƣời dân nhƣ thế nào điều này rất quan trọng vì nó ảnh hƣởng trực tiếp đến
hiệu quả của chƣơng trình, thuận lợi và khó khăn gặp phải. Từ việc nghiên
cứu tìm ra giải pháp khắc phục, cũng nhƣ rút ra bài học cho địa phƣơng. Với
một chƣơng trình mới trong quá trình thực hiện không tránh khỏi những bỡ
ngỡ, nhất là khi đƣợc áp dụng đến từng làng vì đây không phải là đơn vị hành
chính quản lý nhà nƣớc, đơn vị hoạt động kinh tế hay đơn vị hành chính sự
nghiệp nên việc chủ động thực hiện mô hình còn nhiều bất cập. Đặc biệt nhận
thức còn ngƣời dân với cái mới còn nhiều hạn chế.
Với mong muốn tìm ra các giải pháp tăng cƣờng sự tham gia của ngƣời
dân trong quá trình xây dựng Nông thôn mới nhằm đạt đƣợc mục tiêu mà
Đảng, Nhà nƣớc đã đề ra là làm thay đổi diện mạo nông thôn, mang lại cuộc
sống ấm no, hạnh phúc cho ngƣời dân. Bên cạnh đó còn rút ra kinh nghiệm
chia sẻ cho những địa phƣơng có điều kiện tƣơng đồng, tôi đã lựa chọn và
tiến hành nghiên cứu đề tài: “Giải pháp tăng cường sự tham gia của người
dân trong quá trình xây dựng nông thôn mới tại huyện Kim Thành, tỉnh
Hải Dương”.
2. Mục tiêu nghiên cứu
2.1. Mục tiêu tổng quát
Trên cơ sở đánh giá, phân tích sự tham gia của ngƣời dân trong quá trình
xây dựng nông thôn mới, luận văn sẽ đề xuất các giải pháp tăng cƣờng sự



4

5. Nội dung nghiên cứu
- Cơ sở lý luận và thực tiễn về sự tham gia của ngƣời dân trong quá
trình xây dựng NTM.
- Thực trạng kết quả xây dựng NTM trên địa bàn huyện Kim Thành.
- Thực trạng tham gia của ngƣời dân trong quá trình xây dựng NTM.
- Các nhân tố ảnh hƣởng tới sự tham gia của ngƣời dân trong quá trình
xây dựng NTM trên địa bàn huyện Kim Thành.
- Giải pháp tăng cƣờng sự tham gia của ngƣời dân trong quá trình xây
dựng NTM trên địa bàn huyện Kim Thành.


5

Chƣơng 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN
CÓ SỰ THAM GIA CỦA NGƢỜI DÂN TRONG QUÁ TRÌNH XÂY
DỰNG NÔNG THÔN MỚI
1.1. Cơ sở lý luận về sự tham gia của ngƣời dân trong phát triển nông
thôn và xây dựng Nông thôn mới.
1.1.1. Các khái niệm liên quan
Nông thôn: là vùng sinh sống của tập hợp dân cƣ, trong đó có nhiều
nông dân. Tập hợp này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hóa, xã
hội và môi trƣờng trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hƣởng
của các tổ chức khác.
Có rất nhiều quan điểm khác nhau về nông thôn. Khi nhắc tới khu vự
nông thôn, ngƣời ta thƣờng so sánh với thành thị. Có quan điểm cho rằng, khi
xem xét nông thôn dùng chỉ tiêu mật độ dân số, số lƣợng dân cƣ ở nông thôn
thấp hơn thành thị. Ý kiến khác lại cho rằng, dựa vào chỉ tiêu trình độ phát

- Có quan điểm cho rằng: PTNT nhằm nâng cao về vị thế kinh tế - xã
hội cho ngƣời dân nông thôn thông qua việc sử dụng có hiệu quả cao các
nguồn lực của địa phƣơng bao gồm nhân lực, vật lực và tài lực.
- Theo Ngân hàng thế giới (WB) thì: “PTNT là một chiến lƣợc nhằm
cải thiện các điều kiện sống kinh tế và xã hội của một nhóm ngƣời cụ thể ngƣời nghèo ở vùng nông thôn. Nó giúp những ngƣời nghèo nhất trong những
ngƣời dân sống ở các vùng nông thôn đƣợc hƣởng lợi ích từ sự phát triển”
- PTNT bền vững là sự phát triển kinh tế xã hội nông thôn với tốc độ
cao, là quá trình làm tăng mức sống của ngƣời dân nông thôn. PTNT phù hợp
với nhu cầu của con ngƣời, đảm bảo sự tồn tại bền vững và sự tiến bộ lâu dài


7

trong nông thôn. Sự phát triển đó dựa trên việc sử dụng hiệu quả tài nguyên
thiên nhiên mà vẫn đảm bảo giữ gìn môi trƣờng sinh thái nông thôn. PTNT
đáp ứng nhu cầu xã hội hiện nay nhƣng không làm cạn kiệt tài nguyên, không
để lại hậu quả cho thế hệ tƣơng lai.
- PTNT có tác động theo nhiều chiều cạnh khác nhau. PTNT là quá
trình thực hiện hiện đại hóa nền văn hóa nông thôn nhƣng vẫn bảo tồn đƣợc
những giá trị truyền thống thông qua việc ứng dụng khoa học và công nghệ.
Đồng thời, đây là quá trình thu hút mọi ngƣời dân tham gia vào các chƣơng
trình phát triển, đặc biệt là nhóm ngƣời nghèo ở nông thôn - những ngƣời
đang tìm kế sinh nhai, những tiểu nông, tá điền và những ngƣời không có đất,
nhằm cải thiện chất lƣợng cuộc sống của các cƣ dân nông thôn.
Theo tôi, khái niệm sau đây có thể đƣợc sử dụng phù hợp ở nƣớc ta
hiện nay: “PTNT là một quá trình cải thiện có chủ ý một cách bền vững về
kinh tế, xã hội, văn hóa và môi trường,nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống
của người dân nông thôn và có sự hỗ trợ tích cực của Nhà nước và các tổ
chức khác”.
Nông thôn mới: “Mô hình Nông thôn mới là tổng thể những đặc điểm,

với kết quả, hiệu quả cao nhất.
+ Việc thực hiện xây dựng NTM nhằm phát triển nông nghiệp, nông
thôn, từng bƣớc nâng cao đời sống nông dân.
+ Xây dựng NTM dựa trên nguyên tắc huy động mọi nguồn lực: Ngân
sách Nhà Nƣớc từ Trung ƣơng tới địa phƣơng, nguồn lực của các tổ chức kinh


9

tế, xã hội, nguồn lực trong nhân dân…thay cho việc dựa vào sự hỗ trợ từ bên
ngoài là chủ yếu.
+ Khuyến khích sự phát triển và nâng cao vai trò của các tổ chức kinh
tế, xã hội của nông dân.
* Mục tiêu và các tiêu chí của chương trình XD NTM của nước ta
Xây dựng nông thôn mới nhằm đạt đƣợc các mục tiêu tổng thể về kinh
tế, chính trị, văn hóa - xã hội. Để đạt đƣợc các mục tiêu này, quá trình xây
dựng NTM phải đƣợc thực hiện trong mối quan hệ tác động qua lại, gắn kết
nhau tạo nên một hệ thống hoàn chỉnh.
 Về kinh tế:
+ Nông thôn có nền sản xuất hàng hóa, hƣớng đến thị trƣờng để giao
lƣu, hội nhập. Để đáp ứng đƣợc yêu cầu của nền sản xuất hàng hóa thì kết cấu
hạ tầng nông thôn phải đồng bộ hiện đại.
+ Thúc đẩy nông nghiệp, nông thôn phát triển nhanh, bền vững, khuyến
khích mọi ngƣời tham gia vào thị trƣờng, hạn chế rủi ro cho nông dân, điều
chỉnh, giảm bớt sự phân hóa giầu nghèo, chênh lệch về mức sống giữa các
vùng, giữa nông thôn và thành thị.
+ Phát triển các hình thức tổ chức sản xuất, đa dạng hình thức sở hữu;
trong đó chú ý xây dựng mới, cũng cố và phát triển các HTX theo mô hình
kinh doanh đa nghành. Hỗ trợ các HTX ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ
phù hợp với các phƣơng án sản xuất kinh doanh, phát triển nghành nghề ở

bên ngoài.


11

Trong quá trình XD NTM, vai trò của ngƣời dân đƣợc thể hiện trên
nhiều khía cạnh và đƣợc thể hiện theo phƣơng châm: “ Dân biết, dân bàn, dân
đóng góp, dân làm, dân kiểm tra giám sát, dân quản lý, dân hưởng lợi”.
- Dân biết: Là việc đảm bảo cho ngƣời dân có đầy đủ thông tin về các
vấn đề có liên quan đến quyền lợi, nghĩa vụ của của ngƣời dân, về những hoạt
động có ảnh hƣởng tới cuộc sống vật chất và tinh thần của cộng đồng. Đây là cơ
sở hết sức quan trọng để ngƣời dân có thể đóng góp vào quá trình quy hoạch
nông thôn, quá trình khảo sát thiết kế các công trình xây dựng cơ sở hạ tầng
nông thôn, tham gia hiệu quả hơn vào các giai đoạn sau của quá trình XD NTM.
- Dân đóng góp: Là một yếu tố không chỉ ở phạm trù vật chất, tiền bạc
mà còn ở cả phạm trù nhận thức về quyền sở hữu và tính trách nhiệm, tăng
tính tự giác của từng ngƣời dân trong cộng đồng. Hình thức đóng góp có thể
bằng tiền, sức lao động, vật tƣ tại chỗ hoặc đóng góp bằng trí tuệ.
- Dân làm: Chính là sự tham gia lao dộng trực tiếp từ ngƣời dân vào
các hoạt động nhƣ: đầu tƣ xây dựng cơ sở hạ tầng, các hoạt động của các
nhóm khuyến nông, khuyến lâm, nhóm tín dụng tiết kiệm, những công việc
liên quan đến tổ chức tiếp nhận, quản lý và sử dụng công trình. Từ những việc
tham cho ngƣời dân có việc làm, tăng thu nhập cho ngƣời dân.
- Dân kiểm tra: Thông qua các chƣơng trình, hoạt động có sự giám sát
và đánh giá của ngƣời dân, để thực hiện các quy chế dân chủ cơ sở của Đảng
và Nhà nƣớc nói chung và nâng cao chất lƣợng công trình. Ở những công
trình có nhiều bên tham gia, sự kiểm tra, giám sát của cộng đồng hƣởng lợi có
tác động tích cực trực tiếp đến chất lƣợng công trình và tính minh bạch trong
việc sử dụng các nguồn lực của nhà nƣớc và của ngƣời dân vào xây dựng,
quản lý và vận hành công trình.


NGƯỜI
DÂN

Kiểm tra,
giám sát.

Quản lí,
sử dụng.

Biết

HƯỞNG LỢI

Hình 1.1. Vai trò của ngƣời dân trong XD NTM
1.1.4. Nội dung tham gia của người dân trong XD NTM
Việc tham gia của ngƣời dân trong xây dựng NTM đƣợc thể hiện qua
các nội dung sau:
Sự tham gia vào quá trình ra quyết định về các vấn đề trong chương
trình xây dựng NTM.
Tham gia đóng góp ý kiến lập quy hoạch, kế hoạch xây dựng NTM;
quyết định lựa chọn phát triển vùng sản xuất (sản xuất cái gì, địa điểm xây
dựng vùng sản xuất) thông qua hình thức họp, bàn, lấy ý kiến, biểu quyết theo
tỷ lệ để lựa chọn các phƣơng án. Sự tham gia các lớp tập huấn phát triển sản
xuất trên địa bàn…
Đây là nội dung quan trọng nhất và xuyên suốt quá trình xây dựng
NTM, đƣợc coi nhƣ nhân tố quyết định sự thành bại của việc áp dụng phƣơng
pháp tiếp cận phát triển dựa vào nội lực và do cộng đồng làm chủ trong xây
dựng thí điểm mô hình. Từ việc biểu quyết thành lập BCĐ, tiểu ban NTM tại



15

động của xây dựng NTM từ đó nâng cao chất lƣợng phục vụ của các công
trình NTM, nâng cao thời gian hƣởng lợi cho cộng đồng dân cƣ.

Tham gia nghiệm thu, quản lý, khai thác, sử dụng công trình XD NTM:
Nghiệm thu có nghiệm thu từng phần, từng giai đoạn và nghiệm thu
tổng thể; đƣợc thể hiện qua biên bản có sự ký kết của các thành phần tham
gia, trong đó có sự tham gia của ngƣời dân (ban thanh tra nhân dân, ban giám
sát cộng đồng).
Sau nghiệm thu tổng thể, ngƣời dân tiếp nhận quản lý và khai thác sử
dụng các công trình bàn giao để phục vụ cho chính nhu cầu của họ. Vừa khai
thác vừa quản lý đồng thời nâng cao vai trò của ngƣời dân, để họ thấy rằng mình
thực sự rất quan trọng trong các hoạt động phát triển của địa phƣơng, từ đó tăng
tính trách nhiệm của ngƣời dân và nâng cao tuổi thọ cho các công trình.
1.1.5. Hình thức và mức độ tham gia đóng góp của người dân trong xây
dựng nông thôn mới
Sự tham gia của quần chúng: là yếu tố hết sức quan trọng phát triển
cộng đồng, đó là phƣơng tiện hữu hiệu để huy động nguồn tài nguyên địa
phƣơng, tổ chức, và tận dụng năng lực, tính sáng tạo của quần chúng vào các
hoạt động phát triển; là khởi nguồn của mọi nhu cầu và mọi hoạt động phát
triển nhắm đáp ứng các nhu cầu; quan trọng hơn cả là sự tham gia của quần
chúng để thực hiện và đảm bảo tính bền vững cảủa các hoạt động phát triển.
Các hình thức tham gia của người dân vào XD NTM
- Tham gia tìm hiểu một cách tƣờng tận, rõ ràng những gì có liên quan
trực tiếp hay gián tiếp tới đời sống của họ.
- Tham gia các buổi họp để tự do phát biểu, trình bày ý kiến, quan điểm
và thảo luận các vấn đề của cộng đồng.
- Tham gia vào việc đƣa ra các quyết định, chọn lựa các giải pháp hay