Đề tài: Vận dụng kiến thức tích hợp, liên môn vào dạy bài “Các hình thức kết cấu của văn
bản thuyết minh”(Ngữ văn 10 - cơ bản)

MỤC LỤC
Trang
.
PHẦN I: MỞ ĐẦU.
1.Lí do chọn đề tài................................................................................................ 1
2.Mục đích nghiên cứu..........................................................................................1
3.Đối tượng nghiên cứu.........................................................................................2
4.Phương pháp nghiên cứu....................................................................................2
5.Điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm................................................................2
PHẦN II.NỘI DUNG.
1.Cơ sở lí luận………………………………………………………....................2
2.Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến ......………………..................3
3.Giải pháp đã sử dụng. …………………………………....................................3
4.Hiệu quả quả của sáng kiến..............................................................................17
III.KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.
1.Kết luận............................................................................................................19
2.Kiến nghị..........................................................................................................19

Ngêi thùc hiÖn: Phạm Thị Vân – GV: Trêng THPT CÈm Thuû 1

0


Đề tài: Vận dụng kiến thức tích hợp, liên môn vào dạy bài “Các hình thức kết cấu của văn
bản thuyết minh”(Ngữ văn 10 - cơ bản)

ĐỀ TÀI:
VẬN DỤNG KIẾN THỨC TÍCH HỢP, LIÊN MÔN VÀO DẠY BÀI “CÁC

dẫn, đặc biệt là các em sẽ có hứng thú học tập hơn. Xuất phát từ vai trò của văn
thuyết minh, của dạy học tích hợp liên môn tôi chọn đề tài: Vận dụng kiến
thức tích hợp, liên môn vào dạy bài: “Các hình thức kết cấu của văn bản
thuyết minh” (Ngữ văn 10- cơ bản).
2. Mục đích nghiên cứu.
Ngêi thùc hiÖn: Phạm Thị Vân – GV: Trêng THPT CÈm Thuû 1

1


Đề tài: Vận dụng kiến thức tích hợp, liên môn vào dạy bài “Các hình thức kết cấu của văn
bản thuyết minh”(Ngữ văn 10 - cơ bản)

Với những trăn trở,tìm tòi của mình, tôi thực hiện đề tài này để tìm ra
phương pháp, cách thức tổ chức bài dạy tốt hơn, phù hợp với từng đối tượng học
sinh, giúp các em chủ động, tích cực chiếm lĩnh được kiến thức và biết vận dụng
những kiến thức đã học vào giải quyết các vấn đề trong thực tiễn. Và mục đích
cuối cùng là để góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập tại trường
THPT Cẩm Thủy 1 nói riêng và của ngành giáo dục nói chung.
3. Đối tượng nghiên cứu.
Trong phạm vi đề tài này, tôi tập trung nghiên cứu cách vận dụng kiến
thức tích hợp, liên môn vào dạy bài “Các hình thức kết cấu của văn bản thuyết
minh”(ngữ văn 10- cơ bản) Để thực hiện được đề tài, tôi chọn các lớp 10 mà tôi
đang trực tiếp dạy để thực nghiệm (TN), đó là các lớp: 10A2, 10A6 và đối
chứng (ĐC) đó là các lớp 10A10 và 10A11
Trong khi tổ chức bài giảng tôi cũng đã áp dụng tối đa kiến thức liên môn.
Môn Lịch sử, Địa lí, Sinh học, Giáo dục công dân và vận dụng phương pháp dạy
học tích cực định hướng hình thành năng lực, lấy người học làm trung tâm, giúp
học sinh thực sự được đặt vào các tình huống có vấn đề và có nhu cầu giải
quyết, để tư duy tìm cách giải quyết và vận dụng những kiến thức đã học vào

Đề tài: Vận dụng kiến thức tích hợp, liên môn vào dạy bài “Các hình thức kết cấu của văn
bản thuyết minh”(Ngữ văn 10 - cơ bản)

Tích hợp là một trong xu thế dạy hiện đại, đang được quan tâm nghiên cứu
và áp dụng vào các nhà trường: Trong lý luận dạy học, tích hợp là sự kết hợp
một cách có hệ thống ở những mức độ khác nhau, các kiến thức, kỹ năng thuộc
các môn học khác nhau dựa trên cơ sở các liên hệ về lý luận và thực tiễn được
đề cập đến trong các môn học. ( theo Nguyễn Tiến Triều – tích hợp liên môn
văn- sử -địa trong dạy học )
Việc vận dụng quan điểm tích hợp vào dạy học ngữ văn ở THPT không
những dựa trên cơ sở các mối liên hệ về lý luận và thực tiễn được đề cập đến
trong phân môn làm văn, văn học, tiếng việt, cũng như các tri thức khác nhau
như hiểu biết lịch sử, địa lý, xã hội … mà còn xuất phát từ đòi hỏi thực tế cần
khắc phục, xóa bỏ lối dạy học theo kiểu áp đặt, tách biệt trong nhà trường với
cuộc sống. Cô lập giữa kiến thức và kỹ năng của các môn học vốn có liên hệ bổ
sung cho nhau, tách rời kiến thức với các tình huống có ý nghĩa mà những tình
huống đó học sinh sẽ gặp sau này.
Dạy học ngữ văn theo định hướng tích hợp vẫn theo quan điểm “lấy học
sinh làm trung tâm” tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh trong mọi mặt,
mọi khâu của quá trình dạy học, tìm cách phát huy năng lực tự học, năng lực
sáng tạo của học sinh … Do vậy việc lựa chọn và sử dụng các phương pháp dạy
học cần chú ý học sinh tích hợp, để học sinh vận dụng các tri thức và kỹ năng
riêng rẽ của phân môn vào giải quyết vấn đề đặt ra, qua đó lĩnh hội các kiến
thức và phát triển năng lực kỹ năng tích hợp. Tổ chức thiết kế các hoạt động
phức hợp để học sinh sử dụng các kiến thức trong các phân môn. Đặt học sinh
vào trung tâm của quá trình dạy học, để học sinh trực tiếp tham gia vào giải
quyết các vấn đề, tình huống. Việc dạy học tích hợp kiến thức giúp học sinh
phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của mình, làm cho tiết học văn
nói chung và làm văn nói riêng trở nên sinh động, hấp dẫn , đặc biệt là các em
sẽ có hứng thú hơn trong giờ học.

mở rộng.Trong mỗi một hoạt động tôi cũng trình bày luôn mục đích thực
hiện,phương pháp,hình thức tổ chức dạy học cũng như kiến thức,kĩ năng cơ bản
của từng phần
Hoạt động 1: Khởi động
-Thời gian : 5 phút.
-Mục đích : Giúp học sinh nhớ lại cách làm bài văn thuyết minh từ đó giáo viên
dẫn dắt vào bài.
- Phương pháp : Nêu vấn đề, thảo luận...
Hoạt động của Thầy và Trò
Nội dung kiến thức cần đạt
GV hướng dẫn cho hs chơi
trò chơi : Giới thiệu về ngôi HS giới thiệu được các thông tin về
ngôi trường : Năm thành lập,vị trí
trường THPT Cẩm Thủy 1
+ Nội dung : HS giới thiệu về ,cơ sở vật chất , đội ngũ giáo viên,
ngôi trường THPT cẩm thủy 1 thành tích của nhà trường ...
nơi mình đang học tập
+ Cách chơi : Trong vòng 4 phút mỗi
nhóm giới thiệu được các thông
tin về ngôi trường. Nhóm nào giới
thiệu được đầy đủ nhất, nhóm đó
sẽ chiến thắng
Hoạt động 2: Hình thành kiến thức
-Thời gian : 20 phút
-Mục đích : Giúp học sinh nắm được khái niệm ,các loại văn bản thuyết minh
thường gặp và các hình thức kết cấu của văn bản thuyết minh
-Phương pháp : Nêu vấn đề, thảo luận.
Hoạt động của Thầy và Trò
Nội dung kiến thức cần đạt
I) Hướng dẫn học sinh tìm hiểu về khái I. Khái niệm và phân loại

II) Hướng dẫn học sinh tìm hiểu kết cấu II. Kết cấu của văn bản
của văn bản thuyết minh
thuyết minh.
* Kết cấu văn bản là sự tổ
GV : Em hiểu thế nào là kết cấu của một văn chức, sắp xếp các thành tố
bản ?
của văn bản thành một đơn
Kết cấu của một văn bản phụ thuộc vào vị thống nhất, hoàn chỉnh, có
những yếu tố nào?
ý nghĩa.
* Kết cấu phụ thuộc vào đối
tượng, mục đích và người
tiếp nhận văn bản.
GV cho học sinh đọc văn bản : Hội thổi cơm 1.Tìm hiểu ngữ liệu.
thi ở Đồng Vân
a) Văn bản 1 : Hội thổi cơm
GV tích hợp với kiến thức lịch sử kể về thi ở Đồng Vân
nguồn gốc hội thi thổi cơm ở Đồng Vân.
Thành Hoàng của làng là Phan Tây Nhạc,
theo truyền thuyết Ngài là bộ tướng của Tản
Viên sơn thánh đời Hùng Vương thứ 18
thống lĩnh quân đội đi đánh giặc. Khi dẫn
quân qua làng, dân làng Thị Cấm đã tổ chức
nấu cơm để khao quân. Do thời gian gấp
gáp, quân số lại đông chưa chuẩn bị kịp đầy
đủ gạo nước khao quân nên dân làng đã tập
trung mang thóc ra giã thành gạo, ra sông
Nhuệ lấy nước và kéo giang tre ra lửa để nấu
cơm. Cũng có thông tin khác cho rằng:
Tương truyền từ thời Hùng Vương thứ 18,



Đề tài: Vận dụng kiến thức tích hợp, liên môn vào dạy bài “Các hình thức kết cấu của văn
bản thuyết minh”(Ngữ văn 10 - cơ bản)

(Hình ảnh: Cảnh vót đũa bông, giã gạo,
giần sàng).

(Hình ảnh: Cảnh nấu cơm)

(Hình ảnh: Kiểm tra độ chín và dẻo của
cơm)

(Hình ảnh: Cảnh chấm cơm)
GV hỏi: Qua văn bản hội thổi cơm thi ở
Đồng Vân , em hãy cho biết đối tượng thuyết
minh , mục đích thuyết minh, nội dung
thuyết minh của văn bản?
Gv tích hợp với bộ môn giáo dục công dân

- Đối tượng thuyết minh: Hội
thi thổi cơm ở Đồng Vân Đan
Phượng - Hà Tây -> một lễ
hội dân gian
- Mục đích thuyết minh:
Giúp người đọc (người nghe)

Ngêi thùc hiÖn: Phạm Thị Vân – GV: Trêng THPT CÈm Thuû 1

7

- Nội dung thuyết minh:
+Địa điểm: Làng Đồng Vân,
xã Đồng Tháp, huyện Đan
Phượng, tỉnh Hà Tây
+Thời gian: Ngày rằm tháng
giêng hằng năm
+Diễn biến:
Thi nấu cơm: Thủ tục bắt
đầu
lấy lửa
Nấu cơm
Chấm thi: Tiêu chuẩn
Cách chấm
+ ý nghĩa của lễ hội đối với
đời sống tinh thần của nhân
dân
- Cách sắp xếp các ý : theo
trình tự thời gian
- Cơ sở sắp xếp : Do bài viết
nhằm giới thiệu về một hội
thi và một công việc cụ thể
nên người viết phải trình bày
theo trật tự thời gian
b.Văn bản 2: Bưởi Phúc
Trạch

(Hình ảnh: Bưởi Phúc Trạch)
Ngêi thùc hiÖn: Phạm Thị Vân – GV: Trêng THPT CÈm Thuû 1

8

*Tích hợp với kiến thức sinh học lớp 10
bài : Tế bào nhân thực
Từ những thông tin trên kết hợp với kiến
thức sinh học lớp 10 bài tế bào nhân thực :
dung dịch trong tép bưởi chứa axits hữu
cơ,Vitaminc,muối hữu cơ . Tép bưởi là
không bào của tế bào thực vật có chức năng
dự trữ các chất ,cân bằng áp xuất thẩm thấu
- Gv thông tin kết quả nghiên cứu khoa học
về chỉ số dinh dưỡng của tép bưởi :
100gram tép bưởi Phúc Trạch cung cấp cho
cơ thể 39calo,dịch quả chiếm 84 đến 86%
,độ khô 11,4012,5%, độ axits 0,5 đến
0,7% ,độ đường 7,7 đến 8,3% VitaminC44
đến 62 mg Theo nghiên cứu của Mỹ sử dụng
nước ép bưởi mỗi ngày giúp đẩy lùi nguy cơ
l?o hóa ,tim mạch và một vài loại ung thư .
*Tích hợp với kiến thức về môn giáo dục
công dân lớp 12 : bài 1,2,3, Pháp luật về
thương hiệu sản phẩm ,an toàn với thực
phẩm
- Pháp luật là phương tiện để công dân thực
hiện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của
mình
- Thông qua các luật về hành chính, hình sự,
tố tụng quy định thẩm quyền, nội dung, hình
thức thủ tục giải quyết tranh chấp, khiếu nại

- Mục đích thuyết minh:
Giúp người đọc (người nghe)

lợi ích của công dân
HS : Phân tích cách sắp xếp ý trong văn
bản ?
HS : Giải thích cơ sở của việc sắp xếp ấy ?
Từ việc tìm hiểu 2 ngữ liệu trên, em hãy nêu
các hình thức kết cấu chủ yếu của văn bản
thuyết minh?

của quả bưởi (hình dáng, vỏ,
múi,tép, màu sắc, hương vị,
cảm giác)
+Quan hệ nhân-quả : Giá trị
-> danh tiếng của bưởi Phúc
Trạch
+Quan hệ hỗn hợp :
-Cơ sở sắp xếp :
Do mục đích thuyết minh
2) Kết luận :
Khi viết văn bản thuyết minh
có thể lựa chọn nhiều hình
thức kết cấu khác nhau :
-Theo trình tự thời gian: trình
bày sự vật theo quá trình
hình thành ,vận động và phát
triển
-Theo trình tự không gian :
trình bày sự vật theo tổ chức
vốn có của nó ( bên trên bên dưới ,bên trong - bên
ngoài hoặc theo trình tự quan
sát )

bản thuyết minh”(Ngữ văn 10 - cơ bản)

các yêu cầu sau :
-Xác định hình thức kết cấu của văn bản
thuyết minh?
-Nội dung thuyết minh? Viết ngắn gọn bài
thuyết minh?

tích Suối Cả Dòng suối và
các loài cá; hang động và
đền tứ Phủ Long Vương
+Sức hấp dẫn và giá tri, ý
nghĩa

GV xem và hướng dẫn các nhóm trảo đổi
thảo luận trả lời

Ngêi thùc hiÖn: Phạm Thị Vân – GV: Trêng THPT CÈm Thuû 1

12


Đề tài: Vận dụng kiến thức tích hợp, liên môn vào dạy bài “Các hình thức kết cấu của văn
bản thuyết minh”(Ngữ văn 10 - cơ bản)

GV gọi đại diện nhóm 1 trình bày sẳn phẩm
nhận xét nhóm 1

Gv nhận xét nhóm 2
Sau đó chỉnh sửa, bổ sung và hoàn chỉnh


13


Đề tài: Vận dụng kiến thức tích hợp, liên môn vào dạy bài “Các hình thức kết cấu của văn
bản thuyết minh”(Ngữ văn 10 - cơ bản)

(Hình ảnh: Cầu treo bắc qua sông Mã đưa
du khách đến suối Cá thần).

(Hình ảnh: Du khách về thăm suối cá)

(Hình ảnh:Lễ vật rước cá thần)

100m tính từ cửa hang.
Chiều rộng suối là 3m, mực
nước ở đây chừng 40cm.
Nước trong vắt chỗ nào
không bị đàn cá che khuất thì
có thể nhìn rõ những viên sỏi
và rong, rêu. Tại đây có tới
hàng nghìn con cá lớn
nhỏ ,mỗi con có thể nặng 2
kg đến 8 kg. Đặc biệt cá
chúa ở suối cá thần Cẩm
Lương nặng tới 30 kg chỉ đôi
lần xuất hiện khi nước lớn .
Đàn cá ở đây gồm các loài cá
Dốc quý hiếm, cá Chài, cá
Mại …với hình dáng lạ mắt,



Đề tài: Vận dụng kiến thức tích hợp, liên môn vào dạy bài “Các hình thức kết cấu của văn
bản thuyết minh”(Ngữ văn 10 - cơ bản)

(Hình ảnh:Lễ hội rước cá Thần)

là khởi nguồi dòng nước suối
cá thần Cẩm Lương
Suối cá thần Cẩm
Lương là sản phẩm độc đáo
của thiên nhiên với cảnh
quan tuyệt mĩ có rừng, có
sông ,suối ,có bản làng với
những người dân hiền lành
thân thiện tạo nên một bức
tranh làng quê sơn thủy hữu
tình .Người dân địa phương
tin rằng suối cá thần Cẩm
Lương rất linh thiêng nên
mọi người chỉ đến chiêm
ngưỡng và cầu may không ai
đánh bắt ,sự sung túc của dàn
cá sẽ đem lại cuộc sống no
ấm nên họ truyền đời cùng
nhau bảo vệ tôn thờ đàn cá
để mong mưa thuận gió hòa

(Hình ảnh: Đền Ngọc thờ tứ phủ Long
Vương)

*Tích hợp với kiến thức địa lí. lớp 12, bài
31: Vấn đề phát triển thương mại du lịch.
-Tài nguyên du lịch: Rất phong phú và đa
dạng gồm 2 nhóm:
+Tài nguyên tự nhiên: địa hình, khí hậu,
nước, sinh vật...
+Tài nguyên nhân văn: di tích, lễ hội, tài
nguyên khác...
- Suối cá thần Cẩm Lương thuộc tài nguyên
du lịch tự nhiên của huyện Cẩm Thủy hiện
nay trở thành điểm du lịch hấp dẫn thu hút
nhiều khách tham quan trong và ngoài nước
- Chính quyền tỉnh Thanh Hóa và huyện
Cẩm Thủy đã có nhiều chính sách nhằm khai
thác khu du lịch suối Cá.
IV)Hoạt động vận dụng và mở rộng (thực
hiện ở nhà)
GV yêu cầu hs về nhà sưu tầm các bài viết
về tác giả Nguyễn Du để viết một bài thuyết
minh về tác giả Nguyễn Du .Nội dung bài
viết có thể là:
-Thuyết minh về cuộc đời ,con người
Nguyễn Du.
-Thuyết minh về sự nghiệp văn học của
Nguyễn Du.
Tổng kết và hướng dẫn học bài: (4 phút )
*Tích hợp với âm nhạc:
Ngêi thùc hiÖn: Phạm Thị Vân – GV: Trêng THPT CÈm Thuû 1

17

10A10
10A11
Tổng số
10A2
10A6
Tổng số

Sĩ
số
40
36
76
48
45
93

Yếu
SL %
10 25
9 25
19 25
1
2
4 8.8
5 5.4

Ghi chú:

Điểm
Trung bình


Nhóm lớp
Đối chứng
Thực nghiệm

Yếu
25
5.4

Điểm (%)
Trung bình
Khá
55,2
19,8
34.5
45.0

Giỏi
0
15.1

Thể hiện kết quả trên bằng biểu đồ sau:

Ngêi thùc hiÖn: Phạm Thị Vân – GV: Trêng THPT CÈm Thuû 1

18


Đề tài: Vận dụng kiến thức tích hợp, liên môn vào dạy bài “Các hình thức kết cấu của văn
bản thuyết minh”(Ngữ văn 10 - cơ bản)

Khá

Mức điểm
Giỏi
Nhóm thực nghiệm

Biểu đồ : KẾT QUẢ ĐIỂM KIỂM TRA CỦA HAI NHÓM LỚP
- So sánh kết quả, nhận xét
Từ bảng số liệu và biểu đồ trên ta thấy:
Lớp đối chứng: Tỉ lệ học sinh có điểm yếu khá cao (25%), tỉ lệ HS đạt
điểm trung bình trở lên là 55,2% nhưng điểm khá thấp, chỉ đạt 19,8% trong đó
không học sinh đạt điểm giỏi.
Lớp thực nghiệm: Tỉ lệ HS có điểm yếu thấp (5,4%), tỉ lệ HS đạt điểm
trung bình trở lên là 94,6%, trong đó tỉ lệ điểm khá, giỏi rất cao (45,0% điểm
khá và 15,1% điểm giỏi)
Hơn thế nữa, khi thực hiện khảo sát học sinh trong quá trình dạy
học ở các lớp này tôi có mời tổ bộ môn lên dự giờ để lấy ý kiến rút kinh
nghiệm. Qua tiết dự giờ các đồng nghiệp đều tán thành cách vận dụng kiến thức
tích hợp, liên môn vào dạy bài “các hình thức kết cấu văn bản thuyết minh’
khẳng định cách đổi mới này làm cho bài dạy sinh động hơn, làm mềm hóa kiến
thức, giúp học sinh phát triển kĩ năng, biết hợp tác, giúp đỡ và chủ động trong
việc lĩnh hội kiến thức bài học giúp các em nắm chắc bài học nhưng không rơi
vào trạng thái khuôn mẫu, gò bó.
III. KIẾN NGHỊ VÀ ĐỀ XUẤT.
1. Kết luận.
Đối với bộ môn ngữ văn nhất là phân môn làm văn, lâu nay các em học
sinh thường không có hứng thú và ít quan tâm, dẫn đến việc tiếp thu kiến thức
một cách thụ động, hiệu quả học tập chưa cao, khó nhớ. Do đó, việc tích hợp các
môn học khác vào phân môn sẽ làm cho ngữ văn trở nên sinh động, hấp dẫn,
đặc biệt là các em sẽ có hứng thú hơn

Xác nhận của thủ trưởng đơn vị

Thanh Hóa, ngày 15 tháng 5 năm 2018.
SKKN này do tôi làm, không coppy dưới
bất kì hình thức nào nếu sai tôi chịu hoàn
toàn trách nhiệm
Tác giả

Phạm Thị Vân

TÀI LIỆU THAM KHẢO.
1.Sách giáo khoa ngữ văn 10 tập 1
2. Sách giáo khoa địa lí 10,12
3.Sách giáo khoa sinh học lớp 10
4.Sách giáo khoa giáo dục công dân 11,12
5.Tài liệu chuẩn kiến thức ngữ văn lớp 10
Ngêi thùc hiÖn: Phạm Thị Vân – GV: Trêng THPT CÈm Thuû 1

20


Đề tài: Vận dụng kiến thức tích hợp, liên môn vào dạy bài “Các hình thức kết cấu của văn
bản thuyết minh”(Ngữ văn 10 - cơ bản)

6.Tài liệu lịch sử văn hóa địa phương
7.Các bài viết trên nguồn Interrnet
8.Bài hát : Cầu treo suối cá

Ngêi thùc hiÖn: Phạm Thị Vân – GV: Trêng THPT CÈm Thuû 1