VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐỖ THỊ TRANG

DỊCH VỤ CÔNG TÁC XÃ HỘI VỚI NGƯỜI TẠM TRÚ
TẠI NGÔI NHÀ BÌNH YÊN HỖ TRỢ PHỤ NỮ VÀ TRẺ EM
BỊ BẠO LỰC GIA ĐÌNH

Chuyên ngành: Công tác xã hội
Mã số: 876 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS.TS. LÊ THỊ QUÝ

HÀ NỘI, 2018


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan: Luận văn này là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi, được
thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS. Lê Thị Quý.
Các số liệu, những kết luận nghiên cứu được trình bày trong luận văn này hoàn
toàn trung thực.
Tôi xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình.
HỌC VIÊN

Đỗ Thị Trang




HLHPN VN

Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam

6

NNNBY

Ngôi Nhà Bình yên

7

NTT

Người tạm trú

8

TC

Thân chủ

9

NVXH

Nhân viên xã hội

10

3.1. Một số biện pháp trong việc sử dụng công cụ để làm việc với người tạm trú bị
bạo lực gia đình ............................................................................................................. 61
3.2. Thử nghiệm các biện pháp đề xuất ........................................................................ 67
3.3. Một số định hướng trong phát triển các dịch vụ công tác xã hội đối với NTT tại
NNBY........................................................................................................................ 73
3.4. Một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ công tác xã hội đối
với người tạm trú tại NNBY ...................................................................................... 76
KẾT LUẬN .............................................................................................................. 80
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO................................................................ 81


DANH MỤC CÁC BẢNG
Số hiệu

Tên bảng

Trang

2.1

Sơ đồ tổ chức bộ máy Trung tâm Phụ nữ Phát triển

35

2.2

Đánh giá nhu cầu của Người tạm trú bị bạo lực gia đình

37


Số hiệu
2.1
2.2

Nhu cầu của người tạm trú bị bạo lực gia đình
Thực trạng về Người tạm trú bị bạo lực gia đình tại Ngôi Nhà Bình
yên

Trang
39
36

2.3

Mức độ phổ biến của các hình thức bạo lực đối với phụ nữ

36

2.4

Kết quả cung cấp dịch vụ tại NNBY

46

Thực trạng việc tuân thủ các nguyên tắc khi làm việc với NTT bị

46

2.5


BLGĐ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến nạn nhân, trẻ em, chính thủ phạm và
thành viên khác trong gia đình, cũng như tổn hại về kinh tế và an ninh xã hội. Các hậu
quả có thể diễn ra ngắn hạn hoặc dài hạn, và ảnh hưởng lên thể chất, tâm lý, xã hội.
Sức khỏe và năng lực sống của nạn nhân có thể chịu tác động trước mắt hoặc lâu dài,
nghiêm trọng, bao gồm cả tổn hại tới các trẻ em phải chứng kiến bạo lực hoặc bị bạo
lực cùng mẹ. Tuy nhiên, tại Việt Nam chưa có nghiên cứu, báo cáo nào liên quan đến
1


hậu quả toàn diện, mang tính chiều sâu do BLGĐ tác động đến phụ nữ, trẻ em, gia
đình, cộng đồng. Chính vì vậy, cộng đồng và đặc biệt là các nhà lập chính sách vẫn
chưa có cái nhìn thấu đáo về hậu quả của BLGĐ, chưa có chính sách nhạy cảm giới,
đảm bảo sự an toàn của phụ nữ, trẻ em và các quyền hợp pháp của họ.
Ngôi Nhà Bình yên là một mô hình công tác xã hội được hỗ trợ kỹ thuật từ các
chuyên gia Đan mạch, Úc, nơi đây cung cấp cho thân chủ gói hỗ trợ toàn diện tối thiểu
nhằm giúp họ hồi phục và tự vững để giải quyết câu chuyện bạo lực của mình. Trong
quá trình hỗ trợ phụ nữ, trẻ em, NNBY hiểu rất rõ bạo lực gia đình tác động đến mọi
khía cạnh thân chủ. Do vậy, việc cung cấp dịch vụ nhằm hỗ trợ người tạm trú (NTT)
đáp ứng nhu cầu và giải quyết vấn đề mà họ đang gặp phải là một vấn đề trọng tâm
nhằm góp phần đảm bảo an sinh xã hội, giảm thiểu vấn nạn do bạo lực gây ra. Vấn đề
đặt ra là làm thế nào để các hoạt động trợ giúp NTT mang tính chuyên nghiệp, toàn
diện, hiệu quả và đáp ứng được nhu cầu thực tiễn, giúp họ có được các kỹ năng cần
thiết, phát huy khả năng và hồi gia bền vững là lý do để tôi chọn đề tài: “Dịch vụ công
tác xã hội với Người tạm trú tại Ngôi Nhà Bình yên hỗ trợ phụ nữ và trẻ em bị bạo
lực gia đình” làm đề tài nghiên cứu luận văn thạc sỹ ngành công tác xã hội.
2. Tình hình nghiên cứu của đề tài
2.1. Nghiên cứu của Quốc tế
Bạo lực gia đình không phải là vấn đề của một gia đình hay chỉ tồn tại ở một vài
nước mà BLGĐ, đặc biệt là bạo lực với phụ nữ đang trở thành vấn đề phổ biến trong
tất cả các nước trên toàn cầu. Do tính chất phức tạp và mức độ nghiêm trọng cũng như

tổng thư ký làm rõ các yếu tố nguy cơ gây ra bạo lực với phụ nữ và việc sử dụng bạo
lực để giải quyết xung đột, kể cả sự thờ ơ của nhà nước. Những hoạt động khả thỉ để
giải quyết vấn nạn này chú trọng vào luật pháp, cung cấp dịch vụ và phòng ngừa. Tuy
nhiên cũng vô số thách thức đặt ra như: thiếu hụt cách tiếp cận toàn diện và có lồng
ghép, thiếu ngân quỹ, chế tài xử phạt với người gây bạo lực.
Năm 1992, tác giả Margaret Schuler (chủ biên) và cộng sự có tác phẩm “Freedom
from Violence – Womens Strategies from Around the World” (Từ bạo lực đến chiến lược
toàn cầu của phụ nữ) đã phản ánh tình trạng bạo lực chống phụ nữ tồn tại ở các nước đang
phát triển thuộc Châu Á, Châu Phi, Châu Mỹ Latinh. Tính đa dạng của hoàn cảnh, văn
hóa, nguyên nhân, các hình thức bạo lực mà tác giả đề cập đã nói lên tính phổ biến của
các dạng bạo lực chống phụ nữ, trong đó có bạo lực gia đình. Từ đó giúp người đọc có cái
nhìn toàn cảnh về vấn đề và chiến lược liên quan đặc biệt là mở rộng hoạt động truyền
thông, cải cách luật pháp và chuỗi hành hành động chống bạo lực.
Tác phẩm “”Loving to Survive - Sexual Terro Men’s Violence and Women’s
Live” (Tình yêu và sự sống sót - sự khủng bố tình dục của đàn ông và cuộc sống của
phụ nữ) của Dee L.R. Graham và hai đồng nghiệp là Edna. Rawlings và Roberta
K.Rigsby đã phân tích các ảnh hưởng của bạo lực nam giới đối với phụ nữ và tâm lý
của họ. Tình trạng hiện tại của phụ nữ là ở dạng nô lệ, bị giam cầm, thậm chí liên tục
3


bị đánh sẽ làm mất khả năng xây dựng năng lực, xem mình đần độn, ngu dốt, không có
giá trị. Đây không phải là vấn đề mang tính tự nhiên mà là một vấn đề xã hội. Cũng
chính trong tác phẩm này các tác giả cũng cho rằng chỉ có thuyết nữ quyền cấp tiến là
thừa nhận bạo lực của Nam giới đã ảnh hưởng tới cuộc sống của người phụ nữ và con
cái họ [23]
2.2. Nghiên cứu của Việt Nam
Tại Việt Nam có nhiều tác giả nghiên cứu về BLGĐ, các dịch vụ công tác xã hội:
Tác giả Lê Thị Quý là người đầu tiên nghiên cứu về bạo lực gia đình (BLGĐ) ở
Việt Nam, bắt đầu từ năm 1989. Thời điểm đó, đây là vấn đề nhạy cảm vì “không ai

các dấu hiệu nhận biết, các biện pháp hỗ trợ nạn nhân lập tức cũng như lâu dài.
Tác giả, Nguyễn Hữu Minh, viện gia đình và giới có bài tham luận “vai trò của
các tổ chức trong phòng chống bạo lực gia đình” trình bày tại hội thảo về việc triển
khai thi hành luật BĐG và luật phòng chống bạo lực gia đình tổ chức ở thành phố Yên
Bái. Tham luận chỉ rõ vai trò và nhiệm vụ của các tổ chức, các cấp trước những yêu
cầu của luật phòng chống BLGĐ
Liên hợp quốc định nghĩa Dịch vụ xã hội cơ bản là các hoạt động dịch vụ cung
cấp những nhu cầu cho các đối tượng nhằm đáp ứng những nhu cầu tối thiểu của cuộc
sống (UN – Africa Spending Less on Basic Social Services). Các dịch vụ xã hội là các
hoạt động của nhân viên xã hội và những nhà chuyên nghiệp khác nhằm nâng cao sức
khỏe và chất lượng sống của con người và giúp đỡ con người không phụ thuộc; củng
cố các mối quan hệ gia đình; khôi phục chức năng xã hội đối với cá nhân, gia đình,
nhóm và cộng đồng (Whitaker anh Federico, 1990)
Theo Soer. Mary Trần Thị Kim Loan dịch vụ xã hội là các tổ chức cá nhân và xã
hội thực hiện các hoạt động xã hội đáp ứng các nhu cầu bình thường và đặc biệt của cá
nhân và gia đình đảm bảo các quyền cơ bản của con người nhằm đem lại sự phát triển
và cải thiện cuộc sống. Hệ thống dịch vụ xã hội bao gồm nhiều lĩnh vực như: y tế, giáo
dục, an sinh, nông nghiệp, hạ tầng cơ sở...
Theo tác giả Hà Thị Thư, dịch vụ công tác xã hội là việc cung cấp các hoạt động
mang tính chất phòng ngừa – khắc phục rủi ro và hòa nhập cộng đồng cho các nhóm
đối tượng yếu thế dựa trên các nhu cầu cơ bản của họ nhằm bảo đảm các giá trị và
chuẩn mực xã hội
Tại bài viết ”Một số kinh nghiệm quốc tế và những vấn đề đặt ra đối với việc
phát triển các dịch vụ trong công tác bảo vệ trẻ em” của tác giả Đỗ Ngọc Phương nêu
rõ sự cần thiết phải phát triển dịch vụ công tác xã hội với trẻ em và các mô hình dịch
vụ công tác xã hội mang tính liên tục
Tác giả Bùi Thị Xuân Mai (2015) trong bài “Thực trạng mạng lưới dịch vụ xã
hội ở Việt Nam – Những khuyến nghị” viết: Mạng lưới dịch vụ xã hội là một tập hợp
các dịch vụ trong hệ thống xét theo góc độ tính chất đó là dịch vụ việc làm; đào tạo
nghề; tư vấn; tham vấn, tư vấn tâm lý; sức khỏe; pháp lý; cung cấp thông tin chính

Hai là: Điều tra xã hội học nhằm đánh giá thực trạng DVCTXH đối với NTT tại
NNBY. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc cung cấp DVCTXH đối với NTT tại đây.
Ba là: đưa ra được một số định hướng và các giải pháp cơ bản để nâng cao chất
lượng DVCTXH đối với NTT tại NNBY hỗ trợ PN và TE bị BLGĐ
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
6


Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các loại hình DVCTXH đối với NTT tại
NNBY hỗ trợ PN và TE bị BLGĐ.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
- Địa bàn: nghiên cứu được tiến hành tại NNBY hỗ trợ PN và TE bị BLGĐ thuộc
Trung tâm Phụ nữ và Phát triển- Hội liên Hiệp PNVN
- Thời gian: từ tháng 9 năm 2017 đến tháng 3 năm 2018.
- Phạm vi đối tượng nghiên cứu: đề tài tập trung nghiên cứu các DVCTXH đối với
NTT: dịch vụ cung cấp nơi ăn ở an toàn, dịch vụ chăm sóc – sức khỏe; dịch vụ hỗ trợ tâm lý;
dịch vụ hỗ trợ pháp lý; dịch vụ hỗ trợ nâng cao kỹ năng sống; dịch vụ vui chơi, giải trí; dịch
vụ học tập và đào tạo nghề; dịch vụ hỗ trợ đào tạo nghề; dịch vụ theo dõi hồi gia cho NTT.
4.3. Khách thể nghiên cứu
- 60 NTT (phụ nữ bị bạo lực) tại NNBY hỗ trợ PN và TE bị BLGĐ
- Phỏng vấn sâu 12 cán bộ, nhân viên đang cung cấp DVCTXH đối với NTT
5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp luận
Luận văn sử dụng các nguyên tắc phương pháp luận cơ bản trong nghiên cứu
khoa học xã hội. Đặc biệt nghiên cứu, thu thập, xử lý, khái quát hóa những thông tin,
những nghiên cứu thuộc các vấn đề liên quan đến đề tài từ đó phân tích, tổng hợp
nhằm xây dựng cơ sở lý luận cho vấn đề nghiên cứu: “Dịch vụ công tác xã hội với
người tạm trú tại Ngôi Nhà Bình yên hỗ trợ phụ nữ và trẻ em bị bạo lực gia đình”.
5.2. Phương pháp nghiên cứu