ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
================

VŨ MINH PHƢƠNG

NÂNG CAO HOẠT ĐỘNG BẢO VỆ TRẺ EM
KHỎI BẠO LỰC GIA ĐÌNH TẠI CỘNG ĐỒNG
(NGHIÊN CỨU TRƢỜNG HỢP TẠI QUẬN HOÀN KIẾM,
QUẬN THANH XUÂN VÀ QUẬN BẮC TỪ LIÊM – HÀ NỘI)

LUẬN VĂN THẠC SỸ CÔNG TÁC XÃ HỘI

HÀ NỘI - 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
================

VŨ MINH PHƢƠNG

NÂNG CAO HOẠT ĐỘNG BẢO VỆ TRẺ EM
KHỎI BẠO LỰC GIA ĐÌNH TẠI CỘNG ĐỒNG
(NGHIÊN CỨU TRƢỜNG HỢP TẠI QUẬN HOÀN KIẾM,
QUẬN THANH XUÂN VÀ QUẬN BẮC TỪ LIÊM – HÀ NỘI)

LUẬN VĂN THẠC SỸ
Chuyên ngành: Công tác xã hội
Mã số: 60900101


tôi có thể hoàn thành tốt luận văn.
Vì thời gian và kinh nghiệm còn hạn chế nên luận văn khó có thể tránh khỏi
những sai sót. Vì vậy, tôi rất mong nhận được sự thông cảm và đóng góp ý kiến từ
phía các thầy cô cũng như những người có quan tâm đến đề tài nghiên cứu này.
Một lần nữa, tôi xin chân thành cảm ơn !
Hà Nội, ngày 20 tháng 09 năm 2014
Học viên

Vũ Minh Phương (CH - CTXH 4)


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt

STT

Từ viết tắt

1

BCS

Ban chăm sóc

2

BLGĐ

Bạo lực gia đình


8

CSSK

Chăm sóc sức khỏe

9

CTXH

Công tác xã hội

10

DVCTXH

Dịch vụ công tác xã hội

11

ĐHKHXH&NV

Đại học Khoa học Xã hội & Nhân Văn

12

ĐTN

Đoàn Thanh Niên


18

HK

Hoàn Kiếm

19

HPN

Hội Phụ Nữ

20

HVBL

Hành vi bạo lực

21

LĐTBXH

Lao Động Thương Binh Xã Hội

22

LHPN

Liên Hiệp Phụ Nữ


28

TL

Từ Liêm

29

TNCS

Thanh Niên Cộng Sản


30

TNTP

Thiếu niên tiền phong

31

TNXH

Tệ nạn xã hội

32

TX

Thanh Xuân

1.2. Cơ sở thực tiễn ................................. Error! Bookmark not defined.
1.2.1. Mô hình trung tâm công tác xã hội trẻ em . Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Các văn bản pháp luật liên quan đến bảo vệ trẻ em Error! Bookmark not
defined.
1.2. Khái niệm công cụ ............................ Error! Bookmark not defined.
1.3. Tổng quan địa bàn nghiên cứu ......... Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 2 THỰC TRẠNG BẠO LỰC GIA ĐÌNH ĐỐI VỚI TRẺ EM VÀ HOẠT
ĐỘNG BẢO VỆ TRẺ EM KHỎI BẠO LỰC GIA ĐÌNH TẠI CỘNG ĐỒNG...........Error!
Bookmark not defined.
2.1. Một số nét về thực trạng bạo lực gia đình đối với trẻ em trên địa
bàn một số phƣờng ở Hà Nội .................. Error! Bookmark not defined.
2.1.1. Thực trạng bạo lực gia đình ....................... Error! Bookmark not defined.
2.1.2. Thực trạng bạo lực gia đình đối với trẻ em Error! Bookmark not defined.
1


2.2. Hậu quả của bạo lực gia đình đối với trẻ em . Error! Bookmark not
defined.
2.2.1. Hậu quả về tâm lý tình cảm ........................ Error! Bookmark not defined.
2.2.2. Gây nên lo âu trầm cảm, suy giảm sức khỏe tâm thần... Error! Bookmark
not defined.
2.2.3. Hậu quả về hành vi ..................................... Error! Bookmark not defined.
2.3. Thực trạng hoạt động của cộng đồng bảo vệ trẻ em khỏi bạo lực
gia đình .................................................... Error! Bookmark not defined.
2.3.1. Nhu cầu, nguyện vọng của trẻ và gia đình trong môi trường bạo lực gia đình
Error! Bookmark not defined.
2.3.2. Mức độ hoạt động can thiệp của cộng đồng với trẻ khi bị bạo lực gia
đình ....................................................................... Error! Bookmark not defined.
2.3.3. Mô hình hoạt động của cộng đồng bảo vệ trẻ em khỏi bạo lực gia đình ...................Error!
Bookmark not defined.


DANH MỤC CÁC HỘP, BIỂU ĐỒ, BẢNG
Hộp 1: Công ước của LHQ về quyền trẻ em...............................................................9
Hộp 2: Giới thiệu về Trung tâm giúp đỡ TE có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn . Error!
Bookmark not defined.
DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1: Tình hình BLGĐ tại địa bàn nghiên cứu khảo sát .. Error! Bookmark not
defined.
Bảng 2.2. Các hình thức BLGĐ đối với trẻ em (Thông qua ý kiến khảo sát của cha
mẹ, cán bộ địa phương và thầy cô giáo) ................... Error! Bookmark not defined.
Bảng 2.3: Trẻ em nói về các hình thức BLGĐ đối với bản thân ... Error! Bookmark
not defined.
Bảng 2.4: Ý kiến của cha mẹ và cộng đồng về những ảnh hưởng của BLGĐ đối với TE
.......................................................................................................Error! Bookmark not defined.
Bảng 2.5: Những suy nghĩ của trẻ em sau BLGĐ .... Error! Bookmark not defined.
Bảng 2.6: Nhu cầu và nguyện vọng của TE nhằm góp phần làm giảm BLGĐ Error!
Bookmark not defined.
Bảng 2.7: Mức độ hoạt động can thiệp của cộng đồng đối với TE khi bị BLGĐ
................................................................................... Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC BIỂU
Biểu đồ 2.1: Mối quan hệ giữa hoàn cảnh làm việc với BLGD .... Error! Bookmark
not defined.
Biểu đồ 2.2: Tình hình BLGĐ đối với TE trên địa bàn Hà Nội (Quan điểm của cha mẹ)
................................................................................... Error! Bookmark not defined.
Biểu đồ 2.3: Ảnh hưởng của hoàn cảnh việc làm đến BLGĐ đối với TE ........ Error!
Bookmark not defined.
Biểu đồ 2.4: Sự khác biệt của trình độ học vấn ở mức độ BLGĐ . Error! Bookmark
not defined.
4


5


mẹ (hoặc BLGĐ) có liên quan đến những hành vi không mong muốn đối với trẻ sau
đây: giảm tính cách đạo đức, tăng gây hấn ở trẻ em, tăng phạm tội trẻ em và hành vi
chống đối xã hội, giảm chất của mối quan hệ giữa cha mẹ và trẻ em, giảm sức khỏe
tâm thần trẻ em, tăng nguy cơ là nạn nhân của lạm dụng thể chất, tăng nguy cơ xâm
hại của người lớn đối với trẻ, tăng hành vi tội phạm và chống xã hội, và gia tăng
nguy cơ lạm dụng trẻ em hoặc vợ/chồng/bạn tình. Nghiên cứu của Graham –
Bermann và Levendosky (1998); Moore và Pepler (1998) cũng chỉ ra rằng trẻ em
sống trong gia đình có bạo lực gặp vấn đề về mặt cảm xúc, giao tiếp xã hội, nhận
thức bản thân và hành vi. [4]
Theo kết quả Điều tra Gia đình Việt Nam năm 2006 của Bộ Văn hoá, Thể
thao và Du lịch thực hiện cùng các đối tác cho thấy có khoảng 21.2 % các cặp vợ
chồng xảy ra các hiện tượng bạo lực như đánh, mắng chửi, chấp nhận quan hệ tình
dục khi không có nhu cầu. Tình trạng bạo lực xảy ra với cả người vợ và người chồng.
Tỷ lệ chồng đánh vợ chiếm 3.4 % trong khi tỷ lệ vợ đánh chồng là 0.6 % [4]. Tình
trạng bạo lực giữa bố mẹ cũng ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của trẻ. Nhìn
chung bạo lực gia đình gây trở ngại rất lớn đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ.
Quả vậy, trẻ em trong xã hội hiện đại chịu nhiều sức ép và áp lực hơn so với
các thời đại trước đây. Chứng kiến bạo lực gia đình và trực tiếp phải chịu sự trừng
phạt của bố mẹ đôi khi là quá khắt khe, đẩy trẻ em vào tình huống rủi ro, ảnh hưởng
đến thể chất và tâm lý của trẻ. Điều này đòi hỏi cần phải có sự lên tiếng của nhiều
chuyên gia trong lĩnh vực bảo vệ trẻ em.
“Trẻ em là tương lai của đất nước”, nếu không được bảo vệ và chăm sóc sẽ
gây nên những hậu quả không tốt cho gia đình và xã hội. Bảo vệ trẻ em là phải bảo
vệ một cách toàn diện trẻ nhiều mặt, nhiều chiều cạnh của cuộc sống. Trẻ em có
quyền được bảo vệ khỏi lạm dụng, bỏ bê, khai thác và phân biệt đối xử [16]. Nó bao
gồm quyền có nơi an toàn để vui chơi; cách nuôi dạy mang tính xây dựng và nhận
thức về khả năng phát triển của trẻ em. Bởi vậy, nhà nước ta luôn coi trọng công tác

tinh thần cho trẻ em. Hoạt động bảo vệ trẻ em cần phải được xuất phát từ chính các
gia đình mà đặc biệt từ những gia đình thường xuyên xảy ra bạo lực.
Công tác BVCSGDTE ở Việt Nam luôn được đặt trong mối quan hệ khăng
khít giữa gia đình – nhà trường – xã hội. Vì vậy, vai trò của cộng đồng, của CTXH
nhằm ngăn chặn tác động xấu từ BLGĐ đến trẻ em luôn là vấn đề cần thiết và cấp
bách. Vấn đề này ở Việt Nam nói chung và Hà Nội nói riêng đã có sự quan tâm của
7


các cấp các ngành. Song để đạt được kết quả tốt hơn, cần có những nghiên cứu để
đề ra những giải pháp hữu hiệu hơn.
Với tất cả những lý do trên, chúng tôi lựa chọn đề tài luận văn “Nâng cao
hoạt động bảo vệ trẻ em khỏi bạo lực gia đình tại cộng đồng (Nghiên cứu trường
hợp tại Quận Hoàn Kiếm, Quận Thanh Xuân và Quận Bắc Từ Liêm – Hà Nội)”.
2. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
2.1. Lịch sử phát triển công tác bảo vệ trẻ em trên thế giới
Trên thế giới, làn sóng cứu trợ trẻ em được hình thành vào những năm cuối
thế kỷ 19 với tên gọi “Làn sóng đầu tiên” của phong trào bảo vệ trẻ em. Các biểu
hiện đầu tiên của dịch vụ bảo vệ trẻ em với một uỷ quyền hợp pháp can thiệp để bảo
vệ trẻ em khỏi bị lạm dụng và bỏ bê xuất hiện vào cuối thế kỷ 19. Hoạt động này
ban đầu diễn ra dưới hình thức của những nỗ lực từ thiện và nhân đạo (Jeffreys &
Stevenson, 1996), trong một trường hợp xảy ra bạo lực với trẻ em bởi người chăm
sóc. Trẻ em, là nạn nhân của bạo lực gia đình đó - Mary Ellen đặt trong một trại trẻ
mồ côi và người chăm sóc cô bị giam cầm. Sự kiện này sớm đã dẫn đến việc thành
lập Hiệp hội New York về Phòng chống tàn ác đối với trẻ em (NYSPCC). NYSPCC
được thành lập vào tháng 12 năm 1874, là cơ quan bảo vệ trẻ em đầu tiên trên thế
giới (NSPCC, 2000; NYSPCC, 2000). Việc thành lập các NYSPCC cũng dẫn đến
hình thành các thiết chế pháp luật bảo vệ trẻ em và ra đời tòa án vị thành niên ở Hoa
Kỳ (Fogarty, 2008) [39].
Nhãn quan bảo vệ trẻ em thay đổi đáng kể trong những năm đầu 1960s - gọi

hỗ trợ gia đình. Theo mô hình này, các dịch vụ bảo vệ trẻ em theo luật định, trở
thành một khía cạnh trong một hệ thống phúc lợi xã hội tổng thể cho trẻ em và gia
đình của họ (Bromfield & Holzer, 2008). Điều này đã dẫn đến các dịch vụ bảo vệ
trẻ em và dịch vụ hỗ trợ gia đình làm việc cộng tác nhiều hơn để đánh giá nhu cầu
của gia đình. Trong khi làm việc cộng tác nhiều hơn với các dịch vụ phúc lợi xã hội
khác trong gia đình, người bảo vệ trẻ em đã có nhiều lựa chọn hơn khi trả lời một
báo cáo nghi ngờ lạm dụng hoặc bỏ bê trẻ em. Điều này đã giúp cho họ đáp ứng tốt
hơn nhu cầu nhận thức của gia đình chứ không phải là qua đánh giá hội đồng quản
trị các rủi ro về lạm dụng trẻ em và bỏ bê thực tế (Tomison, 2001).
Các phong trào chống bạo lực trên thế giới
 Phong trào biện hộ cho quyền trẻ em
 Phong trào đề cao quyền công dân
 Phong trào lưỡng quyền
Kinh nghiệm của một số nước phát triển về bảo vệ trẻ em hiện nay
9


Hệ thống bảo vệ trẻ em cũng có xu hướng thay đổi trong thời điểm gần đây trên
toàn thế giới. Hướng tới việc đưa ra một mô hình thực hành công tác xã hội để bảo vệ trẻ
em, đề tài hướng tới tìm hiểu những mô hình ở các nước phát triển như Autralia, Thụy
Điển, Hồng Kông để là một gợi ý cho việc hình thành mô hình tại Việt Nam.
 Xây dựng hệ thống luật pháp chính sách liên quan đến phát triển hệ thống
bảo vệ trẻ em
Luật pháp là một trong những cơ sở quan trọng nhất để thực thi pháp luật,
giúp xã hội ổn định trật tự. Hệ thống luật pháp của LHQ và các nước phát triển trên
thế giới qui định rất cụ thể và rõ ràng về quyền trẻ em, về bổn phận trách nhiệm của
trẻ em và những điều cấm đối xử ngược đãi hoặc bạo lực đối với trẻ em. Hệ thống
luật pháp về hoạt động bảo vệ trẻ em được hoàn thiện thường xuyên để mang tính
cập nhật và giải quyết kịp thời.
Hộp 1: Công ƣớc của LHQ về quyền trẻ em

phạm tội hoặc trẻ em là nạn nhân của các hành vi xâm hại, bạo lực.
 Phát triển nguồn nhân lực thực hành công tác xã hội với trẻ em
Nguồn nhân lực thực hành công tác xã hội với trẻ em có ý nghĩa rất quan trọng
đối với việc phát triển hệ thống bảo vệ trẻ em, vì đây là lực lượng trực tiếp và quan
trọng nhất làm nhiệm vụ cung cấp dịch vụ và kết nối cung cấp dịch vụ bảo vệ trẻ em
ở cộng đồng, chính họ cũng là người trực tiếp thực hành công tác quản lý ca, xây
dựng chương trình, kế hoạch trợ giúp trẻ em, gia đình và phát triển cộng đồng. Hầu
hết các nước phát triển và đang phát triển đã công nhận công tác xã hội là một nghề
chuyên nghiệp giống như các nghề luật sư, bác sỹ, giáo viên. Hồng Kông, Thuỵ
Điển, Australia… đều đã thành lập Hiệp hội CTXH, Hiệp hội các trường đào tạo
cán bộ xã hội.


Phát triển Trung tâm công tác xã hội trẻ em - một loại hình dịch vụ

trong mạng lưới bảo vệ trẻ em
Hầu hết các quốc gia đều chú trọng phát triển hệ thống Trung tâm CTXH với
trẻ em ở cấp huyện hoặc ở cụm xã để thực hành cung cấp dịch vụ bảo vệ, chăm sóc
trẻ em. Cộng hoà liên bang Nga, Thuỵ Điển là những quốc gia có nhiều trung tâm
công tác xã hội trẻ em nhất, riêng thành phố Stockhol của Thuỵ Điển, từ năm 2006,
11


đã có tới 27 trung tâm CTXH với trẻ em, các trung tâm này được ngân sách của các
quận cung cấp và đặt dưới sự điều hành của các quận. Đây là nơi các em và cha mẹ,
người chăm sóc trẻ thường xuyên lui tới, nhất là trẻ em có vấn đề về tâm lý xã hội,
trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, bị sao nhãng, bị xâm hại, bị bạo lực. Ngoài giờ đi học
các em có thể đến trung tâm để được tư vấn, trị liệu tâm lí xã hội, được tham gia các
hoạt động vui chơi giải trí, thậm chí tạm lánh một vài ngày nếu môi trường gia đình
có nguy cơ không an toàn. Cán bộ CTXH thực hành tư vấn, tham vấn, trị liệu tâm lí

9.

Payne, Lý thuyết công tác xã hội hiện đại, NXB LyceumBooks, INC 5758 S.
Blackstone Avenue, Chicago, lần xuất bản thứ 2, 1997, Người dịch: TS. Trần
Văn Kham

10. Lê Văn Phú (2004), Công tác xã hội, NXB ĐHQG
11. Đỗ Thị Ngọc Phương (2012), Một số kinh nghiệm quốc tế và những vấn đề đặt
ra đối với việc phát triển dịch vụ CTXH trong công tác bảo vệ trẻ em, Kỷ yếu
Hội Thảo Quốc Tế về CTXH và An sinh Xã hội, tại Trường ĐHKHXH&NV –
Tháng 11 – 2012.
12. Phạm Văn Quyết – Nguyễn Quí Thanh (2011), Phương pháp nghiên cứu Xã
Hội Học
13. Nguyễn Văn Siêm (2007), Tâm bệnh học trẻ em và thanh thiếu niên, NXB
ĐHQGHN
14. Trần Đình Tuấn, Công tác xã hội – Lý thuyết và thực hành, NXB ĐHQGHN
15. Trần Đình Tuấn, Tham vấn gia đình, California, tháng 9 năm 2011
16. Lê Thị Vân, Luận văn thạc sĩ “Tìm hiểu việc thực hiện nhóm quyền được bảo
vệ trong Công ước quốc tế về quyền trẻ em của các gia đình người dân thành
phố Hà Nội hiện nay”, Khoa Xã Hội Học – Trường ĐHKHXH&NV
17. UBND phường Chương Dương (2014), báo cáo phòng Chống Tệ Nan Xã Hội
Phường Chương Dương
18. UBND phường Kim Giang, báo cáo Thành tích thi đua từ năm 2000 đến năm
2013 của phường Kim Giang, tháng 3 năm 2014
19. UBND phường Cổ Nhuế 1, Báo cáo thành tích thi đua năm 2013
20. UBBVCSTEVN(1997), Mô hình “Mái ấm”, “Lớp vừa học vừa làm” và “Văn
phòng tư vấn” dành cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, Hà Nội.
21. UNICEF, Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em – Công ước của Liên Hợp
Quốc về quyền trẻ em, NXB Chính trị Quốc Gia, 2004
Tài liệu từ trang Web

/>29. Mai Trần, Thực trạng về bạo lực gia đình, />30. />31. />32. UBND

quận

Bắc

Từ

Liêm,

/>u=10&idgt=72
33. Tử điển trực tuyến Wikipedia,
/>a_Maslow
Tài liệu tiếng anh

14


34. American National Child Welfare Resource Center for Organizational
Improvement, An introduction to the Practice Model Framework: A working
Document Series, July 22, 2008
35. Chadron State College, Roles of a Social Worker,
/>36. Child Welfare Information Gateway, Prevention Programs for Families Affected
by

Domestic

Violence,

/>37. Child Welfare Information Gateway, Structured Decision-Making,

45. Richard L. Davis, Domestic Violence – intervention, prevention, policies and
solutions, CRC Press
46. Family – centered theory
/>47. State of Mississippi, division of Family and Children Services (2005),
Supervisor’s Guide to emplementing Family Centered Practice
48. Teija Sudol - National Resource Center for Family – Centered Practice and
Permanency Planning – a Service of Children’s Bureau/ACF/DHHS
(NRCFCPPP), Family – Centered Practice Models – July 2009, New York,
www.nrcfcppp.org.
49. The

Rohde Island Coalition for family support and involvement, family –

centered Practice: How are we doing?
50. Jane Waldfogel (2009), Prevetion and the Child Protection System, vol
19/No.2/fall 2009, www.futureofchildren.org

16


17