VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THÁI SƠN

TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA
HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CƠ SỞ TỪ THỰC TIỄN
HUYỆN SƠN TỊNH, TỈNH QUẢNG NGÃI

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI, năm 2018


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THÁI SƠN

TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA
HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CƠ SỞ TỪ THỰC TIỄN
HUYỆN SƠN TỊNH, TỈNH QUẢNG NGÃI

Chuyên ngành : Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
Mã số
:
838.01.02

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .........................................................................................................................1
CHƯƠNG 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG
CỦA HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CƠ SỞ ......................................................................8
1.1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của hệ thống chính trị cơ sở .......................................8
1.2. Tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị cơ sở ................................................21
1.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị cơ sở ......26
CHƯƠNG 2. THỰC TIỄN TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA HỆ THỐNG
CHÍNH TRỊ CƠ SỞ HUYỆN SƠN TỊNH, TỈNH QUẢNG NGÃI ........................32
2.1. Khái quát một số yếu tố có ảnh hưởng đến tổ chức và hoạt động của hệ thống
chính trị cơ sở huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi .........................................................32
2.2. Thực tiễn tổ chức của hệ thống chính trị cơ sở trên địa bàn huyện Sơn Tịnh,
tỉnh Quảng Ngãi.............................................................................................................36
2.3. Thực tiễn hoạt động của hệ thống chính trị cơ sở trên địa bàn huyện Sơn Tịnh,
tỉnh Quảng Ngãi.............................................................................................................42
2.4. Đánh giá chung về tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị cơ sở trên địa
bàn huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi và những bài học được rút ra ...........................49
CHƯƠNG 3. PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN TỔ CHỨC VÀ
HOẠT ĐỘNG CỦA HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CƠ SỞ TỪ THỰC TIỄN
HUYỆN SƠN TỊNH, TỈNH QUẢNG NGÃI .............................................................64
3.1. Phương hướng ........................................................................................................64
3.2. Giải pháp tiếp tục đổi mới tổ chức và nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ
thống chính trị cơ sở từ thực tiễn huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi ...........................68
KẾT LUẬN ..................................................................................................................80
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT


1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong thời kỳ quá độ lên CNXH ở nước ta, đổi mới HTCT là nhiệm vụ rất quan
trọng. Nhiệm vụ đó đã được Đảng ta khẳng định trong Cương lĩnh xây dựng đất nước
trong thời kỳ quá độ lên CNXH năm 1991: “Toàn bộ hệ thống chính trị ở nước ta
trong giai đoạn mới là nhằm xây dựng và từng bước hoàn thiện nền dân chủ xã hội
chủ nghĩa bảo đảm quyền lực thuộc về nhân dân”. Như vậy, quyền lực của nhân dân
lao động có được đảm bảo hay không chính là tuỳ thuộc chủ yếu ở HTCT có được đổi
mới và hoàn thiện hay không. Khi công cuộc đổi mới ngày càng đi vào chiều sâu,
Đảng ta chủ trương hướng mạnh về cơ sở, quan tâm củng cố cơ sở xã hội của chính trị,
đề cao các sáng kiến và tính chủ động từ cơ sở. Tinh thần nghị quyết Đại hội Đảng
toàn quốc lần thứ X, XI và XII đặc biệt coi trọng đổi mới HTCT ở cơ sở, nhất là ở cơ
sở nông thôn (xã, thị trấn). Đây cũng là thể hiện nhận thức mới của Đảng về đổi mới
HTCT. Những nguyên tắc, yêu cầu, nội dung, phương thức đổi mới HTCT cấp vĩ mô
chi phối quá trình đổi mới HTCT cấp cơ sở và sự đổi mới HTCT cơ sở có tác động
tích cực trở lại HTCT nói chung.
Trong suốt hơn 30 năm đổi mới, nhất là từ khi nước ta phát triển kinh tế thị
trường định hướng XHCN và chủ động, tích cực hội nhập quốc tế, vấn đề dân chủ, nhà
nước pháp quyền và đổi mới HTCT được quan tâm nổi bật, tạo mối quan hệ giữa dân
chủ với HTCT, dân chủ với HTCT ở cơ sở (xã, phường, thị trấn). Xu hướng ngày càng
hướng về cơ sở, hướng tới người dân, chú trọng chất lượng, hiệu quả hoạt động của
HTCT ở cơ sở, dân chủ hóa hoạt động bầu cử , chú trọng đức - tài trong tiêu chuẩn cán
bộ, thu hút và trọng dụng nhân tài,… là những bước tiến trong đổi mới HTCT. Nước ta
đã đạt được những thành tựu to lớn và quan trọng về KT-XH, giữ vững ổn định về
chính trị và hiện nay đang đứng trước yêu cầu, thách thức mới của sự phát triển.
HTCT ở cơ sở giữ vị trí rất quan trọng trong HTCT nước ta. Với hơn 85% trong
tổng số các đơn vị hành chính cấp cơ sở, cơ sở xã, phường, thị trấn là nơi mà toàn bộ
nhân dân cư trú, sinh sống và diễn ra mọi hoạt động của đời sống xã hội. Vì vậy,
HTCT cơ sở có vai trò rất quan trọng trong việc tổ chức và vận động nhân dân thực
hiện quan điểm, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách và pháp luật của nhà
nước, tăng cường đại đoàn kết toàn dân, huy động mọi khả năng để phát triển KT-XH

Để đánh giá đúng thực tiễn tình hình tổ chức và hoạt động của HTCT cơ sở
huyện Sơn Tịnh hiện nay cũng như nêu ra một số vấn đề, giải pháp phù hợp nhằm góp
phần hoàn thiện tổ chức và nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của HTCT cơ sở
trên địa bàn này, chúng tôi lựa chọn đề tài “Tổ chức và hoạt động của hệ thống chính
trị cơ sở từ thực tiễn huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi” làm luận văn thạc sĩ của mình.

2


2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Là một khâu yếu nhất, là điểm xung yếu nhất trong HTCT nước ta, vì thế HTCT
cơ sở ở Việt Nam luôn được Đảng và Nhà nước quan tâm. Vấn đề đổi mới tổ chức,
hoạt động và nâng cao chất lượng HTCT cơ sở xã, phường, thị trấn được Đảng và Nhà
nước ta thông qua trong Nghị quyết Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương
khoá VII (Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 23/01/1995) về “tiếp tục xây dựng và hoàn
thiện Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, trọng tâm là cải cách một bước
nền hành chính”; Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương khoá
VIII (Nghị quyết số 03-NQ/TW ngày 18/6/1997) về “phát huy quyền làm chủ của
nhân dân, tiếp tục xây dựng Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong
sạch, vững mạnh”; Nghị quyết Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương khóa
VIII (Nghị quyết 13-NQ/TW, ngày 16/8/1999) "Một số vấn đề về tổ chức, bộ máy của
hệ thống chính trị và tiền lương, trợ cấp xã hội thuộc ngân sách nhà nước"; Nghị
quyết Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương khoá IX (Nghị quyết số 17NQ/TW ngày 18/3/2002) về “Đổi mới và nâng cao chất lượng hệ thống chính trị cơ
sở ở xã, phường, thị trấn”; Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương
khóa X (Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 09/02/2007) về “đổi mới, kiện toàn tổ chức
bộ máy các cơ quan đảng, định hướng về đổi mới tổ chức bộ máy nhà nước, Mặt trận
Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội”; Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban
Chấp hành Trung ương khóa X (Nghị quyết số 17-NQ/TW ngày 01/8/2007) về “đẩy
mạnh cải cách hành chính, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của bộ máy nhà
nước”; Nghị quyết Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương khoá X (Nghị

Lý luận chính trị, Hà Nội, 2005. Và các công trình khoa học khác nghiên cứu chủ đề
có liên quan đến HTCT cơ sở ở Việt Nam.
Gần đây, có rất nhiều nhà lý luận, nhà khoa học đang nghiên cứu về tổ chức và
hoạt động của HTCT ở cơ sở nhưng những vấn đề được nghiên cứu chủ yếu đi vào tổ
chức và hoạt động của HTCT cấp cơ sở ở tầm vĩ mô, bao quát chung cho cả nước. Các
công trình khoa học trên tiếp cận HTCT cơ sở từ nhiều cách, nhiều góc độ khác nhau, tìm
vạch nội hàm khái niệm HTCT, HTCT cơ sở, khái quát những đặc điểm, xu hướng vận
động, vị trí, vai trò của cơ sở và HTCT cơ sở; phân tích thực trạng tổ chức, hoạt động
và những bất cập của HTCT cơ sở, tìm vạch nguyên nhân và đề xuất các giải pháp đổi
mới HTCT ở cơ sở nước ta hiện nay, chưa đi sâu vào nghiên cứu phạm vi, đơn vị cụ
thể. Đặc biệt, ở huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi chưa có ai nghiên cứu về vấn đề này
và cũng chưa có công trình nào phân tích cụ thể thực trạng tổ chức và hoạt động của
HTCT cơ sở trên địa bàn huyện và cũng chưa có giải pháp cụ thể nào để đổi mới về tổ
chức và hoạt động của HTCT huyện Sơn Tịnh. Bởi lẽ, hiện nay tổ chức và hoạt động
của HTCT cơ sở từ thực tiễn huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi vẫn còn nhiều điều
4


phải đi sâu nghiên cứu làm rõ như: Về tổ chức mặc dù đã có nhiều đổi mới, hoàn thiện
nhằm đáp ứng với yêu cầu đặt ra nhưng trên thực tế vẫn còn nhiều điểm bất cập, chồng
chéo, chưa khoa học về tổ chức HTCT từ cấp huyện xuống xã; về phương thức, hiệu
quả hoạt động của cấp ủy, chính quyền, Mặt trận và các hội, đoàn thể tuy đã có nhiều
đổi mới, đáp ứng với nhiệm vụ đặt ra trong giai đoạn hiện nay, góp phần xây dựng
HTCT trong sạch, vững mạnh nhưng vẫn còn không ít những tồn tại hạn chế trong
phương thức, hiệu quả hoạt động của HTCT.
Những tri thức mà các nhà khoa học nghiên cứu trước đây và hiện nay rất có ý
nghĩa và rất được trân trọng, thực sự là những tư tưởng quý giá đối với tác giả để tiếp
cận và kế thừa có chọn lọc các công trình nghiên cứu khoa học về vấn đề tổ chức và
hoạt động của HTCT cơ sở cùng với việc khảo sát thực tiễn ở huyện Sơn Tịnh, tỉnh
Quảng Ngãi nói riêng và ở Việt Nam nói chung, và cũng sẽ là cơ sở để tác giả hoàn

Quảng Ngãi và thành lập phường Trương Quang Trọng và tổ chức và hoạt động của
HTCT cơ sở của huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi.
5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp luận
Đề tài lấy chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, cùng các quan điểm,
chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước về tổ chức và hoạt động của
HTCT nói chung, HTCT cơ sở nói riêng để làm sáng tỏ vấn đề.
5.2. Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu của đề tài là sự kết hợp của các phương pháp lịch sử,
phương pháp nghiên cứu chuyên ngành quản lý, phương pháp xã hội học như: phân
tích, tổng hợp, so sánh, thống kê hệ thống, phân tích tài liệu thông qua các báo cáo của
huyện,… nhằm phục vụ cho quá trình nghiên cứu hoàn thành đề tài này.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
6.1. Ý nghĩa lý luận
Nghiên cứu về tổ chức và hoạt động của HTCT cơ sở ở một địa bàn cụ thể
(huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi) sẽ làm phong phú thêm lý luận về cơ sở, HTCT,
HTCT cơ sở,…; sự cần thiết phải đổi mới tổ chức và hoạt động của HTCT cơ sở nói
chung và HTCT cơ sở huyện Sơn Tịnh nói riêng nhằm đáp ứng yêu cầu hoàn thiện
HTCT hiện nay.
6.2. Ý nghĩa thực tiễn
Phân tích thực tiễn và đề xuất phương hướng, giải pháp hoàn thiện tổ chức và
hoạt động của các tổ chức trong HTCT cơ sở trên địa bàn huyện Sơn Tịnh trong tiến
trình hoàn thiện HTCT ở nước ta hiện nay. Bên cạnh mặt lý luận, luận văn còn có thể
làm tài liệu tham khảo trực tiếp cho cán bộ lãnh đạo, quản lý ở huyện Sơn Tịnh, cán bộ
quản lý ở các xã hoặc cho sinh viên thuộc bộ môn khoa học quản lý, nhà nước, pháp
6


luật và sinh viên các lớp chính trị - hành chính.
7. Cơ cấu của luận văn

hệ giữa các giai cấp, là những hoạt động xoay quanh vấn đề giành, giữ chính quyền và
sử dụng quyền lực nhà nước. Tất nhiên, chính trị không chỉ bao gồm các công việc của
nhà nước. Xã hội muốn tồn tại và phát triển thì còn hàng loạt vấn đề chung khác cần giải
quyết như các vấn đề liên quan đến hệ tư tưởng, ý thức, đạo đức xã hội, các phương án
giải quyết các vấn đề chung của xã hội khác với giai cấp, tầng lớp nắm quyền... Vì vậy,
bên cạnh nhà nước trong xã hội còn tồn tại các tổ chức chính trị khác [6, tr.60-61].
Chính trị là một hiện tượng lịch sử, có quá trình ra đời, tồn tại và mất đi. Chính
trị chỉ tồn tại khi xã hội có giai cấp và nhà nước, nhưng không phải khi chính trị xuất
hiện thì khái niệm HTCT cũng xuất hiện. Khái niệm HTCT ra đời sau khái niệm chính
trị. Lịch sử tư tưởng chính trị phương Đông và phương Tây trước Mác chưa có khái
niệm HTCT. Cả Mác, Ăngghen, Lênin vẫn chưa dùng khái niệm HTCT. Tuy nhiên,
những nội dung về HTCT đã được Mác, Ăngghen, Lênin diễn đạt bằng những phạm
trù liên quan như: hình thức chính trị, thiết chế chính trị, thể chế chính trị, cơ cấu chính
8


Luận văn đầy đủ ở file:Luận văn Full