VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LÊ VĨNH SƠN

ÁP DỤNG HÌNH PHẠT TIỀN
THEO PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
TỪ THỰC TIỄN QUẬN BÌNH THẠNH,
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Ngành: Luật hình sự và Tố tụng hình sự
Mã số:
8. 38.01.04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
PGS. TS NGUYỄN TẤT VIỄN

HÀ NỘI, năm 2018


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LÊ VĨNH SƠN

ÁP DỤNG HÌNH PHẠT TIỀN
THEO PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
TỪ THỰC TIỄN QUẬN BÌNH THẠNH,


BLHS:

Bộ luật Hình sự

BLTTHS:

Bộ luật Tố tụng hình sự

CCTP:

Cải cách tư pháp

HPBS:

Hình phạt bổ sung

HPC:

Hình phạt chính

PC:

Phần chung

PCTP:

Phần các tội phạm

TAND:

đối với tội rất phạm nghiêm trọng
-Bảng 2.14 Danh mục các điều luật có quy định hình phạt tiền là hình phạt chính,
không có hình phạt bổ sung
-Bảng 2.15 Danh mục các điều luật có quy định hình phạt tiền là hình phạt bổ
sung


-Bảng 2.16 Danh mục các điều luật có quy định hình phạt tiền là hình phạt bổ
sung,không có hình phạt chính
-Bảng 2.17 Danh mục các điều luật có quy định hình phạt tiền vửa là hình phạt
chính vừa là hình phạt bổ sung
-Bảng 2.18 Danh mục các điều luật có quy định hình phạt tiền là hình phạt bổ
sung bắt buộc


PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Để phòng ngừa và đấu tranh với tội phạm, Nhà nước ta sử dụng rất nhiều
loại biện pháp cưỡng chế khác nhau với nhiều loại hình phạt phù hợp, tương
xứng với tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội đối với các hành vi phạm tội
khác nhau. Trong đó, áp dụng hình phạt tiền giữ một vị trí và vai trò nhất định,
cùng với các loại hình phạt khác trong hệ thống pháp luật hình sự. Việc áp dụng
hình phạt tiền có khả năng tác động trực tiếp và mạnh mẽ về mặt kinh tế đến
người bị kết án. Đó cũng là đặc điểm nổi bật của việc áp dụng hình phạt này, nó
làm ảnh hưởng lớn mặt kinh tế của chính người phạm tội, làm cho họ mất đi
hoặc giảm sút các điều kiện xã hội để tái phạm. Áp dụng hình phạt tiền càng phát
huy cao độ hơn trong việc đấu tranh các loại tội có tính chất vụ lợi, các tội dùng
tiền làm phương tiện hoạt động, thực hiện hành vi phạm tội, các tội xâm phạm
trật tự quản lý kinh tế, trật tự công cộng, an toàn công cộng, trật tự quản lý hành
chính, kinh tế... mà chưa đến mức áp dụng các loại hình phạt khác nghiêm khắc

Trong thực tiễn xét xử các vụ án hình sự, hình phạt tiền được Tòa án nói
chung, Tòa án nhân dân quận Bình Thạnh, thành phố Hồ Chí Minh nói riêng áp
dụng đối với người phạm tội đã thể hiện được chính sách hình sự của Đảng và
Nhà nước ta, phần nào đáp ứng được yêu cầu phòng ngừa, đấu tranh chống tội
phạm phục vụ nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội của địa phương cũng
như toàn quốc, được dư luận xã hội đồng tình. Tuy nhiên, từ khi các quy định về


hình phạt tiền trong BLHS năm 1999 (sửa đổi bổ sung năm 2009) được áp dụng
cho đến nay vẫn chưa phát huy được hết những vai trò và hiệu quả như kỳ
vọng do hạn chế còn tồn tại trong các quy định của pháp luật cũng như thực
tiễn áp dụng các quy định về hình phạt tiền trong thực tế có những điểm còn
chưa đúng, chưa trúng, chưa đủ, chưa hợp lý, còn nhiều bất cập, hiệu quả áp
dụng hình phạt tiền còn thấp, chưa tương xứng với vị trí và vai trò của hình phạt
tiền trong hệ thống hình phạt. Nguyên nhân của những hạn chế này không chỉ
xuất phát từ phía pháp luật thực định mà còn do nhiều nguyên nhân khác, trong
đó có nguyên nhân từ việc giải thích hướng dẫn áp dụng chưa kịp thời, đồng bộ
và đầy đủ; trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, kiến thức, ý thức pháp luật và trách
nhiệm nghề nghiệp của một bộ phận những người làm công tác xét xử đòi hỏi
các nhà làm luật và thi hành pháp luật phải nhìn nhận và đánh giá một cách toàn
diện.
Cùng với chế định tội phạm, chế định về hình phạt là một chế định rất cơ
bản và hết sức quan trọng của luật hình sự và bởi vai trò xã hội và hiệu quả của
luật hình sự phụ thuộc rất nhiều vào hình phạt nên việc tiếp tục nghiên cứu
sâu sắc hơn nữa để làm sáng tỏ về mặt khoa học những vấn đề về áp dụng hình
phạt tiền trong thực tế đời sống xã hội. Tất cả những điều đó đòi hỏi chúng ta
phải có những đánh giá xác thực hiệu quả của việc áp dụng hình phạt tiền, chỉ ra
những mặt mạnh, mặt hạn chế của nó đồng thời qua đó đề xuất các giải pháp tiếp
tục mở rộng và nâng cao hiệu quả áp dụng của hình phạt tiền để việc áp dụng
hình phạt tiền thực sự phát huy vai trò của nó trong công tác đấu tranh phòng


của Nguyễn Hoàng Lâm đăng trên tạp chí Nhà nước và pháp luật số 01/2012;
“Hoàn thiện quy định về Hình phạt tiền trong BLHS Việt Nam hiện hành” của
Nguyễn Hoàng Lâm đăng trên tạp chí Nhà nước và pháp luật số 7/2012; “Một số ý
kiến về Hình phạt tiền theo quy định của BLHS năm 1999” của Văn Tâm, Tạp chí
Kiểm sát số 4/2013; “Hoàn thiện các quy định về Hình phạt tiền của BLHS Việt
Nam” của ThS. Doãn Trung Đoàn, Tạp chí TAND kỳ II tháng 9/2013; Luận văn
thạc sỹ “ Hình phạt tiền theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Long
An” năm 2014 của ThS. Nguyễn Văn Đức.
Tuy nhiên, một số công trình nghiên cứu riêng về hình phạt tiền nhưng xét
về mặt thời gian tính đến nay đã tương đối xa, trong khi nhiều quy định pháp luật
hình sự về hình phạt này đã được sửa đổi, bổ sung cho nên tính thời sự không
còn; một số công trình nghiên cứu khác chỉ nghiên cứu mang tính chất riêng lẻ
hoặc chỉ đề cập lướt qua mà không tổng hợp cũng như toàn diện về hình phạt tiền
trong hệ thống hình phạt của pháp luật hình sự Việt Nam. Trong khi đó, một trong
những phương hướng về chiến lược cải cách tư pháp mà Đảng và Nhà nước ta đã
xác định trong thời gian tới là giảm hình phạt tù, mở rộng áp dụng hình phạt tiền
đối với một số tội phạm. Chính phương hướng này đã đặt ra nhiệm vụ là cần phải
tiếp tục nghiên cứu những quy định về hình phạt tiền trong luật hình sự hiện hành.
Từ thực tiễn áp dụng hình phạt tiền của Tòa án nhân dân quận Bình Thạnh, thành
phố Hồ Chí Minh, chỉ ra những hạn chế, những vướng mắc bất cập, đề xuất các
giải pháp tiếp tục mở rộng và nâng cao hiệu quả áp dụng của hình phạt tiền.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận về hình phạt tiền, phân tích
các quy định về hình phạt tiền và thực tiễn áp dụng ở quận Bình Thạnh, đề xuất
các giải pháp mở rộng áp dụng hình phạt tiền theo yêu cầu của cải cách tư pháp.


Với mục đích trên, luận văn đề ra các nhiệm vụ nghiên cứu như sau:
Thứ nhất, nghiên cứu những vấn đề lý luận chung về áp dụng hình phạt tiền