PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆT TRÌ
TRƯỜNG THCS TRƯNG VƯƠNG
------------------------------

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
KINH NGHIỆM VẼ BIỂU ĐỒ CỘT CHỒNG CHO HỌC SINH
LỚP 9 Ở TRƯỜNG THCS

Người thực hiện: Nguyễn Thị Hằng
Chức vụ: Giáo viên
Chuyên môn: Môn Địa lí- tổ xã hội

Năm học: 2011- 2012


SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
KINH NGHIỆM RÈN KĨ NĂNG VẼ BIỂU ĐỒ CỘT CHỒNG CHO
HỌC SINH LỚP 9 Ở TRƯỜNG THCS
PHẦN I- ĐẶT VẤN ĐỀ
Cùng với bản đồ, biểu đồ đã trở thành một kênh hình không thể thiếu
trong môn địa lí, vì thế rèn kĩ năng vẽ biểu đồ là một yêu cầu cần thiết trong
việc học tập môn địa lí.
Hiện nay trong chương trình môn địa lí lớp 9 phần thực hành vẽ biểu
đồ đã chiếm một tỉ trọng đáng kể và là một trong những nội dung quan trọng
chiếm từ 25% đến 30% trọng số điểm của các bài kiểm tra học kì, bài thi học
sinh giỏi các cấp cũng như các kì thi tuyển sinh vào các trường đại học, cao
đẳng.
Thực tế qua các kì thi chọn học sinh giỏi địa lí các cấp, các bài kiểm
tra, điểm thi bài thực hành của các em thường không cao.
Vẽ biểu đồ nói chung, biểu đồ hình cột chồng nói riêng không khó
nhưng làm thế nào để có được kĩ năng vẽ chính xác, vẽ nhanh hình thành kĩ

cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng
lớp học, môn học,…”
Cốt lõi của đổi mới phương pháp dạy học là giúp học sinh hướng tới
hoạt động học tập chủ động, chống lại thói quen học tập thụ động.
Xuất phát từ đặc điểm môn Địa lí:


Cấu trúc chương trình địa lí lớp 9 hiện nay biểu đồ có một ý nghĩa rất
quan trọng, nó vừa là nguồn tri thức để học sinh phát hiện và khá phá đồng
thời việc rèn kĩ năng vẽ biểu đồ cũn góp phần củng cố các kiến thức đã học
và rèn các kĩ năng tư duy khác như khả năng phân tích tổng hợp, khả năng
tính toán, khả năng phán đoán, sự khéo léo...các bài thực hành đã chiểm một
tỉ trọng khá lớn nhằm t¨ng tÝnh hµm dông, gi¶m tÝnh hµn l©m vì thế việc
rèn kĩ năng vẽ biểu đồ cũng chính là thực hiện đổi mới phưng pháp giảng
dạy theo tinh thần định hướng nêu trên.
*Khái niệm về kĩ năng Địa lí:
- Kĩ năng, kĩ xảo nói chung là phương thức thực hiện một hành động
nào đó, thích hợp với mục đích và những điều kiện hành động. Kĩ năng, kĩ
xảo thực chất là những hành động thực tiễn mà học sinh hoàn thành được
một cách có ý thức trên cơ sở những kiến thức Địa lí.
- Muốn có kĩ năng, kĩ xảo, trước hết học sinh phải có kiến thức và
biết cách vận dụng chúng vào thực tiễn.
- Kĩ năng được lặp đi lặp lại nhiều lần sẽ trở thành kĩ xảo. đòi hỏi ở
học sinh kinh nghiệm và một mức độ sáng tạo nhất định trong hành
Kĩ năng hoàn thiện được hình thành sau khi đã có kĩ xảo. Kĩ năng hoàn thiện
động.
Để có được kĩ năng cần phải có một quá trình rèn luyện thường xuyên
do đó mà giáo viên cần chú ý bồi dưỡng cho học sinh qua nhiều tiết học.
II. Cơ sở thực tiễn:
Biểu đồ hình cột chồng là loại biểu đồ được dùng khá phổ biến trong

phương pháp cho mọi đối tượng ở mọi nơi.
Với đối tượng học sinh trường THCS Trưng Vương là học sinh vùng
ven thành phố, phần lớn các em có năng lực nhận thức ở mức độ trung bình


và khá, số lượng học sinh giỏi không nhiều( khoảng 15% tổng số học sinh
mỗi lớp), số lượng học sinh trên mỗi lớp không quá 30 em. Để rèn kĩ năng vẽ
biểu đồ hình cột chồng có hiệu quả tôi đã tiến hành như sau:
1- Khảo sát khả năng hiểu và thể hiện biểu đồ của từng lớp.
Cách thức khảo sát đực tiến hành như sau:
- Bước 1: giáo viên cho học sinh quan sát biểu đồ dân số nước ta qua các
năm trên Ât lát địa lí Việt nam.
- Bước 2: Cho học sinh nhận xét tình hình tăng dân số qua các năm.
- Bước 3: Cho học sinh nhận xét về sự thay đổi số dân thành thị, số dân nông
thôn qua các năm.
- Bước 4: Cho học sinh nhận xét về cấu tạo của biểu đồ và nêu cách vẽ.
- Bước 5: Vận dụng: để học sinh dễ tiếp cận và tăng tính hấp dẫn cho phần
này giáo viên có thể yêu cầu học sinh cung cấp các thông tin về kết quả xếp
loại học lực của lớp mình các năm trước, sĩ số của lớp các năm trước sau dod
yêu cầu các em vẽ biểu đồ hình cột chồng thể hiện sự thay đổi sĩ số và học
lực của học sinh lớp em trong hai năm( thời gian vẽ biểu đồ là 7 phút)
- Lưu ý giáo viên cần giám sát chặt chẽ để đảm bảo tính khách quan
của từng cá nhân.
- Bước 6: Chấm bài khảo sát: giáo viên chấm và phát hiện các lỗi học sinh
thường mắc, ghi lại thật tỉ mỉ đồng thời phải ghi rõ lỗi đó thuộc về học sinh
nào, chỉ có như vậy thì việc khắc phục lỗi mới đúng, trúng cho từng đố
tượng.
2. Kĩ thuật thể hiện và tiêu chí đánh giá biểu đồ cột chồng:
Muốn vẽ được mỗi loại biểu đồ người học phải biết được kĩ thuật thể
hiện và tiêu chí đánh giá biểu đồ đó chính vì vậy mà trước khi yêu cầu học

lại.


Bước 3: Thể hiện chính xác cơ cấu thành phần các cột . cần có kí hiệu cho
từng thành phần và ghi chú số liệu mỗi thành phần,( nếu khuôn khoornhor ta
có thể ghi ở bên phải biểu đồ).
Bước 4: Chú ý ghi các phần chú giải và tên biểu đồ.
Bước 5: Nhận xét;
- Chú ý phân tích so sánh tỷ lệ cơ cấu của các thành phần theo chiều
dọc( giữa các thành phần với nhau) và chiều ngang( động thái theo thời gian
của từng thành phần).
- So sánh động thái phát triển về quy mô, khối lượng của đối tượng theo thòi
gian hoặc theo không gian.
b. Tiêu chí đánh giá biểu đồ cột chồng:
Học sinh cần nắm chắc tiêu chí đánh giá biểu đồ để có khả năng tự
đánh giá và đánh giá lẫn nhau.
Sau khi vẽ biểu đồ giáo viên nên để học sinh tự đánh giá bài làm của
mình theo các tiêu chí này. Các tiêu chí đánh giá gồm:
- Chọn đúng loại biểu đồ.
- Vẽ đúng các quy tắc về hệ trục tọa độ.
- Vẽ biểu đồ:
+ Chính xác theo số liệu.
+ Có kí hiệu phân biệt các thành phần.
+ Có ghi số liệu cho từng thành phần và tổng thể.
- Có bảng chú giải biểu đồ.
- Dưới từng cột ghi năm...( nếu diễn biến theo thời gian)
- Ghi đầy đủ tên biểu đồ
- Viết và vẽ đẹp.
3- Một số giải pháp rèn kĩ năng vẽ biểu đồ cột chồng.


thành phần thứ hai lại được bao nhiêu ta đo từ gốc tọa độ lên chồng nối tiếp
lên trên thành phần thứ nhất, các thành phần còn lại cũng tiến hành tương tự
như thành phần thứ hai. Phần này nên để học sinh làm đi làm lại nhiều lần,
nên phát huy vai trò của học sinh khá giỏi khuyến khích các em giảng giải ,
hướng dẫn bạn bên cạnh làm cho đúng.
- Sau khi đại đa số các em học sinh đã hiểu về cách thể hiện biểu đồ
cột chồng giáo viên tiến hành tổ chúc thi vẽ biểu đồ. Việc tổ chức thi phải
đảm bảo các yêu cầu sau: nghiêm túc, thời gian vừa đủ để có thể phân loại
được học sinh ( học sinh giỏi có thể hoàn thiện, học sinh khác có thể đạt
được mức trung bình trở lên) bất cứ bài kiểm tra nào cũng cần định lượng
thời gian thì học sinh mới cố gắng, hủ pháp hiệu quả là:
- Các bài thực hành của các lần sau luôn có yêu cầu cao hơn so với bài
thực hành trước cụ thể là: độ khó cao hơn, thời gian hoàn thành cho bài tập
ngắn hơn, biểu đồ đẹp và khoa học hơn.
Việc khống chế thời gian hoàn thành một biểu đồ có tác dụng rất lớn
trong việc thúc đẩy khả năng tự lực của từng học sinh vì học sinh nào cũng
phải cố gắng để hoàn thành với thời gian nhanh nhất. những học sinh hoàn
thành nhnh nhất được ưu tiên điểm cao hơn, cứ như điểm số sẽ bị trừ lùi dần
theo thời gian hoàn thành.
Tận dụng mọi cơ hội có thể để phát huy vai trò của học sinh khá giỏi
trong giúp đỡ học sinh yếu kém. Giáo viên có thể thưởng diểm cho học sinh
khá giỏi nếu giúp đỡ được một bạn học sinh yếu khắc phục sai lầm thì học
sinh khá giỏi sẽ được cộng điểm thưởng vào kết quả học tập của bản thân,
còn nếu không giúp đỡ được bạn nào tiến bộ có thể điểm số sẽ bị trừ .


Một giải pháp khác cũng khá hiệu quả trong rèn kĩ năng vẽ biểu đồ cột
chồng nói riêng và các biểu đồ nói chung đó là chia nhóm học tập và đánh
giá điểm theo mức độ tiến bộ của cả nhóm: cách thức làm hư sau:
- Giáo viên chia học sinh thành mỗi nhóm từ 4 đến 5 học sinh bao gồm

giáo viên phải kiểm tra và chấm thường xuyên sau khi chấm luôn có hình
thức khen thưởng và động viên khích lệ kịp thời trước những tiến bộ của mỗi
học sinh cho dù đó là tiến bộ rất nhỏ, đặc biệt là với học sinh yếu kém . Với
những học sinh có năng lực nếu có biểu hiện chủ quan thì phải có hình thức
phạt nghiêm khắc nhưng không làm mất thể diện của các em.
Lưu ý trong quá trình tổ chức thi cố gắng phát hiện và có hình thức
phạt nghiêm khắc đối với những học sinh đi sao chép bài của bạn và những
học sinh cho bạn sao chép bài.
IV- Hiệu quả của SKKN:
- Kêt quả mà tôi tâm đắc nhất qua quá trình dạy các bài thực hành là:
Mọi giờ thực hành các em học sinh đều tham gia một cách tích cực, tự
giác.
Các giờ thực hành đều đảm bảo đạt chuẩn kiến thức- kĩ năng không có
tình trạng cháy giáo án.
Qua kiểm tra phần vẽ biểu đồ cột chồng !00% số học sinh tham gia
đều có tiến bộ rõ rệt so với kết quả khảo sát trước khi thực hiện SKKN này.
Kết quả cụ thể qua bài kiểm tra thực hành vẽ biểu đồ cột chông như
sau


KẾT QUẢ TRƯỚC KHI THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

STT
1
2

Lớp
9a
9b


0

KẾT QUẢ SAU KHI THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

STT
1
2

Lớp
9a
9b

Số hs
28
27

Giỏi
35,7%
37,0%

khá
32,1%
29,6%

TB
28,6%
29,7%

Phần III. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
1. Kết luận

hiệu quả, dễ áp dụng, có thể áp dụng với nhiều đối tượng học sinh với những
điều kiện khác nhau. Rất mong được phổ biến rộng rãi để các bạn đồng
nghiệp cùng tham khảo.
Mong nhận được sự đóng góp cuả các bạn đồng nghiệp.
Việt Trì, ngày 4 tháng 4 năm 2012
NGƯỜI TRÌNH BÀY

Nguyễn Thị Hằng

TÀI LIỆU THAM KHẢO
-----------------------


1- Luật giáo dục năm 2005 sửa đổi NXB sự thật năm 2009.
2- SGK, SGV Địa lí 9 NXBGD năm 2011
3- SGK, SGV Địa lí 9 NXBGD năm 2010
4- Phương tiện dạy học địa lí ở trường THPT NXBGD năm 2008
5- Kĩ thuật vẽ biểu đồ địa lí NXB Hà Nội năm 2008
6- Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên chu kì I, II, III cho GV do bộ GD ấn
hành 7- Đổi mới PPGD Địa Lí ở trường THCS- NXBGD- năm 2008
8- Các văn bản, chỉ thị, nghị quyết của Đảng và ngành GD về định hướng
phát triển giáo dục.
9- Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức- kĩ năng môn Địa lí THCS –
NXBGD – năm 2011
-----------------------------------------------------

MỤC LỤC
Phần I- Đặt vấn đề:………………………………………….. ..... . trang 1