Kinh nghiệm giải toán có lời văn cho học sinh lớp 1
A. Đặt vấn đề
I. Lời nói đầu :
Môn Toán là một trong những môn học giữ vị trrí quan trọng trong chơng
trình đào tạo của bậc tiểu học môn học này góp phần to lớn trong việc thực hiện
mục tiêu giáo dục toàn diện. Bên cạnh đó khả năng giáo dục của môn toán rất
phong phú còn giúp học sinh phát triển năng lực t duy, khả năng suy luận trau dồi
trí nhớ, giải quyết vấn đề có căn cứ khoa học, chính xác. Nó còn giúp học sinh
phát triển trí thông minh, t duy độc lập sáng tạo, kích thích óc tò mò, tự khám phá
và rèn luyện một cách làm việc khoa học. Yêu cầu đó rất cần thiết cho mọi ngời,
góp phần giáo dục ý trí, đức tính chịu khó, nhẫn nại, cần cù trong học tập. Trong
dạy toán ở tiểu học nói chung và lớp 1 nói riêng, giải toán (có lời văn) là một trong
nội dụng dạy học quan trọng bậc nhất vì nó đợc coi là hoạt động nhằm hai mục
tiêu: Thứ nhất giải toán có lời văn giúp học sinh củng cố vận dụng những kiến
thức giải toán, phát triển kỹ năng, kĩ sảo đã đợc hình thành. Thứ hai, giải toán có
lời văn giúp phát triển t duy cho học sinh.
Qua nghiên cứu chơng trình trực tiếp giảng nhiều năm ở lớp 1 bản thân tôi nhận
thấy "Nội dụng dạy học giải toán có lời văn" là một nội dung mà trong quá trình
học tập còn bộc lộ nhiều hạn chế về phơng pháp giải toán cũng nh khả năng diễn
đạt khi giải toán.
Muốn khắc phục những khó khăn và hạn chế đó ngời giáo viên cần nắm vững
nội dung cũng nh lựa chọn vận dụng các phơng pháp dạy học phù hợp nhằm góp
phần nâng cao hiệu quả dạy học giải toán có lời văn ở lớp 1. Đặc biệt là dạy học
theo định hớng đổi mới phơng pháp nhằm phát huy tính tích cực chủ động chiếm
lĩnh kiến thức của học sinh. Vì vậy trong phạm vi hẹp của đề tài này tôi xin đợc
mạnh dạn trình bày "Kinh nghiệm của mình khi dạy giải toán có lời văn cho học
sinh lớp 1".
II. Thực trạng của vấn đề nghiên cứu.
1. Thực trạng
1.1. Đặc điểm t duy của học sinh lớp 1 trong học giải toán có lời văn
Qua quá trình nhận thức của học sinh tiểu học ở các lớp đầu cấp của bậc tiểu học

phơg pháp dạy học nhằm phù hợp với nội dung dạy học mới đó. Giáo viên tiểu học
đã đợc tiếp cận với định hớng đổi mới này qua các chuyên đề bồi dỡng thờng
xuyên theo chu kỳ, chuyên đề thay sách. Tuy nhiên, việc dạy học giải toán có lời
văn ở lớp 1 còn có một số hạn chế sau đây:
- Giải toán có lời văn là một nội dung dạy học thờng mất nhiều thời gian, lại th-
ờng ở cuối giờ nhng tâm lý giáo viên muốn giờ học phải giải đợc nhiều bài toán.
Vì thế giáo viên thờng nói trớc cách giải hoặc chỉ cho học sinh phép tính để tìm ra
kết quả mà cha quan tâm đến việc khai thác hết những tiềm năng của bài toán.
- Một thực tế trong dạy học toán nói chung và dạy học giải toán có lời văn ở
lớp 1 nói riêng đó là ít chú ý đến đối tợng học sinh. Ngoài ra học sinh lớp 1 còn
GV: Trần Thị Oanh
2
Kinh nghiệm giải toán có lời văn cho học sinh lớp 1
gặp khó khăn trong vấn đề phơng pháp giải toán. Đối với các em bài toán dễ hay
khó còn phụ thuộc vào việc học sinh đã giải bài toán nào tơng tự hay cha. Nếu khi
giải một bài toán mới học sinh biết dẫn dắt bài toán đó về một bài toán mà các em
đã biết thì vấn đề trở nên dễ dàng. Nhng nếu gặp các bài toán mà trớc đó các em
cha giải những bài toán tơng tự với nó thì học sinh thờng lúng túng không làm đ-
ợc.
2. Đánh giá thực trạng.
Để kiểm tra sự hiểu biết của các em về "giải toán có lời văn" tôi đã khảo sát học
sinh lớp 1B làm bài tập.
Sĩ số
học
sinh
lớp 1B
Giải bài toán có lời văn về thêm bớt một số đơn vị
Giỏi Khá TB Yếu
(9-10) (7-8) (5-6) (dới 5)
25

học sinh theo quy trình. Phơng pháp này tạo điều kiện cho giáo viên và học sinh
đều tham gia tích cực vào qua trình dạy học, học sinh đợc tiếp cận kiến thức bằng
hoạt động làm bài tập, học sinh đợc làm việc cá nhân hoặc theo nhóm, trao đổi
hợp tác với bạn, với thầy.
* Trong phơng pháp dạy học tích cực:
Giáo viên giữ vai trò chủ đạo, tổ chức các tình huống học tập, hớng dẫn học
sinh giải quyết vấn đề, khẳng định kiến thức mới trong vốn tri thức của học sinh.
Vì vậy nói chung giáo viên nói ít, giảng ít nhng lại thờng xuyên làm việc với từng
học sinh hoặc từng nhóm học sinh. Đòi hỏi giáo viên phải biết cách tổ chức các
hoạt động của học sinh, đồng thời phải có một tri thức vợt ngoài lĩnh vực hạn chế
của bộ môn mình dạy để có thể làm chủ nội dung và nghệ thuật dạy: Cách dạy nh
thế giúp học sinh phát triển năng lực, sở trờng cá nhân .
Học sinh là chủ thể nhận thức, phải chủ động, độc lập suy nghĩ, làm việc tích
cực và biết tự học, tự chiếm lĩnh tri thức từ nhiều nguồn khác nhau, dới sự theo dõi
hớng dẫn của giáo viên. Cách học này tạo cho học sinh thói quen tự giác, chủ
động không dập khuôn, biết tự đánh giá và đánh giá kết quả học tập của mình, của
bạn, đặc biệt là tạo niềm vui, niềm tin trong học tập.
Nh vậy học sinh trở thành trung tâm của quá trình dạy học nghĩa là học sinh
phải hoạt động nhiều, hoạt động để đạt đợc các yêu cầu của bài học. Giáo viên trở
thành ngời cộng tác thực sự trong cùng một công việc, cùng một nhiệm vụ theo
cách thức hình thức khác nhau.
Ngoài việc quan tâm tới vai trò của giáo viên và học sinh, phơng pháp dạy học
tích cực còn quan tâm đến cả yếu tố môi trờng (bao gồm cơ sở vật chất, tâm t, tình
cảm, tính cách...). Bởi môi trờng ảnh hởng đến phơng pháp học của học sinh và
phơng pháp s phạm của giáo viên và giữa chúng có sự tác động tơng hỗ.
2. Tìm hiểu để nắm vững quy trình chung khi giải bài toán có lời văn ở tiểu học
để vận dụng vào việc "dạy giải toán có lời văn lớp 1"
GV: Trần Thị Oanh
4
Kinh nghiệm giải toán có lời văn cho học sinh lớp 1

- Minh hoạ bài toán thông qua tóm tắt đề toán
- Lập kết hoạch giải toán nhằm xác lập trình tự giải
quyết, thự hiện các phép tính số học
GV: Trần Thị Oanh
5
Kinh nghiệm giải toán có lời văn cho học sinh lớp 1
Về tóm tắt đề toán:
Việc này sẽ giúp học sinh bớt đợc một số câu, chữ làm cho bài toán gọn lại, nhờ
đó mối quan hệ giữa các số đã cho và số phải tìm hiện ra rõ hơn. Một số cách tóm
tắt đề toán:
a. Cách tóm tắt bằng chữ, (bằng lời)
b. Cách tóm tắt bằng chữ và dấu
c. Cách tóm tắt bằng sơ đồ đoạn thẳng
d. Cách tóm tắt bằng hình tợng trng
Cách hình tợng trng có thể là hình vuông, hình tròn, hình tam giác, hình chữ nhật,
dấu gạch chéo.
e. Cách tóm tắt bằng lu đồ
Trong dạy học giải toán có lời văn ở lớp 1 thờng thấy các cách tóm tắt bằng lời và
bằng sơ đồ đoạn thẳng.
Có hai hình thức thể hiện tơng ứng với hai phơng pháp tìm cách giải
cho một bài toán.
Thứ nhất: Phép phân tích đi lên
Là phơng pháp đi từ câu hỏi của bài toán đến dự kiện của bài toán. Tức là
phải tập chung vào câu hỏi của bài toán và suy nghĩ xem muốn trả lời đợc câu hỏi
đó thì phải biết những gì và phải làm phép tính gì? Trong những điều kiện cần
thiết phải biết đó thì cái nào là cái có sẵn, cái nào phải tìm và tìm nh thế nào? Cứ
nh thế ta suy nghĩ ngợc lên: Từ câu hỏi của bài toán trở về các điều kiện của bài
toán . Đây là phơng pháp tìm cách giải thông dung nhất.
Thứ 2: Phép tổng hợp.
Là phơng pháp tìm cách giải đi từ dữ kiện của bài toán đến câu hỏi của bài