ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA CÁC KHOA HỌC LIÊN NGÀNH

ĐOÀN THỊ HUỆ

NGHIÊN CỨU GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN
VỮNG Ở DI TÍCH CẤP QUỐC GIA ĐẶC BIỆT ĐỀN TRẦN
THƢƠNG, HÀ NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC BỀN VỮNG

Hà Nội – 2017


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA CÁC KHOA HỌC LIÊN NGÀNH

ĐOÀN THỊ HUỆ

NGHIÊN CỨU GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN
VỮNG Ở DI TÍCH CẤP QUỐC GIA ĐẶC BIỆT ĐỀN TRẦN
THƢƠNG, HÀ NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC BỀN VỮNG

Chuyên ngành: KHOA HỌC BỀN VỮNG
Mã số: Chƣơng trình đào tạo thí điểm

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS Nguyễn Văn Bình

Hà Nội – 2017

điều kiện về mọi mặt trong quá trình học viên thực hiện luận văn này.
Cuối cùng, học viên xin chân thành gửi lời cảm ơn tới gia đình, đồng nghiệp, bạn
bè luôn ủng hộ, động viên và khích lệ học viên trong quá trình thực hiện luận văn.
Học viên: Đoàn Thị Huệ

ii


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN................................................................................................................ i
LỜI CẢM ƠN.................................................................................................................... ii
MỤC LỤC........................................................................................................................iii
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT......................................................................................... vi
DANH MỤC BIỂU ĐỒ...................................................................................................vii
DANH MỤC HÌNH.........................................................................................................vii
DANH MỤC BẢNG........................................................................................................vii
MỞ ĐẦU............................................................................................................................ 1
1. Lý do lựa chọn đề tài nghiên cứu.................................................................................... 1
2. Sơ lƣợc tình hình nghiên cứu......................................................................................... 2
3. Mục tiêu nghiên cứu....................................................................................................... 6
4. Dự kiến những đóng góp của đề tài................................................................................ 6
5. Nội dung, phƣơng pháp luận nghiên cứu....................................................................... 7
6. Đặc điểm, đặc trƣng của đối tƣợng nghiên cứu................Error! Bookmark not defined.
7. Cấu trúc của luận văn...................................................................................................... 8
Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU................................................................................. 9
1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu........................................................................................... 9
1.1.1. Trên Thế giới............................................................................................................ 9
1.1.2. Ở Việt Nam............................................................................................................. 14
1.2. Cơ sở lý luận của đề tài.............................................................................................. 17
1.2.1. Du lịch và phát triển du lịch.................................................................................... 17

3.1.1.3. Đánh giá tổng quát lại về tiềm năng của ngôi đền............................................... 46
3.1.2. Thực trạng phát triển du lịch tại di tích quốc gia đặc biệt đền Trần Thƣơng..........50
3.1.2.1. Chủ trƣơng chính sách........................................................................................ 50
3.1.2.2. Công tác đầu tƣ phát triển nguồn lực................................................................... 54
3.1.2.3. Thực trạng hoạt động........................................................................................... 64
3.2. Những định hƣớng chính trong phát triển du lịch bền vững đền Trần Thƣơng.........77
3.2.1. Căn cứ đề xuất định hƣớng.................................................................................... 77
3.2.2. Những định hƣớng chính nhằm phát triển du lịch bền vững đền Trần Thƣơng.....79
3.3. Những giải pháp nhằm đẩy mạnh phát triển du lịch bền vững tại đền Trần Thƣơng. 80

3.3.1 Nhóm giải pháp về cơ chế chính sách...................................................................... 80
3.3.2. Nhóm giải pháp về xây dựng quy hoạch................................................................. 81
3.3.3 Nhóm giải pháp về tăng cƣờng đầu tƣ.................................................................... 83

iv


3.3.4. Nhóm giải pháp về hoàn thiện nâng cao năng lực tổ chức điều hành các hoạt động
du lịch............................................................................................................................... 86
3.3.5. Nhóm giải pháp xúc tiến quảng bá.......................................................................... 87
3.3.6. Nhóm giải pháp phát triển du lịch gắn với cộng đồng............................................ 88
KẾT LUẬN- KHUYẾN NGHỊ........................................................................................ 90
1. Kết luận........................................................................................................................ 90
2. Khuyến nghị................................................................................................................. 91
TÀI LIỆU THAM KHẢO................................................................................................ 93
PHỤ LỤC

v




VH&TT

Văn hóa và thông tin

WTO

World Tourism Organization
Tổ chức Du lịch Thế giới

WTTC

World Travel and Tourism Council
Hội đồng Du lịch và Lữ hành thế giới

vi


DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 1.1. Tổng doanh thu từ khách du lịch của Việt Nam từ năm 2005 - 2015............22
DANH MỤC HÌNH
Hình 1.1. Mô hình phát triển bền vững............................................................................. 24
Hình 3.1. Bản đồ vị trí của du lịch tỉnh Hà Nam trong vùng du lịch “Đồng bằng sông
Hồng và Duyên Hải Bắc Bộ”............................................................................................ 37
Hình 3.2. Hiện trạng về tài nguyên du lịch của tỉnh Hà Nam........................................... 46
Hình 3.3. Bản đồ các tuyến điểm, không gian du lịch đền Trần Thƣơng trong tổng thể tỉnh

Hà Nam............................................................................................................................ 47
Hình 3.4. Sơ đồ vị trí quy hoạch chi tiết đền Trần Thƣơng........................................................... 53
Hình 3.5. Bản đồ hiện trạng hạ tầng giao thông - kỹ thuật tỉnh Hà Nam..........................56

trƣờng............................................................................................................................... 72
Bảng 3.15. Mức độ hài lòng của ngƣời dân địa phƣơng và khách du lịch về hoạt động du
lịch tại đền Trần Thƣơng.................................................................................................. 73
Bảng 3.16. Đánh giá của các nhà kinh doanh du lịch và cán bộ quản lý về hiệu quả của
hoạt động du lịch tại đền Trần Thƣơng............................................................................ 74

viii


MỞ ĐẦU
1.Lý do lựa chọn đề tài nghiên cứu
Với đặc trƣng là ngành kinh tế tổng hợp, du lịch đang ngày càng có vai trò quan
trọng và đóng góp to lớn vào sự phát triển kinh tế - chính trị - văn hoá - xã hội của mỗi
quốc gia. Ngày nay, hầu hết các quốc gia trên thế giới, cũng nhƣ các địa phƣơng trong
mỗi nƣớc đã coi phát triển du lịch là mục tiêu chiến lƣợc trong chính sách phát triển kinh
tế - xã hội của mình. Tuy nhiên, bên cạnh những đóng góp tích cực thì việc khai thác và
phát triển du lịch quá tải cũng gây ra nhiều tiêu cực cả về mặt kinh tế lẫn xã hội. Chính vì
vậy, vấn đề đặt ra đối với ngành du lịch hiện nay là phải phát triển du lịch một cách bền
vững. Du lịch bền vững đƣợc coi là một trong ba thành phần cấu tạo nên sự phát triển bền
vững nhờ vào những mối liên kết của nó với các ngành kinh tế khác. Phát triển du lịch
bền vững không chỉ còn là một hiện tƣợng nhất thời mà đã trở thành một xu thế tất yếu
của thời đại, là mục tiêu đặt ra cho phát triển và có ý nghĩa quan trọng đối với nhiều quốc
gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam.
Đƣợc coi là một trong những nguồn tài nguyên cơ bản của du lịch, bên cạnh các tài
nguyên về tự nhiên, kinh tế, xã hội thì văn hóa đƣợc coi là một tài nguyên rất quan trọng
trong phát triển du lịch bền vững. Khai thác các giá trị văn hóa nhằm phát triển du lịch
gắn với những nguyên tắc phát triển bền vững là một vấn đề không mới đối với chúng ta.
Mặc dù vậy trong thực tế không phải lúc nào những nguyên tắc mang tính lý thuyết đó
cũng đƣợc áp dụng một cách đầy đủ trong quá trình phát triển, cho dù đa số các nhà quản
lý hay các doanh nghiệp đều luôn nhìn nhận đƣợc tính đúng đắn của những lý thuyết đó.,

tóm lƣợc trong một phần nhỏ của nghiên cứu này.
Đã có rất nhiều khái niệm cũng nhƣ cách hiểu khác nhau đƣợc đƣa ra về du lịch
bền vững. Theo định nghĩa của tổ chức Du lịch Thế giới của Liên Hiệp Quốc (UNWTO)
năm 2005 thì “Du lịch bền vững bao gồm tất cả các loại hình du lịch, bao gồm cả du lịch
quy mô lớn và những loại hình du lịch nhỏ. Nguyên tắc của sự bền vững trong du lịch là
đề cập đến các yếu tố, khía cạnh về môi trƣờng, kinh tế, văn hoá – xã hội của phát triển
du lịch và sự cân bằng giữa ba yếu tố này cần đƣợc thiết lập nhằm đảm bảo mục tiêu bền
vững dài hạn”. Từ định nghĩa này, du lịch bền vững có thể đƣợc xây dựng dựa trên những
nguyên tắc sau:
Về kinh tế: Đảm bảo duy trì mục tiêu kinh tế dài hạn, quyền lợi và chia sẻ lợi ích
công bằng của tất cả các bên liên quan, bao gồm cả cơ hội việc làm, thu nhập, xoá đói
giảm nghèo và các dịch vụ xã hội cho các cộng đồng sở tại.
2


Về văn hoá – xã hội: Tôn trọng các giá trị văn hoá – xã hội của các nhóm cƣ dân
tại các vùng du lịch, góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá đặc sắc của cộng
đồng sở tại, đồng thời góp phần vào việc tăng cƣờng trao đổi, giao lƣu văn hoá giữa du
khách và cộng đồng địa phƣơng. Các nhóm dân cƣ bản địa phải đƣợc tham gia khai thác
tài nguyên văn hoá – xã hội của họ cho du lịch với tƣ cách chủ thể và phải đƣợc hƣởng
lợi từ việc tham gia
Về môi trƣờng: Sử dụng tối ƣu tài nguyên môi trƣờng nhằm hỗ trợ phát triển môi
trƣờng du lịch đồng thời bảo tồn các giá trị sinh thái, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và đa
dạng sinh học.
Trên cơ sở đó UNWTO (2005) đã nêu ra 2 nguyên tắc cơ bản của du lịch bền vững
bao gồm: Giảm thiểu tối đa những ảnh hƣởng tiêu cực của ngành du lịch và hoạt động du
lịch tới môi trƣờng, văn hoá – xã hội và kinh tế; Tăng cƣờng tối đa đóng góp của ngành
du lịch cho nền kinh tế và tăng lợi ích cho cả du khách và cộng đồng địa phƣơng, bảo vệ
tài nguyên thiên nhiên và các giá trị văn hoá truyền thống.
Từ những định nghĩa và nguyên tắc mang tính cơ sở trên có thể đƣợc nhìn nhận

cơ sở đó xác định mục tiêu, định hƣớng trong phát triển du lịch bền vững của Việt Nam.
Một số công trình nghiên cứu về phát triển du lịch bền vững cũng nhƣ phát triển du lịch
gắn với bảo tồn giá trị văn hoá, lịch sử nhƣ:
Đề tài nghiên cứu “Cơ sở khoa học và giải pháp phát triển du lịch bền vững ở Việt
Nam” của Viện Nghiên cứu và Phát triển Du lịch thực hiện, do TS. Phạm Trung Lƣơng
chủ nhiệm đề tài, năm 2002. Đây đƣợc coi là một công trình nghiên cứu tiêu biểu và khá
công phu về vấn đề phát triển du lịch bền vững từ trên cơ sở tiếp cận hệ thống lý thuyết
cũng nhƣ phân tích thực tiễn để từ đó đúc kết kinh nghiệm và đề xuất giải pháp.
Đề tài “Quản lý di sản văn hoá với phát triển du lịch bền vững vùng Nam Bộ” của
Ts. Huỳnh Quốc Thắng, Khoa Văn hoá học, ĐH KHXH-NV, ĐHQG-HCM trong Kỷ yếu
Hội thảo “Hội nhập phát triển và vấn đề bảo tồn phát huy giá trị di tích lịch sử - văn hóa
khu vực III” do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức, tháng 12/2011. Nghiên cứu đã
chỉ ra vai trò của văn hoá, quản lý di sản văn hoá với phát triển du lịch, các nguyên tắc
cũng nhƣ xu hƣớng trong quản lý di sản văn hoá với phát triển văn hoá.
Một số nghiên cứu đăng trên tạp chí nhƣ:Nghiên cứu “Bảo tồn và phát huy các giá
trị di tích lịch sử văn hoá phục vụ phát triển du lịch Thủ đô” của tác giả Bùi Thanh Thủy
trên Tạp chí Nghiên cứu Văn hóa, số 2. Nghiên cứu đã chỉ ra những vấn đề đặt ra trong công
tác bảo tồn và phát huy các giá trị di tích lịch sử văn hoá trên địa bàn Hà Nội với tƣ
4


cách là tài nguyên du lịch, trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp bảo tồn, tôn tạo và phát
huy giá trị di tích lịch sử văn hoá cho phát triển du lịch Thủ Đô, những yêu cầu để thực
hiện các giải pháp trên. Tuy nhiên nghiên cứu mới chỉ ra những vấn đề chung nhất trong
thực tế bảo tồn phát huy các giá trị văn hóa để phục vụ phát triển du lịch tại Hà Nội, tuy
nhiên về khía cạnh ngƣợc lại là phát triển du lịch bền vững để bảo tồn văn hóa thì chƣa
đƣợc đề cập đến.Nghiên cứu “Hoạt động bảo tồn các di sản văn hóa trong phát triển du
lịch” của tác giả Đặng Hoàng Lan, trên Tạp chí Văn hoá và Du lịch, số 11, tháng 5 năm
2013. Nghiên cứu đã đề cập đến vai trò, sự cần thiết của việc bảo tồn các di sản văn hóa
trong phát triển du lịch của Việt Nam, nêu ra hiện trạng thực tế, những hạn chế khó khăn,

Qua một số những công trình nghiên cứu trong nƣớc cũng nhƣ trên thế giới có thể
thấy rằng bảo tồn các giá trị của di tích lịch sử văn hoá gắn với phát triển du lịch bền vững
đã trở thành đề tài đƣợc nhiều nhà nghiên cứu quan tâm. Trong những năm qua các công
trình nghiên cứu tại Việt Nam đã góp phần xây dựng, làm sáng rõ hệ thống cơ sở lý thuyết
về phát triển du lịch bền vững, về mối quan hệ giữa phát triển du lịch bền vững với bảo
tồn các giá trị văn hoá lịch sử, đồng thời các nghiên cứu đã thực hiện khảo sát, phân tích
thực trạng tại các địa điểm cụ thể, từ đó đề xuất các biện pháp hữu ích. Tuy nhiên chƣa có
nghiên cứu thực hiện nghiên cứu chi tiết về vấn đề bảo tồn di tích văn hoá gắn với phát
triển du lịch tại đền Trần Thƣơng.
3.Mục tiêu nghiên cứu
3.1.

Mục tiêu tổng quát

Đề xuất đƣợc định hƣớng và giải pháp để phát triển bền vững du lịch ở di tích cấp
quốc gia đặc biệt đền Trần Thƣơng, Hà Nam.
3.2. Mục tiêu cụ thể
-

Làm rõ đƣợc cơ sở lý luận về phát triển du lịch bền vững; Xác định đƣợc các tiêu

chí để phát triển bền vững du lịch ở di tích quốc gia đặc biệt.
- Làm rõ thực trạng phát triển du lịch ở di tích quốc gia đặc biệt đền Trần
Thƣơng.
-

Đƣa ra giải pháp phát triển bền vững du lịch ở di tích quốc gia đặc biệt đền Trần

Thƣơng.
4.Dự kiến những đóng góp của đề tài

cũng nhƣ chính quyền địa phƣơng, ban quản lý Di tích luôn khuyến khích công tác nghiên
cứu nhằm bảo tồn, phát huy các giá trị của di tích. Trong quá trình điều tra tại đền Trần
Thƣơng, tác giả đã nhận đƣợc sự hỗ trợ của Ban quản lý di tích đền Trần Thƣơng, cũng nhƣ
của ngƣời dân địa phƣơng trong quá trình khảo sát điều tra. Bên cạnh đóđền Trần Thƣơng
với những giá trị văn hoá - lịch sử độc đáo, có tiềm năng rất lớn về du lịch đã thu
7


hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu, do đó những tài liệu nghiên cứu chi tiết về đền
Trần Thƣơng nhƣ các giá trị về văn hoá, lịch sử, về điều kiện tự nhiên, vị trí địa lý... cũng
không ít. Đây là điều kiện rất thuận lợi cho tác giả trong quá trình thu thập, xử lý các tài
liệu thứ cấp.
Tuy nhiên bên cạnh những điều kiện thuận lợi thì việc tiếp cận, nghiên cứu di tích
quốc gia đặc biệt đền Trần Thƣơng cũng gặp không ít khó khăn. Mặc dù hệ thống giao
thông thuận tiện, nhƣng đền Trần Thƣơng nằm cách khá xa các điểm di tích cùng trong
địa phƣơng, do đó việc tiếp cận đền Trần Thƣơng trong tổng thể mối liên kết với các
điểm di tích, văn hoá, lịch sử trong vùng sẽ khó khăn hơn. Một điểm khó khăn nữa đó là
đền Trần Thƣơng chủ yếu đƣợc nhắc đến là di tích quốc gia đặc biệt, đƣợc nghiên cứu ở
góc độ văn hoá, lịch sử nhiều hơn là phát triển du lịch. Vì vậy các số liệu thống kê về hoạt
động du lịch của đền Trần Thƣơng còn rất hạn chế, tác giả chƣa thực sự thu thập đầu đủ
các số liệu thống kê nhƣ mong muốn. Ngoài ra, khách đến du lịch, thăm quan đền Trần
Thƣơng chủ yếu vào các dịp lễ hội nhƣ lễ hội đầu năm mới vào 15 tháng giêng âm lịch,
hay lễ hội từ ngày 12 – 18 tháng 8 âm lịch, còn những thời gian khác trong năm khách du
lịch đến không nhiều. Trong khi đó tác giả đã tiến hành điều tra khảo sát khách du lịch
đến đền Trần Thƣơng không trong dịp tổ chức lễ hội, do đó lƣợng khách đến rất hạn chế,
điều này cũng gây khó khăn cho tác giả trong quá trình tiếp cận đối tƣợng khảo sát là
khách du lịch.
7. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, Luận văn gồm có 03
chƣơng nhƣ sau:

the travel and tourism industry: Towards Environmentally Sustainable Development” của
WTTC, WTO and Earth Council năm 1995 đã đƣa ra các định hƣớng về một Chƣơng trình
nghị sự phát triển đất nƣớc: sử dụng, bảo tồn và phát triển các nguồn lực nhằm duy trì các
quá trình sinh thái quyết định sự sinh tồn và nâng cao toàn bộ chất lƣợng cuộc sống hiện tại
cũng nhƣ tƣng lai. Đặc biệt trong Chƣơng trình Nghị sự 21, vấn đề về phát triển bền vững
trong du lịch gắn với bảo tồn đƣợc bàn đến rộng rãi hơn bao giờ hết.

9


Từ khi khái niệm “phát triển bền vững” đƣợc nêu ra đã đồng thời kéo theo sự ra
đời của khái niệm “du lịch bền vững”. Năm 1993, tờ báo “Du lịch bền vững” (Journal of
Sustainable Tourism) của Anh ra đời, đã đƣa công tác nghiên cứu ngành du lịch bƣớc vào
một trang mới. Tháng 4 năm 1995, tổ chức UNESCO, tổ chức du lịch thế giới, chƣơng
trình môi trƣờng Liên Hợp Quốc đã tiến hành Hội nghị du lịch bền vững thế giới tại Tây
Ban Nha. Hội nghị đã thông qua “Hiến chƣơng phát triển du lịch bền vững” và “Kế hoạch
hành động phát triển du lịch bền vững”. Hai văn kiện này đã trở thành hệ thống chuẩn tắc,
cung cấp cho các nƣớc nội dung cụ thể trong việc phát triển du lịch bền vững, đánh dấu
giai đoạn tiến hành thực tiễn của công tác này.
Du lịch cũng đóng một vai trò quan trọng trong việc thực hiện các Mục Tiêu Phát
triển Thiên niên kỷ (Millennium Development Goals) mà Liên Hơp Quốc đã đề ra từ năm
2000, đặc biệt là các mục tiêu xóa đói giảm nghèo, bình đẳng giới, bền vững môi trƣờng
và hợp tác quốc tế để phát triển.Chính vì vậy mà du lịch bền vững (sustainable tourism) là
một phần quan trọng của phát triển bền vững (sustainable development) của Liên Hợp
Quốc. Phát triển du lịch bền vững là một chủ đề đƣợc thảo luận rất nhiều ở các hội nghị
và diễn đàn lớn nhỏ trên toàn thế giới. Trên thế giới có nhiều nghiên cứu về phát triển du
lịch bền vững, phần lớn các nghiên cứu này xuất phát từ góc nhìn của khái niệm phát triển
bền vững, sau đó phát triển thành những nghiên cứu về phát triển bền vững trong ngành
du lịch, gọi tắt là phát triển du lịch bền vững. Cho đến nay, số lƣợng các nghiên cứu về
vấn đề này đã tăng lên rất nhiều.

tiên trong “Chiến lược hành động cho sự phát triển du lịch bền vững” do các nhà nghiên
cứu thuộc nhiều ngành khác nhau của Canada xây dựng. Ba vấn đề chính đƣợc đặt ra
trong chiến lƣợc này là: Những vấn đề chủ yếu và những nhu cầu; Những nguyên tắc đối
với du lịch bền vững; Những khuyến nghị cần thực hiện.
Bên cạnh đó tác phẩm “Du lịch và phát triển bền vững: Giám sát, lập kế hoạch,
quản lý” của Nelson, Butler và Wall với đóng góp lớn nhất cho việc nghiên cứu du lịch
bền vững là việc đƣa ra những chỉ số thích hợp để giám sát các hoạt động du lịch.
Ngoài ra còn các nghiên cứu khác nhƣ: “Sustainable tourism and the environment”
của Groth, A. năm 2000; “Tourism and Sustainable Community Development” của Hall, D.
and Richards, G. Năm 2003;“Tourism and Sustainability: Development, Globalisation and
New Tourism in the Third World (3rd Edition)” của Mowforth, M. và Munt, I. năm
2008;“Tourism, Culture and Sustainable Development, Division of Cultural Policies and
Intercultural Dialogue, Culture Sector” của Robinson, M. and Picard, D. năm
11


2006;“Tourism Development and the Environment: Beyond Sustainability?” của Sharpley,
R. năm 2009.
Có thể thấy, các nghiên cứu trên chủ yếu tập trung trình bày các vấn đề phát triển
du lịch gắn với phát triển bền vững tại các điểm sinh thái tự nhiên, qua đó đề ra các giải
pháp, chiến lƣợc để phát triển du lịch bền vững, là cơ sở khoa học và thực tiễn cho các
nhà kinh doanh du lịch và các nhà hoạch định chính sách trong quá trình xây dựng chiến
lƣợc phát triển du lịch sinh thái.
Đối với những vấn đề cụ thể về phát triển du lịch bền vững tại các điểm di tích văn
hóa, các công trình nghiên cứu của UNESCO đã nêu quan điểm cơ bản về việc phát triển
du lịch bền vững cần gắn với mục tiêu bảo tồn văn hóa... Chúng ta biết rằng, các di sản
thế giới là những điểm du lịch tiêu biểu và hấp dẫn, song cũng là nơi phải đối mặt với
nhiều thách thức do chính hoạt động du lịch và các hoạt động phát triển kinh tế khác đang
ngày càng gia tăng đem lại. Trong khuyến nghị của UNESCO về Bảo vệ Văn hóa Truyền
thống và Dân gian năm 1989, trong Tuyên bố Toàn cầu của UNESCO về Đa dạng Văn

động lực để duy trì di sản và các tập tục văn hoá, phát triển một ngành kinh doanh du lịch
bền vững và nâng cao việc bảo vệ các nguồn lực của di sản cho các thế hệ tƣơng lai.
Trong năm 2002, mối lƣu tâm của cộng đồng quốc tế đã tập trung vào vấn đề phát
triển du lịch và những tác động của nó đối với di sản văn hóa và thiên nhiên. Bắt đầu bằng
việc Liên hợp quốc tuyên bố 2002 là “Năm Di sản Văn hóa”. Sau đó vào tháng 5, Hội
nghị thƣợng đỉnh thế giới về Du lịch sinh thái lần đầu tiên đƣợc tổ chức tại thành phố
Quebec với tuyên bố về phát triển Du lịch sinh thái trong bối cảnh phát triển bền vững
đƣợc đƣa ra tại hội nghị thƣợng đỉnh Johannesburg tổ chức sau đó. Tới tháng 11, “Di
sản, Du lịch và Phát triển” là một trong những chủ đề chính của Hội nghị Quốc tế ở
Venice vào dịp kỷ niệm 30 năm Công ƣớc Di sản thế giới. Đồng thời năm 2002, UNEP,
IUCN và Tổ chức Du lịch thế giới (WTO) đã phát hành cuốn sách mang tựa đề “Du lịch
bền vững trong những khu vực được bảo vệ” của Tiến sỹ Paul Eagles thuộc Ủy ban Thế
giới về Những khu vực đƣợc bảo vệ với sự đóng góp của nhiều chuyên gia quốc tế. Cuốn
sách nhằm bồi đắp hiểu biết tốt hơn về những vấn đề liên quan đến du lịch trong các khu
vực đƣợc bảo vệ, và hƣớng dẫn giải quyết những vấn đề đó. Cuốn sách ra đời đƣợc coi là
một mốc mới nữa trong sự hợp tác lâu dài giữa UNEP và UNESCO trong việc cải thiện
các lợi ích đối với các khu vực đƣợc bảo vệ qua du lịch bền vững.
Nhƣ vậy, qua các tài liệu, nghiên cứu ta thấy đƣợc mối quan hệ tƣơng hỗ mật thiết
giữa các giá trị văn hóa với hoạt động phát triển du lịch bền vững. Nói cách khác, muốn
13


du lịch phát triển bền vững tại các điểm di tích, di sản văn hóa, thì các giá trị văn hóa hay
nói rộng hơn là môi trƣờng tại các điểm này phải đƣợc bảo tồn bền vững. Ngƣợc lại, du
lịch cũng cần có các chính sách phù hợp đóng góp tích cực và trách nhiệm nhất cho hoạt
động bảo tồn, phát huy các giá trị di sản văn hóa.
1.1.2. Ở Việt Nam
Tại Việt Nam vấn đề phát triển du lịch bền vững còn khá mới, chỉ mới đƣợc đƣa
vào nghiên cứu trong những năm gần đây. Đến nay tại Việt Nam cũng có một số công
trình nghiên cứu về vấn đề phát triển du lịch bền vững. Trong đó phải kể đến một số

Mai năm 2011...
Việt Nam có một nền văn hóa đậm đà bản sắc và đa dạng, vừa mang tính lịch sử
vừa hiện đại. Việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc trong sự phát triển
của hoạt động du lịch nói riêng và sự phát triển toàn diện của đất nƣớc nói chung là
nhiệm vụ quan trọng, có ý nghĩa khoa học và thực tiễn đối với Việt Nam. Kể từ thời điểm
Việt Nam chính thức tham gia Công ƣớc vào năm 1987 đến nay, kế thừa những quy định
pháp luật và kinh nghiệm trong thực tiễn bảo vệ, phát huy giá trị di tích trƣớc đó, cùng
với việc nghiên cứu, tham khảo các văn bản quốc tế về lĩnh vực bảo tồn, phát huy di sản,
Việt Nam đã ngày càng quan tâm, xây dựng các chiến lƣợc về văn hóa gắn với phát triển
du lịch bền vững. Chƣơng trình Mục tiêu quốc gia về văn hóa giai đoạn 2012 - 2015
đƣợc Thủ tƣớng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1211/QĐ-TTg ngày 05/9/2012 là
sự tiếp nối một chƣơng trình lớn của quốc gia đƣợc khởi động từ năm 1997 liên tục đến
nay. Một trong những mục tiêu cụ thể của Chƣơng trình là: Hoàn thành việc lập các quy
hoạch bảo tồn và phát huy giá trị các khu di tích đặc biệt quan trọng.
Trong Chiến lƣợc phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm
2030 xác định “Phát triển du lịch bền vững gắn chặt với việc bảo tồn và phát huy các giá
trị văn hóa của dân tộc…”. Thực hiện quan điểm phát triển này, toàn ngành Du lịch đã và
đang tập trung triển khai các chƣơng trình, kế hoạch nhằm đảm bảo cho phát triển du lịch
đồng thời tạo động lực và nguồn lực cho bảo tồn di sản văn hóa và bảo vệ môi
trƣờng.Một số công trình nghiên cứu về vấn đề phát triển du lịch bền vững gắn với bảo
tồn văn hóa tiêu biểu nhƣ:
Nghiên cứu “Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa với phát triển du lịch bền
vững- trên cơ sở khảo sát địa bàn 10 quận nội thành Hà Nội”(2011) của Nguyễn Mạnh
Cƣờng. Nghiên cứu đã trình bày hệ thống cơ sở lý luận, mối quan hệ giữa vấn đề phát triển
du lịch với bảo tồn, phát huy các giá trị di sản văn hoá, trình bày cụ thể về thực tế tại 10 quận
15