ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------

NGUYỄN VĂN TUẤN

PHÁT TRIỂN NGÀNH TRỒNG TRỌT THEO
HƢỚNG BỀN VỮNG TẠI TỈNH NAM ĐỊNH GIAI
ĐOẠN 2015 - 2020

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH

Hà Nội – 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------

NGUYỄN VĂN TUẤN

PHÁT TRIỂN NGÀNH TRỒNG TRỌT THEO
HƢỚNG BỀN VỮNG TẠI TỈNH NAM ĐỊNH GIAI
ĐOẠN 2015 - 2020
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
Mã số: 60 34 04 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH


Phòng Đào tạo, Trƣờng Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo
điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập tại trƣờng và nghiên
cứu, thực hiện luận văn.
Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Thầy giáo PGS. TS Bùi
Xuân Sơn, ngƣời đã trực tiếp hƣớng dẫn và giúp đỡ tận tình tôi trong suốt
thời gian nghiên cứu để hoàn thành luận văn này.
Tôi xin chân thành cảm ơn Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và phát triển
nông thôn tỉnh Nam Định, đồng nghiệp đã giúp đỡ tôi tìm tài liệu tham khảo
và đóng góp ý kiến để tôi hoàn thành luận văn.
Mặc dù bản thân đã cố gắng hoàn thiện luận văn bằng tất cả sự nhiệt
tình và năng lực của mình, tuy nhiên không thể tránh khỏi những thiếu sót
hoặc có phần nghiên cứu chƣa sâu. Rất mong nhận đƣợc sự chỉ bảo, thông
cảm của các thầy (cô).
Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn đến tất cả ngƣời thân, bạn bè đã nhiệt
tình giúp đỡ, động viên tôi trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu đề tài.

Tôi xin trân trọng cảm ơn!
Hà Nội, tháng 10 năm 2016
Tác giả luận văn

Nguyễn Văn Tuấn


MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ...................................................................
DANH MỤC BẢNG .........................................................................................
DANH MỤC BIỂU ĐỒ ...................................................................................
LỜI NÓI ĐẦU ..................................................................................................
CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, NHỮNG VẤN
ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN NGÀNH TRỒNG TRỌT

3.1.2. Đặc điểm kinh tế........................................................................... 39
3.1.3. Đặc điểm xã hội............................................................................ 40
3.2. Thực trạng phát triển ngành trồng trọt của tỉnh Nam Định..................41
3.2.1. Công tác quy hoạch vùng sản xuất............................................... 41
3.2.2. Chuyển dịch cơ cấu cây trồng.......................................................44
3.2.3. Chính sách đất đai........................................................................ 50
3.2.4. Chính sách về tài chính.................................................................53
3.2.5. Chính sách về khoa học công nghệ trong sản xuất trồng trọt......55
3.2.6. Tình hình liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ nông sản..................60
3.2.7. Thanh kiểm tra việc thực hiện các quy định liên quan đến phát
triển ngành trồng trọt..............................................................................62
3.3. Đánh giá công tác phát triển ngành trồng trọt của tỉnh Nam Định......63
3.3.1. Những kết quả đạt được theo mục tiêu quản lý............................ 63
3.3.2. Những kết quả đạt được theo nội dung quản lý............................64
3.3.3. Những hạn chế, tồn tại trong phát triển ngành trồng trọt theo
hướng bền vững ở tỉnh Nam Định...........................................................68
3.3.4. Nguyên nhân của những hạn chế..................................................72


CHƢƠNG 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ
ĐỂ PHÁT TRIỂN NGÀNH TRỒNG TRỌT TỈNH NAM ĐỊNH THEO
HƢỚNG BỀN VỮNG GIAI ĐOẠN 2015 - 2020......................................... 76
4.1. Phƣơng hƣớng, mục tiêu phát triển ngành nông nghiệp tỉnh Nam Định
giai đoạn 2015 - 2020..................................................................................76
4.2. Định hƣớng phát triển ngành trồng trọt theo hƣớng bền vững tại tỉnh
Nam Định giai đoạn 2015 - 2020................................................................78
4.3. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý phát triển ngành trồng trọt
theo hƣớng bền vững tại tỉnh Nam Định giai đoạn 2015 – 2020...............79
4.3.1. Về quy hoạch vùng sản xuất..........................................................79
4.3.2. Về chuyển dịch cơ cấu cây trồng.................................................. 80

HTX

5

KHCN

6

PTTH

7

QL

8

TNHH

9

UBND

i


DANH MỤC BẢNG

STT
1
2

trầm trọng của hệ sinh thái, sự cách biệt về thu nhập giữa ngƣời giàu và
ngƣời nghèo ngày càng lớn, vì vậy để đảm bảo cho sự phát triển trong tƣơng
lai chúng ta cần phải quan tâm đến phát triển kinh tế lâu dài theo hƣớng bền
vững. Quá trình phát triển cần có sự kết hợp chặt chẽ, hợp lý và hài hòa giữa
ba mặt của sự phát triển, đó là phát triển kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ
môi trƣờng. Mục tiêu cuối cùng của phát triển kinh tế chính là nâng cao mức
sống ngƣời dân; mà trên thực tế, chúng ta có thể thấy dân số ngày càng tăng
lên trong khi diện tích đất nông nghiệp không thay đổi, thậm chí còn bị giảm
xuống do sự phát triển của ngành công nghiệp và dịch vụ trong khi đó lƣơng
thực thực phẩm là một trong những nhu cầu thiết yếu của con ngƣời. Mặc dù
đóng góp vào tổng GDP hàng năm của nông nghiệp trong những năm gần đây
có phần thấp hơn công nghiệp và dịch vụ, tuy nhiên qua thời gian, qua các
cuộc suy thoái thì nông nghiệp đã chứng tỏ mình là một phần không thể thiếu
và là nền tảng vững chắc giúp cho toàn bộ nền kinh tế phát triển tốt đẹp và
vƣợt qua các cuộc suy thoái một cách nhanh chóng hơn. Vì vậy, việc đầu tƣ
cho phát triển nông nghiệp cụ thể là ngành trồng trọt theo hƣớng hiện đại và
bền vững để đảm bảo nhu cầu con ngƣời là một trong những mục tiêu cần
đƣợc đạt tới.
Với mỗi vùng miền khác nhau thì giải pháp cho việc đầu tƣ phát triển
nông nghiệp là khác nhau. Nam Định là tỉnh duyên hải trọng điểm nông
nghiệp của Đồng bằng sông Hồng, nằm giữa sông Hồng và sông Đáy, có bờ
biển dài 72 km. Diện tích tự nhiên 165.319,9 ha trong đó 113.335,9 ha đất
1


nông nghiệp (93.309,6 ha đất sản xuất trồng trọt chiếm 82.3% diện tích đất
nông nghiệp). Với lợi thế về đất đai màu mỡ, chủ động tƣới – tiêu và nguồn
lao động dồi dào, nông dân Nam Định cần cù, sáng tạo. Giá trị sản xuất ngành
nông nghiệp năm 2010 đạt 15.369 tỉ đồng (chiếm 25,44 % tổng giá trị sản
xuất của tỉnh Nam Định) thì đến năm 2015 đạt 24.602 tỉ đồng (chiếm 18,89 %

phải đƣa ra đƣợc các cơ chế, chính sách quản lý hiệu quả hƣớng tới nâng cao
giá trị gia tăng gắn với phát triển bền vững trong lĩnh vực trồng trọt. Xuất phát
từ những yêu cầu thực tế trên, với mong muốn góp một phần nhỏ công sức để
công tác quản lý trong lĩnh vực trồng trọt của tỉnh Nam Định tốt hơn nên tác
giả đã chọn đề tài “Phát triển ngành trồng trọt theo hướng bền vững tại tỉnh
Nam Định giai đoạn 2015 - 2020”.
2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục tiêu nghiên cứu
Trên cơ sở đánh giá thực trạng công tác quản lý phát triển ngành trồng
trọt tại tỉnh Nam Định trong thời gian qua, từ đó đề xuất một số giải pháp
nhằm nâng cao công tác quản lý phát triển ngành trồng trọt theo hƣớng bền
vững tại tỉnh Nam Định để sản phẩm ngành trồng trọt của Tỉnh đảm bảo chất
lƣợng, tăng năng suất, tăng giá trị và tiêu thụ ổn định trên thị trƣờng trong
thời gian tới.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
-

Nghiên cứu, hệ thống hoá một số vấn đề lý luận, thực tiễn về công tác

quản lý phát triển ngành trồng trọt bền vững.
-

Phân tích và đánh giá thực trạng công tác quản lý phát triển nông nghiệp

nói chung và ngành trồng trọt nói riêng tại tỉnh Nam Định giai đoạn 2010 - 2015,

chỉ ra những kết quả đã đạt đƣợc, những điểm còn hạn chế, tồn tại.
-

Đề xuất một số giải pháp quản lý ngành trồng trọt phát triển theo

hƣớng đến
năm 2020.
5. Những đóng góp mới của luận văn
-

Luận văn chỉ ra đƣợc những kết quả đã đạt đƣợc và những tồn tại,

hạn chế trong công tác quản lý phát triển ngành trồng trọt theo hƣớng bền
vững tại tỉnh Nam Định.
- Đề xuất một số giải pháp nhằm từng bước hoàn thiện và nâng cao
hiệu quả công tác quản lý ngành trồng trọt để phát triển theo hướng bền
vững tại tỉnh Nam Định giai đoạn 2015 - 2020.
6. Kết cấu luận văn
Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, mục lục và tài liệu tham khảo, luận
văn còn gồm 4 chƣơng, cụ thể nhƣ sau:


4


Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, những vấn đề lý luận và
thực tiễn về phát triển ngành trồng trọt theo hƣớng bền vững
Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu luận văn
Chƣơng 3: Thực trạng phát triển ngành trồng trọt ở tỉnh Nam Định giai
đoạn 2010 - 2015
Chƣơng 4: Một số giải pháp hoàn thiện công tác quản lý để phát triển
ngành trồng trọt tỉnh Nam Định theo hƣớng bền vững giai đoạn 2015 - 2020

5



GS.TS Nguyễn Kế Tuấn, 2006. Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông
nghiệp nông thôn ở Việt Nam con đường và bước đi. Hà Nội: Nhà xuất bản
Chính trị Quốc gia. Trong công trình nghiên cứu tác giả tiếp cận chủ yếu dƣới
góc độ đánh giá tác động của việc phát triển nền nông nghiệp bền vững đối
với nền kinh tế. Đây là công trình đề cập chủ yếu đến quá trình công nghiệp
hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn ở nƣớc ta thời gian qua; đề xuất
phƣơng hƣớng thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông
thôn Việt Nam.
PGS. TS Tạ Minh Sơn, 2006. Chuyển dịch cơ cấu cây trồng, bƣớc đột
phá trong sản xuất nông nghiệp nƣớc ta. Tạp chí nông nghiệp và phát triển
nông thôn kỳ 2, tháng 01 năm 2006. Công trình nghiên cứu này đã đề cập một
số vấn đề lý luận và thực tiễn của quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành
nông nghiệp trong bƣớc đầu của quá trình đổi mới, hội nhập của Việt Nam.
Đi sâu phân tích những đặc điểm, vai trò, thực trạng, tính chất của quá trình
chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp nói chung, ngành trồng trọt nói riêng,
từ đó đề xuất những giải pháp mang tính khả thi cho vấn đề nghiên cứu.
Vũ Văn Nâm, 2009. Phát triển nông nghiệp bền vững ở Việt Nam. Luận
văn Thạc sĩ, Trƣờng Đại học kinh tế - Đại học Quốc Gia Hà Nội. Tác giả đã nêu
tổng quan về sản xuất nông nghiệp của Việt Nam: vị trí của nông nghiệp trong
nền kinh tế, đặc điểm của sản xuất nông nghiệp Việt Nam. Phân tích những
chuyển biến trong phát triển nền nông nghiệp theo xu hƣớng bền vững, đó là
đảm bảo giữ vững nhịp độ tăng trƣởng ổn định và có hiệu quả trong thời gian
dài, giải quyết các vấn đề xã hội nẩy sinh trong khu vực nông nghiệp nông thôn.

1.1.2. Đánh giá chung về tình hình nghiên cứu và những vấn đề đặt ra cho
đề tài luận văn
Nhìn chung các công trình trên đã đề cập một cách tƣơng đối khái quát
về xây dựng và phát triển một nền kinh tế nông nghiệp bền vững. Các giải
7



sẽ góp phần tìm ra các giải pháp tổng thể cho việc phát triển ngành trồng trọt
theo hƣớng bền vững tại tỉnh Nam Định một cách hợp lý, tận dụng đƣợc các
nguồn lực của Tỉnh, giúp kinh tế nông nghiệp của Tỉnh phát triển nhanh
chóng, ổn định. Đây là đề tài vừa có tính lý luận khái quát, vừa mang tính
thực tiễn cao.
1.2. Những vấn đề cơ bản về phát triển ngành trồng trọt theo hƣớng bền
vững 1.2.1. Khái niệm về phát triển bền vững và phát triển bền vững ngành
nông nghiệp
1.2.1.1. Phát triển bền vững
Có rất nhiều cách hiểu khác nhau về phát triển bền vững, tùy theo cách
tiếp cận, mục đích nghiên cứu sử dụng khác nhau mà khái niệm này đƣợc hiểu
theo nhiều cách khác nhau. Năm 1987, lần đầu tiên khái niệm phát triển bền
vững đƣợc đề cập tới trong các văn bản báo cáo “Tƣơng lai của chúng ta” của
Hội đồng thế giới về phát triển bền vững họp tại Brundland (WCED 1987).

Theo các báo cáo tại Brundland (WCED 1987) đƣa ra định nghĩa về
phát triển bền vững mà ngày nay đƣợc thừa nhận rộng rãi trên toàn thế giới
với nội dung chính: “Là sự phát triển hài hoà giữa tăng trƣởng kinh tế, công
bằng xã hội và bảo vệ môi trƣờng nhằm đáp ứng nhu cầu của hiện tại mà
không làm tổn hại đến nhu cầu của thế hệ tƣơng lai”.
Phát triển bền vững phải đảm bảo sử dụng đúng mức và đảm bảo ổn
định tài nguyên thiên nhiên và môi trƣờng sống. Đó không chỉ là sự phát triển
nền kinh tế văn hoá xã hội một cách vững chắc nhờ khoa học công nghệ tiên
tiến, mà còn đảm bảo cải thiện những điều kiện tự nhiên mà con ngƣời đang
sống và chính sự phát triển đang dựa vào đó để ổn định bền vững. Nhƣ vậy,
trong mỗi hoàn cảnh môi trƣờng và nguồn tài nguyên, con ngƣời phải tìm ra
các hƣớng phát triển tối ƣu của mình phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội,
phong tục truyền thống của dân tộc.


xuất hàng hóa, đáp ứng nhu cầu đa dạng của thị trƣờng trong nƣớc và xuất
khẩu, góp phần đảm bảo an ninh lƣơng thực quốc gia.
10


Phát triển ngành trồng trọt theo hƣớng bền vững sẽ làm tăng
thu nhập
cho ngƣời nông dân và doanh nghiệp trong lĩnh vực trồng trọt; điều này
khuyến khích ngƣời nông dân và doanh nghiệp gắn bó với ruộng đất, đảm
bảo ngƣời nông dân có cuộc sống tốt hơn.
-

Phát triển ngành trồng trọt theo hƣớng bền vững đem lại một nền

trồng trọt tăng trƣởng và phát triển nhanh, tốc độ tăng trƣởng, lợi nhuận kinh
tế ở mức cao và ổn định.
Phát triển ngành trồng trọt theo hƣớng bền vững có ý nghĩa
quan
trọng đảm bảo sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên, đáp ứng nhu cầu cho thế
hệ tƣơng lai.
-

Phát triển ngành trồng trọt theo hƣớng bền vững nhằm thúc đẩy nền

kinh tế nông nghiệp phát triển bền vững, bảo vệ môi trƣờng, sinh thái.
1.2.2.3. Những nội dung phát triển ngành trồng trọt theo hướng bền vững

a)


khi đƣợc xác định bằng giá trị của nó trên một đơn vị trọng lƣợng, tuy nhiên
hợp lý hơn cả có thể xác định đó là những cây trồng mang lại lợi ích kinh tế
trên một đơn vị ruộng đất hay lao động cao. Nhƣ vậy, có thể hiểu chuyển đổi
cơ cấu cây trồng là chuyển từ trạng thái cây trồng cũ sang trạng thái cây trồng
mới để nâng cao năng suất lao động và hiệu quả kinh tế, phát triển những cây
trồng có triển vọng trên thị trƣờng, có giá trị gia tăng cao. Việc chuyển đổi cơ
cấu cây trồng, phải gắn liền với thị trƣờng tiêu thụ và chế biến. Chuyển đổi
cơ cấu cây trồng, cũng đƣợc hiểu là sự thay đổi mối quan hệ số lƣợng, diện
tích, phần trăm tỷ trọng cơ cấu, sự thay đổi về giá trị sản xuất và giá trị gia
tăng của toàn ngành dƣới sự tác động của điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội,
môi trƣờng và con ngƣời.
c)

Chính sách đất đai

Đất đai đối với phát triển nông nghiệp đƣợc coi là then chốt trong phát
triển kinh tế của các quốc gia, nhất là các nƣớc đang phát triển nhƣ Việt Nam.
Bởi vậy, trong xu thế đổi mới và hội nhập quốc tế, đất đai đã từng bƣớc đƣợc
Nhà nƣớc ta sử dụng trên quan điểm đáp ứng yêu cầu phân bổ hợp lý, sử dụng
đất đai đúng mục đích, tiết kiệm và có hiệu quả, bảo đảm lợi ích trƣớc mắt và
lâu dài, bảo vệ môi trƣờng sinh thái. Khuyến khích tập trung và tích tụ đất nông
nghiệp, hình thành nên những vùng sản xuất hàng hóa lớn, vừa giải phóng sức
lao động vừa đƣa nông nghiệp phát triển toàn diện. Từng bƣớc

12