VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

PHẠM TẤN NGHỀ

HÕA THƢỢNG KHÁNH ANH (1895 - 1961)
VỚI PHONG TRÀO CHẤN HƢNG PHẬT GIÁO
Ở NAM BỘ THẾ KỶ XX

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÔN GIÁO HỌC

HÀ NỘI - 2018


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

PHẠM TẤN NGHỀ

HÕA THƢỢNG KHÁNH ANH (1895 - 1961)
VỚI PHONG TRÀO CHẤN HƢNG PHẬT GIÁO
Ở NAM BỘ THẾ KỶ XX
Ngành: TÔN GIÁO HỌC
Mã số: 8.22.90.09

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÔN GIÁO HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. LÊ TÂM ĐẮC

MỤC LỤC
MỞ ĐẦU

Trang
1

Chƣơng 1: BỐI CẢNH LỊCH SỬ PHONG TRÀO CHẤN HƢNG
PHẬT GIÁO Ở NAM BỘ VÀ THÂN THẾ, SỰ NGHIỆP
CỦA HÕA THƢỢNG KHÁNH ANH

16

1.1. Bối cảnh lịch sử phong trào chấn hưng Phật giáo ở Nam Bộ

16

1.2. Thân thế và sự nghiệp của Hòa thượng Khánh Anh

35

Chƣơng 2: ĐÓNG GÓP CỦA HÕA THƢỢNG KHÁNH ANH ĐỐI
VỚI PHONG TRÀO CHẤN HƢNG PHẬT GIÁO Ở
NAM BỘ
2.1. Hòa thượng Khánh Anh với công tác đào tạo Tăng tài

44
44

2.2. Hòa thượng Khánh Anh với công tác dịch thuật và truyền bá
Phật học

PHỤ LỤC


DANH MỤC VIẾT TẮT

HT

:

Hòa thượng

KHXH

:

Khoa học xã hội

Nxb

:

Nhà xuất bản

PGVN

:

Phật giáo Việt Nam

ST

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Phật giáo sớm du nhập vào Việt Nam, đến nay trải qua khoảng 20 thế kỷ.
Có thể nói, lịch sử thăng trầm của Phật giáo Việt Nam là một bộ phận không thể
tách rời dòng chảy lịch sử Việt Nam. Trong diễn trình ấy, có lúc Phật giáo hưng
thịnh, có lúc Phật giáo suy vi. Tuy nhiên, thực tế lịch sử cho thấy, trong mọi hoàn
cảnh, giáo lý từ bi, vô ngã, vị tha của đạo Phật vẫn luôn là chỗ dựa tinh thần, là nét
đẹp trong văn hóa và đời sống của người dân Việt, là chất keo cố kết sức mạnh
đoàn kết dân tộc vượt qua những khó khăn của thời cuộc, để cùng chấn hưng đất
nước sau những năm tháng chiến tranh khốc liệt.
Đầu thế kỷ XX, nước ta bị chia thành ba kỳ đặt dưới chế độ thuộc địa, nửa
thuộc địa và bảo hộ của nước Pháp, triều đình nhà Nguyễn không còn thực quyền
cai trị đất nước. Xã hội Việt Nam, nhất là Nam Bộ, có những biến chuyển mạnh
mẽ, nhiều giá trị phương Tây ồ ạt du nhập vào. Chính sách cai trị của thực dân
Pháp tạo ra nhiều bất cập trong xã hội. Những giá trị truyền thống phải đối mặt
với yếu tố ngoại lai ngày một nhiều hơn. Điều này đặt ra cho những người trí thức
yêu nước bấy giờ làm sao vực dậy những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc
trên cơ sở tiếp thu những giá trị bên ngoài cho phù hợp với thời đại. Các phong
trào kháng chiến chống Pháp nổ ra nhiều nơi. Các phong trào duy tân của những
nhà trí thức được hưởng ứng nồng nhiệt. Tất cả đều mong tìm ra một tương lai
sáng lạn hơn cho dân tộc và đất nước.
Phật giáo Việt Nam trong hoàn cảnh đó, một số nhà sư trí thức đã có
những ưu tư trước tiền đồ Phật pháp, muốn tìm ra hướng đi mới cho Phật giáo
Việt Nam trước nguy cơ tồn vong mà những biến chuyển nhanh chóng của xã
hội. Bối cảnh đó làm xuất hiện phong trào chấn hưng Phật giáo ở Nam Bộ vào
cuối thập niên 20 đầu thập niên 30 của thế kỷ XX. Những nhân vật tiêu biểu cho
khởi đầu phong trào là các danh tăng như Khánh Hòa, Thiện Chiếu, Khánh Anh,
Huệ Quang,v.v… Phong trào chấn hưng Phật giáo đầu thế kỷ XX ở Nam Bộ nói
riêng, cả nước nói chung không những tạo ra một luồng sinh khí mới, khơi dậy


Khánh Anh (1895-1961) với phong trào chấn hưng Phật giáo ở Nam Bộ thế kỷ
XX” làm luận văn thạc sĩ chuyên ngành Tôn giáo học.

2


2. Tình hình nghiên cứu đề tài
2.1. Những công trình nghiên cứu liên quan đến phong trào chấn hưng
Phật giáo ở Việt Nam
2.1.1. Các công trình nghiên cứu ở ngoài nước
Phong trào chấn hưng Phật giáo ở Việt Nam đầu thế kỷ XX là đề tài quan
tâm nghiên cứu của nhiều học giả ở nước ngoài. Bởi vì, phong trào chấn hưng ở
Việt Nam không phải đơn độc hay tự phát, mà còn có sự liên đới nhiều mặt với
phong trào chấn hưng Phật giáo ở nhiều quốc gia trong khu vực và trên thế giới vào
thời bấy giờ. Tiêu biểu nhất là sự ảnh hưởng tư tưởng của HT. Thái Hư, thủ lĩnh
phong trào chấn hưng Phật giáo ở Trung Quốc, đối với các vị cao tăng Việt Nam
dẫn đến công cuộc vận động chấn hưng Phật giáo ở nước ta đương thời như: Khánh
Hòa, Thiện Chiếu, Khánh Anh,v.v.. Dưới đây là một số nghiên cứu tiêu biểu ở nước
ngoài về phong trào chấn hưng Phật giáo ở Việt Nam.
Hồ Trần Lê Ngọc, Thái Hư pháp sư với phong trào chấn hưng Phật giáo
Việt Nam cận đại (太虚法师与近代越南佛教振兴运动), Luận văn cao học
chuyên ngành Tôn giáo học, Trường Đại học Sư phạm Phúc Kiến, 2017. Luận
văn trình bày khái lược lịch sử 20 thế kỷ của Phật giáo Việt Nam, bối cảnh xã
hội quốc tế và bối cảnh xã hội Trung - Việt đầu thế kỷ XX, giới thiệu khái quát
phong trào chấn hưng Phật giáo Việt Nam, đi sâu phân tích ảnh hưởng của Đại
sư Thái Hư đối với phong trào chấn hưng Phật giáo Việt Nam cận đại, trên cơ sở
đó bước đầu nêu lên tác dụng đối với Phật giáo Việt Nam đương đại. Nhìn
chung, nội dung luận văn này phản ánh sự liên hệ giữa Phật giáo Trung Hoa và
Phật giáo Việt Nam cận đại trong phong trào chấn hưng Phật giáo qua sự tiếp thu
tư tưởng từ Đại sư Thái Hư.

sự kiện liên quan đến phong trào chấn hưng Phật giáo.
Thiện Chiếu là một nhà sư nổi lên trong báo giới với những bài viết kêu
gọi chấn hưng Phật giáo từ rất sớm như: Cái vấn đề chấn hưng Phật giáo ở nước
nhà (1927), Về việc chấn hưng Phật giáo (1927) tạp chí Phật hóa tân thanh niên
(1929), Tại sao tôi cảm ơn đạo Phật (1936), tạp chí Tiến hóa (1938) Có thể
khẳng định, sư Thiện Chiếu là một nhà cải cách Phật giáo lớn, là một trong
những người tiên phong trong việc khởi xướng và viết nhiều về phong trào chấn
hưng Phật giáo ở Việt Nam.
Tờ báo Phật giáo chữ quốc ngữ đầu tiên ở Việt Nam là Pháp âm xuất bản
ngày 31/8/1929 do HT. Khánh Hòa (1877-1947) làm chủ nhiệm với chủ trương

4


“Từ bi, Bác ái, Tự giác và Giác tha” đánh dấu một cột mốc quan trọng trong diễn
trình chấn hưng Phật giáo nước nhà, tờ báo như là nhật ký ghi lại tiến trình vận
động kêu gọi chấn hưng của HT. Khánh Hòa vào những năm 20 của thế kỷ XX.
Nội dung tờ tạp chí này lần đầu tiên trình bày thực trạng đau lòng của Phật giáo
Việt Nam lúc bấy giờ, thiết tha kêu gọi một phong trào chấn hưng Phật giáo.
Mật Thể, Việt Nam Phật giáo sử lược, Nhà in Tân Việt, 1944. Xuất bản
lúc phong trào chấn hưng Phật giáo vẫn đang diễn ra mạnh mẽ và rộng khắp
nước ta, nên có thể xem cuốn sách này là một trong những công trình đầu tiên đề
cập đến phong trào chấn hưng Phật giáo ở Việt Nam, dù dung lượng tương đối
khiêm tốn và giản lược đúng như tên gọi.
Trí Quang, Tăng già Việt Nam, Nhà in Đuốc Tuệ, 1952. Tác giả dành
phần cuối cuốn sách để giới thiệu về Đại sư Thái Hư cùng với công cuộc chấn
hưng Phật giáo ở Trung Quốc, giải thích ba nội dung cơ bản trong tư tưởng cải
cách Phật giáo Trung Quốc của Đại sư Thái Hư gồm: cách mạng giáo lý, cách
mạng giáo giáo chế và cách mạng giáo sản. Phần viết này có thể tham khảo đối
chiếu sự giống nhau và khác nhau trong chấn hưng Phật giáo giữa Trung Quốc

Nguyễn Lang, Việt Nam Phật giáo sử luận, Nxb. Lá Bối, 1985 (Nxb. Văn
học in lại năm 1994, Nxb. Phương Đông tái bản năm 2012). Bộ sách nổi tiếng
này vừa mang giá trị sử học vừa mang giá trị văn học quan trọng đối với giới
nghiên cứu khi tìm hiểu về lịch sử Phật giáo Việt Nam từ khởi thuỷ đến hiện đại
bởi khối lượng thông tin đồ sộ của nó. Tác phẩm cung cấp nhiều tư liệu quý giá
và nghiêm túc về lịch sử Phật giáo Việt Nam nói chung và lịch sử phong trào
chấn hưng Phật giáo Việt Nam nói riêng. Trong đó, nội dung chấn hưng Phật
giáo nằm ở tập 3, với sự khái quát về phong trào chính thức từ 1930 ở cả 3 miền.
Tư liệu và lý giải của tác giả từng bước làm sáng tỏ khá nhiều vấn đề của lịch sử
Phật giáo Việt Nam, trong đó có phong trào chấn hưng Phật giáo. Tuy vậy, do
gói gọn diễn trình lịch sử PGVN gần 20 thế kỷ chỉ trong 3 tập sách, nên tác giả
không thể trình bày chi tiết các nhân vật và sự kiện của phong trào chấn hưng
Phật giáo ở nước ta.
Thích Thanh Duệ, Tìm hiểu thêm về phong trào chấn hưng Phật giáo đầu
thế kỷ XX, Luận văn cử nhân, Khoa Lịch sử, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội,
1994. Dưới góc nhìn lịch sử, tác giả trình bày nguyên nhân và diễn biến sự kiện
theo hệ thống riêng với một dung lượng khiêm tốn, nên chưa bao quát được
nhiều vấn đề trong phong trào chấn hưng Phật giáo ở Việt Nam.

6


Luận vận đậy đu ở file:Luận vận Full