VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

TRẦN THỊ TIẾT THANH THẢO

QUAN ĐIỂM CỦA PHẬT GIÁO VỀ ẨM THỰC CHAY
(NGHIÊN CỨU TRƢỜNG HỢP TẠI THÀNH PHỐ
HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY)

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÔN GIÁO HỌC

HÀ NỘI - 2018


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

TRẦN THỊ TIẾT THANH THẢO

QUAN ĐIỂM CỦA PHẬT GIÁO VỀ ẨM THỰC CHAY
(NGHIÊN CỨU TRƢỜNG HỢP TẠI THÀNH PHỐ
HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY)

Ngành : TÔN GIÁO HỌC
Mã số: 8.22.90.09

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÔN GIÁO HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TP. Hồ Chí Minh, tháng 5 năm 2018
Học viên

Trần Thị Tiết Thanh Thảo


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ẨM THỰC CHAY PHẬT GIÁO
1.1. Các kinh điển Phật giáo thể hiện quan điểm liên quan đến

Trang
1
13
13

ăn chay
1.2. Khái lược các khái niệm

15

1.3. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu

22

1.4. Các lý thuyết nghiên cứu

22

Chƣơng 2: QUAN ĐIỂM CỦA PHẬT GIÁO VỀ ẨM THỰC CHAY

65

KẾT LUẬN
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC

72


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

STT

VIẾT TẮT

NỘI DUNG CHỮ VIẾT TẮT

1

GHPGVN

Giáo hội Phật giáo Việt Nam

2

VNCPHVN

3

Tp. HCM

chức Y tế Quốc tế Liên Hiệp quốc, Bộ Y tế Hoa Kỳ, Bộ Y tế Anh Quốc, Viện
Tim mạch Quốc gia Hoa Kỳ, Viện Ung thư Quốc gia Mỹ và những công trình
nghiên cứu khoa học vì sức khỏe cộng đồng.
Thế giới càng hiện đại, con người càng văn minh thì càng dễ rơi vào
khủng hoảng. Nguyên nhân chính là do con người hưởng thụ vật chất quá
nhiều dẫn đến mất cân bằng giữa môi trường tự nhiên và môi trường xã
hội. Để tổng hòa mối quan hệ đó, con người cần nhất là phải hướng đến
một đời sống tâm linh lành mạnh, nhất là ăn chay - một triết lý sống từ các
tôn giáo nói chung và Phật giáo nói riêng, để có được một môi trường thiên
nhiên tinh khiết.
Phật giáo với tư tưởng Từ bi làm nền tảng, thì ăn chay là việc tất yếu.
Bởi vì ngoài việc duy trì thân thể khỏe mạnh trường thọ và cân bằng môi
trường sinh thái, thì ăn chay theo quan điểm Phật giáo nhất là Phật giáo
Bắc Tông là để tránh khỏi nghiệp sát sanh và nhân quả oán thù do nghiệp
sát mang lại.

1


Đối với hàng Tăng sĩ xuất gia hay Phật tử tại gia trong Phật giáo đều
phải giữ gìn giới cấm không sát sinh theo lời Phật dạy. Sự tu tập trải rộng
lòng Từ được biểu hiện cụ thể qua thực hành trường chay sẽ làm cho bản thân
sớm đạt được mục đích là giác ngộ giải thoát. Đồng thời từ đó cũng cảm hóa
được tha nhân trở về với tánh thiện của chính mình, trở nên người hơn trong
việc đối nhân xử thế, tránh đi những xung đột chiến tranh không đáng có từ
lòng sân hận tham cầu. Là một tu sĩ Phật giáo, tôi chọn đề tài này với mục
đích góp phần làm rõ hơn lợi ích của việc ăn chay cũng như ý nghĩa cao đẹp
từ ẩm thực chay mang lại trên tinh thần Phật giáo.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
2.1. Các công trình nghiên cứu về ẩm thực chay

4. Ăn chay đảm bảo cho dinh dưỡng - có lợi cho sức khỏe (2009) của
tác giả Ngọc Hà là một tác phẩm hữu ích cho việc lựa chọn và quyết định cho
mình một phương pháp ăn chay khoa học, hợp lý và có lợi cho sức khỏe. Tác
phẩm này đã giới thiệu cụ thể các món ăn chay bổ dưỡng, cũng như giải thích
ý nghĩa, mục đích và lượng dinh dưỡng có trong thực phẩm chay.
5. Nguyễn Thọ Nhân trong tác phẩm Ăn chay chống lại biến đổi khí
hậu (2009) đã trình bày cụ thể về giá trị đóng góp của việc ăn chay chống lại
biến đổi khí hậu toàn cầu, giải quyết nạn đói, đa dạng sinh thái trên toàn thế
giới, trong đó có môi trường thiên nhiên ở Việt Nam.
6. Trong cuốn Ăn chay chữa bệnh kéo dài tuổi xuân, (Nxb. Văn hóa Sài
Gòn, 2010) tác giả Đinh Công Bảy cho rằng một chế độ ăn chay thích hợp sẽ
đem lại nhiều lợi ích cho con người như sức khỏe tốt, thân thể tráng kiện, tuổi
thọ kéo dài, tinh thần thư thái. Từ những giá trị thiết thực đó đã giúp cho
người viết hiểu sâu hơn về giá trị dinh dưỡng cũng như cách phòng bệnh và
chữa bệnh từ các loại rau củ quả từ thiên nhiên đem lại.
7. Janet Barkas, Tâm thức ăn chay (2011), Bùi Thanh Châu dịch: Tác
giả trình bày về lịch sử chọn lọc của con người đối với chế độ ăn uống, đặc

3


biệt xem thuyết ăn chay như một triết học riêng biệt, được chủ trương bởi
những nhóm khác biệt nhau. Quyển sách này đã khảo sát lịch sử rộng lớn của
việc ăn chay và những tranh luận về chế độ dinh dưỡng trong thực phẩm.
8. Các món ăn chay trị bệnh (Nxb. Đà Nẵng, 2012): Tác giả Phan Văn
Chiêu và Thiếu Hải đưa ra những lời khuyên bổ ích về tác dụng ăn chay đối
với sức khỏe, trí tuệ, phòng chống bệnh tật và kéo dài tuổi xuân. Từ tập sách
này người viết có thể tham khảo cách sử dụng thức ăn chay cho đúng cách.
9. Tác giả Đỗ Kim Trung trong cuốn Món chay gia đình (Nxb. Thời
đại, 2013) đã nghiên cứu và chỉ ra khuynh hướng ẩm thực chay hiện nay có

sự ngon miệng, bổ dưỡng mà còn vì ăn chay giúp cho tâm hồn thanh tịnh, an
lành hơn. Bên cạnh đó, ăn chay còn giúp giữ gìn sức khỏe, phòng tránh bệnh
tật, làm cho con người trở nên đẹp hơn cả thể chất lẫn tâm hồn.” Sách này
người viết có thể tham khảo về sự khác nhau giữa món chay tiệc ở không gian
nhà hàng và món ăn gia đình thông dụng từ các tác giả khác.
13. Trong tác phẩm Nấu ngon Ăn lành (Nxb. Phụ nữ, 2017): Là một
nghệ nhân ẩm thực tác giả Hồ Đắc Thiếu Anh cho rằng: “Ăn chay giúp ta nuôi
dưỡng tâm từ bi, tình yêu thương muôn loài. Chính những điều tuyệt vời này sẽ
góp phần khiến thế giới an lạc hơn.” Ý kiến này đã góp phần hình thành ý
tưởng cho người viết về hình thức chế biến, sao cho nổi bật lên được một nét
chay truyền thống bên cạnh hương vị và nguyên liệu chay thuần khiết.
2.2. Các công trình nghiên cứu về ẩm thực chay trong tôn giáo
Tôn giáo nói chung, Phật giáo nói riêng đều đề cao tinh thần Từ bi, bác
ái với mục đích đem lại an lạc cho mình và người thông qua hành động thiện
cụ thể, trong đó vấn đề ẩm thực chay là một ví dụ. Đã có rất nhiều công trình
nghiên cứu về vấn đề này trong lĩnh vực tôn giáo:
14. Vấn đề ẩm thực trong đạo Phật của Tỳ kheo Thích Thiện Minh (dịch
sang Việt ngữ từ quyển “Are you herbivore or carnivore?” của Sanjivaputta,
1992). Tác giả đã trình bày chi tiết và cụ thể về vấn đề ẩm thực chay trong Phật

5


giáo, đặc biệt là những luận giải cho việc chọn lựa thực phẩm của các hệ phái
Phật giáo. Đây là một trong những tác phẩm quan trọng giúp cho người viết có
cái nhìn toàn diện hơn về vấn đề ẩm thực chay trong Phật giáo.
15. Ăn chay để bảo vệ và tăng cường sức khỏe (2003) do Thích Thiện
Phụng biên soạn đã trình bày một cách rõ ràng và chi tiết về nguồn gốc lịch sử
của việc ăn chay ở các tôn giáo, thiên về lĩnh vực vật chất dinh dưỡng, sức
khỏe của người ăn chay. Đồng thời, tác giả cũng đã làm rõ những giá trị mà ăn