Đề tài Phát triển nông nghiệp vùng ven biển đồng bằng sông Hồng
trong điều kiện biến đổi khí hậu
1. Câu hỏi nghiên cứu
- Đặc điểm mang tính đặc thù trong phát triển nông nghiệp vùng ven
biển ĐBSH là gì?
- Thực trạng phát triển nông nghiệp vùng ven biển ĐBSH những năm gần
đây? Những thành tựu đạt được, những hạn chế và nguyên nhân của nó là gì?
- Cơ hội và thách thức mà biến đổi khí hậu đưa lại cho phát triển nông
nghiệp vùng ven biển đồng bằng Sông hồng?
- Nông nghiệp vùng ven biển ĐBSH sẽ phát triển theo xu hướng nào?
- Có những giải pháp nào thúc đẩy sự phát triển nông nghiệp vùng ĐBSH?
2. Khái niệm chính và thao tác hóa khái niệm
Khái niệm chính của đề tài là: “Phát triển nông nghiệp”
Phát triển kinh tế là quá trình lớn lên, tăng tiến mọi mặt của nền kinh
tế. Nó bao gồm sự tăng trưởng kinh tế và đồng thời có sự hoàn chỉnh về mặt
cơ cấu, thể chế kinh tế, chất lượng cuộc sống.
Điều kiện đầu tiên là phải có sự tăng trưởng kinh tế (gia tăng về quy mô
sản lượng của nền kinh tế, nó phải diễn ra trong một thời gian tương đối dài
và ổn định).
Sự thay đổi trong cơ cấu kinh tế: thể hiện ở tỷ trọng các vùng, miền,
ngành, thành phần kinh tế... thay đổi. Trong đó tỷ trọng của vùng nông thôn
giảm tương đối so với tỷ trọng vùng thành thị, tỷ trọng các ngành dịch vụ,
công nghiệp tăng, đặc biệt là ngành dịch vụ.
Cuộc sống của đại bộ phận dân số trong xã hội sẽ trở lên tươi đẹp hơn:
giáo dục, y tế, tinh thần của người dân được chăm lo nhiều hơn, môi trường
được đảm bảo.
Trình độ tư duy, quan điểm sẽ thay đổi.

1




sâu là sự cố gắng tìm mọi cách để có nguồn thu nhập tài chính cao nhất từ ngũ
cốc, các sản phẩm được chế biến từ ngũ cốc hay vật nuôi..
Nông nghiệp hiện đại vượt ra khỏi sản xuất nông nghiệp truyền thống,
loại sản xuất nông nghiệp chủ yếu tạo ra lương thực cho con người hay làm
thức ăn cho các con vật. Các sản phẩm nông nghiệp hiện đại ngày nay
ngoài lương thực, thực phẩm truyền thống phục vụ cho con người còn các loại
khác như: sợi dệt (sợi bông, sợi len, lụa, sợi lanh), chất đốt (mê tan, dầu sinh
học, ethanol..), da thú, cây cảnh, sinh vật cảnh, chất hóa học (tinh bột, đường,
mì chính, cồn, nhựa thông), lai tạo giống, các chất gây nghiện cả hợp pháp và
không hợp pháp như (thuốc lá, cocaine..)
Thế kỷ 20 đã trải qua một sự thay đổi lớn trong sản xuất nông nghiệp,
đặc biệt là sự cơ giới hóa trong nông nghiệp và ngành sinh hóa trong nông
nghiệp. Các sản phẩm sinh hóa nông nghiệp gồm các hóa chất để lai tạo, gây
giống, các chất trừ sâu, diệt cỏ, diêt nấm, phân đạm.
Phát triển nông nghiệp được đo lường ở nhiều khía cạnh khác nhau, trong
đó căn bản được xét trên những khía cạnh sau: Tốc độ tăng trưởng giá trị sản
xuất nông nghiệp; Chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp; Xây dựng cơ sở hạ tầng;
Ứng dụng khoa học công nghệ; Phát triển các mô hình sản xuất; Phát triển
công nghiệp, dịch vụ phục vụ nông nghiệp.
3. Tóm tắt sơ bộ một số ấn phẩm trọng tâm phục vụ cho việc trả lời câu
hỏi nghiên cứu chính.
3.1. Các nghiên cứu về phát triển nông nghiệp
Trong cuốn sách “Hệ thống trong phát triển nông nghiệp bền vững”
(2011), Tác giả Trần Danh Thìn đã giới thiệu khái niệm chung về hệ thống và
hệ thống trong nông nghiệp; các thành phần, hệ thống bền vững; các phương
pháp nghiên cứu phát triển hệ thống nông nghiệp bền vững.

3



nghiêp, tác giả đã đưa ra một số giải pháp nhằm sử dụng có hiệu quả nguồn
tài nguyên đất và nước ở Tây Nguyên.
Trong nghiên cứu “Vai trò của nhà nước trong quá trình phát triển
nông nghiệp Thái Lan - bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam” (1995),
Hoàng Văn Hoa đã chỉ ra vai trò của nhà nước thông qua một số chính sách
nông nghiệp của chính phủ trong quá trình phát triển nông nghiệp Thái Lan.
Vị trí của nông nghiệp trong phát triển kinh tế và vai trò của nhà nước đối với
nền kinh tế nông nghiệp, Đồng thời tác giải cũng rút ra một số bài học kinh
nghiệm để nâng cao vai trò của nhà nước trong phát triển nông nghiệp với
Việt Nam.
Nghiên cứu “Phát triển nông nghiệp Việt Nam sau khi gia nhập tổ
chức thương mại thế giới (WTO”(2014), Phùng Văn Dũng đã nghiên cứu lý
luận và thực tiễn phát triển nông nghiệp sau WTO; đề xuất phương hướng và
giải pháp phát triển nông nghiệp có hiệu quả và bền vững khi thực hiện cam
kết với WTO.
Nghiên cứu: “Phát triển nông nghiệp các tỉnh trung du miền núi phía
Bắc Việt Nam theo hướng bền vững” (2014), Nguyễn Thanh Hải đã trình bày
lý luận về phát triển nông nghiệp bền vững. Phân tích, đánh giá thực trạng về
phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững trong những năm đã qua; từ đó
đề xuất quan điểm, định hướng, giải pháp chủ yếu thúc đẩy nông nghiệp các
tỉnh trung du miền núi phía Bắc Việt Nam phát triển theo hướng bền vững đến
năm 2020.
Tác giả Nguyễn Mạnh Hải trong nghiên cứu về “Vai trò Nhà nước đối
với phát triển nông nghiệp hàng hóa ở Việt Nam” (2005), đã trình bày một số
vấn đề cơ bản về vai trò của nhà nước đối với phát triển nông nghiệp hàng
hoá. Phân tích thực trạng và đề xuất những quan điểm định hướng và giải

5



hại khoảng 17 tỷ USD/năm. Nghiên cứu này cũng đánh giá ĐBSH và ĐBSCL
là hai khu vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi BĐKH.
Tác giả Tô Văn Trường (2008) trong Chương trình trọng điểm cấp
Nhà nước KC08/06-10 về “Tác động của BĐKH đến an ninh lương thực
quốc gia” đã phân tích những ảnh hưởng của BĐKH đến nông nghiệp, nông
thôn và nông dân Việt Nam. Với tác động tiềm tàng của BĐKH đến tài
nguyên nước, sản xuất nông nghiệp và an ninh lương thực, giải quyết các vấn
đề liên quan đến chính sách an ninh lương thực quốc gia và bài toán quy
hoạch tam nông trong thời gian tới đóng vai trò rất quan trọng trong việc ứng
phó với biến đổi khí hậu toàn cầu.
Nghiên cứu về “Sinh kế, khả năng bị tổn thương và sự thích ứng với
BĐKH ở vùng Morogoro, Tanzania” chỉ ra rằng thâm canh và quảng canh
trong nông nghiệp, chuyển đổi mùa vụ, thay đổi thơi gian gieo trồng…là
những biện pháp được áp dụng trong sản xuất nông nghiệp để đối phó với
những biên đổi khí hậu.
3.3. Các nghiên cứu về đồng bằng sông Hồng
Nghiên cứu của Vũ Thị Hoài Thu (2012) về “Sinh kế bền vững vùng
ven biển đồng bằng sông Hồng trong bối cảnh biến đổi khí hậu” đã phân tích
tác động của BĐKH đến sinh kế của cư dân ven biển. Tác giả đã phân tích
những tổn thương của sinh kế ven biển trước tác động của BĐKH, năng lực
thích ứng và hỗ trợ sinh kế để thích ứng với BĐKH vùng ven biển đồng bằng
sông Hồng qua khảo sát ba huyện ven biển của tỉnh Nam Định là: Nam Trực,
Giao Thủy và Xuân Trường. Tác giả đã đề xuất một số sinh kế bền vững cho
bà con vùng ven biển ba huyện này.
Đề tài nghiên cứu khoa học của Trường Đại học Quốc gia Hà Nội về
“Ảnh hưởng của BĐKH đến sử dụng đất và biến đổi sinh kế của cộng đồng
dân cư đồng bằng sông Hồng” do Lưu Bích Ngọc và cộng sự (2012) đã mô tả

7



Nghiên cứu “Đánh giá hiện trạng và dự báo xâm nhập mặn tầng
chứa nước pleistocen do khai thác nước dưới đất vùng ven biển đồng bằng
sông Hồng”(của Trịnh Hoài Thu. (2015). Nghiên cứu phương pháp đo sâu
điện và mô hình địa chất thuỷ văn trong đánh giá thực trạng nhiễm mặn và dự
báo xâm nhập mặn do khai thác nước dưới đất. Xây dựng các phương trình
thực nghiệm biểu diễn mối quan hệ giữa điện trở suất của tầng chứa nước và
điện trở suất của nước trong tầng...
Cuốn“Chuyển dịch cơ cấu kinh tế công-nông nghiệp ở đồng bằng sông
Hồng: Thực trạng” của các tác giả Đặng Văn Thắng, Phạm Ngọc Dũng. Chính
trị Quốc gia, (2003). Những quá trình có tính quy luật về chuyển dịch cơ cấu
kinh tế công-nông nghiệp và thực trạng của quá trình này ở đồng bằng sông
Hồng thời kỳ 1986-2000. Định hướng và giải pháp thúc đẩy chuyển dịch cơ
cấu kinh tế công nông nghiệp vùng đồng bằng sông Hồng thời kỳ 2000-2010.
4. Viết tổng quan các nghiên cứu có liên quan đến câu hỏi nghiên cứu
chính trên cơ sở các ấn phẩm trọng tâm đã tóm tắt
Qua các công trình nghiên cứu trên về phát triển nông nghiệp vùng
ven biển ĐBSH trong điều kiện BĐKH có thể khái quát một số nét chính
như sau:
Các hướng nghiên cứu chính:
- Nghiên cứu sự phát triển của nông nghiệp trong điều kiện toàn cầu
hóa, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nghiên cứu tác động của các nguồn lực đến
sự phát triển nông nghiệp, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp…
- Nghiên cứu biến đổi khí hậu và tác động đến an ninh lương thực, đến
các vùng miền, các lĩnh vực kinh tế …
- Nghiên cứu về ĐBSH, các nghiên cứu tập trung phân tích sinh kế
trong điều kiện biến đổi khí hậu; sử dụng đất; về chuyển dịch cơ cấu kinh tế;
việc làm, dự báo xâm nhập mặn…



10


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Tiếng Việt
1. Đỗ Huy Cường (2014). “Các dạng tai biến tự nhiên tiềm ẩn liên quan
đến biến đổi khí hậu một số tỉnh trọng điểm thuộc lưu vực sông Hồng”: Sách
chuyên khảo. H.: Bách khoa Hà Nội
2. Đường Hồng Dật (2013) “Phát triển nông nghiệp bền vững”
3. Lê Sỹ Doanh, (2014). “Nghiên cứu tác động của biến đổi khí hậu đến
nguy cơ cháy rừng ở Việt Nam và đề xuất giải pháp ứng phó”
4. Hà Hải Dương (2014). “Nghiên cứu đánh giá tính dễ bị tổn thương do
biến đổi khí hậu đối với sản xuất nông nghiệp”.
5. Phùng Văn Dũng, (2014) “Phát triển nông nghiệp Việt Nam sau khi
gia nhập tổ chức thương mại thế giới (WTO)”
6. Nguyễn Thanh Hải (2014) “Phát triển nông nghiệp các tỉnh trung du
miền núi phía Bắc Việt Nam theo hướng bền vững”
7. Hoàng Văn Hoa, (1995) “Vai trò của nhà nước trong quá trình phát
triển nông nghiệp Thái Lan - bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam”
8. Nguyễn Huy Hoàng (CB) (2015). “Chính sách tăng trưởng xanh ở
một số nước ASEAN trong bối cảnh tái cấu trúc nền kinh tế và ứng phó với
biến đổi khí hậu: Sách chuyên khảo. H. Khoa học xã hội
9. Nguyễn Quang Học (2001) “Đánh giá và định hướng sử dụng tài
nguyên đất, nước phục vụ phát triển nông nghiệp bền vững huyện Đông Anh
Hà Nội”
10. GS.TS Trương Quang Học (cb) (2012), “Tài liệu Đào tạo tập huấn
viên về Biến đổi khí hậu” H. Khoa học kỹ thuật
11. Phan Nguyên Hồng ch.b (2004). “Hệ sinh thái rừng ngập mặn vùng
ven biển đồng bằng sông Hồng”: Đa dạng sinh học, sinh thái học, kinh tế - xã

ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam góp phần phát
triển nông nghiệp đồng bằng sông Hồng”
23. Trần Anh Phong, (2003) “Sử dụng tài nguyên đất và nước hợp lí làm
cơ sở phát triển nông nghiệp bền vững tỉnh Đắc Lắc”. H. Nông nghiệp
24. Huỳnh Phú (2014) “Tác động của biến đổi khí hậu và ứng phó trong
sản xuất nông nghiệp ở vùng đồng bằng và cát ven biển” H. Đại học Huế
25. Nguyễn Ích Tân (2000). “Nghiên cứu tiềm năng đất đai, nguồn nước
và xây dựng mô hình sản xuất nông nghiệp nhằm khai thác có hiệu quả kinh
tế cao một số vùng úng trũng đồng bằng sông Hồng”

12


26. Lê Văn Thăng, (2015) “Hướng dẫn xây dựng mô hình thích ứng
biến đổi khí hậu ở miền Trung Việt Nam” H. Đại học Huế
27. Hoàng Văn Thắng (CB) (2015). “Môi trường và phát triển bền
vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu”: Kỷ yếu Hội thảo Khoa học Quốc
gia lần thứ III. Hà Nội, ngày 13 tháng 11 năm 2015. H: Khoa học Tự nhiên
và Công nghệ
28. Đặng Văn Thắng, Phạm Ngọc Dũng (2003). “Chuyển dịch cơ cấu
kinh tế công-nông nghiệp ở đồng bằng sông Hồng”: Thực trạng. Chính trị
Quốc gia
29. Nguyễn Ngọc Thanh, Nguyễn Viết Thành…(2015). “Tác động của
biến đổi khí hậu đối với thuỷ sản miền Bắc” H.: Đại học Quốc gia Hà Nội,
30. Trần Danh Thìn, (2011). “Hệ thống trong phát triển nông nghiệp bền
vững” H.: Chính trị Quốc gia
31. Lê Văn Thơ, (2012) “Nghiên cứu phát triển nông nghiệp ở thành
phố Thái Nguyên theo hướng đô thị sinh thái”
32. Trịnh Hoài Thu (2015) “Đánh giá hiện trạng và dự báo xâm nhập
mặn tầng chứa nước pleistocen do khai thác nước dưới đất vùng ven biển

43. Nguyễn Văn Viết(CB) (2014). “Biến đổi khí hậu và nông nghiệp Việt
Nam: Tác động - Thích ứng - Giảm thiểu và Chính sách” H: Tài nguyên Môi
trường và Bản đồ Việt Nam
2. Tiếng Anh
1. Ministry of Natural Resources and Environment, (2012). “Climate
Change, Sea level rise Scentarios for Việt Nam”
2. Robert Goodland (1978), “Geo Lecdec, Neoclasical economics and
Principiles of sustainable Development”, Elsevier B.V.USA.
3. Simon Kuznets. (1961). “The Role of Agriculture in Economic
Development”.
4. World Bank, (1998), “Agriculture and Enviroment, Perspectives on
Sustainable Rural Development” Ernst Lutz

14