ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH KHÁNH HÒA
SỞ LAO ĐỘNG – THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI


BÁO CÁO TÓM TẮT
KẾT QUẢ KHOA HỌC CÔNG NGHỆ ĐỀ TÀI
THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM
CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT TẠI TỈNH KHÁNH HÒA

Cơ quan chủ trì đề tài: Sở Lao động – Thương binh và Xã hội Khánh Hòa
Cơ quan thực hiện đề tài: Sở Lao động – Thương binh và Xã hội Khánh Hòa
Chủ nhiệm đề tài: ThS. Phạm Thái Đài

Nha Trang, tháng 7 năm 2017



ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH KHÁNH HÒA
SỞ LAO ĐỘNG – THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI


BÁO CÁO TÓM TẮT
KẾT QUẢ KHOA HỌC CÔNG NGHỆ ĐỀ TÀI
THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM
CHO NGƯỜI KHUYẾT TẬT TẠI TỈNH KHÁNH HÒA

Cơ quan thực hiện đề tài

Cơ quan chủ trì đề tài
Sở Lao động – Thương binh và Xã hội


3.4. Thực trạng thực hiện chính sách việc làm đối với
người khuyết tật và các hoạt động giải quyết việc làm
cho người khuyết tật ................................................................. 17
3.5. Thực trạng các yếu tố tác động đến giải quyết việc làm
cho người khuyết tật ................................................................. 18
3.6. Một số giải pháp thúc đẩy hoạt động giải quyết việc làm
cho người khuyết tật ................................................................. 19
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .................................................................... 21


MỞ ĐẦU
Hiện nay Việt Nam có khoảng 7 triệu người khuyết tật, chiếm 7,8% dân
số. Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến công tác
người khuyết tật. Hệ thống chính sách, pháp luật về người khuyết tật không
ngừng được hoàn thiện, tạo môi trường pháp lý nhằm bảo vệ, chăm sóc sức
khỏe, phục hồi chức năng, trợ giúp xã hội, hỗ trợ đào tạo nghề, giải quyết việc
làm để người khuyết tật phát huy khả năng của mình, vượt qua khó khăn, hòa
nhập cuộc sống, vươn lên tham gia bình đẳng vào các hoạt động kinh tế - xã
hội.
Trong quá trình thực hiện các chính sách và các hoạt động trợ giúp người
khuyết tật thì giải quyết việc làm cho người khuyết tật là một vấn đề khó khăn
và bức xúc nhất của người khuyết tật.
Thực tiễn tại tỉnh Khánh Hòa, việc làm của người khuyết tật cũng gặp
không ít khó khăn. Theo số liệu thống kê, toàn tỉnh Khánh Hòa có khoảng
36.000 người khuyết tật, chiếm 3% dân số. Tỷ lệ người khuyết tật học nghề,
học văn hóa và có việc làm trên địa bàn tỉnh còn thấp. Người khuyết tật chủ
yếu là phụ việc gia đình, việc làm bấp bênh hoặc không có việc làm. Giải quyết
nhu cầu việc làm của người khuyết tật đang là vấn đề cần được quan tâm.
Việc làm là một hoạt động rất quan trọng trong đời sống của con người,
là phương tiện đảm bảo cuộc sống của mỗi cá nhân. Đối với người khuyết tật,

vấn đề xã hội như thái độ, hành vi đối với người khuyết tật, hòa nhập cộng đồng
của người khuyết tật, công tác xã hội đối với người khuyết tật, hỗ trợ giúp đỡ,
giáo dục, đào tạo nghề, giải quyết việc làm cho người khuyết tật.

2


Qua tìm hiểu nghiên cứu có một số tài liệu, giáo trình và đề tài liên quan
đến vấn đề nghiên cứu về giải quyết việc làm đối với người khuyết tật như sau:
Cuốn sách chuyên khảo “Công tác xã hội với người khuyết tật” của Nhà
xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội xuất bản năm 2014 do PGS.TS. Nguyễn Thị
Kim Hoa (chủ biên). Cuốn sách được biên soạn phục vụ cho công tác nghiên
cứu, công tác đào tạo đại học và sau đại học chuyên ngành công tác xã hội với
người khuyết tật tại các trường đào tạo công tác xã hội trong cả nước.
Cuốn sách “Tạo việc làm bền vững cho lao động là đối tượng yếu thế” của
Nhà xuất bản Lao động – Xã hội xuất bản năm 2013 do Bộ Lao động - Thương
binh và Xã hội biên soạn đã đề cập đến những vấn đề chung đối với các nhóm
yếu thế, những rào cản, những nhu cầu và các đặc thù trong đào tạo nghề tạo
việc làm bền vững cho một số nhóm đối tượng yếu thế trên thị trường lao động
bao gồm: người khuyết tật, nông dân nghèo, người dân tộc thiểu số và nhóm
phụ nữ nghèo.
Báo cáo khảo sát về đào tạo nghề và việc làm cho người khuyết tật tại Việt
Nam của Tổ chức Lao động Quốc tế (2010). Báo cáo đã cho thấy một cách nhìn
về các tổ chức của người khuyết tật, các tổ chức đại diện cho người khuyết tật
và các dịch vụ đào tạo nghề, việc làm và phát triển doanh nghiệp cho người
khuyết tật.
Bài nghiên cứu “Việc làm cho người khuyết tật: Một số cách tiếp cận” của
TS Trần Văn Kham được đăng trên Kỷ yếu hội thảo về Việc làm cho người
khuyết tật được tổ chức tại Đại học Văn Lang, TP Hồ Chí Minh, 30/8/2011 đã
nêu ra một số cách tiếp cận về vấn đề việc làm cho người khuyết tật tại một số

Tác giả Đoàn Thị Cẩm Vân (2015) trong đề tài “Một số giải pháp giải
quyết việc làm cho người khuyết tật tại thành phố Hồ Chí Minh” đã đánh giá

4


thực trạng cung ứng việc làm nói chung và dành riêng cho người khuyết tật,
các chính sách hỗ trợ người khuyết tật, mối liên kết giữa doanh nghiệp và người
khuyết tật.
Báo cáo tình hình thực hiện Luật người khuyết tật 2011-2015 của Bộ Lao
động - Thương binh và Xã hội đã đánh giá trong giai đoạn 2010-2014 có khoảng
120.000 người khuyết tật được hỗ trợ đào tạo nghề và tạo việc làm.
Báo cáo tình hình thực hiện chính sách, pháp luật đối với người khuyết tật
trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội Khánh
Hòa đánh giá về kết quả khảo sát về tình hình thực hiện chính sách cho người
khuyết tật trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa.
Tóm lại, vấn đề việc làm của người khuyết tật đã được nhiều đề tài trong
và ngoài nước nghiên cứu dưới các góc độ khác nhau. Nhóm các đề tài nghiên
cứu về việc thực thi các chính sách hỗ trợ việc làm cho người khuyết tật và từ
đó đề xuất cải thiện một số chính sách phù hợp hơn. Nhóm đề tài nghiên cứu
đánh giá thực trạng một số hoạt động như đào tạo nghề cho người khuyết tật,
tuyển dụng lao động người khuyết tật, từ đó khuyến nghị giải pháp nâng cao
hiệu quả những hoạt động này. Từ các kết quả nghiên cứu nêu trên, có thể vận
dụng để nghiên cứu thực trạng tại địa bàn cụ thể là tỉnh Khánh Hòa từ đó đề
xuất ra giải pháp giải quyết việc làm cho người khuyết tật phù hợp với thực
tiễn.

5



nhẹ và các dạng tật về vận động; nghe, nói; nhìn. Nghiên cứu 52 khách thể gồm
cán bộ quản lý, nhân viên làm công tác hỗ trợ việc làm, lãnh đạo các đơn vị,
doanh nghiệp liên quan đến lĩnh vực việc làm của người khuyết tật.
2.4.3. Phạm vi về địa bàn: Nghiên cứu trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa.
2.5. Phương pháp nghiên cứu
2.5.1. Phương pháp nghiên cứu tài liệu, văn bản
Tra cứu các tài liệu về Công ước quốc tế; các chủ trương, chính sách, pháp
luật của Đảng và Nhà nước về người khuyết tật và vấn đề việc làm đối với
người khuyết tật. Nghiên cứu các tài liệu về báo cáo, thống kê, văn bản của các
cơ quan, tổ chức có liên quan đến vấn đề người khuyết tật và việc làm của người
khuyết tật. Nghiên cứu một số công trình của các tác giả trong và ngoài nước
về vấn đề việc làm đối với người khuyết tật.
2.5.2. Phương pháp điều tra bảng hỏi: Đề tài sẽ điều tra bằng bảng hỏi
420 khách thể là người khuyết tật tại 42 xã/phường/thị trấn thuộc 08 huyện,
thị xã, thành phố của tỉnh Khánh Hòa; trong đó 18 phường/thị trấn thuộc khu
vực thành thị và 24 xã thuộc khu vực nông thôn.
2.5.3. Phương pháp phỏng vấn sâu: Phương pháp tiến hành phỏng vấn
sâu 52 đối tượng khách thể, gồm 12 người là cán bộ quản lý, 14 nhân viên, 26
lãnh đạo đơn vị, doanh nghiệp.
2.5.4. Phương pháp quan sát: Ghi lại những nguyện vọng, mong muốn,
thái độ của bản thân người khuyết tật; thái độ, hành vi, cách cư xử, trao đổi của
nhân viên tư vấn, giới thiệu việc làm cho người khuyết tật.
2.5.5. Phương pháp thống kê toán học: Sử dụng phương pháp thống kê
toán học để phân tích các số liệu điều tra, số liệu thống kê.
2.6. Sản phẩm của đề tài
2.6.1. Kết quả sản phẩm khoa học công nghệ đạt được bao gồm:

7




- Phụ lục Tổng hợp số liệu khảo sát đã tổng hợp đầy đủ, chính xác số liệu
qua điều tra khảo sát gồm 26 biểu.
- Kỷ yếu Hội thảo khoa học đã phản ánh đầy đủ những ý kiến tại cuộc hội
thảo gồm 08 bài tham luận của các nhà nghiên cứu, nhà quản lý liên quan đến
lĩnh vực nghiên cứu của đề tài.
- Bài báo khoa học đã phản ánh tóm tắt kết quả nghiên cứu.
- Báo cáo Tổng hợp của đề tài đã tổng hợp đầy đủ quá trình thực hiện và
kết quả nghiên cứu của đề tài.
- Báo cáo Tóm tắt đề tài đã tóm tắt quá trình thực hiện và kết quả nghiên
cứu của đề tài.
2.6.2. Tác động và lợi ích của kết quả nghiên cứu đối với kinh tế, xã
hội và môi trường
- Người khuyết tật là một bộ phận của lực lượng lao động, là nguồn nhân
lực của xã hội. Nếu được tạo điều kiện cần thiết và tự mình vươn lên thì người
khuyết tật có thể tham gia vào lao động sản xuất tùy theo sức khỏe và năng lực.
Vì vậy, giải quyết việc làm cho người khuyết tật cũng sẽ góp phần giải phóng
và phát huy nguồn nhân lực cho xã hội, góp phần vào sự phát triển kinh tế xã
hội.
- Giải quyết việc làm cho người khuyết tật giúp người khuyết tật phát huy
khả năng của mình để đáp ứng nhu cầu của bản thân, vươn lên tham gia bình
đẳng vào các hoạt động kinh tế xã hội và khẳng định được vai trò của họ trong
xã hội.
- Giải quyết vấn đề việc làm cho người khuyết tật sẽ góp phần giải quyết
các vấn đề chung của người khuyết tật, góp phần đảm bảo an sinh xã hội và
khẳng định nỗ lực trong việc thực hiện Công ước của LHQ về quyền của người
khuyết tật mà Việt Nam đã ký kết.

9


Việc xác định mức độ khuyết tật thường được dựa trên nhiều tiêu chí khác
nhau, và cũng có nhiều quan điểm khác nhau. Đề tài này dựa trên cơ sở của
Luật người khuyết tật và có 3 mức độ khuyết tật: khuyết tật đặc biệt nặng,
khuyết tật nặng và khuyết tật nhẹ.
3.1.1.4. Đặc điểm tâm sinh lý của người khuyết tật
Người khuyết tật thường phải đối mặt với những vấn đề tâm lý, sinh lý và
xã hội. Những vấn đề này đa phần là phức tạp và khác nhau đối với người
khuyết tật ở các dạng tật, ở các mức độ, khuyết tật bẩm sinh hay do bệnh tật,
tai nạn.
3.1.1.5. Nhu cầu của người khuyết tật
Người khuyết tật có tất cả các nhu cầu như người bình thường và nhu cầu
là nguồn gốc thúc đẩy người khuyết tật hoạt động vươn tới những mục tiêu cho
sự phát triển của bản thân. Tuy nhiên, đối với người khuyết tật việc đáp ứng
các nhu cầu đó thường gặp khó khăn hơn, vì họ bị khiếm khuyết.
3.1.2. Cơ sở lý luận về giải quyết việc làm cho người khuyết tật
3.1.2.1. Khái niệm việc làm
Theo quy định hiện hành của pháp luật nước ta tại Khoản 1 Điều 9 Chương
2 của Bộ luật lao động cũng như tại Khoản 2 Điều 3 của Luật việc làm đều định
nghĩa: “Việc làm là hoạt động lao động tạo ra thu nhập mà không bị pháp luật
cấm”.
3.1.2.2. Chính sách về giải quyết việc làm đối với người khuyết tật
Nội dung pháp luật về hỗ trợ và giải quyết việc làm cho người lao động
khuyết tật bao gồm một số quy định cơ bản: Quyền được có việc làm của người
khuyết tật; Chính sách học nghề và việc làm cho người khuyết tật.

11


3.1.2.3. Các hoạt động giải quyết việc làm cho người khuyết tật
Có nhiều hoạt động giải quyết việc làm cho người lao động nói chung

dịch vụ việc làm, địa điểm của cơ sở dịch vụ việc làm, thủ tục trong giao dịch
việc làm.
- Các yếu tố từ năng lực của đội ngũ nhân viên hỗ trợ việc làm như khả
năng tư vấn cho người khuyết tật và gia đình của họ, khả năng kết nối giữa
người khuyết tật và doanh nghiệp tuyển dụng, khả năng huy động nguồn lực để
hỗ trợ việc làm cho người khuyết tật.
- Các yếu tố từ cơ chế, chính sách như nội dung chính sách, cơ chế thực
hiện chính sách, các biện pháp chế tài trong thực hiện chính sách.
3.2.1. Yếu tố từ đặc điểm riêng của người khuyết tật
- Về tâm lý.
- Về sức khỏe, khiếm khuyết.
- Về trình độ học vấn, chuyên môn.
- Về hoàn cảnh.
3.2.2. Yếu tố từ môi trường bên ngoài
Các yếu tố ảnh hưởng đến việc làm từ môi trường bên ngoài gần nhất với
người khuyết tật là gia đình, người thân.
Các thành viên trong cộng đồng cũng có thể có một số người lệch lạc về
cách nhìn thẩm mỹ, kỳ thị người khuyết tật, họ có thái độ kinh thường hoặc
thiếu tôn trọng người khuyết tật, cho rằng đây là những người vô tích sự chẳng
làm được gì.
Người khuyết tật có thể vượt qua được rào cản tâm lý về những khiếm
khuyết của mình nhưng không thể vượt qua được những rào cản bằng bê-tông
13


từ các công trình công cộng. Đó cũng là thực trạng khiến người khuyết tật lo
ngại khi hòa nhập cộng đồng và tìm kiếm việc làm.
3.2.3. Yếu tố từ cơ sở cung cấp dịch vụ việc làm
Người khuyết tật thường không biết cách tiếp cận với các chính sách hỗ
trợ, các trung tâm dạy nghề và giới thiệu việc làm, hoặc các nguồn vốn ưu đãi.

bố tương đối đều khắp tại các huyện, thị xã, thành phố trong tỉnh.
3.3.2.2. Giới tính và độ tuổi
Theo số liệu thống kê, tỷ lệ nam giới bị khuyết tật cao hơn nữ giới. Người
khuyết tật trong độ tuổi lao động có tỷ lệ cao nhất, vì vậy nhu cầu giải quyết
việc làm đối với nhóm người khuyết tật là rất cần thiết.
3.3.2.3. Tình trạng hôn nhân và vị trí của người khuyết tật trong gia
đình
Đa số người khuyết tật chưa lập gia đình riêng và phụ thuộc khá nhiều vào
gia đình.
3.3.2.4. Dạng tật và mức độ khuyết tật
Đa số là người khuyết tật vận động và ở mức độ nặng và nhẹ.
3.3.2.5. Trình độ học vấn và trình độ chuyên môn
Kết quả khảo sát về trình độ học vấn của nhóm người khuyết tật ở đây là
khá thấp và không có trình độ chuyên môn.
Tóm lại, thực trạng người khuyết tật ở tỉnh Khánh Hòa có một số đặc điểm
là đa số sống ở khu vực nông thôn nhiều hơn sống ở khu vực thành thị và phân
bố tương đối đều khắp tại các huyện, thị xã, thành phố trong tỉnh. Tỷ lệ người
khuyết tật nam giới cao hơn nữ giới. Người khuyết tật trong độ tuổi lao động
có tỷ lệ cao nhất, vì vậy nhu cầu giải quyết việc làm đối với người khuyết tật là
rất cần thiết. Người khuyết tật trong độ tuổi lao động với nhóm có độ tuổi từ 30
15


đến 50 tuổi chiếm đa số. Đây là nhóm tuổi có sức khỏe lao động khá tốt cũng
như có những kinh nghiệm và trãi nghiệm trong công việc khi được tạo điều
kiện hỗ trợ. Phần lớn người khuyết tật chưa lập gia đình, đồng thời vị trí của
người khuyết tật trong gia đình là đa số sống phụ thuộc hoàn toàn hoặc phụ
thuộc một phần có giúp việc gia đình. Trình độ học vấn và trình độ chuyên môn
của người khuyết tật rất thấp. Thực trạng trên cho thấy người khuyết tật có rất
nhiều khó khăn để đáp ứng được yêu cầu của thị trường lao động.

doanh nghiệp nhất là các doanh nghiệp lớn của tỉnh chưa thật sự quan tâm đến
việc tham gia giải quyết việc làm cho người khuyết tật. Người khuyết tật rất
khó khăn xin được việc làm tại các doanh nghiệp. Giải quyết việc làm cho
người khuyết tật trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa cho đến nay chủ yếu được thực
hiện thông qua các hội, nhóm, câu lạc bộ người khuyết tật, một số nhà hảo tâm
trợ giúp và người khuyết tật hoặc gia đình tự tạo việc làm.
3.4.2.Thực trạng các hoạt động giải quyết việc làm cho
người khuyết tật
3.4.2.1. Tư vấn việc làm
Tư vấn việc làm là hoạt động rất cần thiết để hỗ trợ cho người khuyết tật
nâng cao khả năng tiếp cận với việc làm. Tuy nhiên, tỷ lệ người khuyết tật nhận
được dịch vụ tư vấn còn thấp. Việc hỗ trợ tư vấn việc làm chưa đáp ứng đầy đủ
nhu cầu này của người khuyết tật được xét từ nhiều khía cạnh như hoạt động
của trung tâm còn hạn chế, hình thức tổ chức tư vấn chưa phong phú, kể cả
chính bản thân người khuyết tật còn chưa muốn tiếp cận dịch vụ này.
3.4.2.2. Giới thiệu việc làm
Giới thiệu việc làm là hoạt động rất quan trọng quyết định đến khả năng
có được việc làm và đảm bảo ổn định việc làm cho người khuyết tật. Vấn đề ở

17


chỗ là còn khá nhiều người khuyết tật chưa được giới thiệu việc làm và như vậy
sẽ ảnh hưởng khá nhiều tới hiệu quả chung về giải quyết việc làm cho người
khuyết tật. Mặt khác, cho thấykhi hoạt động giới thiệu việc làm thực sự thực
hiện một cách chuyên nghiệp thì hiệu quả của nó mang lại sẽ rất cao. Tuy nhiên
yếu tố năng lực của đội ngũ cán bộ cũng đóng vai trò khá lớn ảnh hưởng tới
hiệu quả của hoạt động này.
3.4.2.3. Đào tạo nghề cho người khuyết tật
Hỗ trợ đào tạo nghề đóng vai trò rất quan trọng để người khuyết tật có

khuyết tật với các dịch vụ việc làm. Địa điểm xa cũng ảnh hưởng đến việc tham
gia vào các hoạt động việc làm của họ.
3.5.4. Yếu tố từ năng lực của đội ngũ nhân viên hỗ trợ việc làm
3.5.5. Yếu tố từ cơ chế, chính sách
3.5.6. So sánh mức độ tác động của các nhóm yếu tố đến giải quyết
việc làm cho người khuyết tật
Thực trạng cho thấy nhiều yếu tố ảnh hưởng đến giải quyết việc làm cho
người khuyết tật như từ đặc điểm riêng của người khuyết tật, từ môi trường bên
ngoài, từ cơ sở cung cấp dịch vụ hỗ trợ việc làm, từ năng lực của đội ngũ nhân
viên hỗ trợ việc làm và từ cơ chế, chính sách. Trong đó, các yếu tố từ năng lực
của đội ngũ nhân viên hỗ trợ việc làm và từ đặc điểm riêng của người khuyết
tật là những yếu tố tác động mạnh nhất tới vấn đề hỗ trợ việc làm cho người
khuyết tật.
3.6. Một số giải pháp thúc đẩy hoạt động giải quyết việc làm cho người
khuyết tật
3.6.1. Giải pháp nâng cao năng lực của nhân viên hỗ trợ việc làm cho
người khuyết tật
- Đào tạo.
- Tập huấn.
19


- Áp dụng kiến thức, kỹ năng công tác xã hội trong hỗ trợ việc làm.
3.6.2. Giải pháp pháp nâng cao hoạt động trong hỗ trợ việc làm đối
với người khuyết tật của cơ sở dịch vụ việc làm, trung tâm công tác xã hội
và các cơ sở dạy nghề
- Thông tin cung cấp.
- Mở rộng hình thức, đa dạng hoạt động giao dịch việc làm, đào tạo nghề.
- Chủ động tiếp cận người khuyết tật để đưa ra các biện pháp can thiệp và
hỗ trợ phù hợp.