VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ THU LAN
PHÁT HUY VAI TRÒ CHỦ THỂ NHẬN THỨC
TRONG HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN CAO ĐẲNG, ĐẠI HỌC
Ở HẢI PHÒNG HIỆN NAY

Ngành: CNDVBC&CNDVLS
Mã số : 9.22.90.02

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

HÀ NỘI – 2018


Công trình đã được hoàn thành tại:
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS. Dương Xuân Ngọc

Phản biện 1: GS.TS. Trần Văn Phòng

Phản biện 2: PGS.TS. Lê Thanh Thập
Phản biện 3: GS.TS. Hồ Sĩ Quý

Luận án được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án tiến sĩ, tổ
chức tại Học viện Khoa học xã hội
Vào lúc phút, Ngày Tháng Năm 2018


quyết những nhiệm vụ sau:
- Tổng quan các công trình khoa học có liên quan đến đề tài luận án. Chỉ rõ
những kết quả chính đã thực hiện, những nội dung luận án tiếp tục nghiên cứu

1


- Làm rõ một số vấn đề lý luận về vai trò chủ thể nhận thức trong học tập
của sinh viên cao đẳng, đại học với tư cách là chủ thể nhận thức trong tiếp thu tri
thức, trong vận dụng tri thức và trong góp phần sáng tạo tri thức mới
- Phân tích, đánh giá thực trạng vai trò của chủ thể nhận thức trong học tập của
sinh viên ở thành phố Hải Phòng và khái quát những vấn đề đặt ra từ thực trạng đó
- Đề xuất những giải nhằm phát huy vai trò chủ thể nhận thức trong học tập
của sinh viên cao đẳng, đại học ở thành phố Hải Phòng trong những năm tới
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng: Luận án xác định đối tượng nghiên cứu là: Vai trò của chủ thể
nhận thức trong học tập của sinh viên cao đẳng, đại học ở thành phố Hải Phòng
với tư cách là chủ thể nhận thức trong tiếp thu tri thức, trong vận dụng tri thức và
trong góp phần sáng tạo tri thức mới
Phạm vi:
- Phạm vi nội dung:
Do tính trừu tượng và phức tạp của đề tài luận án, bởi vậy, tác giả giới hạn
phạm vi nội dung nghiên cứu: Vai trò của chủ thể nhận thức trong học tập của sinh
viên cao đẳng, đại học ở thành phố Hải Phòng, từ đó đề xuất giải pháp phát huy vai
trò của chủ thể nhận thức trong học tập của sinh viên cao đẳng, đại học trong tiếp thu
tri thức, trong vận dụng tri thức và trong góp phần sáng tạo tri thức mới
- Phạm vi không gian: Luận án nghiên cứu vai trò của chủ thể nhận thức
trong học tập của sinh viên cao đẳng, đại học ở Hải Phòng
- Phạm vi về thời gian: Luận án nghiên cứu vấn đề nâng cao vai trò của chủ
thể nhận thức trong học tập của sinh viên cao đẳng, đại học ở Hải Phòng từ năm

làm cơ sở cho quá trình nghiên cứu.
5. Đóng góp mới của luận án
- Làm rõ số một số vấn đề lý luận về chủ thể nhận thức, vai trò chủ thể
nhận thức, phát huy vai trò chủ thể nhận thức trong học tập của sinh viên: chủ thể
nhận thức trong tiếp thu, vận dụng và góp phần sáng tạo tri thức mới.
- Chỉ ra những nhân tố tác động đến việc phát huy vai trò chủ thể nhận thức
trong học tập của sinh viên cao đẳng, đại học ở Hải Phòng hiện nay.
3


- Luận án đánh giá thực trạng phát hiện những vấn đề nẩy sinh về vai trò
chủ thể nhận thức trong học tập của sinh viên Hải Phòng
- Đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy vai trò chủ thể nhận thức trong
học tập của sinh viên ở thành phố Hải Phòng trong những năm tới.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
- Góp phần làm sáng tỏ số một số vấn đề lý luận về chủ thể nhận thức, vai
trò chủ thể nhận thức trong học tập của sinh viên: chủ thể nhận thức trong tiếp
thu, vận dụng và góp phần sáng tạo tri thức mới ở Hải Phòng hiện nay;
- Đề ra những giải pháp phát huy vai trò chủ thể nhận thức của sinh viên
trong học tập, trên cơ sở đó góp phần thiết thực về cải tiến và đổi mới phương
pháp giảng dạy và học tập ở các trường cao đẳng, đại học ở nước ta hiện nay.
- Kết quả nghiên cứu của luận án có thể phục vụ cho học tập, đào tạo và
nghiên cứu về vai trò của sinh viên với tư cách là chủ thể nhận thức trong học tập
tiếp thu tri thức, vận dụng.và sáng tạo tri thức mới.
7. Kết cấu của luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục, danh mục các tài liệu tham khảo,
luận án gồm 4 chương, 14 tiết.

4


2.3.2. Gia đình
*Yếu tố vật chất
Đối với sinh viên thì chu cấp của gia đình hàng tháng là nguồn kinh phí chủ
yếu để dùng chi tiêu cho việc học tập, sinh hoạt của bản thân.
* Yếu tố tinh thần

14


Sự quan tâm của gia đình cũng là yếu tố quan trọng giúp sinh viên phát huy
vai trò chủ thể nhận thức trong học tập.
2.3.3.Bản thân
Quan trọng và cần thiết vẫn là các yếu tố bên trong mỗi cá nhân người học
như: nhu cầu, mục đích, động cơ, thái độ học tập, sức khỏe… và cả khả năng sẵn
có nữa.
Kết luận chương 2

15


Chương 3
VAI TRÒ CHỦ THỂ NHẬN THỨC TRONG HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN
ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG Ở HẢI PHÒNG – THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG
VẤN ĐỀ ĐẶT RA
3.1. Khái quát chung về giáo dục đại học ở Hải Phòng
3.1.1. Khái lược về Hải Phòng và các trường cao đẳng, đại học ở Hải Phòng
3.1.1.1. Điều kiện tự nhiên
- Vị trí địa lý: Hải Phòng là thành phố ven biển, thuộc đồng bằng sông
Hồng (Đ SH) và vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, cách thủ đô Hà Nội 105 km về
phía Đông.

thái độ học tập không tốt
3.2.1.2 Nhận thức con đường tu dưỡng, rèn luyện của sinh viên
Việc tự giác nghiêm túc trong học tập, ham học hỏi tìm tòi, suy nghĩ độc
lập và chủ động sáng tạo trong học tập được sinh viên nhận thức là rất cần thiết
(đạt tỷ lệ 58.4% và 59.3%). Tính tích cực đi thư viện, tích cực tranh luận, thảo
luận được sinh viên nhận thức là cần thiết (đạt tỷ lệ 58.8% và 58.2%).
3.2.2. Thực trạng vai trò chủ thể nhận thức trong học tập vận dụng tri
thức vào vào giải quyết những vấn đề do thực tiễn đặt ra, trong đó có vấn đề
học tập.
3.2.2.1. Về kỹ năng vận dụng tri thức vào kiến tập, thực tập, nghiên cứu
khoa học và tham gia vào vào sản xuất
Khi ra trường phần lý thuyết (kiến thức nền), doanh nghiệp đánh giá sinh
viên tương đối tốt, có khả năng vận dụng những kiến thức lý thuyết đã học để giải
quyết vấn đề thực tế. Nhưng kỹ năng thực hành của sinh viên còn yếu.
3.2.2.2. Về công tác nghiên cứu khoa học sinh viên
Sinh viên nhận thức được ý nghĩa đích thực của nghiên cứu khoa học là
phục vụ cho thực tiễn, gắn lý thuyết với thực tiễn, tỉ lệ này là 26,4%. Sinh viên
các trường được khảo sát trên địa bàn Hải Phòng có thái độ tích cực đối với các
17


hoạt động nghiên cứu khoa học chiếm tỉ lệ khá cao. Tuy nhiên, có một hiện tượng
rất đáng lưu ý là mặc dù quan tâm đến hoạt động này nhưng chỉ có một số ít sinh
viên tham gia viết bài báo khoa học cho báo của trường.
3.2.2.3. Thái độ của sinh viên đối với nghề theo học
Số sinh viên yêu nghề chiếm tỷ lệ cao nhất (đạt 68.4%) là kết quả tích cực
thể hiện động cơ thi vào trường ban đầu của các em phù hợp với thái độ khi lựa
chọn nghề nghiệp. Điều này có tác dụng đối với công tác giáo dục tình cảm nghề
nghiệp cho sinh viên, giúp các em có động lực học tập, có tình yêu, niềm tin vào
nghề mình đã chọn.

viên ở Hải Phòng
Một là, mâu thuẫn giữa yêu cầu chủ động, tích cực, tự giác tiếp thu tri thức
khoa học của sinh viên với sự bất cập về nội dung chương trình còn năng về lý
thuyết và phương pháp giảng dạy nặng về truyền thụ một chiều.
Hai là, mâu thuẫn giữa nhu cầu vận dụng tri thức vào thực tiễn với sự bất
cập về điều kiện thực hành của các cơ sở đào tạo đại học và cao đẳng
Ba là, mâu thuẫn giữa nhu cầu, khát vọng tham gia vào quá trình sáng tạo
tri thức mới của sinh viên với sự bất cập về cơ chế, chính sách gắn kết giữa nhà
trường với viện nghiên cứu và doanh nghiệp (xã hội).
Kết luận chương 3

19


Chương 4
GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ CHỦ THỂ NHẬN THỨC TRONG HỌC
TẬP CỦA SINH VIÊN CAO ÐẲNG, ÐẠI HỌC Ở HẢI PHÒNG HIỆN NAY
4.1. Đổi mới công tác giáo dục nâng cao nhận thức về vai trò chủ thể
nhận thức trong học tập của sinh trên tất cả các phương diện, trong tiếp thu
tri thức, trong vận dụng và sáng tạo tri thức mới.
Cần nhận thức lại, đúng đắn hơn, trường đại học, cao đẳng phải vừa là nơi
đào đạo nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng nhu cầu của xã hội, trước hết là
nhu cầu của doanh nghiệp, vừa là cơ sở nghiên cứu khoa học, đồng thời là cơ sở
sản xuất, hoặc chí ít là có quan hệ chặt chẽ với doanh nghiệp
Các cơ sở đào tạo đại học, ngoài việc trao truyền những tri thức cho sinh
viên, nơi rèn luyện kỹ năng chuyên môn, còn phải là nơi “thắp lửa”, tạo cảm hứng
sáng tạo cho sinh viên tự vươn lên trong học tập, nghiên cứu khoa học, trong vận
dụng vào thực tiễn, trong rèn luyện khởi nghiệp, lập thân vì ngày mai tươi sáng.
Tăng cường công tác giáo dục chính trị, tư tưởng đạo đức để việc nhận thức
về vai trò chủ thể nhận thức trong học tập của sinh viên mỗi một sinh viên có cơ

Chính khen thưởng, cấp học bổng cho sinh viên sáng tạo, có thành tích cao
trong học tập sẽ khuyến khích sinh viên tích cực phấn đấu; chính sách nghiêm
khắc đối với sinh viên không chịu phấn đấu trong học tập sẽ hạn chế được sinh
viên lười biếng.
Nhà trường cần có chính sách ưu đãi sinh viên, nhất là sinh viên nghèo học
tốt về điều kiện ăn, ở, chẳng hạn chính sách về: tín dụng, học bổng, miễn giảm
học phí, nhà ở sẽ giúp sinh viên có động lực, tích cực trong học tập.
4.4. Huy động nguồn lực tổng hợp, tăng cường đầu tư cơ sở vật chất
tạo điều kiện thuận lợi cho sinh viên học tập, nghiên cứu, vận dụng và sáng
tạo tri thức mới
Thứ nhất, tham mưu, đề xuất với UBND thành phố Hải Phòng về tăng
cường hỗ trợ tài chính đầu tư cơ sở vật chất cho các trường

21


Thứ hai, các trường chủ động đánh giá, kiểm tra thực tế, lập kế hoạch đầu
tư cơ sở vật chất trang thiết bị cho từng năm học; chỉ đạo các đơn vị trong trường
căn cứ chức năng, nhiệm vụ đề xuất bổ sung các trang thiết bị cần thiết phục vụ
công tác dạy- học, nghiên cứu khoa học và thực hành
Thứ ba, các trường cao đẳng, đại học ở Hải Phòng thực hiện tốt công tác
quản lý, khai thác và sử dụng có hiệu quả các trang thiết bị phục vụ nhiệm vụ
chuyên môn
Thứ tư, thực hiện phương thức xã hội hóa các nguồn lực phục vụ đầu tư,
nâng cấp đầu tư
4.5. Nêu cao ý thức tự lực, tự cường, chủ động dấn thân, năng động và
sáng tạo của sinh viên trong học tập vì ngày mai tươi sáng
Thứ nhất: Sinh viên cần xác định được mục đích, động cơ, nhu cầu học tập;
xây dựng được kế hoạch học tập trong toàn khóa học, từ đó xây dựng được thời
gian biểu hợp lý cho việc học tập

Hải Phòng, từ đó chỉ ra ba vấn đề bất cập ba mâu thuẫn nẩy sinh về vai trò chủ thể
nhận thức trong học tập của sinh viên đại học, cao đảng Hải Phòng, làm cơ sở để đề
xuất những giải pháp giải quyết những bất cập này.
Thứ tư, luận án đã đề xuất những giải pháp để xử lý, giải quyết ba vấn đề bất
cập về vai trò chủ thể nhận thức trong học tập của sinh viên nhằm phát huy vai trò
chủ thể nhận thức trong học tập của sinh viên Hải Phòng
23


Sau cùng, tác giả luận án xin nêu một số kiến nghị:
Một là, đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo hay thành lập Ban chỉ đạo để chỉ
đạo quyết liệt thực hiện có kết quả Nghị quyết số 29- NQ/TW, Hội nghị Trung
ương 8 khóa XI "Về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu
cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng
xã hội chủ nghĩa”
Hai là, đề nghị các trường đại học cao đẳng Hải phòng hãy nhận thức đúng
tập trung các nguồn lực để thực hiện phương châm” Người học là trung tâm”
Thứ ba, mỗi sinh viên hãy nêu cao ý thức tự lực, tự cường, chủ động dấn
thân, năng động và sáng tạo trong học tập tiếp thu tri thức, vận dụng, sáng tạo tri
thức và học tập khởi nghiệp để lập thân vì ngày mai tươi sáng

24


DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC
GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
1. Nguyễn Thị Thu Lan (2017), “Một số yếu tố tác động đến việc phát huy
vai trò chủ thể nhận thức trong học tập của sinh viên”, Tạp chí Giáo dục lý luận,
tháng 8/2017
2. Nguyễn Thị Thu Lan (2017), “Ý thức học tập của sinh viên Việt Nam